5.48 Sundarakanda - Ashtachatvarimsha Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ සුන්දරකාණ්ඩම් .

අථ අෂ්ටචත්වාරිංශස්සර්ගඃ .

තතස්තු රක්ෂෝධිපතිර්මහාත්මා හනූමතාක්ෂේ නිහතේ කුමාරේ .

මනස්සමාධාය සදේවකල්පං සමාදිදේශේන්ද්රජිතං සරෝෂඃ .. 1 ..

ත්වමස්ත්රවිච්ඡස්ත්රවිදාං වරිෂ්ඨස්සුරාසුරාණාමපි ශෝකදාතා .

සුරේෂු සේන්ද්රේෂු ච දෘෂ්ටකර්මා පිතාමහාරාධනසඤ්චිතාස්ත්රඃ .. 2 ..

තවාස්ත්රබලමාසාද්ය සසුරාඃ සමරුද්ගණාඃ .

න ශේකුස්සමරේ ස්ථාතුං සුරේශ්වරසමාශ්රිතාඃ .. 3 ..

න කශ්චිත්ත්රිෂු ලෝකේෂු සංයුගේන ගතශ්රමඃ .

භුජවීර්යාභිගුප්තශ්ච තපසා චාභිරක්ෂිතඃ .. 4 ..

දේශකාලවිභාගජ්ඤස්ත්වමේව මතිසත්තමඃ .

න තේ(අ)ස්ත්යශක්යං සමරේෂු කර්මණා න තේ(අ)ස්ත්යකාර්යං මතිපූර්වමන්ත්රණේ .

න සෝ(අ)ස්ති කශ්චිත්ත්රිෂු සඞ්ග්රහේෂු වෛ න වේද යස්තේ(අ)ස්ත්රබලං බලං ච තේ .. 5 ..

මමානුරූපං තපසෝ බලං ච තේ පරාක්රමශ්චාස්ත්රබලං ච සංයුගේ .

න ත්වාං සමාසාද්ය රණාවමර්දේ මනශ්ශ්රමං ගච්ඡති නිශ්චිතාර්ථම් .. 6 ..

නිහතාඃ කිඞ්කරාස්සර්වේ ජම්බුමාලී ච රාක්ෂසඃ .

අමාත්යපුත්රා වීරාශ්ච පඤ්ච සේනාග්රයායිනඃ .. 7 ..

බලානි සුසමෘද්ධානි සාශ්වනාගරථානි ච .

සහෝදරස්තේ දයිතඃ කුමාරෝ(අ)ක්ෂශ්ච සූදිතඃ .. 8 ..

න හි තේෂ්වේව මේ සාරෝ යස්ත්වය්යරිනිෂූදන .

ඉදං හි දෘෂ්ට්වා මතිමන්මහද්බලං කපේඃ ප්රභාවං ච පරාක්රමං ච .

ත්වමාත්මනශ්චාපි සමීක්ෂ්ය සාරං කුරුෂ්ව වේගං ස්වබලානුරූපම් .. 9 ..

බලාවමර්ථස්තයි සන්නිකෘෂ්ටේ යථා ගතේ ශාම්යති ශාන්තශත්රෞ .

තථා සමීක්ෂ්යාත්මබලං පරං ච සමාරභස්වාස්ත්රවිදාං වරිෂ්ඨ .. 10 ..

න වීරසේනා ගණශෝච්යවන්ති න වජ්රමාදාය විශාලසාරම් .

න මාරුතස්යාස්ය ගතේඃ ප්රමාණං න චාග්නිකල්පඃ කරණේන හන්තුම් .. 11 ..

තමේවමර්ථං ප්රසමීක්ෂ්ය සම්යක් ස්වකර්මසාම්යාද්ධි සමාහිතාත්මා .

ස්මරංශ්ච දිව්යං ධනුෂෝ(අ)ස්ත්රවීර්යං ව්රජාක්ෂතං කර්ම සමාරභස්ව .. 12 ..

න ඛල්වියං මතිශ්ශ්රේෂ්ඨා යත්ත්වාං සම්ප්රේෂයාම්යහම් .

ඉයං ච රාජධර්මාණාං ක්ෂත්රියස්ය මතිර්මතා .. 13 ..

නානාශස්ත්රේෂු සඞ්ග්රාමේ වෛශාරද්යමරින්දම .

අවශ්යමේව බෝද්ධව්යං කාම්යශ්ච විජයෝ රණේ .. 14 ..

තතඃ පිතුස්තද්වචනං නිශම්ය ප්රදක්ෂිණං දක්ෂසුතප්රභාවඃ .

චකාර භර්තාරමදීනසත්ත්වෝ රණාය වීරඃ ප්රතිපන්නබුද්ධිඃ .. 15 ..

තතස්තෛ ස්ස්වගණෛරිෂ්ටෛරින්ද්රජිත් ප්රතිපූජිතඃ .

යුද්ධෝද්ධතඃ කෘතෝත්සාහස්සඞ්ග්රාමං ප්රත්යපද්යත .. 16 ..

ශ්රීමාන්පද්මපලාශාක්ෂෝ රාක්ෂසාධිපතේස්සුතඃ .

නිර්ජගාම මහාතේජාස්සමුද්ර ඉව පර්වසු .. 17 ..

ස පක්ෂිරාජෝපමතුල්යවේගෛ .

ර්ව්යාලෛශ්චතුර්භිඃ සිතතීක්ෂ්ණදම්ෂ්ට්රෛඃ .

රථං සමායුක්තමසම්ගවේගම් .

සමාරුරෝහේන්ද්රජිදින්ද්රකල්පඃ .. 18 ..

ස රථී ධන්විනාං ශ්රේෂ්ඨඃ ශස්ත්රජ්ඤෝස්ත්රවිදාං වරඃ .

රථේනාභියයෞ ක්ෂිප්රං හනුමාන්යත්ර සෝ(අ)භවත් .. 19 ..

ස තස්ය රථනිර්ඝෝෂං ජ්යාස්වනං කාර්මුකස්ය ච .

නිශම්ය හරිවීරෝ(අ)සෞ සම්ප්රහෘෂ්ටතරෝ(අ)භවත් .. 20 ..

සුමහච්චාපමාදාය ශිතශල්යාංශ්ච සායකාන් .

හනුමන්තමභිප්රේත්ය ජගාම රණපණ්ඩිතඃ .. 21 ..

තස්මිංස්තතඃ සංයති ජාතහර්ෂේ රණාය නිර්ගච්ඡති චාපපාණෞ .

දිශශ්ච සර්වාඃ කලුෂා බභූවු ර්මෘගාශ්ච රෞද්රා බහුධා විනේදුඃ .. 22 ..

සමාගතාස්තත්ර තු නාගයක්ෂා මහර්ෂයශ්චක්රචරාශ්ච සිද්ධාඃ .

නභස්සමාවෘත්ය ච පක්ෂිසඞ්ඝා විනේදුරුච්චෛඃ පරමප්රහෘෂ්ටාඃ .. 23 ..

ආයාන්තං සරථං දෘෂ්ට්වා තූර්ණමින්ද්රජිතං කපිඃ .

විනනාද මහානාදං ව්යවර්ධත ච වේගවාන් .. 24 ..

ඉන්ද්රජිත්තු රථං දිව්යමාස්ථිතශ්චිත්රකාර්මුකඃ .

ධනුර්විෂ්ඵාරයාමාස තටිදූර්ජිතන්නිස්ස්වනම් .. 25 ..

තතස්සමේතාවතිතීක්ෂ්ණවේගෞ මහාබලෞ තෞ රණනිර්විශඞ්කෞ .

කපිශ්ච රක්ෂෝධිපතේස්තනූජඃ සුරාසුරේන්ද්රාවිව බද්ධවෛරෞ .. 26 ..

ස තස්ය වීරස්ය මහාරථස්ය ධනුෂ්මතඃ සංයති සම්මතස්ය .

ශරප්රවේගං ව්යහනත්ප්රවෘද්ධ ශ්චචාර මාර්ගේ පිතුරප්රමේයඃ .. 27 ..

තතශ්ශරානායතතීක්ෂ්ණශල්යාන් සුපත්රිණඃ කාඤ්චනචිත්රපුඞ්ඛාන් .

මුමෝච වීරඃ පරවීරහන්තා සුසන්නතාන් වජ්රනිපාතවේගාන් .. 28 ..

තතස්තු තත්ස්යන්දනනිස්ස්වනං ච මෘදඞ්ගභේරීපටහස්වනං ච .

විකෘෂ්යමාණස්ය ච කාර්මුකස්ය නිශම්ය ඝෝෂං පුනරුත්පපාත .. 29 ..

ශරාණාමන්තරේෂ්වාශු ව්යවර්තත මහාකපිඃ .

හරිස්තස්යාභිලක්ෂ්යස්ය මෝඝයන්ලක්ෂ්යසඞ්ග්රහම් .. 30 ..

ශරාණාමග්රතස්තස්ය පුනඃ සමභිවර්තත .

ප්රසාර්ය හස්තෞ හනුමානුත්පපාතානිලාත්මජඃ .. 31 ..

තාවුභෞ වේගසම්පන්නෞ රණකර්මවිශාරදෞ .

සර්වභූතමනෝග්රාහි චක්රතුර්යුද්ධමුත්තමම් .. 32 ..

හනුමතෝ වේද න රාක්ෂසෝ(අ)න්තරං න මාරුතිස්තස්ය මහාත්මනෝ(අ)න්තරම් .

පරස්පරං නිර්විෂහෞ බභූවතුඃ සමේත්ය තෞ දේවසමානවික්රමෞ .. 33 ..

තතස්තු ලක්ෂ්යේ ස විහන්යමානේ ශරේෂ්වමෝඝේෂු ච සම්පතත්සු .

ජගාම චින්තාං මහතීං මහාත්මා සමාධිසංයෝගසමාහිතාත්මා .. 34 ..

තතෝ මතිං රාක්ෂසරාජසූනු ශ්චකාර තස්මින් හරිවීරමුඛ්යේ .

අවධ්යතාං තස්ය කපේස්සමීක්ෂ්ය කථං නිගච්ඡේදිති නිග්රහාර්ථම් .. 35 ..

තතඃ පෛතාමහං වීරඃ සෝ(අ)ස්ත්රමස්ත්රවිදාං වරඃ .

සන්දධේ සුමහත්තේජාඃ තං හරිප්රවරං ප්රති .. 36 ..

අවධ්යෝ(අ)යමිති ජ්ඤාත්වා තමස්ත්රේණාස්ත්රතත්ත්වවිත් .

නිජග්රාහ මහාබාහුර්මාරුතාත්මජමින්ද්රජිත් .. 37 ..

තේන බද්ධස්තතෝ(අ)ස්ත්රේණ රාක්ෂසේන ස වානරඃ .

අභවන්නිර්විචේෂ්ටශ්ච පපාත ස මහීතලේ .. 38 ..

තතෝ(අ)ථ බුද්ධ්වා ස තදස්ත්රබන්ධං ප්රභෝඃ ප්රභාවාද්විගතාත්මවේගඃ .

පිතාමහානුග්රහමාත්මනශ්ච විචින්තයාමාස හරිප්රවීරඃ .. 39 ..

තත ස්ස්වායම්බුවෛර්මන්ත්රෛර්බ්රහ්මාස්ත්රමභිමන්ත්රිතම් .

හනුමාංශ්චින්තයාමාස වරදානං පිතාමහාත් .. 40 ..

න මේ(අ)ස්ත්රබන්ධස්ය ච ශක්තිරස්ති විමෝක්ෂණේ ලෝකගුරෝඃ ප්රභාවාත් .

ඉත්යේව මත්වා විහිතෝ(අ)ස්ත්රබන්ධෝ මයාත්මයෝනේරනුවර්තිතව්යඃ .. 41 ..

ස වීර්යමස්ත්රස්ය කපිර්විචාර්ය පිතාමහානුග්රහමාත්මනශ්ච .

විමෝක්ෂශක්තිං පරිචින්තයිත්වා පිතාමහාජ්ඤාමනුවර්තතේ ස්ම .. 42 ..

අස්ත්රේණාපි හි බද්ධස්ය භයං මම න ජායතේ .

පිතාමහමහේන්ද්රාභ්යාං රක්ෂිතස්යානිලේන ච .. 43 ..

ග්රහණේ චාපි රක්ෂෝභිර්මහන්මේ ගුණදර්ශනම් .

රාක්ෂසේන්ද්රේණ සංවාදස්තස්මාද්ගෘහ්ණන්තු මාං පරේ .. 44 ..

ස නිශ්චිතාර්ථඃ පරවීරහන්තා සමීක්ෂ්යකාරී විනිවෘත්තචේෂ්ටඃ .

පරෛඃ ප්රසහ්යාභිගතෛර්නිගෘහ්ය නනාද තෛස්ත්රෛඃ පරිභර්ත්ස්යමානඃ .. 45 ..

තතස්තං රාක්ෂසා දෘෂ්ට්වා නිර්විචේෂ්ටමරින්දමම් .

බබන්ධුශ්ශණවල්කෛශ්ච ද්රුමචීරෛශ්ච සංහතෛඃ .. 46 ..

ස රෝචයාමාස පරෛශ්ච බන්ධනං ප්රසහ්ය වීරෛරභිනිග්රහං ච .

කෞතූහලාන්මාං යදි රාක්ෂසේන්ද්රෝ ද්රෂ්ටුං ව්යවස්යේදිති නිශ්චිතාර්ථඃ .. 47 ..

ස බද්ධස්තේන වල්කේන විමුක්තෝ(අ)ස්ත්රේණ වීර්යවාන් .

අස්ත්රබන්ධඃ ස චාන්යං හි න බන්ධමනුවර්තතේ .. 48 ..

අථේන්ද්රජිත්තු ද්රුමචීරබද්ධං විචාර්ය වීරඃ කපිසත්තමං තම් .

විමුක්තමස්ත්රේණ ජගාම චින්තාං නාන්යේන බද්ධෝ හ්යනුවර්තතේ(අ)ස්ත්රම් .. 49 ..

අහෝ මහත්කර්ම කෘතං නිරර්ථකම්කං න රාක්ෂසෛර්මන්ත්රගතිර්විමෘෂ්ටා .

පුනශ්ච මන්ත්රේ විහතේ(අ)ස්ත්රමන්යත්ප්රවර්තතේ සංශයිතා ස්ස්මසර්වේ .. 50 ..

අස්ත්රේණ හනුමාන්මුක්තෝ නාත්මානමවබුධ්යත .

කෘෂ්යමාණස්තු රක්ෂෝභි ස්තෞශ්ච බන්ධෛර්නිපීඩිතඃ .. 51 ..

හන්යමානස්තතඃ ක්රූරෛ රාක්ෂසෛඃ කාෂ්ඨමුෂ්ටිභිඃ .

සමීපං රාක්ෂසේන්ද්රස්ය ප්රාකෘෂ්යත ස වානරඃ .. 52 ..

අථේන්ද්රජිත්තං ප්රසමීක්ෂ්ය මුක්තමස්ත්රේණ බද්ධං ද්රුමචීරසූත්රෛඃ .

න්යදර්ශයත්තත්ර මහාබලං තං හරිප්රවීරං සගණාය රාජ්ඤේ .. 53 ..

තං මත්තමිව මාතඞ්ගං බද්ධං කපිවරෝත්තමම් .

රාක්ෂසා රාක්ෂසේන්ද්රාය රාවණාය න්යවේදයන් .. 54 ..

කෝ(අ)යං කස්ය කුතෝවාත්ර කිං කාර්යං කෝ ව්යපාශ්රයඃ .

ඉති රාක්ෂසවීරාණාං තත්ර සඤ්ජජ්ඤිරේ කථාඃ .. 55 ..

හන්යතාං දහ්යතාං වාපි භක්ෂ්යතාමිති චාපරේ .

රාක්ෂසාස්තත්ර සඞ්ක්රුද්ධාඃ පරස්පරමථාබ්රුවන් .. 56 ..

අතීත්ය මාර්ගං සහසා මහාත්මා ස තත්ර රක්ෂෝධිපපාදමූලේ .

දදර්ශ රාජ්ඤඃ පරිචාරවෘද්ධාන් ගෘහං මහාරත්නවිභූෂිතං ච .. 57 ..

ස දදර්ශ මහාතේජා රාවණඃ කපිසත්තමම් .

රක්ෂෝභිර්විකෘතාකාරෛඃ කෘෂ්යමාණමිතස්තතඃ .. 58 ..

රාක්ෂසාධිපතිං චාපි දදර්ශ කපිසත්තමඃ .

තේජෝබලසමායුක්තං තපන්තමිව භාස්කරම් .. 59 ..

සරෝෂසම්වර්තිතතාම්රදෘෂ්ටිර්දශානනස්තං කපිමන්වවේක්ෂ්ය .

අථෝපවිෂ්ටාන් කුලශීලවෘද්ධාන් සමාදිශත්තං ප්රති මන්ත්රිමුඛ්යාන් .. 60 ..

යථාක්රමං තෛස්ස කපිර්විපෘෂ්ටඃ කාර්යාර්ථමර්ධස්ය ච මූලමාදෞ .

නිවේදයාමාස හරීශ්වරස්ය දූතඃ සකාශාදහමාගතෝ(අ)ස්මි .. 61 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ සුන්දරකාණ්ඩේ අෂ්ටචත්වාරිංශස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha aṣṭacatvāriṃśassargaḥ |

tatastu rakṣodhipatirmahātmā hanūmatākṣe nihate kumāre |

manassamādhāya sadevakalpaṃ samādideśendrajitaṃ saroṣaḥ || 1 ||

tvamastravicchastravidāṃ variṣṭhassurāsurāṇāmapi śokadātā |

sureṣu sendreṣu ca dṛṣṭakarmā pitāmahārādhanasañcitāstraḥ || 2 ||

tavāstrabalamāsādya sasurāḥ samarudgaṇāḥ |

na śekussamare sthātuṃ sureśvarasamāśritāḥ || 3 ||

na kaścittriṣu lokeṣu saṃyugena gataśramaḥ |

bhujavīryābhiguptaśca tapasā cābhirakṣitaḥ || 4 ||

deśakālavibhāgajñastvameva matisattamaḥ |

na te'styaśakyaṃ samareṣu karmaṇā na te'styakāryaṃ matipūrvamantraṇe |

na so'sti kaścittriṣu saṅgraheṣu vai na veda yaste'strabalaṃ balaṃ ca te || 5 ||

mamānurūpaṃ tapaso balaṃ ca te parākramaścāstrabalaṃ ca saṃyuge |

na tvāṃ samāsādya raṇāvamarde manaśśramaṃ gacchati niścitārtham || 6 ||

nihatāḥ kiṅkarāssarve jambumālī ca rākṣasaḥ |

amātyaputrā vīrāśca pañca senāgrayāyinaḥ || 7 ||

balāni susamṛddhāni sāśvanāgarathāni ca |

sahodaraste dayitaḥ kumāro'kṣaśca sūditaḥ || 8 ||

na hi teṣveva me sāro yastvayyariniṣūdana |

idaṃ hi dṛṣṭvā matimanmahadbalaṃ kapeḥ prabhāvaṃ ca parākramaṃ ca |

tvamātmanaścāpi samīkṣya sāraṃ kuruṣva vegaṃ svabalānurūpam || 9 ||

balāvamarthastayi sannikṛṣṭe yathā gate śāmyati śāntaśatrau |

tathā samīkṣyātmabalaṃ paraṃ ca samārabhasvāstravidāṃ variṣṭha || 10 ||

na vīrasenā gaṇaśocyavanti na vajramādāya viśālasāram |

na mārutasyāsya gateḥ pramāṇaṃ na cāgnikalpaḥ karaṇena hantum || 11 ||

tamevamarthaṃ prasamīkṣya samyak svakarmasāmyāddhi samāhitātmā |

smaraṃśca divyaṃ dhanuṣo'stravīryaṃ vrajākṣataṃ karma samārabhasva || 12 ||

na khalviyaṃ matiśśreṣṭhā yattvāṃ sampreṣayāmyaham |

iyaṃ ca rājadharmāṇāṃ kṣatriyasya matirmatā || 13 ||

nānāśastreṣu saṅgrāme vaiśāradyamarindama |

avaśyameva boddhavyaṃ kāmyaśca vijayo raṇe || 14 ||

tataḥ pitustadvacanaṃ niśamya pradakṣiṇaṃ dakṣasutaprabhāvaḥ |

cakāra bhartāramadīnasattvo raṇāya vīraḥ pratipannabuddhiḥ || 15 ||

tatastai ssvagaṇairiṣṭairindrajit pratipūjitaḥ |

yuddhoddhataḥ kṛtotsāhassaṅgrāmaṃ pratyapadyata || 16 ||

śrīmānpadmapalāśākṣo rākṣasādhipatessutaḥ |

nirjagāma mahātejāssamudra iva parvasu || 17 ||

sa pakṣirājopamatulyavegai |

rvyālaiścaturbhiḥ sitatīkṣṇadamṣṭraiḥ |

rathaṃ samāyuktamasamgavegam |

samārurohendrajidindrakalpaḥ || 18 ||

sa rathī dhanvināṃ śreṣṭhaḥ śastrajñostravidāṃ varaḥ |

rathenābhiyayau kṣipraṃ hanumānyatra so'bhavat || 19 ||

sa tasya rathanirghoṣaṃ jyāsvanaṃ kārmukasya ca |

niśamya harivīro'sau samprahṛṣṭataro'bhavat || 20 ||

sumahaccāpamādāya śitaśalyāṃśca sāyakān |

hanumantamabhipretya jagāma raṇapaṇḍitaḥ || 21 ||

tasmiṃstataḥ saṃyati jātaharṣe raṇāya nirgacchati cāpapāṇau |

diśaśca sarvāḥ kaluṣā babhūvu rmṛgāśca raudrā bahudhā vineduḥ || 22 ||

samāgatāstatra tu nāgayakṣā maharṣayaścakracarāśca siddhāḥ |

nabhassamāvṛtya ca pakṣisaṅghā vineduruccaiḥ paramaprahṛṣṭāḥ || 23 ||

āyāntaṃ sarathaṃ dṛṣṭvā tūrṇamindrajitaṃ kapiḥ |

vinanāda mahānādaṃ vyavardhata ca vegavān || 24 ||

indrajittu rathaṃ divyamāsthitaścitrakārmukaḥ |

dhanurviṣphārayāmāsa taṭidūrjitannissvanam || 25 ||

tatassametāvatitīkṣṇavegau mahābalau tau raṇanirviśaṅkau |

kapiśca rakṣodhipatestanūjaḥ surāsurendrāviva baddhavairau || 26 ||

sa tasya vīrasya mahārathasya dhanuṣmataḥ saṃyati sammatasya |

śarapravegaṃ vyahanatpravṛddha ścacāra mārge pituraprameyaḥ || 27 ||

tataśśarānāyatatīkṣṇaśalyān supatriṇaḥ kāñcanacitrapuṅkhān |

mumoca vīraḥ paravīrahantā susannatān vajranipātavegān || 28 ||

tatastu tatsyandananissvanaṃ ca mṛdaṅgabherīpaṭahasvanaṃ ca |

vikṛṣyamāṇasya ca kārmukasya niśamya ghoṣaṃ punarutpapāta || 29 ||

śarāṇāmantareṣvāśu vyavartata mahākapiḥ |

haristasyābhilakṣyasya moghayanlakṣyasaṅgraham || 30 ||

śarāṇāmagratastasya punaḥ samabhivartata |

prasārya hastau hanumānutpapātānilātmajaḥ || 31 ||

tāvubhau vegasampannau raṇakarmaviśāradau |

sarvabhūtamanogrāhi cakraturyuddhamuttamam || 32 ||

hanumato veda na rākṣaso'ntaraṃ na mārutistasya mahātmano'ntaram |

parasparaṃ nirviṣahau babhūvatuḥ sametya tau devasamānavikramau || 33 ||

tatastu lakṣye sa vihanyamāne śareṣvamogheṣu ca sampatatsu |

jagāma cintāṃ mahatīṃ mahātmā samādhisaṃyogasamāhitātmā || 34 ||

tato matiṃ rākṣasarājasūnu ścakāra tasmin harivīramukhye |

avadhyatāṃ tasya kapessamīkṣya kathaṃ nigacchediti nigrahārtham || 35 ||

tataḥ paitāmahaṃ vīraḥ so'stramastravidāṃ varaḥ |

sandadhe sumahattejāḥ taṃ haripravaraṃ prati || 36 ||

avadhyo'yamiti jñātvā tamastreṇāstratattvavit |

nijagrāha mahābāhurmārutātmajamindrajit || 37 ||

tena baddhastato'streṇa rākṣasena sa vānaraḥ |

abhavannirviceṣṭaśca papāta sa mahītale || 38 ||

tato'tha buddhvā sa tadastrabandhaṃ prabhoḥ prabhāvādvigatātmavegaḥ |

pitāmahānugrahamātmanaśca vicintayāmāsa haripravīraḥ || 39 ||

tata ssvāyambuvairmantrairbrahmāstramabhimantritam |

hanumāṃścintayāmāsa varadānaṃ pitāmahāt || 40 ||

na me'strabandhasya ca śaktirasti vimokṣaṇe lokaguroḥ prabhāvāt |

ityeva matvā vihito'strabandho mayātmayoneranuvartitavyaḥ || 41 ||

sa vīryamastrasya kapirvicārya pitāmahānugrahamātmanaśca |

vimokṣaśaktiṃ paricintayitvā pitāmahājñāmanuvartate sma || 42 ||

astreṇāpi hi baddhasya bhayaṃ mama na jāyate |

pitāmahamahendrābhyāṃ rakṣitasyānilena ca || 43 ||

grahaṇe cāpi rakṣobhirmahanme guṇadarśanam |

rākṣasendreṇa saṃvādastasmādgṛhṇantu māṃ pare || 44 ||

sa niścitārthaḥ paravīrahantā samīkṣyakārī vinivṛttaceṣṭaḥ |

paraiḥ prasahyābhigatairnigṛhya nanāda taistraiḥ paribhartsyamānaḥ || 45 ||

tatastaṃ rākṣasā dṛṣṭvā nirviceṣṭamarindamam |

babandhuśśaṇavalkaiśca drumacīraiśca saṃhataiḥ || 46 ||

sa rocayāmāsa paraiśca bandhanaṃ prasahya vīrairabhinigrahaṃ ca |

kautūhalānmāṃ yadi rākṣasendro draṣṭuṃ vyavasyediti niścitārthaḥ || 47 ||

sa baddhastena valkena vimukto'streṇa vīryavān |

astrabandhaḥ sa cānyaṃ hi na bandhamanuvartate || 48 ||

athendrajittu drumacīrabaddhaṃ vicārya vīraḥ kapisattamaṃ tam |

vimuktamastreṇa jagāma cintāṃ nānyena baddho hyanuvartate'stram || 49 ||

aho mahatkarma kṛtaṃ nirarthakamkaṃ na rākṣasairmantragatirvimṛṣṭā |

punaśca mantre vihate'stramanyatpravartate saṃśayitā ssmasarve || 50 ||

astreṇa hanumānmukto nātmānamavabudhyata |

kṛṣyamāṇastu rakṣobhi stauśca bandhairnipīḍitaḥ || 51 ||

hanyamānastataḥ krūrai rākṣasaiḥ kāṣṭhamuṣṭibhiḥ |

samīpaṃ rākṣasendrasya prākṛṣyata sa vānaraḥ || 52 ||

athendrajittaṃ prasamīkṣya muktamastreṇa baddhaṃ drumacīrasūtraiḥ |

nyadarśayattatra mahābalaṃ taṃ haripravīraṃ sagaṇāya rājñe || 53 ||

taṃ mattamiva mātaṅgaṃ baddhaṃ kapivarottamam |

rākṣasā rākṣasendrāya rāvaṇāya nyavedayan || 54 ||

ko'yaṃ kasya kutovātra kiṃ kāryaṃ ko vyapāśrayaḥ |

iti rākṣasavīrāṇāṃ tatra sañjajñire kathāḥ || 55 ||

hanyatāṃ dahyatāṃ vāpi bhakṣyatāmiti cāpare |

rākṣasāstatra saṅkruddhāḥ parasparamathābruvan || 56 ||

atītya mārgaṃ sahasā mahātmā sa tatra rakṣodhipapādamūle |

dadarśa rājñaḥ paricāravṛddhān gṛhaṃ mahāratnavibhūṣitaṃ ca || 57 ||

sa dadarśa mahātejā rāvaṇaḥ kapisattamam |

rakṣobhirvikṛtākāraiḥ kṛṣyamāṇamitastataḥ || 58 ||

rākṣasādhipatiṃ cāpi dadarśa kapisattamaḥ |

tejobalasamāyuktaṃ tapantamiva bhāskaram || 59 ||

saroṣasamvartitatāmradṛṣṭirdaśānanastaṃ kapimanvavekṣya |

athopaviṣṭān kulaśīlavṛddhān samādiśattaṃ prati mantrimukhyān || 60 ||

yathākramaṃ taissa kapirvipṛṣṭaḥ kāryārthamardhasya ca mūlamādau |

nivedayāmāsa harīśvarasya dūtaḥ sakāśādahamāgato'smi || 61 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe aṣṭacatvāriṃśassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ अष्टचत्वारिंशस्सर्गः ।

ततस्तु रक्षोधिपतिर्महात्मा हनूमताक्षे निहते कुमारे ।

मनस्समाधाय सदेवकल्पं समादिदेशेन्द्रजितं सरोषः ॥ 1 ॥

त्वमस्त्रविच्छस्त्रविदां वरिष्ठस्सुरासुराणामपि शोकदाता ।

सुरेषु सेन्द्रेषु च दृष्टकर्मा पितामहाराधनसञ्चितास्त्रः ॥ 2 ॥

तवास्त्रबलमासाद्य ससुराः समरुद्गणाः ।

न शेकुस्समरे स्थातुं सुरेश्वरसमाश्रिताः ॥ 3 ॥

न कश्चित्त्रिषु लोकेषु संयुगेन गतश्रमः ।

भुजवीर्याभिगुप्तश्च तपसा चाभिरक्षितः ॥ 4 ॥

देशकालविभागज्ञस्त्वमेव मतिसत्तमः ।

न तेऽस्त्यशक्यं समरेषु कर्मणा न तेऽस्त्यकार्यं मतिपूर्वमन्त्रणे ।

न सोऽस्ति कश्चित्त्रिषु सङ्ग्रहेषु वै न वेद यस्तेऽस्त्रबलं बलं च ते ॥ 5 ॥

ममानुरूपं तपसो बलं च ते पराक्रमश्चास्त्रबलं च संयुगे ।

न त्वां समासाद्य रणावमर्दे मनश्श्रमं गच्छति निश्चितार्थम् ॥ 6 ॥

निहताः किङ्करास्सर्वे जम्बुमाली च राक्षसः ।

अमात्यपुत्रा वीराश्च पञ्च सेनाग्रयायिनः ॥ 7 ॥

बलानि सुसमृद्धानि साश्वनागरथानि च ।

सहोदरस्ते दयितः कुमारोऽक्षश्च सूदितः ॥ 8 ॥

न हि तेष्वेव मे सारो यस्त्वय्यरिनिषूदन ।

इदं हि दृष्ट्वा मतिमन्महद्बलं कपेः प्रभावं च पराक्रमं च ।

त्वमात्मनश्चापि समीक्ष्य सारं कुरुष्व वेगं स्वबलानुरूपम् ॥ 9 ॥

बलावमर्थस्तयि सन्निकृष्टे यथा गते शाम्यति शान्तशत्रौ ।

तथा समीक्ष्यात्मबलं परं च समारभस्वास्त्रविदां वरिष्ठ ॥ 10 ॥

न वीरसेना गणशोच्यवन्ति न वज्रमादाय विशालसारम् ।

न मारुतस्यास्य गतेः प्रमाणं न चाग्निकल्पः करणेन हन्तुम् ॥ 11 ॥

तमेवमर्थं प्रसमीक्ष्य सम्यक् स्वकर्मसाम्याद्धि समाहितात्मा ।

स्मरंश्च दिव्यं धनुषोऽस्त्रवीर्यं व्रजाक्षतं कर्म समारभस्व ॥ 12 ॥

न खल्वियं मतिश्श्रेष्ठा यत्त्वां सम्प्रेषयाम्यहम् ।

इयं च राजधर्माणां क्षत्रियस्य मतिर्मता ॥ 13 ॥

नानाशस्त्रेषु सङ्ग्रामे वैशारद्यमरिन्दम ।

अवश्यमेव बोद्धव्यं काम्यश्च विजयो रणे ॥ 14 ॥

ततः पितुस्तद्वचनं निशम्य प्रदक्षिणं दक्षसुतप्रभावः ।

चकार भर्तारमदीनसत्त्वो रणाय वीरः प्रतिपन्नबुद्धिः ॥ 15 ॥

ततस्तै स्स्वगणैरिष्टैरिन्द्रजित् प्रतिपूजितः ।

युद्धोद्धतः कृतोत्साहस्सङ्ग्रामं प्रत्यपद्यत ॥ 16 ॥

श्रीमान्पद्मपलाशाक्षो राक्षसाधिपतेस्सुतः ।

निर्जगाम महातेजास्समुद्र इव पर्वसु ॥ 17 ॥

स पक्षिराजोपमतुल्यवेगै ।

र्व्यालैश्चतुर्भिः सिततीक्ष्णदम्ष्ट्रैः ।

रथं समायुक्तमसम्गवेगम् ।

समारुरोहेन्द्रजिदिन्द्रकल्पः ॥ 18 ॥

स रथी धन्विनां श्रेष्ठः शस्त्रज्ञोस्त्रविदां वरः ।

रथेनाभिययौ क्षिप्रं हनुमान्यत्र सोऽभवत् ॥ 19 ॥

स तस्य रथनिर्घोषं ज्यास्वनं कार्मुकस्य च ।

निशम्य हरिवीरोऽसौ सम्प्रहृष्टतरोऽभवत् ॥ 20 ॥

सुमहच्चापमादाय शितशल्यांश्च सायकान् ।

हनुमन्तमभिप्रेत्य जगाम रणपण्डितः ॥ 21 ॥

तस्मिंस्ततः संयति जातहर्षे रणाय निर्गच्छति चापपाणौ ।

दिशश्च सर्वाः कलुषा बभूवु र्मृगाश्च रौद्रा बहुधा विनेदुः ॥ 22 ॥

समागतास्तत्र तु नागयक्षा महर्षयश्चक्रचराश्च सिद्धाः ।

नभस्समावृत्य च पक्षिसङ्घा विनेदुरुच्चैः परमप्रहृष्टाः ॥ 23 ॥

आयान्तं सरथं दृष्ट्वा तूर्णमिन्द्रजितं कपिः ।

विननाद महानादं व्यवर्धत च वेगवान् ॥ 24 ॥

इन्द्रजित्तु रथं दिव्यमास्थितश्चित्रकार्मुकः ।

धनुर्विष्फारयामास तटिदूर्जितन्निस्स्वनम् ॥ 25 ॥

ततस्समेतावतितीक्ष्णवेगौ महाबलौ तौ रणनिर्विशङ्कौ ।

कपिश्च रक्षोधिपतेस्तनूजः सुरासुरेन्द्राविव बद्धवैरौ ॥ 26 ॥

स तस्य वीरस्य महारथस्य धनुष्मतः संयति सम्मतस्य ।

शरप्रवेगं व्यहनत्प्रवृद्ध श्चचार मार्गे पितुरप्रमेयः ॥ 27 ॥

ततश्शरानायततीक्ष्णशल्यान् सुपत्रिणः काञ्चनचित्रपुङ्खान् ।

मुमोच वीरः परवीरहन्ता सुसन्नतान् वज्रनिपातवेगान् ॥ 28 ॥

ततस्तु तत्स्यन्दननिस्स्वनं च मृदङ्गभेरीपटहस्वनं च ।

विकृष्यमाणस्य च कार्मुकस्य निशम्य घोषं पुनरुत्पपात ॥ 29 ॥

शराणामन्तरेष्वाशु व्यवर्तत महाकपिः ।

हरिस्तस्याभिलक्ष्यस्य मोघयन्लक्ष्यसङ्ग्रहम् ॥ 30 ॥

शराणामग्रतस्तस्य पुनः समभिवर्तत ।

प्रसार्य हस्तौ हनुमानुत्पपातानिलात्मजः ॥ 31 ॥

तावुभौ वेगसम्पन्नौ रणकर्मविशारदौ ।

सर्वभूतमनोग्राहि चक्रतुर्युद्धमुत्तमम् ॥ 32 ॥

हनुमतो वेद न राक्षसोऽन्तरं न मारुतिस्तस्य महात्मनोऽन्तरम् ।

परस्परं निर्विषहौ बभूवतुः समेत्य तौ देवसमानविक्रमौ ॥ 33 ॥

ततस्तु लक्ष्ये स विहन्यमाने शरेष्वमोघेषु च सम्पतत्सु ।

जगाम चिन्तां महतीं महात्मा समाधिसंयोगसमाहितात्मा ॥ 34 ॥

ततो मतिं राक्षसराजसूनु श्चकार तस्मिन् हरिवीरमुख्ये ।

अवध्यतां तस्य कपेस्समीक्ष्य कथं निगच्छेदिति निग्रहार्थम् ॥ 35 ॥

ततः पैतामहं वीरः सोऽस्त्रमस्त्रविदां वरः ।

सन्दधे सुमहत्तेजाः तं हरिप्रवरं प्रति ॥ 36 ॥

अवध्योऽयमिति ज्ञात्वा तमस्त्रेणास्त्रतत्त्ववित् ।

निजग्राह महाबाहुर्मारुतात्मजमिन्द्रजित् ॥ 37 ॥

तेन बद्धस्ततोऽस्त्रेण राक्षसेन स वानरः ।

अभवन्निर्विचेष्टश्च पपात स महीतले ॥ 38 ॥

ततोऽथ बुद्ध्वा स तदस्त्रबन्धं प्रभोः प्रभावाद्विगतात्मवेगः ।

पितामहानुग्रहमात्मनश्च विचिन्तयामास हरिप्रवीरः ॥ 39 ॥

तत स्स्वायम्बुवैर्मन्त्रैर्ब्रह्मास्त्रमभिमन्त्रितम् ।

हनुमांश्चिन्तयामास वरदानं पितामहात् ॥ 40 ॥

न मेऽस्त्रबन्धस्य च शक्तिरस्ति विमोक्षणे लोकगुरोः प्रभावात् ।

इत्येव मत्वा विहितोऽस्त्रबन्धो मयात्मयोनेरनुवर्तितव्यः ॥ 41 ॥

स वीर्यमस्त्रस्य कपिर्विचार्य पितामहानुग्रहमात्मनश्च ।

विमोक्षशक्तिं परिचिन्तयित्वा पितामहाज्ञामनुवर्तते स्म ॥ 42 ॥

अस्त्रेणापि हि बद्धस्य भयं मम न जायते ।

पितामहमहेन्द्राभ्यां रक्षितस्यानिलेन च ॥ 43 ॥

ग्रहणे चापि रक्षोभिर्महन्मे गुणदर्शनम् ।

राक्षसेन्द्रेण संवादस्तस्माद्गृह्णन्तु मां परे ॥ 44 ॥

स निश्चितार्थः परवीरहन्ता समीक्ष्यकारी विनिवृत्तचेष्टः ।

परैः प्रसह्याभिगतैर्निगृह्य ननाद तैस्त्रैः परिभर्त्स्यमानः ॥ 45 ॥

ततस्तं राक्षसा दृष्ट्वा निर्विचेष्टमरिन्दमम् ।

बबन्धुश्शणवल्कैश्च द्रुमचीरैश्च संहतैः ॥ 46 ॥

स रोचयामास परैश्च बन्धनं प्रसह्य वीरैरभिनिग्रहं च ।

कौतूहलान्मां यदि राक्षसेन्द्रो द्रष्टुं व्यवस्येदिति निश्चितार्थः ॥ 47 ॥

स बद्धस्तेन वल्केन विमुक्तोऽस्त्रेण वीर्यवान् ।

अस्त्रबन्धः स चान्यं हि न बन्धमनुवर्तते ॥ 48 ॥

अथेन्द्रजित्तु द्रुमचीरबद्धं विचार्य वीरः कपिसत्तमं तम् ।

विमुक्तमस्त्रेण जगाम चिन्तां नान्येन बद्धो ह्यनुवर्ततेऽस्त्रम् ॥ 49 ॥

अहो महत्कर्म कृतं निरर्थकम्कं न राक्षसैर्मन्त्रगतिर्विमृष्टा ।

पुनश्च मन्त्रे विहतेऽस्त्रमन्यत्प्रवर्तते संशयिता स्स्मसर्वे ॥ 50 ॥

अस्त्रेण हनुमान्मुक्तो नात्मानमवबुध्यत ।

कृष्यमाणस्तु रक्षोभि स्तौश्च बन्धैर्निपीडितः ॥ 51 ॥

हन्यमानस्ततः क्रूरै राक्षसैः काष्ठमुष्टिभिः ।

समीपं राक्षसेन्द्रस्य प्राकृष्यत स वानरः ॥ 52 ॥

अथेन्द्रजित्तं प्रसमीक्ष्य मुक्तमस्त्रेण बद्धं द्रुमचीरसूत्रैः ।

न्यदर्शयत्तत्र महाबलं तं हरिप्रवीरं सगणाय राज्ञे ॥ 53 ॥

तं मत्तमिव मातङ्गं बद्धं कपिवरोत्तमम् ।

राक्षसा राक्षसेन्द्राय रावणाय न्यवेदयन् ॥ 54 ॥

कोऽयं कस्य कुतोवात्र किं कार्यं को व्यपाश्रयः ।

इति राक्षसवीराणां तत्र सञ्जज्ञिरे कथाः ॥ 55 ॥

हन्यतां दह्यतां वापि भक्ष्यतामिति चापरे ।

राक्षसास्तत्र सङ्क्रुद्धाः परस्परमथाब्रुवन् ॥ 56 ॥

अतीत्य मार्गं सहसा महात्मा स तत्र रक्षोधिपपादमूले ।

ददर्श राज्ञः परिचारवृद्धान् गृहं महारत्नविभूषितं च ॥ 57 ॥

स ददर्श महातेजा रावणः कपिसत्तमम् ।

रक्षोभिर्विकृताकारैः कृष्यमाणमितस्ततः ॥ 58 ॥

राक्षसाधिपतिं चापि ददर्श कपिसत्तमः ।

तेजोबलसमायुक्तं तपन्तमिव भास्करम् ॥ 59 ॥

सरोषसम्वर्तितताम्रदृष्टिर्दशाननस्तं कपिमन्ववेक्ष्य ।

अथोपविष्टान् कुलशीलवृद्धान् समादिशत्तं प्रति मन्त्रिमुख्यान् ॥ 60 ॥

यथाक्रमं तैस्स कपिर्विपृष्टः कार्यार्थमर्धस्य च मूलमादौ ।

निवेदयामास हरीश्वरस्य दूतः सकाशादहमागतोऽस्मि ॥ 61 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे अष्टचत्वारिंशस्सर्गः ॥