5.48 Sundarakanda - Ashtachatvarimsha Sargah — Kannada Script

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಅಷ್ಟಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತತಸ್ತು ರಕ್ಷೋಧಿಪತಿರ್ಮಹಾತ್ಮಾ ಹನೂಮತಾಕ್ಷೇ ನಿಹತೇ ಕುಮಾರೇ ।

ಮನಸ್ಸಮಾಧಾಯ ಸದೇವಕಲ್ಪಂ ಸಮಾದಿದೇಶೇನ್ದ್ರಜಿತಂ ಸರೋಷಃ ॥ 1 ॥

ತ್ವಮಸ್ತ್ರವಿಚ್ಛಸ್ತ್ರವಿದಾಂ ವರಿಷ್ಠಸ್ಸುರಾಸುರಾಣಾಮಪಿ ಶೋಕದಾತಾ ।

ಸುರೇಷು ಸೇನ್ದ್ರೇಷು ಚ ದೃಷ್ಟಕರ್ಮಾ ಪಿತಾಮಹಾರಾಧನಸಞ್ಚಿತಾಸ್ತ್ರಃ ॥ 2 ॥

ತವಾಸ್ತ್ರಬಲಮಾಸಾದ್ಯ ಸಸುರಾಃ ಸಮರುದ್ಗಣಾಃ ।

ನ ಶೇಕುಸ್ಸಮರೇ ಸ್ಥಾತುಂ ಸುರೇಶ್ವರಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ ॥ 3 ॥

ನ ಕಶ್ಚಿತ್ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ಸಂಯುಗೇನ ಗತಶ್ರಮಃ ।

ಭುಜವೀರ್ಯಾಭಿಗುಪ್ತಶ್ಚ ತಪಸಾ ಚಾಭಿರಕ್ಷಿತಃ ॥ 4 ॥

ದೇಶಕಾಲವಿಭಾಗಜ್ಞಸ್ತ್ವಮೇವ ಮತಿಸತ್ತಮಃ ।

ನ ತೇಽಸ್ತ್ಯಶಕ್ಯಂ ಸಮರೇಷು ಕರ್ಮಣಾ ನ ತೇಽಸ್ತ್ಯಕಾರ್ಯಂ ಮತಿಪೂರ್ವಮನ್ತ್ರಣೇ ।

ನ ಸೋಽಸ್ತಿ ಕಶ್ಚಿತ್ತ್ರಿಷು ಸಙ್ಗ್ರಹೇಷು ವೈ ನ ವೇದ ಯಸ್ತೇಽಸ್ತ್ರಬಲಂ ಬಲಂ ಚ ತೇ ॥ 5 ॥

ಮಮಾನುರೂಪಂ ತಪಸೋ ಬಲಂ ಚ ತೇ ಪರಾಕ್ರಮಶ್ಚಾಸ್ತ್ರಬಲಂ ಚ ಸಂಯುಗೇ ।

ನ ತ್ವಾಂ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ರಣಾವಮರ್ದೇ ಮನಶ್ಶ್ರಮಂ ಗಚ್ಛತಿ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥಮ್ ॥ 6 ॥

ನಿಹತಾಃ ಕಿಙ್ಕರಾಸ್ಸರ್ವೇ ಜಮ್ಬುಮಾಲೀ ಚ ರಾಕ್ಷಸಃ ।

ಅಮಾತ್ಯಪುತ್ರಾ ವೀರಾಶ್ಚ ಪಞ್ಚ ಸೇನಾಗ್ರಯಾಯಿನಃ ॥ 7 ॥

ಬಲಾನಿ ಸುಸಮೃದ್ಧಾನಿ ಸಾಶ್ವನಾಗರಥಾನಿ ಚ ।

ಸಹೋದರಸ್ತೇ ದಯಿತಃ ಕುಮಾರೋಽಕ್ಷಶ್ಚ ಸೂದಿತಃ ॥ 8 ॥

ನ ಹಿ ತೇಷ್ವೇವ ಮೇ ಸಾರೋ ಯಸ್ತ್ವಯ್ಯರಿನಿಷೂದನ ।

ಇದಂ ಹಿ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮತಿಮನ್ಮಹದ್ಬಲಂ ಕಪೇಃ ಪ್ರಭಾವಂ ಚ ಪರಾಕ್ರಮಂ ಚ ।

ತ್ವಮಾತ್ಮನಶ್ಚಾಪಿ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸಾರಂ ಕುರುಷ್ವ ವೇಗಂ ಸ್ವಬಲಾನುರೂಪಮ್ ॥ 9 ॥

ಬಲಾವಮರ್ಥಸ್ತಯಿ ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟೇ ಯಥಾ ಗತೇ ಶಾಮ್ಯತಿ ಶಾನ್ತಶತ್ರೌ ।

ತಥಾ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯಾತ್ಮಬಲಂ ಪರಂ ಚ ಸಮಾರಭಸ್ವಾಸ್ತ್ರವಿದಾಂ ವರಿಷ್ಠ ॥ 10 ॥

ನ ವೀರಸೇನಾ ಗಣಶೋಚ್ಯವನ್ತಿ ನ ವಜ್ರಮಾದಾಯ ವಿಶಾಲಸಾರಮ್ ।

ನ ಮಾರುತಸ್ಯಾಸ್ಯ ಗತೇಃ ಪ್ರಮಾಣಂ ನ ಚಾಗ್ನಿಕಲ್ಪಃ ಕರಣೇನ ಹನ್ತುಮ್ ॥ 11 ॥

ತಮೇವಮರ್ಥಂ ಪ್ರಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ವಕರ್ಮಸಾಮ್ಯಾದ್ಧಿ ಸಮಾಹಿತಾತ್ಮಾ ।

ಸ್ಮರಂಶ್ಚ ದಿವ್ಯಂ ಧನುಷೋಽಸ್ತ್ರವೀರ್ಯಂ ವ್ರಜಾಕ್ಷತಂ ಕರ್ಮ ಸಮಾರಭಸ್ವ ॥ 12 ॥

ನ ಖಲ್ವಿಯಂ ಮತಿಶ್ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ಯತ್ತ್ವಾಂ ಸಮ್ಪ್ರೇಷಯಾಮ್ಯಹಮ್ ।

ಇಯಂ ಚ ರಾಜಧರ್ಮಾಣಾಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ಮತಿರ್ಮತಾ ॥ 13 ॥

ನಾನಾಶಸ್ತ್ರೇಷು ಸಙ್ಗ್ರಾಮೇ ವೈಶಾರದ್ಯಮರಿನ್ದಮ ।

ಅವಶ್ಯಮೇವ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ ಕಾಮ್ಯಶ್ಚ ವಿಜಯೋ ರಣೇ ॥ 14 ॥

ತತಃ ಪಿತುಸ್ತದ್ವಚನಂ ನಿಶಮ್ಯ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ದಕ್ಷಸುತಪ್ರಭಾವಃ ।

ಚಕಾರ ಭರ್ತಾರಮದೀನಸತ್ತ್ವೋ ರಣಾಯ ವೀರಃ ಪ್ರತಿಪನ್ನಬುದ್ಧಿಃ ॥ 15 ॥

ತತಸ್ತೈ ಸ್ಸ್ವಗಣೈರಿಷ್ಟೈರಿನ್ದ್ರಜಿತ್ ಪ್ರತಿಪೂಜಿತಃ ।

ಯುದ್ಧೋದ್ಧತಃ ಕೃತೋತ್ಸಾಹಸ್ಸಙ್ಗ್ರಾಮಂ ಪ್ರತ್ಯಪದ್ಯತ ॥ 16 ॥

ಶ್ರೀಮಾನ್ಪದ್ಮಪಲಾಶಾಕ್ಷೋ ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪತೇಸ್ಸುತಃ ।

ನಿರ್ಜಗಾಮ ಮಹಾತೇಜಾಸ್ಸಮುದ್ರ ಇವ ಪರ್ವಸು ॥ 17 ॥

ಸ ಪಕ್ಷಿರಾಜೋಪಮತುಲ್ಯವೇಗೈ ।

ರ್ವ್ಯಾಲೈಶ್ಚತುರ್ಭಿಃ ಸಿತತೀಕ್ಷ್ಣದಮ್ಷ್ಟ್ರೈಃ ।

ರಥಂ ಸಮಾಯುಕ್ತಮಸಮ್ಗವೇಗಮ್ ।

ಸಮಾರುರೋಹೇನ್ದ್ರಜಿದಿನ್ದ್ರಕಲ್ಪಃ ॥ 18 ॥

ಸ ರಥೀ ಧನ್ವಿನಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಶಸ್ತ್ರಜ್ಞೋಸ್ತ್ರವಿದಾಂ ವರಃ ।

ರಥೇನಾಭಿಯಯೌ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಹನುಮಾನ್ಯತ್ರ ಸೋಽಭವತ್ ॥ 19 ॥

ಸ ತಸ್ಯ ರಥನಿರ್ಘೋಷಂ ಜ್ಯಾಸ್ವನಂ ಕಾರ್ಮುಕಸ್ಯ ಚ ।

ನಿಶಮ್ಯ ಹರಿವೀರೋಽಸೌ ಸಮ್ಪ್ರಹೃಷ್ಟತರೋಽಭವತ್ ॥ 20 ॥

ಸುಮಹಚ್ಚಾಪಮಾದಾಯ ಶಿತಶಲ್ಯಾಂಶ್ಚ ಸಾಯಕಾನ್ ।

ಹನುಮನ್ತಮಭಿಪ್ರೇತ್ಯ ಜಗಾಮ ರಣಪಣ್ಡಿತಃ ॥ 21 ॥

ತಸ್ಮಿಂಸ್ತತಃ ಸಂಯತಿ ಜಾತಹರ್ಷೇ ರಣಾಯ ನಿರ್ಗಚ್ಛತಿ ಚಾಪಪಾಣೌ ।

ದಿಶಶ್ಚ ಸರ್ವಾಃ ಕಲುಷಾ ಬಭೂವು ರ್ಮೃಗಾಶ್ಚ ರೌದ್ರಾ ಬಹುಧಾ ವಿನೇದುಃ ॥ 22 ॥

ಸಮಾಗತಾಸ್ತತ್ರ ತು ನಾಗಯಕ್ಷಾ ಮಹರ್ಷಯಶ್ಚಕ್ರಚರಾಶ್ಚ ಸಿದ್ಧಾಃ ।

ನಭಸ್ಸಮಾವೃತ್ಯ ಚ ಪಕ್ಷಿಸಙ್ಘಾ ವಿನೇದುರುಚ್ಚೈಃ ಪರಮಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಃ ॥ 23 ॥

ಆಯಾನ್ತಂ ಸರಥಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತೂರ್ಣಮಿನ್ದ್ರಜಿತಂ ಕಪಿಃ ।

ವಿನನಾದ ಮಹಾನಾದಂ ವ್ಯವರ್ಧತ ಚ ವೇಗವಾನ್ ॥ 24 ॥

ಇನ್ದ್ರಜಿತ್ತು ರಥಂ ದಿವ್ಯಮಾಸ್ಥಿತಶ್ಚಿತ್ರಕಾರ್ಮುಕಃ ।

ಧನುರ್ವಿಷ್ಫಾರಯಾಮಾಸ ತಟಿದೂರ್ಜಿತನ್ನಿಸ್ಸ್ವನಮ್ ॥ 25 ॥

ತತಸ್ಸಮೇತಾವತಿತೀಕ್ಷ್ಣವೇಗೌ ಮಹಾಬಲೌ ತೌ ರಣನಿರ್ವಿಶಙ್ಕೌ ।

ಕಪಿಶ್ಚ ರಕ್ಷೋಧಿಪತೇಸ್ತನೂಜಃ ಸುರಾಸುರೇನ್ದ್ರಾವಿವ ಬದ್ಧವೈರೌ ॥ 26 ॥

ಸ ತಸ್ಯ ವೀರಸ್ಯ ಮಹಾರಥಸ್ಯ ಧನುಷ್ಮತಃ ಸಂಯತಿ ಸಮ್ಮತಸ್ಯ ।

ಶರಪ್ರವೇಗಂ ವ್ಯಹನತ್ಪ್ರವೃದ್ಧ ಶ್ಚಚಾರ ಮಾರ್ಗೇ ಪಿತುರಪ್ರಮೇಯಃ ॥ 27 ॥

ತತಶ್ಶರಾನಾಯತತೀಕ್ಷ್ಣಶಲ್ಯಾನ್ ಸುಪತ್ರಿಣಃ ಕಾಞ್ಚನಚಿತ್ರಪುಙ್ಖಾನ್ ।

ಮುಮೋಚ ವೀರಃ ಪರವೀರಹನ್ತಾ ಸುಸನ್ನತಾನ್ ವಜ್ರನಿಪಾತವೇಗಾನ್ ॥ 28 ॥

ತತಸ್ತು ತತ್ಸ್ಯನ್ದನನಿಸ್ಸ್ವನಂ ಚ ಮೃದಙ್ಗಭೇರೀಪಟಹಸ್ವನಂ ಚ ।

ವಿಕೃಷ್ಯಮಾಣಸ್ಯ ಚ ಕಾರ್ಮುಕಸ್ಯ ನಿಶಮ್ಯ ಘೋಷಂ ಪುನರುತ್ಪಪಾತ ॥ 29 ॥

ಶರಾಣಾಮನ್ತರೇಷ್ವಾಶು ವ್ಯವರ್ತತ ಮಹಾಕಪಿಃ ।

ಹರಿಸ್ತಸ್ಯಾಭಿಲಕ್ಷ್ಯಸ್ಯ ಮೋಘಯನ್ಲಕ್ಷ್ಯಸಙ್ಗ್ರಹಮ್ ॥ 30 ॥

ಶರಾಣಾಮಗ್ರತಸ್ತಸ್ಯ ಪುನಃ ಸಮಭಿವರ್ತತ ।

ಪ್ರಸಾರ್ಯ ಹಸ್ತೌ ಹನುಮಾನುತ್ಪಪಾತಾನಿಲಾತ್ಮಜಃ ॥ 31 ॥

ತಾವುಭೌ ವೇಗಸಮ್ಪನ್ನೌ ರಣಕರ್ಮವಿಶಾರದೌ ।

ಸರ್ವಭೂತಮನೋಗ್ರಾಹಿ ಚಕ್ರತುರ್ಯುದ್ಧಮುತ್ತಮಮ್ ॥ 32 ॥

ಹನುಮತೋ ವೇದ ನ ರಾಕ್ಷಸೋಽನ್ತರಂ ನ ಮಾರುತಿಸ್ತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನೋಽನ್ತರಮ್ ।

ಪರಸ್ಪರಂ ನಿರ್ವಿಷಹೌ ಬಭೂವತುಃ ಸಮೇತ್ಯ ತೌ ದೇವಸಮಾನವಿಕ್ರಮೌ ॥ 33 ॥

ತತಸ್ತು ಲಕ್ಷ್ಯೇ ಸ ವಿಹನ್ಯಮಾನೇ ಶರೇಷ್ವಮೋಘೇಷು ಚ ಸಮ್ಪತತ್ಸು ।

ಜಗಾಮ ಚಿನ್ತಾಂ ಮಹತೀಂ ಮಹಾತ್ಮಾ ಸಮಾಧಿಸಂಯೋಗಸಮಾಹಿತಾತ್ಮಾ ॥ 34 ॥

ತತೋ ಮತಿಂ ರಾಕ್ಷಸರಾಜಸೂನು ಶ್ಚಕಾರ ತಸ್ಮಿನ್ ಹರಿವೀರಮುಖ್ಯೇ ।

ಅವಧ್ಯತಾಂ ತಸ್ಯ ಕಪೇಸ್ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಕಥಂ ನಿಗಚ್ಛೇದಿತಿ ನಿಗ್ರಹಾರ್ಥಮ್ ॥ 35 ॥

ತತಃ ಪೈತಾಮಹಂ ವೀರಃ ಸೋಽಸ್ತ್ರಮಸ್ತ್ರವಿದಾಂ ವರಃ ।

ಸನ್ದಧೇ ಸುಮಹತ್ತೇಜಾಃ ತಂ ಹರಿಪ್ರವರಂ ಪ್ರತಿ ॥ 36 ॥

ಅವಧ್ಯೋಽಯಮಿತಿ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತಮಸ್ತ್ರೇಣಾಸ್ತ್ರತತ್ತ್ವವಿತ್ ।

ನಿಜಗ್ರಾಹ ಮಹಾಬಾಹುರ್ಮಾರುತಾತ್ಮಜಮಿನ್ದ್ರಜಿತ್ ॥ 37 ॥

ತೇನ ಬದ್ಧಸ್ತತೋಽಸ್ತ್ರೇಣ ರಾಕ್ಷಸೇನ ಸ ವಾನರಃ ।

ಅಭವನ್ನಿರ್ವಿಚೇಷ್ಟಶ್ಚ ಪಪಾತ ಸ ಮಹೀತಲೇ ॥ 38 ॥

ತತೋಽಥ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಸ ತದಸ್ತ್ರಬನ್ಧಂ ಪ್ರಭೋಃ ಪ್ರಭಾವಾದ್ವಿಗತಾತ್ಮವೇಗಃ ।

ಪಿತಾಮಹಾನುಗ್ರಹಮಾತ್ಮನಶ್ಚ ವಿಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ಹರಿಪ್ರವೀರಃ ॥ 39 ॥

ತತ ಸ್ಸ್ವಾಯಮ್ಬುವೈರ್ಮನ್ತ್ರೈರ್ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರಮಭಿಮನ್ತ್ರಿತಮ್ ।

ಹನುಮಾಂಶ್ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ವರದಾನಂ ಪಿತಾಮಹಾತ್ ॥ 40 ॥

ನ ಮೇಽಸ್ತ್ರಬನ್ಧಸ್ಯ ಚ ಶಕ್ತಿರಸ್ತಿ ವಿಮೋಕ್ಷಣೇ ಲೋಕಗುರೋಃ ಪ್ರಭಾವಾತ್ ।

ಇತ್ಯೇವ ಮತ್ವಾ ವಿಹಿತೋಽಸ್ತ್ರಬನ್ಧೋ ಮಯಾತ್ಮಯೋನೇರನುವರ್ತಿತವ್ಯಃ ॥ 41 ॥

ಸ ವೀರ್ಯಮಸ್ತ್ರಸ್ಯ ಕಪಿರ್ವಿಚಾರ್ಯ ಪಿತಾಮಹಾನುಗ್ರಹಮಾತ್ಮನಶ್ಚ ।

ವಿಮೋಕ್ಷಶಕ್ತಿಂ ಪರಿಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾ ಪಿತಾಮಹಾಜ್ಞಾಮನುವರ್ತತೇ ಸ್ಮ ॥ 42 ॥

ಅಸ್ತ್ರೇಣಾಪಿ ಹಿ ಬದ್ಧಸ್ಯ ಭಯಂ ಮಮ ನ ಜಾಯತೇ ।

ಪಿತಾಮಹಮಹೇನ್ದ್ರಾಭ್ಯಾಂ ರಕ್ಷಿತಸ್ಯಾನಿಲೇನ ಚ ॥ 43 ॥

ಗ್ರಹಣೇ ಚಾಪಿ ರಕ್ಷೋಭಿರ್ಮಹನ್ಮೇ ಗುಣದರ್ಶನಮ್ ।

ರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರೇಣ ಸಂವಾದಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಗೃಹ್ಣನ್ತು ಮಾಂ ಪರೇ ॥ 44 ॥

ಸ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥಃ ಪರವೀರಹನ್ತಾ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯಕಾರೀ ವಿನಿವೃತ್ತಚೇಷ್ಟಃ ।

ಪರೈಃ ಪ್ರಸಹ್ಯಾಭಿಗತೈರ್ನಿಗೃಹ್ಯ ನನಾದ ತೈಸ್ತ್ರೈಃ ಪರಿಭರ್ತ್ಸ್ಯಮಾನಃ ॥ 45 ॥

ತತಸ್ತಂ ರಾಕ್ಷಸಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನಿರ್ವಿಚೇಷ್ಟಮರಿನ್ದಮಮ್ ।

ಬಬನ್ಧುಶ್ಶಣವಲ್ಕೈಶ್ಚ ದ್ರುಮಚೀರೈಶ್ಚ ಸಂಹತೈಃ ॥ 46 ॥

ಸ ರೋಚಯಾಮಾಸ ಪರೈಶ್ಚ ಬನ್ಧನಂ ಪ್ರಸಹ್ಯ ವೀರೈರಭಿನಿಗ್ರಹಂ ಚ ।

ಕೌತೂಹಲಾನ್ಮಾಂ ಯದಿ ರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರೋ ದ್ರಷ್ಟುಂ ವ್ಯವಸ್ಯೇದಿತಿ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥಃ ॥ 47 ॥

ಸ ಬದ್ಧಸ್ತೇನ ವಲ್ಕೇನ ವಿಮುಕ್ತೋಽಸ್ತ್ರೇಣ ವೀರ್ಯವಾನ್ ।

ಅಸ್ತ್ರಬನ್ಧಃ ಸ ಚಾನ್ಯಂ ಹಿ ನ ಬನ್ಧಮನುವರ್ತತೇ ॥ 48 ॥

ಅಥೇನ್ದ್ರಜಿತ್ತು ದ್ರುಮಚೀರಬದ್ಧಂ ವಿಚಾರ್ಯ ವೀರಃ ಕಪಿಸತ್ತಮಂ ತಮ್ ।

ವಿಮುಕ್ತಮಸ್ತ್ರೇಣ ಜಗಾಮ ಚಿನ್ತಾಂ ನಾನ್ಯೇನ ಬದ್ಧೋ ಹ್ಯನುವರ್ತತೇಽಸ್ತ್ರಮ್ ॥ 49 ॥

ಅಹೋ ಮಹತ್ಕರ್ಮ ಕೃತಂ ನಿರರ್ಥಕಮ್ಕಂ ನ ರಾಕ್ಷಸೈರ್ಮನ್ತ್ರಗತಿರ್ವಿಮೃಷ್ಟಾ ।

ಪುನಶ್ಚ ಮನ್ತ್ರೇ ವಿಹತೇಽಸ್ತ್ರಮನ್ಯತ್ಪ್ರವರ್ತತೇ ಸಂಶಯಿತಾ ಸ್ಸ್ಮಸರ್ವೇ ॥ 50 ॥

ಅಸ್ತ್ರೇಣ ಹನುಮಾನ್ಮುಕ್ತೋ ನಾತ್ಮಾನಮವಬುಧ್ಯತ ।

ಕೃಷ್ಯಮಾಣಸ್ತು ರಕ್ಷೋಭಿ ಸ್ತೌಶ್ಚ ಬನ್ಧೈರ್ನಿಪೀಡಿತಃ ॥ 51 ॥

ಹನ್ಯಮಾನಸ್ತತಃ ಕ್ರೂರೈ ರಾಕ್ಷಸೈಃ ಕಾಷ್ಠಮುಷ್ಟಿಭಿಃ ।

ಸಮೀಪಂ ರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಪ್ರಾಕೃಷ್ಯತ ಸ ವಾನರಃ ॥ 52 ॥

ಅಥೇನ್ದ್ರಜಿತ್ತಂ ಪ್ರಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಮುಕ್ತಮಸ್ತ್ರೇಣ ಬದ್ಧಂ ದ್ರುಮಚೀರಸೂತ್ರೈಃ ।

ನ್ಯದರ್ಶಯತ್ತತ್ರ ಮಹಾಬಲಂ ತಂ ಹರಿಪ್ರವೀರಂ ಸಗಣಾಯ ರಾಜ್ಞೇ ॥ 53 ॥

ತಂ ಮತ್ತಮಿವ ಮಾತಙ್ಗಂ ಬದ್ಧಂ ಕಪಿವರೋತ್ತಮಮ್ ।

ರಾಕ್ಷಸಾ ರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಾಯ ರಾವಣಾಯ ನ್ಯವೇದಯನ್ ॥ 54 ॥

ಕೋಽಯಂ ಕಸ್ಯ ಕುತೋವಾತ್ರ ಕಿಂ ಕಾರ್ಯಂ ಕೋ ವ್ಯಪಾಶ್ರಯಃ ।

ಇತಿ ರಾಕ್ಷಸವೀರಾಣಾಂ ತತ್ರ ಸಞ್ಜಜ್ಞಿರೇ ಕಥಾಃ ॥ 55 ॥

ಹನ್ಯತಾಂ ದಹ್ಯತಾಂ ವಾಪಿ ಭಕ್ಷ್ಯತಾಮಿತಿ ಚಾಪರೇ ।

ರಾಕ್ಷಸಾಸ್ತತ್ರ ಸಙ್ಕ್ರುದ್ಧಾಃ ಪರಸ್ಪರಮಥಾಬ್ರುವನ್ ॥ 56 ॥

ಅತೀತ್ಯ ಮಾರ್ಗಂ ಸಹಸಾ ಮಹಾತ್ಮಾ ಸ ತತ್ರ ರಕ್ಷೋಧಿಪಪಾದಮೂಲೇ ।

ದದರ್ಶ ರಾಜ್ಞಃ ಪರಿಚಾರವೃದ್ಧಾನ್ ಗೃಹಂ ಮಹಾರತ್ನವಿಭೂಷಿತಂ ಚ ॥ 57 ॥

ಸ ದದರ್ಶ ಮಹಾತೇಜಾ ರಾವಣಃ ಕಪಿಸತ್ತಮಮ್ ।

ರಕ್ಷೋಭಿರ್ವಿಕೃತಾಕಾರೈಃ ಕೃಷ್ಯಮಾಣಮಿತಸ್ತತಃ ॥ 58 ॥

ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪತಿಂ ಚಾಪಿ ದದರ್ಶ ಕಪಿಸತ್ತಮಃ ।

ತೇಜೋಬಲಸಮಾಯುಕ್ತಂ ತಪನ್ತಮಿವ ಭಾಸ್ಕರಮ್ ॥ 59 ॥

ಸರೋಷಸಮ್ವರ್ತಿತತಾಮ್ರದೃಷ್ಟಿರ್ದಶಾನನಸ್ತಂ ಕಪಿಮನ್ವವೇಕ್ಷ್ಯ ।

ಅಥೋಪವಿಷ್ಟಾನ್ ಕುಲಶೀಲವೃದ್ಧಾನ್ ಸಮಾದಿಶತ್ತಂ ಪ್ರತಿ ಮನ್ತ್ರಿಮುಖ್ಯಾನ್ ॥ 60 ॥

ಯಥಾಕ್ರಮಂ ತೈಸ್ಸ ಕಪಿರ್ವಿಪೃಷ್ಟಃ ಕಾರ್ಯಾರ್ಥಮರ್ಧಸ್ಯ ಚ ಮೂಲಮಾದೌ ।

ನಿವೇದಯಾಮಾಸ ಹರೀಶ್ವರಸ್ಯ ದೂತಃ ಸಕಾಶಾದಹಮಾಗತೋಽಸ್ಮಿ ॥ 61 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡೇ ಅಷ್ಟಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha aṣṭacatvāriṃśassargaḥ |

tatastu rakṣodhipatirmahātmā hanūmatākṣe nihate kumāre |

manassamādhāya sadevakalpaṃ samādideśendrajitaṃ saroṣaḥ || 1 ||

tvamastravicchastravidāṃ variṣṭhassurāsurāṇāmapi śokadātā |

sureṣu sendreṣu ca dṛṣṭakarmā pitāmahārādhanasañcitāstraḥ || 2 ||

tavāstrabalamāsādya sasurāḥ samarudgaṇāḥ |

na śekussamare sthātuṃ sureśvarasamāśritāḥ || 3 ||

na kaścittriṣu lokeṣu saṃyugena gataśramaḥ |

bhujavīryābhiguptaśca tapasā cābhirakṣitaḥ || 4 ||

deśakālavibhāgajñastvameva matisattamaḥ |

na te'styaśakyaṃ samareṣu karmaṇā na te'styakāryaṃ matipūrvamantraṇe |

na so'sti kaścittriṣu saṅgraheṣu vai na veda yaste'strabalaṃ balaṃ ca te || 5 ||

mamānurūpaṃ tapaso balaṃ ca te parākramaścāstrabalaṃ ca saṃyuge |

na tvāṃ samāsādya raṇāvamarde manaśśramaṃ gacchati niścitārtham || 6 ||

nihatāḥ kiṅkarāssarve jambumālī ca rākṣasaḥ |

amātyaputrā vīrāśca pañca senāgrayāyinaḥ || 7 ||

balāni susamṛddhāni sāśvanāgarathāni ca |

sahodaraste dayitaḥ kumāro'kṣaśca sūditaḥ || 8 ||

na hi teṣveva me sāro yastvayyariniṣūdana |

idaṃ hi dṛṣṭvā matimanmahadbalaṃ kapeḥ prabhāvaṃ ca parākramaṃ ca |

tvamātmanaścāpi samīkṣya sāraṃ kuruṣva vegaṃ svabalānurūpam || 9 ||

balāvamarthastayi sannikṛṣṭe yathā gate śāmyati śāntaśatrau |

tathā samīkṣyātmabalaṃ paraṃ ca samārabhasvāstravidāṃ variṣṭha || 10 ||

na vīrasenā gaṇaśocyavanti na vajramādāya viśālasāram |

na mārutasyāsya gateḥ pramāṇaṃ na cāgnikalpaḥ karaṇena hantum || 11 ||

tamevamarthaṃ prasamīkṣya samyak svakarmasāmyāddhi samāhitātmā |

smaraṃśca divyaṃ dhanuṣo'stravīryaṃ vrajākṣataṃ karma samārabhasva || 12 ||

na khalviyaṃ matiśśreṣṭhā yattvāṃ sampreṣayāmyaham |

iyaṃ ca rājadharmāṇāṃ kṣatriyasya matirmatā || 13 ||

nānāśastreṣu saṅgrāme vaiśāradyamarindama |

avaśyameva boddhavyaṃ kāmyaśca vijayo raṇe || 14 ||

tataḥ pitustadvacanaṃ niśamya pradakṣiṇaṃ dakṣasutaprabhāvaḥ |

cakāra bhartāramadīnasattvo raṇāya vīraḥ pratipannabuddhiḥ || 15 ||

tatastai ssvagaṇairiṣṭairindrajit pratipūjitaḥ |

yuddhoddhataḥ kṛtotsāhassaṅgrāmaṃ pratyapadyata || 16 ||

śrīmānpadmapalāśākṣo rākṣasādhipatessutaḥ |

nirjagāma mahātejāssamudra iva parvasu || 17 ||

sa pakṣirājopamatulyavegai |

rvyālaiścaturbhiḥ sitatīkṣṇadamṣṭraiḥ |

rathaṃ samāyuktamasamgavegam |

samārurohendrajidindrakalpaḥ || 18 ||

sa rathī dhanvināṃ śreṣṭhaḥ śastrajñostravidāṃ varaḥ |

rathenābhiyayau kṣipraṃ hanumānyatra so'bhavat || 19 ||

sa tasya rathanirghoṣaṃ jyāsvanaṃ kārmukasya ca |

niśamya harivīro'sau samprahṛṣṭataro'bhavat || 20 ||

sumahaccāpamādāya śitaśalyāṃśca sāyakān |

hanumantamabhipretya jagāma raṇapaṇḍitaḥ || 21 ||

tasmiṃstataḥ saṃyati jātaharṣe raṇāya nirgacchati cāpapāṇau |

diśaśca sarvāḥ kaluṣā babhūvu rmṛgāśca raudrā bahudhā vineduḥ || 22 ||

samāgatāstatra tu nāgayakṣā maharṣayaścakracarāśca siddhāḥ |

nabhassamāvṛtya ca pakṣisaṅghā vineduruccaiḥ paramaprahṛṣṭāḥ || 23 ||

āyāntaṃ sarathaṃ dṛṣṭvā tūrṇamindrajitaṃ kapiḥ |

vinanāda mahānādaṃ vyavardhata ca vegavān || 24 ||

indrajittu rathaṃ divyamāsthitaścitrakārmukaḥ |

dhanurviṣphārayāmāsa taṭidūrjitannissvanam || 25 ||

tatassametāvatitīkṣṇavegau mahābalau tau raṇanirviśaṅkau |

kapiśca rakṣodhipatestanūjaḥ surāsurendrāviva baddhavairau || 26 ||

sa tasya vīrasya mahārathasya dhanuṣmataḥ saṃyati sammatasya |

śarapravegaṃ vyahanatpravṛddha ścacāra mārge pituraprameyaḥ || 27 ||

tataśśarānāyatatīkṣṇaśalyān supatriṇaḥ kāñcanacitrapuṅkhān |

mumoca vīraḥ paravīrahantā susannatān vajranipātavegān || 28 ||

tatastu tatsyandananissvanaṃ ca mṛdaṅgabherīpaṭahasvanaṃ ca |

vikṛṣyamāṇasya ca kārmukasya niśamya ghoṣaṃ punarutpapāta || 29 ||

śarāṇāmantareṣvāśu vyavartata mahākapiḥ |

haristasyābhilakṣyasya moghayanlakṣyasaṅgraham || 30 ||

śarāṇāmagratastasya punaḥ samabhivartata |

prasārya hastau hanumānutpapātānilātmajaḥ || 31 ||

tāvubhau vegasampannau raṇakarmaviśāradau |

sarvabhūtamanogrāhi cakraturyuddhamuttamam || 32 ||

hanumato veda na rākṣaso'ntaraṃ na mārutistasya mahātmano'ntaram |

parasparaṃ nirviṣahau babhūvatuḥ sametya tau devasamānavikramau || 33 ||

tatastu lakṣye sa vihanyamāne śareṣvamogheṣu ca sampatatsu |

jagāma cintāṃ mahatīṃ mahātmā samādhisaṃyogasamāhitātmā || 34 ||

tato matiṃ rākṣasarājasūnu ścakāra tasmin harivīramukhye |

avadhyatāṃ tasya kapessamīkṣya kathaṃ nigacchediti nigrahārtham || 35 ||

tataḥ paitāmahaṃ vīraḥ so'stramastravidāṃ varaḥ |

sandadhe sumahattejāḥ taṃ haripravaraṃ prati || 36 ||

avadhyo'yamiti jñātvā tamastreṇāstratattvavit |

nijagrāha mahābāhurmārutātmajamindrajit || 37 ||

tena baddhastato'streṇa rākṣasena sa vānaraḥ |

abhavannirviceṣṭaśca papāta sa mahītale || 38 ||

tato'tha buddhvā sa tadastrabandhaṃ prabhoḥ prabhāvādvigatātmavegaḥ |

pitāmahānugrahamātmanaśca vicintayāmāsa haripravīraḥ || 39 ||

tata ssvāyambuvairmantrairbrahmāstramabhimantritam |

hanumāṃścintayāmāsa varadānaṃ pitāmahāt || 40 ||

na me'strabandhasya ca śaktirasti vimokṣaṇe lokaguroḥ prabhāvāt |

ityeva matvā vihito'strabandho mayātmayoneranuvartitavyaḥ || 41 ||

sa vīryamastrasya kapirvicārya pitāmahānugrahamātmanaśca |

vimokṣaśaktiṃ paricintayitvā pitāmahājñāmanuvartate sma || 42 ||

astreṇāpi hi baddhasya bhayaṃ mama na jāyate |

pitāmahamahendrābhyāṃ rakṣitasyānilena ca || 43 ||

grahaṇe cāpi rakṣobhirmahanme guṇadarśanam |

rākṣasendreṇa saṃvādastasmādgṛhṇantu māṃ pare || 44 ||

sa niścitārthaḥ paravīrahantā samīkṣyakārī vinivṛttaceṣṭaḥ |

paraiḥ prasahyābhigatairnigṛhya nanāda taistraiḥ paribhartsyamānaḥ || 45 ||

tatastaṃ rākṣasā dṛṣṭvā nirviceṣṭamarindamam |

babandhuśśaṇavalkaiśca drumacīraiśca saṃhataiḥ || 46 ||

sa rocayāmāsa paraiśca bandhanaṃ prasahya vīrairabhinigrahaṃ ca |

kautūhalānmāṃ yadi rākṣasendro draṣṭuṃ vyavasyediti niścitārthaḥ || 47 ||

sa baddhastena valkena vimukto'streṇa vīryavān |

astrabandhaḥ sa cānyaṃ hi na bandhamanuvartate || 48 ||

athendrajittu drumacīrabaddhaṃ vicārya vīraḥ kapisattamaṃ tam |

vimuktamastreṇa jagāma cintāṃ nānyena baddho hyanuvartate'stram || 49 ||

aho mahatkarma kṛtaṃ nirarthakamkaṃ na rākṣasairmantragatirvimṛṣṭā |

punaśca mantre vihate'stramanyatpravartate saṃśayitā ssmasarve || 50 ||

astreṇa hanumānmukto nātmānamavabudhyata |

kṛṣyamāṇastu rakṣobhi stauśca bandhairnipīḍitaḥ || 51 ||

hanyamānastataḥ krūrai rākṣasaiḥ kāṣṭhamuṣṭibhiḥ |

samīpaṃ rākṣasendrasya prākṛṣyata sa vānaraḥ || 52 ||

athendrajittaṃ prasamīkṣya muktamastreṇa baddhaṃ drumacīrasūtraiḥ |

nyadarśayattatra mahābalaṃ taṃ haripravīraṃ sagaṇāya rājñe || 53 ||

taṃ mattamiva mātaṅgaṃ baddhaṃ kapivarottamam |

rākṣasā rākṣasendrāya rāvaṇāya nyavedayan || 54 ||

ko'yaṃ kasya kutovātra kiṃ kāryaṃ ko vyapāśrayaḥ |

iti rākṣasavīrāṇāṃ tatra sañjajñire kathāḥ || 55 ||

hanyatāṃ dahyatāṃ vāpi bhakṣyatāmiti cāpare |

rākṣasāstatra saṅkruddhāḥ parasparamathābruvan || 56 ||

atītya mārgaṃ sahasā mahātmā sa tatra rakṣodhipapādamūle |

dadarśa rājñaḥ paricāravṛddhān gṛhaṃ mahāratnavibhūṣitaṃ ca || 57 ||

sa dadarśa mahātejā rāvaṇaḥ kapisattamam |

rakṣobhirvikṛtākāraiḥ kṛṣyamāṇamitastataḥ || 58 ||

rākṣasādhipatiṃ cāpi dadarśa kapisattamaḥ |

tejobalasamāyuktaṃ tapantamiva bhāskaram || 59 ||

saroṣasamvartitatāmradṛṣṭirdaśānanastaṃ kapimanvavekṣya |

athopaviṣṭān kulaśīlavṛddhān samādiśattaṃ prati mantrimukhyān || 60 ||

yathākramaṃ taissa kapirvipṛṣṭaḥ kāryārthamardhasya ca mūlamādau |

nivedayāmāsa harīśvarasya dūtaḥ sakāśādahamāgato'smi || 61 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe aṣṭacatvāriṃśassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ अष्टचत्वारिंशस्सर्गः ।

ततस्तु रक्षोधिपतिर्महात्मा हनूमताक्षे निहते कुमारे ।

मनस्समाधाय सदेवकल्पं समादिदेशेन्द्रजितं सरोषः ॥ 1 ॥

त्वमस्त्रविच्छस्त्रविदां वरिष्ठस्सुरासुराणामपि शोकदाता ।

सुरेषु सेन्द्रेषु च दृष्टकर्मा पितामहाराधनसञ्चितास्त्रः ॥ 2 ॥

तवास्त्रबलमासाद्य ससुराः समरुद्गणाः ।

न शेकुस्समरे स्थातुं सुरेश्वरसमाश्रिताः ॥ 3 ॥

न कश्चित्त्रिषु लोकेषु संयुगेन गतश्रमः ।

भुजवीर्याभिगुप्तश्च तपसा चाभिरक्षितः ॥ 4 ॥

देशकालविभागज्ञस्त्वमेव मतिसत्तमः ।

न तेऽस्त्यशक्यं समरेषु कर्मणा न तेऽस्त्यकार्यं मतिपूर्वमन्त्रणे ।

न सोऽस्ति कश्चित्त्रिषु सङ्ग्रहेषु वै न वेद यस्तेऽस्त्रबलं बलं च ते ॥ 5 ॥

ममानुरूपं तपसो बलं च ते पराक्रमश्चास्त्रबलं च संयुगे ।

न त्वां समासाद्य रणावमर्दे मनश्श्रमं गच्छति निश्चितार्थम् ॥ 6 ॥

निहताः किङ्करास्सर्वे जम्बुमाली च राक्षसः ।

अमात्यपुत्रा वीराश्च पञ्च सेनाग्रयायिनः ॥ 7 ॥

बलानि सुसमृद्धानि साश्वनागरथानि च ।

सहोदरस्ते दयितः कुमारोऽक्षश्च सूदितः ॥ 8 ॥

न हि तेष्वेव मे सारो यस्त्वय्यरिनिषूदन ।

इदं हि दृष्ट्वा मतिमन्महद्बलं कपेः प्रभावं च पराक्रमं च ।

त्वमात्मनश्चापि समीक्ष्य सारं कुरुष्व वेगं स्वबलानुरूपम् ॥ 9 ॥

बलावमर्थस्तयि सन्निकृष्टे यथा गते शाम्यति शान्तशत्रौ ।

तथा समीक्ष्यात्मबलं परं च समारभस्वास्त्रविदां वरिष्ठ ॥ 10 ॥

न वीरसेना गणशोच्यवन्ति न वज्रमादाय विशालसारम् ।

न मारुतस्यास्य गतेः प्रमाणं न चाग्निकल्पः करणेन हन्तुम् ॥ 11 ॥

तमेवमर्थं प्रसमीक्ष्य सम्यक् स्वकर्मसाम्याद्धि समाहितात्मा ।

स्मरंश्च दिव्यं धनुषोऽस्त्रवीर्यं व्रजाक्षतं कर्म समारभस्व ॥ 12 ॥

न खल्वियं मतिश्श्रेष्ठा यत्त्वां सम्प्रेषयाम्यहम् ।

इयं च राजधर्माणां क्षत्रियस्य मतिर्मता ॥ 13 ॥

नानाशस्त्रेषु सङ्ग्रामे वैशारद्यमरिन्दम ।

अवश्यमेव बोद्धव्यं काम्यश्च विजयो रणे ॥ 14 ॥

ततः पितुस्तद्वचनं निशम्य प्रदक्षिणं दक्षसुतप्रभावः ।

चकार भर्तारमदीनसत्त्वो रणाय वीरः प्रतिपन्नबुद्धिः ॥ 15 ॥

ततस्तै स्स्वगणैरिष्टैरिन्द्रजित् प्रतिपूजितः ।

युद्धोद्धतः कृतोत्साहस्सङ्ग्रामं प्रत्यपद्यत ॥ 16 ॥

श्रीमान्पद्मपलाशाक्षो राक्षसाधिपतेस्सुतः ।

निर्जगाम महातेजास्समुद्र इव पर्वसु ॥ 17 ॥

स पक्षिराजोपमतुल्यवेगै ।

र्व्यालैश्चतुर्भिः सिततीक्ष्णदम्ष्ट्रैः ।

रथं समायुक्तमसम्गवेगम् ।

समारुरोहेन्द्रजिदिन्द्रकल्पः ॥ 18 ॥

स रथी धन्विनां श्रेष्ठः शस्त्रज्ञोस्त्रविदां वरः ।

रथेनाभिययौ क्षिप्रं हनुमान्यत्र सोऽभवत् ॥ 19 ॥

स तस्य रथनिर्घोषं ज्यास्वनं कार्मुकस्य च ।

निशम्य हरिवीरोऽसौ सम्प्रहृष्टतरोऽभवत् ॥ 20 ॥

सुमहच्चापमादाय शितशल्यांश्च सायकान् ।

हनुमन्तमभिप्रेत्य जगाम रणपण्डितः ॥ 21 ॥

तस्मिंस्ततः संयति जातहर्षे रणाय निर्गच्छति चापपाणौ ।

दिशश्च सर्वाः कलुषा बभूवु र्मृगाश्च रौद्रा बहुधा विनेदुः ॥ 22 ॥

समागतास्तत्र तु नागयक्षा महर्षयश्चक्रचराश्च सिद्धाः ।

नभस्समावृत्य च पक्षिसङ्घा विनेदुरुच्चैः परमप्रहृष्टाः ॥ 23 ॥

आयान्तं सरथं दृष्ट्वा तूर्णमिन्द्रजितं कपिः ।

विननाद महानादं व्यवर्धत च वेगवान् ॥ 24 ॥

इन्द्रजित्तु रथं दिव्यमास्थितश्चित्रकार्मुकः ।

धनुर्विष्फारयामास तटिदूर्जितन्निस्स्वनम् ॥ 25 ॥

ततस्समेतावतितीक्ष्णवेगौ महाबलौ तौ रणनिर्विशङ्कौ ।

कपिश्च रक्षोधिपतेस्तनूजः सुरासुरेन्द्राविव बद्धवैरौ ॥ 26 ॥

स तस्य वीरस्य महारथस्य धनुष्मतः संयति सम्मतस्य ।

शरप्रवेगं व्यहनत्प्रवृद्ध श्चचार मार्गे पितुरप्रमेयः ॥ 27 ॥

ततश्शरानायततीक्ष्णशल्यान् सुपत्रिणः काञ्चनचित्रपुङ्खान् ।

मुमोच वीरः परवीरहन्ता सुसन्नतान् वज्रनिपातवेगान् ॥ 28 ॥

ततस्तु तत्स्यन्दननिस्स्वनं च मृदङ्गभेरीपटहस्वनं च ।

विकृष्यमाणस्य च कार्मुकस्य निशम्य घोषं पुनरुत्पपात ॥ 29 ॥

शराणामन्तरेष्वाशु व्यवर्तत महाकपिः ।

हरिस्तस्याभिलक्ष्यस्य मोघयन्लक्ष्यसङ्ग्रहम् ॥ 30 ॥

शराणामग्रतस्तस्य पुनः समभिवर्तत ।

प्रसार्य हस्तौ हनुमानुत्पपातानिलात्मजः ॥ 31 ॥

तावुभौ वेगसम्पन्नौ रणकर्मविशारदौ ।

सर्वभूतमनोग्राहि चक्रतुर्युद्धमुत्तमम् ॥ 32 ॥

हनुमतो वेद न राक्षसोऽन्तरं न मारुतिस्तस्य महात्मनोऽन्तरम् ।

परस्परं निर्विषहौ बभूवतुः समेत्य तौ देवसमानविक्रमौ ॥ 33 ॥

ततस्तु लक्ष्ये स विहन्यमाने शरेष्वमोघेषु च सम्पतत्सु ।

जगाम चिन्तां महतीं महात्मा समाधिसंयोगसमाहितात्मा ॥ 34 ॥

ततो मतिं राक्षसराजसूनु श्चकार तस्मिन् हरिवीरमुख्ये ।

अवध्यतां तस्य कपेस्समीक्ष्य कथं निगच्छेदिति निग्रहार्थम् ॥ 35 ॥

ततः पैतामहं वीरः सोऽस्त्रमस्त्रविदां वरः ।

सन्दधे सुमहत्तेजाः तं हरिप्रवरं प्रति ॥ 36 ॥

अवध्योऽयमिति ज्ञात्वा तमस्त्रेणास्त्रतत्त्ववित् ।

निजग्राह महाबाहुर्मारुतात्मजमिन्द्रजित् ॥ 37 ॥

तेन बद्धस्ततोऽस्त्रेण राक्षसेन स वानरः ।

अभवन्निर्विचेष्टश्च पपात स महीतले ॥ 38 ॥

ततोऽथ बुद्ध्वा स तदस्त्रबन्धं प्रभोः प्रभावाद्विगतात्मवेगः ।

पितामहानुग्रहमात्मनश्च विचिन्तयामास हरिप्रवीरः ॥ 39 ॥

तत स्स्वायम्बुवैर्मन्त्रैर्ब्रह्मास्त्रमभिमन्त्रितम् ।

हनुमांश्चिन्तयामास वरदानं पितामहात् ॥ 40 ॥

न मेऽस्त्रबन्धस्य च शक्तिरस्ति विमोक्षणे लोकगुरोः प्रभावात् ।

इत्येव मत्वा विहितोऽस्त्रबन्धो मयात्मयोनेरनुवर्तितव्यः ॥ 41 ॥

स वीर्यमस्त्रस्य कपिर्विचार्य पितामहानुग्रहमात्मनश्च ।

विमोक्षशक्तिं परिचिन्तयित्वा पितामहाज्ञामनुवर्तते स्म ॥ 42 ॥

अस्त्रेणापि हि बद्धस्य भयं मम न जायते ।

पितामहमहेन्द्राभ्यां रक्षितस्यानिलेन च ॥ 43 ॥

ग्रहणे चापि रक्षोभिर्महन्मे गुणदर्शनम् ।

राक्षसेन्द्रेण संवादस्तस्माद्गृह्णन्तु मां परे ॥ 44 ॥

स निश्चितार्थः परवीरहन्ता समीक्ष्यकारी विनिवृत्तचेष्टः ।

परैः प्रसह्याभिगतैर्निगृह्य ननाद तैस्त्रैः परिभर्त्स्यमानः ॥ 45 ॥

ततस्तं राक्षसा दृष्ट्वा निर्विचेष्टमरिन्दमम् ।

बबन्धुश्शणवल्कैश्च द्रुमचीरैश्च संहतैः ॥ 46 ॥

स रोचयामास परैश्च बन्धनं प्रसह्य वीरैरभिनिग्रहं च ।

कौतूहलान्मां यदि राक्षसेन्द्रो द्रष्टुं व्यवस्येदिति निश्चितार्थः ॥ 47 ॥

स बद्धस्तेन वल्केन विमुक्तोऽस्त्रेण वीर्यवान् ।

अस्त्रबन्धः स चान्यं हि न बन्धमनुवर्तते ॥ 48 ॥

अथेन्द्रजित्तु द्रुमचीरबद्धं विचार्य वीरः कपिसत्तमं तम् ।

विमुक्तमस्त्रेण जगाम चिन्तां नान्येन बद्धो ह्यनुवर्ततेऽस्त्रम् ॥ 49 ॥

अहो महत्कर्म कृतं निरर्थकम्कं न राक्षसैर्मन्त्रगतिर्विमृष्टा ।

पुनश्च मन्त्रे विहतेऽस्त्रमन्यत्प्रवर्तते संशयिता स्स्मसर्वे ॥ 50 ॥

अस्त्रेण हनुमान्मुक्तो नात्मानमवबुध्यत ।

कृष्यमाणस्तु रक्षोभि स्तौश्च बन्धैर्निपीडितः ॥ 51 ॥

हन्यमानस्ततः क्रूरै राक्षसैः काष्ठमुष्टिभिः ।

समीपं राक्षसेन्द्रस्य प्राकृष्यत स वानरः ॥ 52 ॥

अथेन्द्रजित्तं प्रसमीक्ष्य मुक्तमस्त्रेण बद्धं द्रुमचीरसूत्रैः ।

न्यदर्शयत्तत्र महाबलं तं हरिप्रवीरं सगणाय राज्ञे ॥ 53 ॥

तं मत्तमिव मातङ्गं बद्धं कपिवरोत्तमम् ।

राक्षसा राक्षसेन्द्राय रावणाय न्यवेदयन् ॥ 54 ॥

कोऽयं कस्य कुतोवात्र किं कार्यं को व्यपाश्रयः ।

इति राक्षसवीराणां तत्र सञ्जज्ञिरे कथाः ॥ 55 ॥

हन्यतां दह्यतां वापि भक्ष्यतामिति चापरे ।

राक्षसास्तत्र सङ्क्रुद्धाः परस्परमथाब्रुवन् ॥ 56 ॥

अतीत्य मार्गं सहसा महात्मा स तत्र रक्षोधिपपादमूले ।

ददर्श राज्ञः परिचारवृद्धान् गृहं महारत्नविभूषितं च ॥ 57 ॥

स ददर्श महातेजा रावणः कपिसत्तमम् ।

रक्षोभिर्विकृताकारैः कृष्यमाणमितस्ततः ॥ 58 ॥

राक्षसाधिपतिं चापि ददर्श कपिसत्तमः ।

तेजोबलसमायुक्तं तपन्तमिव भास्करम् ॥ 59 ॥

सरोषसम्वर्तितताम्रदृष्टिर्दशाननस्तं कपिमन्ववेक्ष्य ।

अथोपविष्टान् कुलशीलवृद्धान् समादिशत्तं प्रति मन्त्रिमुख्यान् ॥ 60 ॥

यथाक्रमं तैस्स कपिर्विपृष्टः कार्यार्थमर्धस्य च मूलमादौ ।

निवेदयामास हरीश्वरस्य दूतः सकाशादहमागतोऽस्मि ॥ 61 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे अष्टचत्वारिंशस्सर्गः ॥