ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഏകോനഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ।
തതസ്തദമൃതാസ്വാദം ഗൃധ്രരാജേന ഭാഷിതമ് ।
നിശമ്യ മുദിതാ ഹൃഷ്ടാസ്തേ വചഃ പ്ലവഗര്ഷഭാഃ ॥ 1 ॥
ജാമ്ബവാന് വാനരശ്രേഷ്ഠസ്സഹ സര്വൈഃ പ്ലവങ്ഗമൈഃ ।
ഭൂതലാത്സഹസോത്ഥായ ഗൃധ്രരാജാനമബ്രവീത് ॥ 2 ॥
ക്വ സീതാ കേന വാ ദൃഷ്ടാ കോ വാ ഹരതി മൈഥിലീമ് ।
തദാഖ്യാതു ഭവാത്സര്വം ഗതിര്ഭവ വനൌകസാമ് ॥ 3 ॥
കോ ദാശരഥി ബാണാനാം വജ്രവേഗനിപാതിനാമ് ।
സ്വയം ലക്ഷ്മണമുക്താനാം ന ചിന്തയതി വിക്രമമ് ॥ 4 ॥
സ ഹരീന്പ്രീതിസംയുക്താന്സീതാശ്രുതിസമാഹിതാന് ।
പുനരാശ്വസയന്പ്രീതഃ ഇദം വചനമബ്രവീത് ॥ 5 ॥
ശ്രൂയതാമിഹ വൈദേഹ്യാ യഥാ മേ ഹരണം ശ്രുതമ് ।
യേന ചാപി മമാഽഖ്യാതം യത്ര വായതലോചനാ ॥ 6 ॥
അഹമസ്മിന്ഗിരൌ ദുര്ഗേ ബഹുയോജനമായതേ ।
ചിരാന്നിപതിതോ വൃദ്ധഃ ക്ഷീണപ്രാണപരാക്രമഃ ॥ 7 ॥
തം മാമേവം ഗതം പുത്രസ്സുപാര്ശ്വോനാമ നാമതഃ ।
ആഹാരേണ യഥാകാലം ബിഭര്തി പതതാം വരഃ ॥ 8 ॥
തീക്ഷ്ണകാമാസ്തു ഗന്ധര്വാസ്തീക്ഷ്ണകോപാ ഭുജങ്ഗമാഃ ।
മൃഗാണാം തു ഭയം തീക്ഷ്ണം തതസ്തീക്ഷ്ണക്ഷുധാ വയമ് ॥ 9 ॥
സ കദാചിത്ക്ഷുധാര്തസ്യ മമാഹാരാഭികാങ്ക്ഷിണഃ ।
ഗതസൂര്യേഽഹനി പ്രാപ്തോ മമ പുത്രോ ഹ്യനാമിഷഃ ॥ 10 ॥
സ മാമാഹാരസംരോധാത്പീഡിതം പ്രീതിവര്ധനഃ ।
അനുമാന്യ യഥാതത്ത്വമിദം വചനമബ്രവീത് ॥ 11 ॥
അഹം താത യഥാകാലമാമിഷാര്ഥീ ഖമാപ്ലുതഃ ।
മഹേന്ദ്രസ്യ ഗിരേര്ദ്വാരമാവൃത്യ സുസമാസ്ഥിതഃ ॥ 12 ॥
തത്ര സത്ത്വസഹസ്രാണാം സാഗരാന്തരചാരിണാമ് ।
പന്ഥാനമേകോഽധ്യവസം സന്നിരോദ്ധുമവാങ്മുഖഃ ॥ 13 ॥
തത്ര കശ്ചിന്മയാ ദൃഷ്ട സ്സൂര്യോദയസമപ്രഭാമ് ।
സ്ത്രിയമാദായ ഗച്ഛന്വൈ ഭിന്നാഞ്ജനചയപ്രഭഃ ॥ 14 ॥
സോഽഹമഭ്യവഹാരാര്ഥീ തൌ ദൃഷ്ട്വാ കൃതനിശ്ചയഃ ।
തേന സാമ്നാ വിനീതേന പന്ഥാനമഭിയാചിതഃ ॥ 15 ॥
ന ഹി സാമോപപന്നാനാം പ്രഹര്താ വിദ്യതേ ക്വചിത് ।
നീചേഷ്വപി ജനഃ കശ്ചിത്കിമങ്ഗ ബത മദ്വിധഃ ॥ 16 ॥
സ യാതസ്തേജസാ വ്യോമ സങ്ക്ഷിപന്നിവ വേഗതഃ ।
അഥാഽഹം ഖേചരൈര്ഭൂതൈരഭിഗമ്യ സഭാജിതഃ ॥ 17 ॥
ദിഷ്ട്യാ ജീവതി സീത ഇതി ഹി അബ്രുവന് മാം മഹര്ഷയഃ ।
കഥഞ്ചിത് സ കലത്രഃ അസൌ ഗതഃ തേ സ്വസ്തി അസംശയമ് ॥ 18 ॥
ഏവ മുക്തസ്തതോഽഹം തൈസ്സിദ്ധൈഃ പരമശോഭനൈഃ ।
സ ച മേ രാവണോ രാജാ രക്ഷസാം പ്രതിവേദിതഃ ॥ 19 ॥
ഹരന്ദാശരഥേര്ഭാര്യാം രാമസ്യ ജനകാത്മജാമ് ।
ഭ്രഷ്ടാഭരണകൌശേയാം ശോകവേഗപരാജിതാമ് ॥ 20 ॥
രാമലക്ഷ്മണയോര്നാമ ക്രോശന്തീം മുക്തമൂര്ധജാമ് ।
ഏഷ കാലാത്യയസ്താവദിതി കാലവിദാം വരഃ ॥ 21 ॥
ഏതമര്ഥം സമഗ്രം മേ സുപാര്ശ്വഃ പ്രത്യവേദയത് ।
തച്ഛൃത്വാഽപി ഹി മേ ബുദ്ധിര്നാസീത്കാചിത്പരാക്രമേ ॥ 22 ॥
അപക്ഷോ ഹി കഥം പക്ഷീ കര്മ കിഞ്ചിദുപക്രമേ ।
യത്തു ശക്യം മയാ കര്തും വാഗ്ബുദ്ധിഗുണവര്തിനാ ॥ 23 ॥
ശ്രൂയതാം തത്പ്രവക്ഷ്യാമി ഭവതാം പൌരുഷാശ്രയമ് ।
വാങ്മതിഭ്യാം തു സര്വേഷാം കരിഷ്യാമി പ്രിയം ഹി വഃ ॥ 24 ॥
യദ്ധി ദാശരഥേഃ കാര്യം മമ തന്നാത്ര സംശയഃ ।
തേ ഭവന്തോ മതിശ്രേഷ്ഠാ ബലവന്തോ മനസ്വിനഃ ॥ 25 ॥
പ്രേഷിതാഃ കപിരാജേന ദേവൈരപി ദുരാസദാഃ ।
രാമലക്ഷ്മണബാണാശ്ച നിശിതാഃ കങ്കപത്രിണഃ ॥ 26 ॥
ത്രയാണാമപി ലോകാനാം പര്യാപ്താസ്ത്രാണനിഗ്രഹേ ।
കാമം ഖലു ദശഗ്രീവ സ്തേജോബലസമന്വിതഃ ॥ 27 ॥
ഭവതാം തു സമര്ഥാനാം ന കിഞ്ചിദപി ദുഷ്കരമ് ।
തദലം കാലസങ്ഗേന ക്രിയതാം ബുദ്ധിനിശ്ചയഃ ॥ 28 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ഏകോനഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |
tatastadamṛtāsvādaṃ gṛdhrarājena bhāṣitam |
niśamya muditā hṛṣṭāste vacaḥ plavagarṣabhāḥ || 1 ||
jāmbavān vānaraśreṣṭhassaha sarvaiḥ plavaṅgamaiḥ |
bhūtalātsahasotthāya gṛdhrarājānamabravīt || 2 ||
kva sītā kena vā dṛṣṭā ko vā harati maithilīm |
tadākhyātu bhavātsarvaṃ gatirbhava vanaukasām || 3 ||
ko dāśarathi bāṇānāṃ vajraveganipātinām |
svayaṃ lakṣmaṇamuktānāṃ na cintayati vikramam || 4 ||
sa harīnprītisaṃyuktānsītāśrutisamāhitān |
punarāśvasayanprītaḥ idaṃ vacanamabravīt || 5 ||
śrūyatāmiha vaidehyā yathā me haraṇaṃ śrutam |
yena cāpi mamā'khyātaṃ yatra vāyatalocanā || 6 ||
ahamasmingirau durge bahuyojanamāyate |
cirānnipatito vṛddhaḥ kṣīṇaprāṇaparākramaḥ || 7 ||
taṃ māmevaṃ gataṃ putrassupārśvonāma nāmataḥ |
āhāreṇa yathākālaṃ bibharti patatāṃ varaḥ || 8 ||
tīkṣṇakāmāstu gandharvāstīkṣṇakopā bhujaṅgamāḥ |
mṛgāṇāṃ tu bhayaṃ tīkṣṇaṃ tatastīkṣṇakṣudhā vayam || 9 ||
sa kadācitkṣudhārtasya mamāhārābhikāṅkṣiṇaḥ |
gatasūrye'hani prāpto mama putro hyanāmiṣaḥ || 10 ||
sa māmāhārasaṃrodhātpīḍitaṃ prītivardhanaḥ |
anumānya yathātattvamidaṃ vacanamabravīt || 11 ||
ahaṃ tāta yathākālamāmiṣārthī khamāplutaḥ |
mahendrasya girerdvāramāvṛtya susamāsthitaḥ || 12 ||
tatra sattvasahasrāṇāṃ sāgarāntaracāriṇām |
panthānameko'dhyavasaṃ sanniroddhumavāṅmukhaḥ || 13 ||
tatra kaścinmayā dṛṣṭa ssūryodayasamaprabhām |
striyamādāya gacchanvai bhinnāñjanacayaprabhaḥ || 14 ||
so'hamabhyavahārārthī tau dṛṣṭvā kṛtaniścayaḥ |
tena sāmnā vinītena panthānamabhiyācitaḥ || 15 ||
na hi sāmopapannānāṃ prahartā vidyate kvacit |
nīceṣvapi janaḥ kaścitkimaṅga bata madvidhaḥ || 16 ||
sa yātastejasā vyoma saṅkṣipanniva vegataḥ |
athā'haṃ khecarairbhūtairabhigamya sabhājitaḥ || 17 ||
diṣṭyā jīvati sīta iti hi abruvan māṃ maharṣayaḥ |
kathañcit sa kalatraḥ asau gataḥ te svasti asaṃśayam || 18 ||
eva muktastato'haṃ taissiddhaiḥ paramaśobhanaiḥ |
sa ca me rāvaṇo rājā rakṣasāṃ prativeditaḥ || 19 ||
harandāśaratherbhāryāṃ rāmasya janakātmajām |
bhraṣṭābharaṇakauśeyāṃ śokavegaparājitām || 20 ||
rāmalakṣmaṇayornāma krośantīṃ muktamūrdhajām |
eṣa kālātyayastāvaditi kālavidāṃ varaḥ || 21 ||
etamarthaṃ samagraṃ me supārśvaḥ pratyavedayat |
tacchṛtvā'pi hi me buddhirnāsītkācitparākrame || 22 ||
apakṣo hi kathaṃ pakṣī karma kiñcidupakrame |
yattu śakyaṃ mayā kartuṃ vāgbuddhiguṇavartinā || 23 ||
śrūyatāṃ tatpravakṣyāmi bhavatāṃ pauruṣāśrayam |
vāṅmatibhyāṃ tu sarveṣāṃ kariṣyāmi priyaṃ hi vaḥ || 24 ||
yaddhi dāśaratheḥ kāryaṃ mama tannātra saṃśayaḥ |
te bhavanto matiśreṣṭhā balavanto manasvinaḥ || 25 ||
preṣitāḥ kapirājena devairapi durāsadāḥ |
rāmalakṣmaṇabāṇāśca niśitāḥ kaṅkapatriṇaḥ || 26 ||
trayāṇāmapi lokānāṃ paryāptāstrāṇanigrahe |
kāmaṃ khalu daśagrīva stejobalasamanvitaḥ || 27 ||
bhavatāṃ tu samarthānāṃ na kiñcidapi duṣkaram |
tadalaṃ kālasaṅgena kriyatāṃ buddhiniścayaḥ || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ एकोनषष्टितमस्सर्गः ।
ततस्तदमृतास्वादं गृध्रराजेन भाषितम् ।
निशम्य मुदिता हृष्टास्ते वचः प्लवगर्षभाः ॥ 1 ॥
जाम्बवान् वानरश्रेष्ठस्सह सर्वैः प्लवङ्गमैः ।
भूतलात्सहसोत्थाय गृध्रराजानमब्रवीत् ॥ 2 ॥
क्व सीता केन वा दृष्टा को वा हरति मैथिलीम् ।
तदाख्यातु भवात्सर्वं गतिर्भव वनौकसाम् ॥ 3 ॥
को दाशरथि बाणानां वज्रवेगनिपातिनाम् ।
स्वयं लक्ष्मणमुक्तानां न चिन्तयति विक्रमम् ॥ 4 ॥
स हरीन्प्रीतिसंयुक्तान्सीताश्रुतिसमाहितान् ।
पुनराश्वसयन्प्रीतः इदं वचनमब्रवीत् ॥ 5 ॥
श्रूयतामिह वैदेह्या यथा मे हरणं श्रुतम् ।
येन चापि ममाऽख्यातं यत्र वायतलोचना ॥ 6 ॥
अहमस्मिन्गिरौ दुर्गे बहुयोजनमायते ।
चिरान्निपतितो वृद्धः क्षीणप्राणपराक्रमः ॥ 7 ॥
तं मामेवं गतं पुत्रस्सुपार्श्वोनाम नामतः ।
आहारेण यथाकालं बिभर्ति पततां वरः ॥ 8 ॥
तीक्ष्णकामास्तु गन्धर्वास्तीक्ष्णकोपा भुजङ्गमाः ।
मृगाणां तु भयं तीक्ष्णं ततस्तीक्ष्णक्षुधा वयम् ॥ 9 ॥
स कदाचित्क्षुधार्तस्य ममाहाराभिकाङ्क्षिणः ।
गतसूर्येऽहनि प्राप्तो मम पुत्रो ह्यनामिषः ॥ 10 ॥
स मामाहारसंरोधात्पीडितं प्रीतिवर्धनः ।
अनुमान्य यथातत्त्वमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 11 ॥
अहं तात यथाकालमामिषार्थी खमाप्लुतः ।
महेन्द्रस्य गिरेर्द्वारमावृत्य सुसमास्थितः ॥ 12 ॥
तत्र सत्त्वसहस्राणां सागरान्तरचारिणाम् ।
पन्थानमेकोऽध्यवसं सन्निरोद्धुमवाङ्मुखः ॥ 13 ॥
तत्र कश्चिन्मया दृष्ट स्सूर्योदयसमप्रभाम् ।
स्त्रियमादाय गच्छन्वै भिन्नाञ्जनचयप्रभः ॥ 14 ॥
सोऽहमभ्यवहारार्थी तौ दृष्ट्वा कृतनिश्चयः ।
तेन साम्ना विनीतेन पन्थानमभियाचितः ॥ 15 ॥
न हि सामोपपन्नानां प्रहर्ता विद्यते क्वचित् ।
नीचेष्वपि जनः कश्चित्किमङ्ग बत मद्विधः ॥ 16 ॥
स यातस्तेजसा व्योम सङ्क्षिपन्निव वेगतः ।
अथाऽहं खेचरैर्भूतैरभिगम्य सभाजितः ॥ 17 ॥
दिष्ट्या जीवति सीत इति हि अब्रुवन् मां महर्षयः ।
कथञ्चित् स कलत्रः असौ गतः ते स्वस्ति असंशयम् ॥ 18 ॥
एव मुक्तस्ततोऽहं तैस्सिद्धैः परमशोभनैः ।
स च मे रावणो राजा रक्षसां प्रतिवेदितः ॥ 19 ॥
हरन्दाशरथेर्भार्यां रामस्य जनकात्मजाम् ।
भ्रष्टाभरणकौशेयां शोकवेगपराजिताम् ॥ 20 ॥
रामलक्ष्मणयोर्नाम क्रोशन्तीं मुक्तमूर्धजाम् ।
एष कालात्ययस्तावदिति कालविदां वरः ॥ 21 ॥
एतमर्थं समग्रं मे सुपार्श्वः प्रत्यवेदयत् ।
तच्छृत्वाऽपि हि मे बुद्धिर्नासीत्काचित्पराक्रमे ॥ 22 ॥
अपक्षो हि कथं पक्षी कर्म किञ्चिदुपक्रमे ।
यत्तु शक्यं मया कर्तुं वाग्बुद्धिगुणवर्तिना ॥ 23 ॥
श्रूयतां तत्प्रवक्ष्यामि भवतां पौरुषाश्रयम् ।
वाङ्मतिभ्यां तु सर्वेषां करिष्यामि प्रियं हि वः ॥ 24 ॥
यद्धि दाशरथेः कार्यं मम तन्नात्र संशयः ।
ते भवन्तो मतिश्रेष्ठा बलवन्तो मनस्विनः ॥ 25 ॥
प्रेषिताः कपिराजेन देवैरपि दुरासदाः ।
रामलक्ष्मणबाणाश्च निशिताः कङ्कपत्रिणः ॥ 26 ॥
त्रयाणामपि लोकानां पर्याप्तास्त्राणनिग्रहे ।
कामं खलु दशग्रीव स्तेजोबलसमन्वितः ॥ 27 ॥
भवतां तु समर्थानां न किञ्चिदपि दुष्करम् ।
तदलं कालसङ्गेन क्रियतां बुद्धिनिश्चयः ॥ 28 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकोनषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |
tatastadamṛtāsvādaṃ gṛdhrarājena bhāṣitam |
niśamya muditā hṛṣṭāste vacaḥ plavagarṣabhāḥ || 1 ||
jāmbavān vānaraśreṣṭhassaha sarvaiḥ plavaṅgamaiḥ |
bhūtalātsahasotthāya gṛdhrarājānamabravīt || 2 ||
kva sītā kena vā dṛṣṭā ko vā harati maithilīm |
tadākhyātu bhavātsarvaṃ gatirbhava vanaukasām || 3 ||
ko dāśarathi bāṇānāṃ vajraveganipātinām |
svayaṃ lakṣmaṇamuktānāṃ na cintayati vikramam || 4 ||
sa harīnprītisaṃyuktānsītāśrutisamāhitān |
punarāśvasayanprītaḥ idaṃ vacanamabravīt || 5 ||
śrūyatāmiha vaidehyā yathā me haraṇaṃ śrutam |
yena cāpi mamā'khyātaṃ yatra vāyatalocanā || 6 ||
ahamasmingirau durge bahuyojanamāyate |
cirānnipatito vṛddhaḥ kṣīṇaprāṇaparākramaḥ || 7 ||
taṃ māmevaṃ gataṃ putrassupārśvonāma nāmataḥ |
āhāreṇa yathākālaṃ bibharti patatāṃ varaḥ || 8 ||
tīkṣṇakāmāstu gandharvāstīkṣṇakopā bhujaṅgamāḥ |
mṛgāṇāṃ tu bhayaṃ tīkṣṇaṃ tatastīkṣṇakṣudhā vayam || 9 ||
sa kadācitkṣudhārtasya mamāhārābhikāṅkṣiṇaḥ |
gatasūrye'hani prāpto mama putro hyanāmiṣaḥ || 10 ||
sa māmāhārasaṃrodhātpīḍitaṃ prītivardhanaḥ |
anumānya yathātattvamidaṃ vacanamabravīt || 11 ||
ahaṃ tāta yathākālamāmiṣārthī khamāplutaḥ |
mahendrasya girerdvāramāvṛtya susamāsthitaḥ || 12 ||
tatra sattvasahasrāṇāṃ sāgarāntaracāriṇām |
panthānameko'dhyavasaṃ sanniroddhumavāṅmukhaḥ || 13 ||
tatra kaścinmayā dṛṣṭa ssūryodayasamaprabhām |
striyamādāya gacchanvai bhinnāñjanacayaprabhaḥ || 14 ||
so'hamabhyavahārārthī tau dṛṣṭvā kṛtaniścayaḥ |
tena sāmnā vinītena panthānamabhiyācitaḥ || 15 ||
na hi sāmopapannānāṃ prahartā vidyate kvacit |
nīceṣvapi janaḥ kaścitkimaṅga bata madvidhaḥ || 16 ||
sa yātastejasā vyoma saṅkṣipanniva vegataḥ |
athā'haṃ khecarairbhūtairabhigamya sabhājitaḥ || 17 ||
diṣṭyā jīvati sīta iti hi abruvan māṃ maharṣayaḥ |
kathañcit sa kalatraḥ asau gataḥ te svasti asaṃśayam || 18 ||
eva muktastato'haṃ taissiddhaiḥ paramaśobhanaiḥ |
sa ca me rāvaṇo rājā rakṣasāṃ prativeditaḥ || 19 ||
harandāśaratherbhāryāṃ rāmasya janakātmajām |
bhraṣṭābharaṇakauśeyāṃ śokavegaparājitām || 20 ||
rāmalakṣmaṇayornāma krośantīṃ muktamūrdhajām |
eṣa kālātyayastāvaditi kālavidāṃ varaḥ || 21 ||
etamarthaṃ samagraṃ me supārśvaḥ pratyavedayat |
tacchṛtvā'pi hi me buddhirnāsītkācitparākrame || 22 ||
apakṣo hi kathaṃ pakṣī karma kiñcidupakrame |
yattu śakyaṃ mayā kartuṃ vāgbuddhiguṇavartinā || 23 ||
śrūyatāṃ tatpravakṣyāmi bhavatāṃ pauruṣāśrayam |
vāṅmatibhyāṃ tu sarveṣāṃ kariṣyāmi priyaṃ hi vaḥ || 24 ||
yaddhi dāśaratheḥ kāryaṃ mama tannātra saṃśayaḥ |
te bhavanto matiśreṣṭhā balavanto manasvinaḥ || 25 ||
preṣitāḥ kapirājena devairapi durāsadāḥ |
rāmalakṣmaṇabāṇāśca niśitāḥ kaṅkapatriṇaḥ || 26 ||
trayāṇāmapi lokānāṃ paryāptāstrāṇanigrahe |
kāmaṃ khalu daśagrīva stejobalasamanvitaḥ || 27 ||
bhavatāṃ tu samarthānāṃ na kiñcidapi duṣkaram |
tadalaṃ kālasaṅgena kriyatāṃ buddhiniścayaḥ || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.