3.43 Aranyakanda - Trichatvarimsha Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අරණ්යකාණ්ඩම් .

අථ ත්රිචත්වාරිංශස්සර්ගඃ .

සා තං සම්ප්රේක්ෂ්ය සුශ්රෝණී කුසුමාන්යපචින්වතී .

හේමරාජතවර්ණාභ්යාං පාර්ශ්වාභ්යාමුපශෝභිතම් .. 1 ..

ප්රහෘෂ්ටා චානවද්යාඞ්ගී මෘෂ්ටහාටකවර්ණිනී .

භර්තාරමපි චක්රන්ද ලක්ෂ්මණං චාපි සායුධම් .. 2 ..

තයා(අ)(අ)හූතෞ නරව්යාඝ්රෞ වෛදේහ්යා රාමලක්ෂ්මණෞ .

වීක්ෂමාණෞ තු තෞ දේශං තදා දදෘශතුර්මෘගම් .. 3 ..

ශඞ්කමානස්තු තං දෘෂ්ට්වා ලක්ෂ්මණෝ රාමමබ්රවීත් .

තමේවෛනමහං මන්යේ මාරීචං රාක්ෂසං මෘගම් .. 4 ..

චරන්තෝමෘගයාං හෘෂ්ටාඃ පාපේනෝපාධිනා වනේ .

අනේන නිහතා රාජන් රාජානඃ කාමරූපිණා .. 5 ..

අස්ය මායාවිදෝ මායාමෘගරූපමිදං කෘතම් .

භානුමත්පුරුෂව්යාඝ්ර ගන්ධර්වපුරසන්නිභම් .. 6 ..

මෘගෝ හ්යේවංවිධෝ රත්නවිචිත්රෝ නාස්ති රාඝව .

ජගත්යාං ජගතීනාථ මායෛෂා හි න සංශයඃ .. 7 ..

ඒවං බ්රුවාණං කාකුත්ස්ථං ප්රතිවාර්ය ශුචිස්මිතා .

උවාච සීතා සංහෘෂ්ටා චර්මණා හෘතචේතනා .. 8 ..

ආර්යපුත්රාභිරාමෝ(අ)සෞ මෘගෝ හරති මේ මනඃ .

ආනයෛනං මහාබාහෝ ක්රීඩාර්ථං නෝ භවිෂ්යති .. 9 ..

ඉහාශ්රමපදේ(අ)ස්මාකං බහවඃ පුණ්යදර්ශනාඃ .

මෘගාශ්චරන්ති සහිතාශ්චමරාස්සෘමරාස්තථා .. 10 ..

ඍක්ෂාඃ පෘෂතසඞ්ඝාශ්ච වානරාඃ කින්නරාස්තථා .

විචරන්ති මහාබාහෝ රුපශ්රේෂ්ඨා මනෝහරාඃ .. 11 ..

න චාස්ය සදෘශෝ රාජන්දෘෂ්ටපූර්වෝ මෘගෝ මයා .

තේජසා ක්ෂමයා දීප්ත්යා යථා(අ)යං මෘගසත්තමඃ .. 12 ..

නානාවර්ණවිචිත්රාඞ්ගෝ රත්නබින්දුසමාචිතඃ .

ද්යෝතයන්වනමව්යග්රං ශෝභතේ ශශිසන්නිභඃ .. 13 ..

අහෝ රූපමහෝ ලක්ෂ්මීස්ස්වරසම්පච්ච ශෝභනා .

මෘගෝ(අ)ද්භුතෝ විචිත්රාඞ්ගෝ හෘදයං හරතීව මේ .. 14 ..

යදි ග්රහණමභ්යේති ජීවන්නේව මෘගස්තව .

ආශ්චර්යභූතං භවති විස්මයං ජනයිෂ්යති .. 15 ..

සමාප්තවනවාසානාං රාජ්යස්ථානාං ච නඃ පුනඃ .

අන්තඃපුරවිභූෂාර්ථෝ මෘග ඒෂ භවිෂ්යති .. 16 ..

භරතස්යාර්යපුත්රස්ය ශ්වශ්රූණාං මම ච ප්රභෝ .

මෘගරූපමිදං ව්යක්තං විස්මයං ජනයිෂ්යති .. 17 ..

ජීවන්න යදි තේ(අ)භ්යේති ග්රහණං මෘගසත්තමඃ .

අජිනං නරශාර්දූල රුචිරං මේ භවිෂ්යති .. 18 ..

නිහතස්යාස්ය සත්ත්වස්ය ජාම්බූනදමයත්වචි .

ශෂ්පබෘස්යාං විනීතායාමිච්ඡාම්යහමුපාසිතුම් .. 19 ..

කාමවෘත්තමිදං රෞද්රං ස්ත්රීණාමසදෘශං මතම් .

වපුෂා ත්වස්ය සත්ත්වස්ය විස්මයෝ ජනිතෝ මම .. 20 ..

තේන කාඤ්චනවර්ණේන මණිප්රවරශෘඞ්ගිණා .

තරුණාදිත්යවර්ණේන නක්ෂත්රපථවර්චසා .. 21 ..

බභූව රාඝවස්යාපි මනෝ විස්මයමාගතම් .

ඒවං සීතාවචඃ ශ්රුත්වා තං දෘෂ්ට්වා මෘගමද්භුතම් .. 22 ..

ලෝභිතස්තේන රූපේණ සීතයා ච ප්රචෝදිතඃ .

උවාච රාඝවෝ හෘෂ්ටෝ භ්රාතරං ලක්ෂ්මණං වචඃ .. 23 ..

පශ්ය ලක්ෂ්මණ වෛදේහ්යාඃ ස්පෘහාං මෘගගතාමිමාම් .

රූපශ්රේෂ්ඨතයා හ්යේෂ මෘගෝ(අ)ද්ය න භවිෂ්යති .. 24 ..

න වනේ නන්දනෝද්ධේශේ න චෛත්රරථසංශ්රයේ .

කුතඃපෘථිව්යාං සෞමිත්රේ යෝ(අ)ස්ය කශ්චිත්සමෝ මෘගඃ .. 25 ..

ප්රතිලෝමානුලෝමාශ්ච රුචිරා රෝමරාජයඃ .

ශෝභන්තේ මෘගමාශ්රිත්ය චිත්රාඃ කනකබින්දවඃ .. 26 ..

පශ්යාස්ය ජෘම්භමාණස්ය දීප්තාමග්නිශිඛෝපමාම් .

ජිහ්වාං මුඛාන්නිස්සරන්තීං මේඝාදිව ශතහ්රදාම් .. 27 ..

මසාරගල්ලර්කමුඛශ්ශඞ්ඛමුක්තානිභෝදරඃ .

කස්ය නාමාභිරූප්යෝ(අ)සෞ න මනෝ ලෝභයේන්මෘගඃ .. 28 ..

කස්ය රූපමිදං දෘෂ්ට්වා ජාම්බූනද මයප්රභම් .

නානාරත්නමයං දිව්යං න මනෝ විස්මයං ව්රජේත් .. 29 ..

මාංසහේතෝරපි මෘගාන්විනෝදාර්ථං ච ධන්වනඃ .

ඝ්නන්ති ලක්ෂ්මණ රාජානෝ මෘගයායාං මහාවනේ .. 30 ..

ධනානි ව්යවසායේන විචීයන්තේ මහාවනේ .

ධාතවෝ විවිධාශ්චාපි මණිරත්නසුවර්ණිනඃ .. 31 ..

තත්සාරමඛිලං නෘණාං ධනං නිචයවර්ධනම් .

මනසා චින්තිතං සර්වං යථා ශුක්රස්ය ලක්ෂ්මණ .. 32 ..

අර්ථී යේනාර්ථකෘත්යේන සංව්රජත්යවිචාරයන් .

තමර්ථමර්ථශාස්ත්රජ්ඤාඃ ප්රාහුරර්ථ්යාශ්ච ලක්ෂ්මණ .. 33 ..

ඒතස්ය මෘගරත්නස්ය පරාර්ධ්යේ කාඤ්චනත්වචි .

උපවේක්ෂ්යති වෛදේහී මයා සහ සුමධ්යමා .. 34 ..

න කාදලී න ප්රියකී න ප්රවේණී න චාවිකී .

භවේදේතස්ය සදෘශී ස්පර්ශනේනේති මේ මතිඃ .. 35 ..

ඒෂ චෛව මෘගශ්ශ්රීමාන් යශ්ච දිව්යෝ නභශ්චරඃ .

උභාවේතෞ මෘගෞ දිව්යෞ තාරාමෘගමහීමෘගෞ .. 36 ..

යදි වා(අ)යං තථා යන්මාං භවේද්වදසි ලක්ෂ්මණ .

මායෛෂා රාක්ෂසස්යේති කර්තව්යෝස්ය වධෝ මයා .. 37 ..

ඒතේන හි නෘශංසේන මාරීචේනාකෘතාත්මනා .

වනේ විචරතා පූර්වං හිංසිතා මුනිපුඞ්ගවාඃ .. 38 ..

උත්ථාය බහවෝ යේන මෘගයායාං ජනාධිපාඃ .

නිහතාඃ පරමේෂ්වාසාස්තස්මාද්වධ්යස්ත්වයං මෘගඃ .. 39 ..

පුරස්තාදිහ වාතාපිඃ පරිභූය තපස්විනඃ .

උදරස්ථෝ ද්විජාන්හන්තිස්වගර්භෝ(අ)ශ්වතරීමිව .. 40 ..

ස කදාචිච්චිරාල්ලෝභාදාසසාද මහාමුනිම් .

අගස්ත්යං තේජසා යුක්තං භක්ෂස්තස්ය බභූව හ .. 41 ..

සමුත්ථානේ ව තද්රූපං කර්තුකාමං සමීක්ෂ්ය තම් .

උත්ස්මයිත්වා තු භගවාන්වාතාපිමිදමබ්රවීත් .. 42 ..

ත්වයා(අ)විගණ්ය වාතාපේ පරිභූතාස්ස්වතේජසා .

ජීවලෝකේ ද්විජශ්රේෂ්ඨාස්තස්මාදසි ජරාං ගතඃ .. 43 ..

තදේවං න භවේද්රක්ෂෝවාතාපිරිව ලක්ෂ්මණ .

මද්විධං යෝ(අ)තිමන්යේත ධර්මනිත්යං ජිතේන්ද්රියම් .. 44 ..

භවේද්ධතෝ(අ)යං වාතාපිරගස්ත්යේනේව මාං ගතඃ .

ඉහ ත්වං භව සන්නද්දෝ යන්ත්රිතෝ රක්ෂ මෛථිලීම් .. 45 ..

අස්යාමායත්තමස්මාකං යත්කෘත්යං රඝුනන්දන .

අහමේනං වධිෂ්යාමි ග්රහීෂ්යාම්යපි වා මෘගම් .. 46 ..

යාවද්ගච්ඡාමි සෞමිත්රේ මෘගමානයිතුං ද්රුතම් .

පශ්ය ලක්ෂ්මණ වෛදේහීං මෘගත්වචි ගතස්පෘහාම් .. 47 ..

ත්වචා ප්රධානයා හ්යේෂ මෘගෝ(අ)ද්ය න භවිෂ්යති .

අප්රමත්තේන තේ භාව්යමාශ්රමස්ථේන සීතයා .. 48 ..

යාවත්පෘෂතමේකේන සායකේන නිහන්ම්යහම් .

හත්වෛතච්චර්ම චාදාය ශීඝ්රමේෂ්යාමි ලක්ෂ්මණ .. 49 ..

ප්රදක්ෂිණේනාතිබලේන පක්ෂිණා ජටායුෂා බුද්ධිමතා ච ලක්ෂ්මණ .

භවාප්රමත්තඃ පරිගෘහ්ය මෛථිලීං ප්රතික්ෂණං සර්වත ඒව ශඞ්කිතඃ .. 50 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අරණ්යකාණ්ඩේ ත්රිචත්වාරිංශස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha tricatvāriṃśassargaḥ |

sā taṃ samprekṣya suśroṇī kusumānyapacinvatī |

hemarājatavarṇābhyāṃ pārśvābhyāmupaśobhitam || 1 ||

prahṛṣṭā cānavadyāṅgī mṛṣṭahāṭakavarṇinī |

bhartāramapi cakranda lakṣmaṇaṃ cāpi sāyudham || 2 ||

tayā''hūtau naravyāghrau vaidehyā rāmalakṣmaṇau |

vīkṣamāṇau tu tau deśaṃ tadā dadṛśaturmṛgam || 3 ||

śaṅkamānastu taṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇo rāmamabravīt |

tamevainamahaṃ manye mārīcaṃ rākṣasaṃ mṛgam || 4 ||

carantomṛgayāṃ hṛṣṭāḥ pāpenopādhinā vane |

anena nihatā rājan rājānaḥ kāmarūpiṇā || 5 ||

asya māyāvido māyāmṛgarūpamidaṃ kṛtam |

bhānumatpuruṣavyāghra gandharvapurasannibham || 6 ||

mṛgo hyevaṃvidho ratnavicitro nāsti rāghava |

jagatyāṃ jagatīnātha māyaiṣā hi na saṃśayaḥ || 7 ||

evaṃ bruvāṇaṃ kākutsthaṃ prativārya śucismitā |

uvāca sītā saṃhṛṣṭā carmaṇā hṛtacetanā || 8 ||

āryaputrābhirāmo'sau mṛgo harati me manaḥ |

ānayainaṃ mahābāho krīḍārthaṃ no bhaviṣyati || 9 ||

ihāśramapade'smākaṃ bahavaḥ puṇyadarśanāḥ |

mṛgāścaranti sahitāścamarāssṛmarāstathā || 10 ||

ṛkṣāḥ pṛṣatasaṅghāśca vānarāḥ kinnarāstathā |

vicaranti mahābāho rupaśreṣṭhā manoharāḥ || 11 ||

na cāsya sadṛśo rājandṛṣṭapūrvo mṛgo mayā |

tejasā kṣamayā dīptyā yathā'yaṃ mṛgasattamaḥ || 12 ||

nānāvarṇavicitrāṅgo ratnabindusamācitaḥ |

dyotayanvanamavyagraṃ śobhate śaśisannibhaḥ || 13 ||

aho rūpamaho lakṣmīssvarasampacca śobhanā |

mṛgo'dbhuto vicitrāṅgo hṛdayaṃ haratīva me || 14 ||

yadi grahaṇamabhyeti jīvanneva mṛgastava |

āścaryabhūtaṃ bhavati vismayaṃ janayiṣyati || 15 ||

samāptavanavāsānāṃ rājyasthānāṃ ca naḥ punaḥ |

antaḥpuravibhūṣārtho mṛga eṣa bhaviṣyati || 16 ||

bharatasyāryaputrasya śvaśrūṇāṃ mama ca prabho |

mṛgarūpamidaṃ vyaktaṃ vismayaṃ janayiṣyati || 17 ||

jīvanna yadi te'bhyeti grahaṇaṃ mṛgasattamaḥ |

ajinaṃ naraśārdūla ruciraṃ me bhaviṣyati || 18 ||

nihatasyāsya sattvasya jāmbūnadamayatvaci |

śaṣpabṛsyāṃ vinītāyāmicchāmyahamupāsitum || 19 ||

kāmavṛttamidaṃ raudraṃ strīṇāmasadṛśaṃ matam |

vapuṣā tvasya sattvasya vismayo janito mama || 20 ||

tena kāñcanavarṇena maṇipravaraśṛṅgiṇā |

taruṇādityavarṇena nakṣatrapathavarcasā || 21 ||

babhūva rāghavasyāpi mano vismayamāgatam |

evaṃ sītāvacaḥ śrutvā taṃ dṛṣṭvā mṛgamadbhutam || 22 ||

lobhitastena rūpeṇa sītayā ca pracoditaḥ |

uvāca rāghavo hṛṣṭo bhrātaraṃ lakṣmaṇaṃ vacaḥ || 23 ||

paśya lakṣmaṇa vaidehyāḥ spṛhāṃ mṛgagatāmimām |

rūpaśreṣṭhatayā hyeṣa mṛgo'dya na bhaviṣyati || 24 ||

na vane nandanoddheśe na caitrarathasaṃśraye |

kutaḥpṛthivyāṃ saumitre yo'sya kaścitsamo mṛgaḥ || 25 ||

pratilomānulomāśca rucirā romarājayaḥ |

śobhante mṛgamāśritya citrāḥ kanakabindavaḥ || 26 ||

paśyāsya jṛmbhamāṇasya dīptāmagniśikhopamām |

jihvāṃ mukhānnissarantīṃ meghādiva śatahradām || 27 ||

masāragallarkamukhaśśaṅkhamuktānibhodaraḥ |

kasya nāmābhirūpyo'sau na mano lobhayenmṛgaḥ || 28 ||

kasya rūpamidaṃ dṛṣṭvā jāmbūnada mayaprabham |

nānāratnamayaṃ divyaṃ na mano vismayaṃ vrajet || 29 ||

māṃsahetorapi mṛgānvinodārthaṃ ca dhanvanaḥ |

ghnanti lakṣmaṇa rājāno mṛgayāyāṃ mahāvane || 30 ||

dhanāni vyavasāyena vicīyante mahāvane |

dhātavo vividhāścāpi maṇiratnasuvarṇinaḥ || 31 ||

tatsāramakhilaṃ nṛṇāṃ dhanaṃ nicayavardhanam |

manasā cintitaṃ sarvaṃ yathā śukrasya lakṣmaṇa || 32 ||

arthī yenārthakṛtyena saṃvrajatyavicārayan |

tamarthamarthaśāstrajñāḥ prāhurarthyāśca lakṣmaṇa || 33 ||

etasya mṛgaratnasya parārdhye kāñcanatvaci |

upavekṣyati vaidehī mayā saha sumadhyamā || 34 ||

na kādalī na priyakī na praveṇī na cāvikī |

bhavedetasya sadṛśī sparśaneneti me matiḥ || 35 ||

eṣa caiva mṛgaśśrīmān yaśca divyo nabhaścaraḥ |

ubhāvetau mṛgau divyau tārāmṛgamahīmṛgau || 36 ||

yadi vā'yaṃ tathā yanmāṃ bhavedvadasi lakṣmaṇa |

māyaiṣā rākṣasasyeti kartavyosya vadho mayā || 37 ||

etena hi nṛśaṃsena mārīcenākṛtātmanā |

vane vicaratā pūrvaṃ hiṃsitā munipuṅgavāḥ || 38 ||

utthāya bahavo yena mṛgayāyāṃ janādhipāḥ |

nihatāḥ parameṣvāsāstasmādvadhyastvayaṃ mṛgaḥ || 39 ||

purastādiha vātāpiḥ paribhūya tapasvinaḥ |

udarastho dvijānhantisvagarbho'śvatarīmiva || 40 ||

sa kadāciccirāllobhādāsasāda mahāmunim |

agastyaṃ tejasā yuktaṃ bhakṣastasya babhūva ha || 41 ||

samutthāne va tadrūpaṃ kartukāmaṃ samīkṣya tam |

utsmayitvā tu bhagavānvātāpimidamabravīt || 42 ||

tvayā'vigaṇya vātāpe paribhūtāssvatejasā |

jīvaloke dvijaśreṣṭhāstasmādasi jarāṃ gataḥ || 43 ||

tadevaṃ na bhavedrakṣovātāpiriva lakṣmaṇa |

madvidhaṃ yo'timanyeta dharmanityaṃ jitendriyam || 44 ||

bhaveddhato'yaṃ vātāpiragastyeneva māṃ gataḥ |

iha tvaṃ bhava sannaddo yantrito rakṣa maithilīm || 45 ||

asyāmāyattamasmākaṃ yatkṛtyaṃ raghunandana |

ahamenaṃ vadhiṣyāmi grahīṣyāmyapi vā mṛgam || 46 ||

yāvadgacchāmi saumitre mṛgamānayituṃ drutam |

paśya lakṣmaṇa vaidehīṃ mṛgatvaci gataspṛhām || 47 ||

tvacā pradhānayā hyeṣa mṛgo'dya na bhaviṣyati |

apramattena te bhāvyamāśramasthena sītayā || 48 ||

yāvatpṛṣatamekena sāyakena nihanmyaham |

hatvaitaccarma cādāya śīghrameṣyāmi lakṣmaṇa || 49 ||

pradakṣiṇenātibalena pakṣiṇā jaṭāyuṣā buddhimatā ca lakṣmaṇa |

bhavāpramattaḥ parigṛhya maithilīṃ pratikṣaṇaṃ sarvata eva śaṅkitaḥ || 50 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।

अथ त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ।

सा तं सम्प्रेक्ष्य सुश्रोणी कुसुमान्यपचिन्वती ।

हेमराजतवर्णाभ्यां पार्श्वाभ्यामुपशोभितम् ॥ 1 ॥

प्रहृष्टा चानवद्याङ्गी मृष्टहाटकवर्णिनी ।

भर्तारमपि चक्रन्द लक्ष्मणं चापि सायुधम् ॥ 2 ॥

तयाऽऽहूतौ नरव्याघ्रौ वैदेह्या रामलक्ष्मणौ ।

वीक्षमाणौ तु तौ देशं तदा ददृशतुर्मृगम् ॥ 3 ॥

शङ्कमानस्तु तं दृष्ट्वा लक्ष्मणो राममब्रवीत् ।

तमेवैनमहं मन्ये मारीचं राक्षसं मृगम् ॥ 4 ॥

चरन्तोमृगयां हृष्टाः पापेनोपाधिना वने ।

अनेन निहता राजन् राजानः कामरूपिणा ॥ 5 ॥

अस्य मायाविदो मायामृगरूपमिदं कृतम् ।

भानुमत्पुरुषव्याघ्र गन्धर्वपुरसन्निभम् ॥ 6 ॥

मृगो ह्येवंविधो रत्नविचित्रो नास्ति राघव ।

जगत्यां जगतीनाथ मायैषा हि न संशयः ॥ 7 ॥

एवं ब्रुवाणं काकुत्स्थं प्रतिवार्य शुचिस्मिता ।

उवाच सीता संहृष्टा चर्मणा हृतचेतना ॥ 8 ॥

आर्यपुत्राभिरामोऽसौ मृगो हरति मे मनः ।

आनयैनं महाबाहो क्रीडार्थं नो भविष्यति ॥ 9 ॥

इहाश्रमपदेऽस्माकं बहवः पुण्यदर्शनाः ।

मृगाश्चरन्ति सहिताश्चमरास्सृमरास्तथा ॥ 10 ॥

ऋक्षाः पृषतसङ्घाश्च वानराः किन्नरास्तथा ।

विचरन्ति महाबाहो रुपश्रेष्ठा मनोहराः ॥ 11 ॥

न चास्य सदृशो राजन्दृष्टपूर्वो मृगो मया ।

तेजसा क्षमया दीप्त्या यथाऽयं मृगसत्तमः ॥ 12 ॥

नानावर्णविचित्राङ्गो रत्नबिन्दुसमाचितः ।

द्योतयन्वनमव्यग्रं शोभते शशिसन्निभः ॥ 13 ॥

अहो रूपमहो लक्ष्मीस्स्वरसम्पच्च शोभना ।

मृगोऽद्भुतो विचित्राङ्गो हृदयं हरतीव मे ॥ 14 ॥

यदि ग्रहणमभ्येति जीवन्नेव मृगस्तव ।

आश्चर्यभूतं भवति विस्मयं जनयिष्यति ॥ 15 ॥

समाप्तवनवासानां राज्यस्थानां च नः पुनः ।

अन्तःपुरविभूषार्थो मृग एष भविष्यति ॥ 16 ॥

भरतस्यार्यपुत्रस्य श्वश्रूणां मम च प्रभो ।

मृगरूपमिदं व्यक्तं विस्मयं जनयिष्यति ॥ 17 ॥

जीवन्न यदि तेऽभ्येति ग्रहणं मृगसत्तमः ।

अजिनं नरशार्दूल रुचिरं मे भविष्यति ॥ 18 ॥

निहतस्यास्य सत्त्वस्य जाम्बूनदमयत्वचि ।

शष्पबृस्यां विनीतायामिच्छाम्यहमुपासितुम् ॥ 19 ॥

कामवृत्तमिदं रौद्रं स्त्रीणामसदृशं मतम् ।

वपुषा त्वस्य सत्त्वस्य विस्मयो जनितो मम ॥ 20 ॥

तेन काञ्चनवर्णेन मणिप्रवरशृङ्गिणा ।

तरुणादित्यवर्णेन नक्षत्रपथवर्चसा ॥ 21 ॥

बभूव राघवस्यापि मनो विस्मयमागतम् ।

एवं सीतावचः श्रुत्वा तं दृष्ट्वा मृगमद्भुतम् ॥ 22 ॥

लोभितस्तेन रूपेण सीतया च प्रचोदितः ।

उवाच राघवो हृष्टो भ्रातरं लक्ष्मणं वचः ॥ 23 ॥

पश्य लक्ष्मण वैदेह्याः स्पृहां मृगगतामिमाम् ।

रूपश्रेष्ठतया ह्येष मृगोऽद्य न भविष्यति ॥ 24 ॥

न वने नन्दनोद्धेशे न चैत्ररथसंश्रये ।

कुतःपृथिव्यां सौमित्रे योऽस्य कश्चित्समो मृगः ॥ 25 ॥

प्रतिलोमानुलोमाश्च रुचिरा रोमराजयः ।

शोभन्ते मृगमाश्रित्य चित्राः कनकबिन्दवः ॥ 26 ॥

पश्यास्य जृम्भमाणस्य दीप्तामग्निशिखोपमाम् ।

जिह्वां मुखान्निस्सरन्तीं मेघादिव शतह्रदाम् ॥ 27 ॥

मसारगल्लर्कमुखश्शङ्खमुक्तानिभोदरः ।

कस्य नामाभिरूप्योऽसौ न मनो लोभयेन्मृगः ॥ 28 ॥

कस्य रूपमिदं दृष्ट्वा जाम्बूनद मयप्रभम् ।

नानारत्नमयं दिव्यं न मनो विस्मयं व्रजेत् ॥ 29 ॥

मांसहेतोरपि मृगान्विनोदार्थं च धन्वनः ।

घ्नन्ति लक्ष्मण राजानो मृगयायां महावने ॥ 30 ॥

धनानि व्यवसायेन विचीयन्ते महावने ।

धातवो विविधाश्चापि मणिरत्नसुवर्णिनः ॥ 31 ॥

तत्सारमखिलं नृणां धनं निचयवर्धनम् ।

मनसा चिन्तितं सर्वं यथा शुक्रस्य लक्ष्मण ॥ 32 ॥

अर्थी येनार्थकृत्येन संव्रजत्यविचारयन् ।

तमर्थमर्थशास्त्रज्ञाः प्राहुरर्थ्याश्च लक्ष्मण ॥ 33 ॥

एतस्य मृगरत्नस्य परार्ध्ये काञ्चनत्वचि ।

उपवेक्ष्यति वैदेही मया सह सुमध्यमा ॥ 34 ॥

न कादली न प्रियकी न प्रवेणी न चाविकी ।

भवेदेतस्य सदृशी स्पर्शनेनेति मे मतिः ॥ 35 ॥

एष चैव मृगश्श्रीमान् यश्च दिव्यो नभश्चरः ।

उभावेतौ मृगौ दिव्यौ तारामृगमहीमृगौ ॥ 36 ॥

यदि वाऽयं तथा यन्मां भवेद्वदसि लक्ष्मण ।

मायैषा राक्षसस्येति कर्तव्योस्य वधो मया ॥ 37 ॥

एतेन हि नृशंसेन मारीचेनाकृतात्मना ।

वने विचरता पूर्वं हिंसिता मुनिपुङ्गवाः ॥ 38 ॥

उत्थाय बहवो येन मृगयायां जनाधिपाः ।

निहताः परमेष्वासास्तस्माद्वध्यस्त्वयं मृगः ॥ 39 ॥

पुरस्तादिह वातापिः परिभूय तपस्विनः ।

उदरस्थो द्विजान्हन्तिस्वगर्भोऽश्वतरीमिव ॥ 40 ॥

स कदाचिच्चिराल्लोभादाससाद महामुनिम् ।

अगस्त्यं तेजसा युक्तं भक्षस्तस्य बभूव ह ॥ 41 ॥

समुत्थाने व तद्रूपं कर्तुकामं समीक्ष्य तम् ।

उत्स्मयित्वा तु भगवान्वातापिमिदमब्रवीत् ॥ 42 ॥

त्वयाऽविगण्य वातापे परिभूतास्स्वतेजसा ।

जीवलोके द्विजश्रेष्ठास्तस्मादसि जरां गतः ॥ 43 ॥

तदेवं न भवेद्रक्षोवातापिरिव लक्ष्मण ।

मद्विधं योऽतिमन्येत धर्मनित्यं जितेन्द्रियम् ॥ 44 ॥

भवेद्धतोऽयं वातापिरगस्त्येनेव मां गतः ।

इह त्वं भव सन्नद्दो यन्त्रितो रक्ष मैथिलीम् ॥ 45 ॥

अस्यामायत्तमस्माकं यत्कृत्यं रघुनन्दन ।

अहमेनं वधिष्यामि ग्रहीष्याम्यपि वा मृगम् ॥ 46 ॥

यावद्गच्छामि सौमित्रे मृगमानयितुं द्रुतम् ।

पश्य लक्ष्मण वैदेहीं मृगत्वचि गतस्पृहाम् ॥ 47 ॥

त्वचा प्रधानया ह्येष मृगोऽद्य न भविष्यति ।

अप्रमत्तेन ते भाव्यमाश्रमस्थेन सीतया ॥ 48 ॥

यावत्पृषतमेकेन सायकेन निहन्म्यहम् ।

हत्वैतच्चर्म चादाय शीघ्रमेष्यामि लक्ष्मण ॥ 49 ॥

प्रदक्षिणेनातिबलेन पक्षिणा जटायुषा बुद्धिमता च लक्ष्मण ।

भवाप्रमत्तः परिगृह्य मैथिलीं प्रतिक्षणं सर्वत एव शङ्कितः ॥ 50 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ॥