📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
3.43 අරණ්යකාණ්ඩ - ත්රිචත්වාරිංශ සර්ගඃ
3.43 Aranyakanda - Trichatvarimsha Sargah
Valmiki Sinhala
ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අරණ්යකාණ්ඩම් .
අථ ත්රිචත්වාරිංශස්සර්ගඃ .
සා තං සම්ප්රේක්ෂ්ය සුශ්රෝණී කුසුමාන්යපචින්වතී .
හේමරාජතවර්ණාභ්යාං පාර්ශ්වාභ්යාමුපශෝභිතම් .. 1 ..
ප්රහෘෂ්ටා චානවද්යාඞ්ගී මෘෂ්ටහාටකවර්ණිනී .
භර්තාරමපි චක්රන්ද ලක්ෂ්මණං චාපි සායුධම් .. 2 ..
තයා(අ)(අ)හූතෞ නරව්යාඝ්රෞ වෛදේහ්යා රාමලක්ෂ්මණෞ .
වීක්ෂමාණෞ තු තෞ දේශං තදා දදෘශතුර්මෘගම් .. 3 ..
ශඞ්කමානස්තු තං දෘෂ්ට්වා ලක්ෂ්මණෝ රාමමබ්රවීත් .
තමේවෛනමහං මන්යේ මාරීචං රාක්ෂසං මෘගම් .. 4 ..
චරන්තෝමෘගයාං හෘෂ්ටාඃ පාපේනෝපාධිනා වනේ .
අනේන නිහතා රාජන් රාජානඃ කාමරූපිණා .. 5 ..
අස්ය මායාවිදෝ මායාමෘගරූපමිදං කෘතම් .
භානුමත්පුරුෂව්යාඝ්ර ගන්ධර්වපුරසන්නිභම් .. 6 ..
මෘගෝ හ්යේවංවිධෝ රත්නවිචිත්රෝ නාස්ති රාඝව .
ජගත්යාං ජගතීනාථ මායෛෂා හි න සංශයඃ .. 7 ..
ඒවං බ්රුවාණං කාකුත්ස්ථං ප්රතිවාර්ය ශුචිස්මිතා .
උවාච සීතා සංහෘෂ්ටා චර්මණා හෘතචේතනා .. 8 ..
ආර්යපුත්රාභිරාමෝ(අ)සෞ මෘගෝ හරති මේ මනඃ .
ආනයෛනං මහාබාහෝ ක්රීඩාර්ථං නෝ භවිෂ්යති .. 9 ..
ඉහාශ්රමපදේ(අ)ස්මාකං බහවඃ පුණ්යදර්ශනාඃ .
මෘගාශ්චරන්ති සහිතාශ්චමරාස්සෘමරාස්තථා .. 10 ..
ඍක්ෂාඃ පෘෂතසඞ්ඝාශ්ච වානරාඃ කින්නරාස්තථා .
විචරන්ති මහාබාහෝ රුපශ්රේෂ්ඨා මනෝහරාඃ .. 11 ..
න චාස්ය සදෘශෝ රාජන්දෘෂ්ටපූර්වෝ මෘගෝ මයා .
තේජසා ක්ෂමයා දීප්ත්යා යථා(අ)යං මෘගසත්තමඃ .. 12 ..
නානාවර්ණවිචිත්රාඞ්ගෝ රත්නබින්දුසමාචිතඃ .
ද්යෝතයන්වනමව්යග්රං ශෝභතේ ශශිසන්නිභඃ .. 13 ..
අහෝ රූපමහෝ ලක්ෂ්මීස්ස්වරසම්පච්ච ශෝභනා .
මෘගෝ(අ)ද්භුතෝ විචිත්රාඞ්ගෝ හෘදයං හරතීව මේ .. 14 ..
යදි ග්රහණමභ්යේති ජීවන්නේව මෘගස්තව .
ආශ්චර්යභූතං භවති විස්මයං ජනයිෂ්යති .. 15 ..
සමාප්තවනවාසානාං රාජ්යස්ථානාං ච නඃ පුනඃ .
අන්තඃපුරවිභූෂාර්ථෝ මෘග ඒෂ භවිෂ්යති .. 16 ..
භරතස්යාර්යපුත්රස්ය ශ්වශ්රූණාං මම ච ප්රභෝ .
මෘගරූපමිදං ව්යක්තං විස්මයං ජනයිෂ්යති .. 17 ..
ජීවන්න යදි තේ(අ)භ්යේති ග්රහණං මෘගසත්තමඃ .
අජිනං නරශාර්දූල රුචිරං මේ භවිෂ්යති .. 18 ..
නිහතස්යාස්ය සත්ත්වස්ය ජාම්බූනදමයත්වචි .
ශෂ්පබෘස්යාං විනීතායාමිච්ඡාම්යහමුපාසිතුම් .. 19 ..
කාමවෘත්තමිදං රෞද්රං ස්ත්රීණාමසදෘශං මතම් .
වපුෂා ත්වස්ය සත්ත්වස්ය විස්මයෝ ජනිතෝ මම .. 20 ..
තේන කාඤ්චනවර්ණේන මණිප්රවරශෘඞ්ගිණා .
තරුණාදිත්යවර්ණේන නක්ෂත්රපථවර්චසා .. 21 ..
බභූව රාඝවස්යාපි මනෝ විස්මයමාගතම් .
ඒවං සීතාවචඃ ශ්රුත්වා තං දෘෂ්ට්වා මෘගමද්භුතම් .. 22 ..
ලෝභිතස්තේන රූපේණ සීතයා ච ප්රචෝදිතඃ .
උවාච රාඝවෝ හෘෂ්ටෝ භ්රාතරං ලක්ෂ්මණං වචඃ .. 23 ..
පශ්ය ලක්ෂ්මණ වෛදේහ්යාඃ ස්පෘහාං මෘගගතාමිමාම් .
රූපශ්රේෂ්ඨතයා හ්යේෂ මෘගෝ(අ)ද්ය න භවිෂ්යති .. 24 ..
න වනේ නන්දනෝද්ධේශේ න චෛත්රරථසංශ්රයේ .
කුතඃපෘථිව්යාං සෞමිත්රේ යෝ(අ)ස්ය කශ්චිත්සමෝ මෘගඃ .. 25 ..
ප්රතිලෝමානුලෝමාශ්ච රුචිරා රෝමරාජයඃ .
ශෝභන්තේ මෘගමාශ්රිත්ය චිත්රාඃ කනකබින්දවඃ .. 26 ..
පශ්යාස්ය ජෘම්භමාණස්ය දීප්තාමග්නිශිඛෝපමාම් .
ජිහ්වාං මුඛාන්නිස්සරන්තීං මේඝාදිව ශතහ්රදාම් .. 27 ..
මසාරගල්ලර්කමුඛශ්ශඞ්ඛමුක්තානිභෝදරඃ .
කස්ය නාමාභිරූප්යෝ(අ)සෞ න මනෝ ලෝභයේන්මෘගඃ .. 28 ..
කස්ය රූපමිදං දෘෂ්ට්වා ජාම්බූනද මයප්රභම් .
නානාරත්නමයං දිව්යං න මනෝ විස්මයං ව්රජේත් .. 29 ..
මාංසහේතෝරපි මෘගාන්විනෝදාර්ථං ච ධන්වනඃ .
ඝ්නන්ති ලක්ෂ්මණ රාජානෝ මෘගයායාං මහාවනේ .. 30 ..
ධනානි ව්යවසායේන විචීයන්තේ මහාවනේ .
ධාතවෝ විවිධාශ්චාපි මණිරත්නසුවර්ණිනඃ .. 31 ..
තත්සාරමඛිලං නෘණාං ධනං නිචයවර්ධනම් .
මනසා චින්තිතං සර්වං යථා ශුක්රස්ය ලක්ෂ්මණ .. 32 ..
අර්ථී යේනාර්ථකෘත්යේන සංව්රජත්යවිචාරයන් .
තමර්ථමර්ථශාස්ත්රජ්ඤාඃ ප්රාහුරර්ථ්යාශ්ච ලක්ෂ්මණ .. 33 ..
ඒතස්ය මෘගරත්නස්ය පරාර්ධ්යේ කාඤ්චනත්වචි .
උපවේක්ෂ්යති වෛදේහී මයා සහ සුමධ්යමා .. 34 ..
න කාදලී න ප්රියකී න ප්රවේණී න චාවිකී .
භවේදේතස්ය සදෘශී ස්පර්ශනේනේති මේ මතිඃ .. 35 ..
ඒෂ චෛව මෘගශ්ශ්රීමාන් යශ්ච දිව්යෝ නභශ්චරඃ .
උභාවේතෞ මෘගෞ දිව්යෞ තාරාමෘගමහීමෘගෞ .. 36 ..
යදි වා(අ)යං තථා යන්මාං භවේද්වදසි ලක්ෂ්මණ .
මායෛෂා රාක්ෂසස්යේති කර්තව්යෝස්ය වධෝ මයා .. 37 ..
ඒතේන හි නෘශංසේන මාරීචේනාකෘතාත්මනා .
වනේ විචරතා පූර්වං හිංසිතා මුනිපුඞ්ගවාඃ .. 38 ..
උත්ථාය බහවෝ යේන මෘගයායාං ජනාධිපාඃ .
නිහතාඃ පරමේෂ්වාසාස්තස්මාද්වධ්යස්ත්වයං මෘගඃ .. 39 ..
පුරස්තාදිහ වාතාපිඃ පරිභූය තපස්විනඃ .
උදරස්ථෝ ද්විජාන්හන්තිස්වගර්භෝ(අ)ශ්වතරීමිව .. 40 ..
ස කදාචිච්චිරාල්ලෝභාදාසසාද මහාමුනිම් .
අගස්ත්යං තේජසා යුක්තං භක්ෂස්තස්ය බභූව හ .. 41 ..
සමුත්ථානේ ව තද්රූපං කර්තුකාමං සමීක්ෂ්ය තම් .
උත්ස්මයිත්වා තු භගවාන්වාතාපිමිදමබ්රවීත් .. 42 ..
ත්වයා(අ)විගණ්ය වාතාපේ පරිභූතාස්ස්වතේජසා .
ජීවලෝකේ ද්විජශ්රේෂ්ඨාස්තස්මාදසි ජරාං ගතඃ .. 43 ..
තදේවං න භවේද්රක්ෂෝවාතාපිරිව ලක්ෂ්මණ .
මද්විධං යෝ(අ)තිමන්යේත ධර්මනිත්යං ජිතේන්ද්රියම් .. 44 ..
භවේද්ධතෝ(අ)යං වාතාපිරගස්ත්යේනේව මාං ගතඃ .
ඉහ ත්වං භව සන්නද්දෝ යන්ත්රිතෝ රක්ෂ මෛථිලීම් .. 45 ..
අස්යාමායත්තමස්මාකං යත්කෘත්යං රඝුනන්දන .
අහමේනං වධිෂ්යාමි ග්රහීෂ්යාම්යපි වා මෘගම් .. 46 ..
යාවද්ගච්ඡාමි සෞමිත්රේ මෘගමානයිතුං ද්රුතම් .
පශ්ය ලක්ෂ්මණ වෛදේහීං මෘගත්වචි ගතස්පෘහාම් .. 47 ..
ත්වචා ප්රධානයා හ්යේෂ මෘගෝ(අ)ද්ය න භවිෂ්යති .
අප්රමත්තේන තේ භාව්යමාශ්රමස්ථේන සීතයා .. 48 ..
යාවත්පෘෂතමේකේන සායකේන නිහන්ම්යහම් .
හත්වෛතච්චර්ම චාදාය ශීඝ්රමේෂ්යාමි ලක්ෂ්මණ .. 49 ..
ප්රදක්ෂිණේනාතිබලේන පක්ෂිණා ජටායුෂා බුද්ධිමතා ච ලක්ෂ්මණ .
භවාප්රමත්තඃ පරිගෘහ්ය මෛථිලීං ප්රතික්ෂණං සර්වත ඒව ශඞ්කිතඃ .. 50 ..
ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අරණ්යකාණ්ඩේ ත්රිචත්වාරිංශස්සර්ගඃ ..
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha tricatvāriṃśassargaḥ |
sā taṃ samprekṣya suśroṇī kusumānyapacinvatī |
hemarājatavarṇābhyāṃ pārśvābhyāmupaśobhitam || 1 ||
prahṛṣṭā cānavadyāṅgī mṛṣṭahāṭakavarṇinī |
bhartāramapi cakranda lakṣmaṇaṃ cāpi sāyudham || 2 ||
tayā''hūtau naravyāghrau vaidehyā rāmalakṣmaṇau |
vīkṣamāṇau tu tau deśaṃ tadā dadṛśaturmṛgam || 3 ||
śaṅkamānastu taṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇo rāmamabravīt |
tamevainamahaṃ manye mārīcaṃ rākṣasaṃ mṛgam || 4 ||
carantomṛgayāṃ hṛṣṭāḥ pāpenopādhinā vane |
anena nihatā rājan rājānaḥ kāmarūpiṇā || 5 ||
asya māyāvido māyāmṛgarūpamidaṃ kṛtam |
bhānumatpuruṣavyāghra gandharvapurasannibham || 6 ||
mṛgo hyevaṃvidho ratnavicitro nāsti rāghava |
jagatyāṃ jagatīnātha māyaiṣā hi na saṃśayaḥ || 7 ||
evaṃ bruvāṇaṃ kākutsthaṃ prativārya śucismitā |
uvāca sītā saṃhṛṣṭā carmaṇā hṛtacetanā || 8 ||
āryaputrābhirāmo'sau mṛgo harati me manaḥ |
ānayainaṃ mahābāho krīḍārthaṃ no bhaviṣyati || 9 ||
ihāśramapade'smākaṃ bahavaḥ puṇyadarśanāḥ |
mṛgāścaranti sahitāścamarāssṛmarāstathā || 10 ||
ṛkṣāḥ pṛṣatasaṅghāśca vānarāḥ kinnarāstathā |
vicaranti mahābāho rupaśreṣṭhā manoharāḥ || 11 ||
na cāsya sadṛśo rājandṛṣṭapūrvo mṛgo mayā |
tejasā kṣamayā dīptyā yathā'yaṃ mṛgasattamaḥ || 12 ||
nānāvarṇavicitrāṅgo ratnabindusamācitaḥ |
dyotayanvanamavyagraṃ śobhate śaśisannibhaḥ || 13 ||
aho rūpamaho lakṣmīssvarasampacca śobhanā |
mṛgo'dbhuto vicitrāṅgo hṛdayaṃ haratīva me || 14 ||
yadi grahaṇamabhyeti jīvanneva mṛgastava |
āścaryabhūtaṃ bhavati vismayaṃ janayiṣyati || 15 ||
samāptavanavāsānāṃ rājyasthānāṃ ca naḥ punaḥ |
antaḥpuravibhūṣārtho mṛga eṣa bhaviṣyati || 16 ||
bharatasyāryaputrasya śvaśrūṇāṃ mama ca prabho |
mṛgarūpamidaṃ vyaktaṃ vismayaṃ janayiṣyati || 17 ||
jīvanna yadi te'bhyeti grahaṇaṃ mṛgasattamaḥ |
ajinaṃ naraśārdūla ruciraṃ me bhaviṣyati || 18 ||
nihatasyāsya sattvasya jāmbūnadamayatvaci |
śaṣpabṛsyāṃ vinītāyāmicchāmyahamupāsitum || 19 ||
kāmavṛttamidaṃ raudraṃ strīṇāmasadṛśaṃ matam |
vapuṣā tvasya sattvasya vismayo janito mama || 20 ||
tena kāñcanavarṇena maṇipravaraśṛṅgiṇā |
taruṇādityavarṇena nakṣatrapathavarcasā || 21 ||
babhūva rāghavasyāpi mano vismayamāgatam |
evaṃ sītāvacaḥ śrutvā taṃ dṛṣṭvā mṛgamadbhutam || 22 ||
lobhitastena rūpeṇa sītayā ca pracoditaḥ |
uvāca rāghavo hṛṣṭo bhrātaraṃ lakṣmaṇaṃ vacaḥ || 23 ||
paśya lakṣmaṇa vaidehyāḥ spṛhāṃ mṛgagatāmimām |
rūpaśreṣṭhatayā hyeṣa mṛgo'dya na bhaviṣyati || 24 ||
na vane nandanoddheśe na caitrarathasaṃśraye |
kutaḥpṛthivyāṃ saumitre yo'sya kaścitsamo mṛgaḥ || 25 ||
pratilomānulomāśca rucirā romarājayaḥ |
śobhante mṛgamāśritya citrāḥ kanakabindavaḥ || 26 ||
paśyāsya jṛmbhamāṇasya dīptāmagniśikhopamām |
jihvāṃ mukhānnissarantīṃ meghādiva śatahradām || 27 ||
masāragallarkamukhaśśaṅkhamuktānibhodaraḥ |
kasya nāmābhirūpyo'sau na mano lobhayenmṛgaḥ || 28 ||
kasya rūpamidaṃ dṛṣṭvā jāmbūnada mayaprabham |
nānāratnamayaṃ divyaṃ na mano vismayaṃ vrajet || 29 ||
māṃsahetorapi mṛgānvinodārthaṃ ca dhanvanaḥ |
ghnanti lakṣmaṇa rājāno mṛgayāyāṃ mahāvane || 30 ||
dhanāni vyavasāyena vicīyante mahāvane |
dhātavo vividhāścāpi maṇiratnasuvarṇinaḥ || 31 ||
tatsāramakhilaṃ nṛṇāṃ dhanaṃ nicayavardhanam |
manasā cintitaṃ sarvaṃ yathā śukrasya lakṣmaṇa || 32 ||
arthī yenārthakṛtyena saṃvrajatyavicārayan |
tamarthamarthaśāstrajñāḥ prāhurarthyāśca lakṣmaṇa || 33 ||
etasya mṛgaratnasya parārdhye kāñcanatvaci |
upavekṣyati vaidehī mayā saha sumadhyamā || 34 ||
na kādalī na priyakī na praveṇī na cāvikī |
bhavedetasya sadṛśī sparśaneneti me matiḥ || 35 ||
eṣa caiva mṛgaśśrīmān yaśca divyo nabhaścaraḥ |
ubhāvetau mṛgau divyau tārāmṛgamahīmṛgau || 36 ||
yadi vā'yaṃ tathā yanmāṃ bhavedvadasi lakṣmaṇa |
māyaiṣā rākṣasasyeti kartavyosya vadho mayā || 37 ||
etena hi nṛśaṃsena mārīcenākṛtātmanā |
vane vicaratā pūrvaṃ hiṃsitā munipuṅgavāḥ || 38 ||
utthāya bahavo yena mṛgayāyāṃ janādhipāḥ |
nihatāḥ parameṣvāsāstasmādvadhyastvayaṃ mṛgaḥ || 39 ||
purastādiha vātāpiḥ paribhūya tapasvinaḥ |
udarastho dvijānhantisvagarbho'śvatarīmiva || 40 ||
sa kadāciccirāllobhādāsasāda mahāmunim |
agastyaṃ tejasā yuktaṃ bhakṣastasya babhūva ha || 41 ||
samutthāne va tadrūpaṃ kartukāmaṃ samīkṣya tam |
utsmayitvā tu bhagavānvātāpimidamabravīt || 42 ||
tvayā'vigaṇya vātāpe paribhūtāssvatejasā |
jīvaloke dvijaśreṣṭhāstasmādasi jarāṃ gataḥ || 43 ||
tadevaṃ na bhavedrakṣovātāpiriva lakṣmaṇa |
madvidhaṃ yo'timanyeta dharmanityaṃ jitendriyam || 44 ||
bhaveddhato'yaṃ vātāpiragastyeneva māṃ gataḥ |
iha tvaṃ bhava sannaddo yantrito rakṣa maithilīm || 45 ||
asyāmāyattamasmākaṃ yatkṛtyaṃ raghunandana |
ahamenaṃ vadhiṣyāmi grahīṣyāmyapi vā mṛgam || 46 ||
yāvadgacchāmi saumitre mṛgamānayituṃ drutam |
paśya lakṣmaṇa vaidehīṃ mṛgatvaci gataspṛhām || 47 ||
tvacā pradhānayā hyeṣa mṛgo'dya na bhaviṣyati |
apramattena te bhāvyamāśramasthena sītayā || 48 ||
yāvatpṛṣatamekena sāyakena nihanmyaham |
hatvaitaccarma cādāya śīghrameṣyāmi lakṣmaṇa || 49 ||
pradakṣiṇenātibalena pakṣiṇā jaṭāyuṣā buddhimatā ca lakṣmaṇa |
bhavāpramattaḥ parigṛhya maithilīṃ pratikṣaṇaṃ sarvata eva śaṅkitaḥ || 50 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||