2.92 Ayodhyakanda - Dvinavatitama Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අයෝධ්යාකාණ්ඩම් .

අථ ද්විනවතිතමස්සර්ගඃ .

තතස්තාං රජනීමුෂ්ය භරතස්සපරිච්ඡදඃ .

කෘතාතිථ්යෝ භරද්වාජං කාමාදභිජගාම හ .. 1 ..

තං ඍෂිඃ පුරුෂව්යාඝ්රං ප්රාඤ්ජලිං ප්රේක්ෂ්ය චා(අ)ගතම් .

හුතාග්නිහෝත්රෝ භරතං භරද්වාජෝ(අ)භ්යභාෂත .. 2 ..

කච්චිදත්ර සුඛා රාත්රිස්තවාස්මද්විෂයේ ගතා .

සමග්රස්තේ ජනඃ කච්චිදාතිථ්යේ ශංස මේ(අ)නඝ .. 3 ..

තමුවාචාඤ්ජලිං කෘත්වා භරතෝ(අ)භිප්රණම්ය ච .

ආශ්රමාදභිනිෂ්ක්රාන්තමෘෂිමුත්තමතේජසම් .. 4 ..

සසුඛෝෂිතෝ(අ)ස්මි භගවන්සමග්රබලවාහනඃ .

තර්පිතස්සර්වකාමෛශ්ච සාමාත්යෝ බලවත්ත්වයා .. 5 ..

අපේතක්ලමසන්තාපා ස්සුභික්ෂාස්සුප්රතිශ්රයාඃ .

අපි ප්රේෂ්යානුපාදාය සර්වේ ස්ම සුසුඛෝෂිතාඃ .. 6 ..

ආමන්ත්රයේ(අ)හං භගවන් කාමං ත්වාමෘෂිසත්තමඃ .

සමීපං ප්රස්ථිතං භ්රාතුර්මෛත්රේණේක්ෂස්ව චක්ෂුෂා .. 7 ..

ආශ්රමං තස්ය ධර්මජ්ඤ ධාර්මිකස්ය මහාත්මනඃ .

ආචක්ෂ්ව කතමෝ මාර්ගඃ කියානිති ච ශංස මේ .. 8 ..

ඉති පෘෂ්ටස්තු භරතං භ්රාතෘදර්ශනලාලසම් .

ප්රත්යුවාච මහාතේජා භරද්වාජෝ මහාතපාඃ .. 9 ..

භරතාර්ධතෘතීයේෂු යෝජනේෂ්වජනේ වනේ .

චිත්රකූටෝ ගිරිස්තත්ර රම්යනිර්ඣරකානනඃ .. 10 ..

උත්තරං පාර්ශ්වමාසාද්ය තස්ය මන්දාකිනී නදී .

පුෂ්පිතද්රුමසඤ්ඡන්නා රම්යපුෂ්පිතකානනා .. 11 ..

අනන්තරං තත්සරිතශ්චිත්රකූටශ්ච පර්වතඃ .

තයෝඃ පර්ණකුටී තාත තත්ර තෞ වසතෝ ධ්රුවම් .. 12 ..

දක්ෂිණේනෛව මාර්ගේණ සව්යදක්ෂිණමේව වා .

ගජවාජිරථාකීර්ණාං වාහිනීං වාහිනීපතේ .. 13 ..

වාහයස්ව මහාභාග තතෝ ද්රක්ෂ්යසි රාඝවම් .

ප්රයාණමිති තච්ඡ්රුත්වා රජරාජස්ය යෝෂිතඃ .

හිත්වා යානානි යානාර්හාඃ බ්රාහ්මණං පර්යවාරයන් .. 14 ..

වේපමානා කෘශා දීනා සහ දේව්යා සුමිත්රයා .

කෞසල්යා තත්ර ජග්රාහ කරාභ්යාං චරණෞ මුනේඃ .. 15 ..

අසමෘද්ධේන කාමේන සර්වලෝකස්ය ගර්හිතා .

කෛකේයී තස්ය ජග්රාහ චරණෞ සව්යපත්රපා .. 16 ..

තං ප්රදක්ෂිණමාගම්ය භගවන්තං මහාමුනිම් .

අදූරාර්භරතස්යෛව තස්ථෞ දීනමනාස්තදා .. 17 ..

තතඃ පප්රච්ඡ භරතං භරද්වාජෝ දෘඪව්රතඃ .

විශේෂං ජ්ඤාතුමිච්ඡාමි මාත්රූණාං තව රාඝව .. 18 ..

ඒවමුක්තස්තු භරතෝ භරද්වාජේන ධීමතා .

උවාච ප්රාඤ්ජලිර්භූත්වා වාක්යං වචනකෝවිදඃ .. 19 ..

යාමිමාං භගවන් දීනාං ශෝකානශනකර්ශිතාම් .

පිතුර්හි මහිෂීං දේවීං දේවතාමිව පශ්යසි .. 20 ..

ඒෂා තං පුරෂව්යාඝ්රං සිංහවික්රාන්තගාමිනම් .

කෞසල්යා සුෂුවේ රාමං ධාතාරමදිතිර්යථා .. 21 ..

අස්යා වාමභුජං ශ්ලිෂ්ටා යෛෂා තිෂ්ඨති දුර්මනාඃ .

කර්ණිකාරස්ය ශාඛේව ශීර්ණපුෂ්පා වනාන්තරේ .. 22 ..

ඒතස්යාස්තු සුතෞ දේව්යාඃ කුමාරෞ දේවවර්ණිනෞ .

උභෞ ලක්ෂ්මණශත්රුඝ්නෞ වීරෞ සත්යපරාක්රමෞ .. 23 ..

යස්යාඃ කෘතේ නරව්යාඝ්රෞ ජීවනාශමිතෝ ගතෞ .

රාජපුත්රවිහීනශ්ච ස්වර්ගං දශරථෝ ගතඃ .. 24 ..

ක්රෝධනාමකෘතප්රජ්ඤාං දෘප්තාං සුභගමානිනීම් .

ඓශ්වර්යකාමාං කෛකේයීමනාර්යාමාර්යාරූපිණීම් .. 25 ..

මමෛතාං මාතරං විද්ධි නෘශංසාං පාපනිශ්චයාම් .

යතෝමූලං හි පශ්යාමි ව්යසනං මහදාත්මනඃ .. 26 ..

ඉත්යුක්ත්වා නරශාර්දූලෝ බාෂ්පගද්ගදයා ගිරා .

ස නිශ්ස්වාස තාම්රාක්ෂෝ නාගඃ කෘද්ධ ඉව ශ්වසන් .. 27 ..

භරද්වාජෝ මහර්ෂිස්තං බ්රුවන්තං භරතං තථා .

ප්රත්යුවාච මහාබුද්ධිරිදං වචනමර්ථවත් .. 28 ..

න දෝෂේණාවගන්තව්යා කෛකේයී භරත ත්වයා .

රාමප්රව්රාජනං හ්යේතත්සුඛෝදර්කං භවිෂ්යති .. 29 ..

දේවානාං දානවානාං ච ඍෂීණාං භාවිතාත්මනාම් .

හිතමේව භවිෂ්යද්ධි රාමප්රව්රාජනාදිහ .. 30 ..

අභිවාද්ය තු සංසිද්ධඃ කෘත්වා චෛනං ප්රදක්ෂිණම් .

ආමන්ත්ර්ය භරත ස්සෛන්යං යුජ්යතාමිත්යචෝදයත් .. 31 ..

තතෝ වාජිරථාන්යුක්තාන් දිව්යාන්හේමපරිෂ්කෘතාන් .

අධ්යාරෝහත්ප්රයාණාර්ථී බහූන්බහුවිධෝ ජනඃ .. 32 ..

ගජකන්යා ගජාශ්චෛව හේමකක්ෂ්යාඃ පතාකිනඃ .

ජීමූතා ඉව ඝර්මාන්තේ සඝෝෂාස්සම්ප්රතස්ථිරේ .. 33 ..

විවිධාන්යපි යානානි මහන්ති ච ලඝූනි ච .

ප්රයයු ස්සුමහාර්හාණි පාදෛ රේව පදාතයඃ .. 34 ..

අථ යානප්රවේකෛස්තු කෞසල්යාප්රමුඛාඃ ස්ත්රියඃ .

රාමදර්ශනකාඞ්ක්ෂිණ්යඃ ප්රයයුර්මුදිතාස්තදා .. 35 ..

චන්ද්රාර්කතරුණාභාසාං නිර්යුක්තාං ශිබිකාං ශුභාම් .

ආස්ථාය ප්රයයෞ ශ්රීමාන්භරත ස්සපරිච්ඡදඃ .. 36 ..

සා ප්රයාතා මහාසේනා ගජවාජිරථාකුලා .

දක්ෂිණාං දිශමාවෘත්ය මහාමේඝ ඉවෝත්ථිතඃ .. 37 ..

වනානි තු ව්යතික්රම්ය ජුෂ්ටානි මෘගපක්ෂිභිඃ .

ගඞ්ගායාඃ පරවේලායාං ගිරිෂ්වපි නදීෂු ච .. 38 ..

සා සම්ප්රහෘෂ්ටද්විපවාජියෝධා විත්රාසයන්තී මෘගපක්ෂිසඞ්ඝාන් .

මහද්වනං තත්ප්රතිගාහමානා රරාජ සේනා භරතස්ය තත්ර .. 39 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අයෝධ්යාකාණ්ඩේ ද්විනවතිතමස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha dvinavatitamassargaḥ |

tatastāṃ rajanīmuṣya bharatassaparicchadaḥ |

kṛtātithyo bharadvājaṃ kāmādabhijagāma ha || 1 ||

taṃ ṛṣiḥ puruṣavyāghraṃ prāñjaliṃ prekṣya cā'gatam |

hutāgnihotro bharataṃ bharadvājo'bhyabhāṣata || 2 ||

kaccidatra sukhā rātristavāsmadviṣaye gatā |

samagraste janaḥ kaccidātithye śaṃsa me'nagha || 3 ||

tamuvācāñjaliṃ kṛtvā bharato'bhipraṇamya ca |

āśramādabhiniṣkrāntamṛṣimuttamatejasam || 4 ||

sasukhoṣito'smi bhagavansamagrabalavāhanaḥ |

tarpitassarvakāmaiśca sāmātyo balavattvayā || 5 ||

apetaklamasantāpā ssubhikṣāssupratiśrayāḥ |

api preṣyānupādāya sarve sma susukhoṣitāḥ || 6 ||

āmantraye'haṃ bhagavan kāmaṃ tvāmṛṣisattamaḥ |

samīpaṃ prasthitaṃ bhrāturmaitreṇekṣasva cakṣuṣā || 7 ||

āśramaṃ tasya dharmajña dhārmikasya mahātmanaḥ |

ācakṣva katamo mārgaḥ kiyāniti ca śaṃsa me || 8 ||

iti pṛṣṭastu bharataṃ bhrātṛdarśanalālasam |

pratyuvāca mahātejā bharadvājo mahātapāḥ || 9 ||

bharatārdhatṛtīyeṣu yojaneṣvajane vane |

citrakūṭo giristatra ramyanirjharakānanaḥ || 10 ||

uttaraṃ pārśvamāsādya tasya mandākinī nadī |

puṣpitadrumasañchannā ramyapuṣpitakānanā || 11 ||

anantaraṃ tatsaritaścitrakūṭaśca parvataḥ |

tayoḥ parṇakuṭī tāta tatra tau vasato dhruvam || 12 ||

dakṣiṇenaiva mārgeṇa savyadakṣiṇameva vā |

gajavājirathākīrṇāṃ vāhinīṃ vāhinīpate || 13 ||

vāhayasva mahābhāga tato drakṣyasi rāghavam |

prayāṇamiti tacchrutvā rajarājasya yoṣitaḥ |

hitvā yānāni yānārhāḥ brāhmaṇaṃ paryavārayan || 14 ||

vepamānā kṛśā dīnā saha devyā sumitrayā |

kausalyā tatra jagrāha karābhyāṃ caraṇau muneḥ || 15 ||

asamṛddhena kāmena sarvalokasya garhitā |

kaikeyī tasya jagrāha caraṇau savyapatrapā || 16 ||

taṃ pradakṣiṇamāgamya bhagavantaṃ mahāmunim |

adūrārbharatasyaiva tasthau dīnamanāstadā || 17 ||

tataḥ papraccha bharataṃ bharadvājo dṛḍhavrataḥ |

viśeṣaṃ jñātumicchāmi mātrūṇāṃ tava rāghava || 18 ||

evamuktastu bharato bharadvājena dhīmatā |

uvāca prāñjalirbhūtvā vākyaṃ vacanakovidaḥ || 19 ||

yāmimāṃ bhagavan dīnāṃ śokānaśanakarśitām |

piturhi mahiṣīṃ devīṃ devatāmiva paśyasi || 20 ||

eṣā taṃ puraṣavyāghraṃ siṃhavikrāntagāminam |

kausalyā suṣuve rāmaṃ dhātāramaditiryathā || 21 ||

asyā vāmabhujaṃ śliṣṭā yaiṣā tiṣṭhati durmanāḥ |

karṇikārasya śākheva śīrṇapuṣpā vanāntare || 22 ||

etasyāstu sutau devyāḥ kumārau devavarṇinau |

ubhau lakṣmaṇaśatrughnau vīrau satyaparākramau || 23 ||

yasyāḥ kṛte naravyāghrau jīvanāśamito gatau |

rājaputravihīnaśca svargaṃ daśaratho gataḥ || 24 ||

krodhanāmakṛtaprajñāṃ dṛptāṃ subhagamāninīm |

aiśvaryakāmāṃ kaikeyīmanāryāmāryārūpiṇīm || 25 ||

mamaitāṃ mātaraṃ viddhi nṛśaṃsāṃ pāpaniścayām |

yatomūlaṃ hi paśyāmi vyasanaṃ mahadātmanaḥ || 26 ||

ityuktvā naraśārdūlo bāṣpagadgadayā girā |

sa niśsvāsa tāmrākṣo nāgaḥ kṛddha iva śvasan || 27 ||

bharadvājo maharṣistaṃ bruvantaṃ bharataṃ tathā |

pratyuvāca mahābuddhiridaṃ vacanamarthavat || 28 ||

na doṣeṇāvagantavyā kaikeyī bharata tvayā |

rāmapravrājanaṃ hyetatsukhodarkaṃ bhaviṣyati || 29 ||

devānāṃ dānavānāṃ ca ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām |

hitameva bhaviṣyaddhi rāmapravrājanādiha || 30 ||

abhivādya tu saṃsiddhaḥ kṛtvā cainaṃ pradakṣiṇam |

āmantrya bharata ssainyaṃ yujyatāmityacodayat || 31 ||

tato vājirathānyuktān divyānhemapariṣkṛtān |

adhyārohatprayāṇārthī bahūnbahuvidho janaḥ || 32 ||

gajakanyā gajāścaiva hemakakṣyāḥ patākinaḥ |

jīmūtā iva gharmānte saghoṣāssampratasthire || 33 ||

vividhānyapi yānāni mahanti ca laghūni ca |

prayayu ssumahārhāṇi pādai reva padātayaḥ || 34 ||

atha yānapravekaistu kausalyāpramukhāḥ striyaḥ |

rāmadarśanakāṅkṣiṇyaḥ prayayurmuditāstadā || 35 ||

candrārkataruṇābhāsāṃ niryuktāṃ śibikāṃ śubhām |

āsthāya prayayau śrīmānbharata ssaparicchadaḥ || 36 ||

sā prayātā mahāsenā gajavājirathākulā |

dakṣiṇāṃ diśamāvṛtya mahāmegha ivotthitaḥ || 37 ||

vanāni tu vyatikramya juṣṭāni mṛgapakṣibhiḥ |

gaṅgāyāḥ paravelāyāṃ giriṣvapi nadīṣu ca || 38 ||

sā samprahṛṣṭadvipavājiyodhā vitrāsayantī mṛgapakṣisaṅghān |

mahadvanaṃ tatpratigāhamānā rarāja senā bharatasya tatra || 39 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dvinavatitamassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ द्विनवतितमस्सर्गः ।

ततस्तां रजनीमुष्य भरतस्सपरिच्छदः ।

कृतातिथ्यो भरद्वाजं कामादभिजगाम ह ॥ 1 ॥

तं ऋषिः पुरुषव्याघ्रं प्राञ्जलिं प्रेक्ष्य चाऽगतम् ।

हुताग्निहोत्रो भरतं भरद्वाजोऽभ्यभाषत ॥ 2 ॥

कच्चिदत्र सुखा रात्रिस्तवास्मद्विषये गता ।

समग्रस्ते जनः कच्चिदातिथ्ये शंस मेऽनघ ॥ 3 ॥

तमुवाचाञ्जलिं कृत्वा भरतोऽभिप्रणम्य च ।

आश्रमादभिनिष्क्रान्तमृषिमुत्तमतेजसम् ॥ 4 ॥

ससुखोषितोऽस्मि भगवन्समग्रबलवाहनः ।

तर्पितस्सर्वकामैश्च सामात्यो बलवत्त्वया ॥ 5 ॥

अपेतक्लमसन्तापा स्सुभिक्षास्सुप्रतिश्रयाः ।

अपि प्रेष्यानुपादाय सर्वे स्म सुसुखोषिताः ॥ 6 ॥

आमन्त्रयेऽहं भगवन् कामं त्वामृषिसत्तमः ।

समीपं प्रस्थितं भ्रातुर्मैत्रेणेक्षस्व चक्षुषा ॥ 7 ॥

आश्रमं तस्य धर्मज्ञ धार्मिकस्य महात्मनः ।

आचक्ष्व कतमो मार्गः कियानिति च शंस मे ॥ 8 ॥

इति पृष्टस्तु भरतं भ्रातृदर्शनलालसम् ।

प्रत्युवाच महातेजा भरद्वाजो महातपाः ॥ 9 ॥

भरतार्धतृतीयेषु योजनेष्वजने वने ।

चित्रकूटो गिरिस्तत्र रम्यनिर्झरकाननः ॥ 10 ॥

उत्तरं पार्श्वमासाद्य तस्य मन्दाकिनी नदी ।

पुष्पितद्रुमसञ्छन्ना रम्यपुष्पितकानना ॥ 11 ॥

अनन्तरं तत्सरितश्चित्रकूटश्च पर्वतः ।

तयोः पर्णकुटी तात तत्र तौ वसतो ध्रुवम् ॥ 12 ॥

दक्षिणेनैव मार्गेण सव्यदक्षिणमेव वा ।

गजवाजिरथाकीर्णां वाहिनीं वाहिनीपते ॥ 13 ॥

वाहयस्व महाभाग ततो द्रक्ष्यसि राघवम् ।

प्रयाणमिति तच्छ्रुत्वा रजराजस्य योषितः ।

हित्वा यानानि यानार्हाः ब्राह्मणं पर्यवारयन् ॥ 14 ॥

वेपमाना कृशा दीना सह देव्या सुमित्रया ।

कौसल्या तत्र जग्राह कराभ्यां चरणौ मुनेः ॥ 15 ॥

असमृद्धेन कामेन सर्वलोकस्य गर्हिता ।

कैकेयी तस्य जग्राह चरणौ सव्यपत्रपा ॥ 16 ॥

तं प्रदक्षिणमागम्य भगवन्तं महामुनिम् ।

अदूरार्भरतस्यैव तस्थौ दीनमनास्तदा ॥ 17 ॥

ततः पप्रच्छ भरतं भरद्वाजो दृढव्रतः ।

विशेषं ज्ञातुमिच्छामि मात्रूणां तव राघव ॥ 18 ॥

एवमुक्तस्तु भरतो भरद्वाजेन धीमता ।

उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा वाक्यं वचनकोविदः ॥ 19 ॥

यामिमां भगवन् दीनां शोकानशनकर्शिताम् ।

पितुर्हि महिषीं देवीं देवतामिव पश्यसि ॥ 20 ॥

एषा तं पुरषव्याघ्रं सिंहविक्रान्तगामिनम् ।

कौसल्या सुषुवे रामं धातारमदितिर्यथा ॥ 21 ॥

अस्या वामभुजं श्लिष्टा यैषा तिष्ठति दुर्मनाः ।

कर्णिकारस्य शाखेव शीर्णपुष्पा वनान्तरे ॥ 22 ॥

एतस्यास्तु सुतौ देव्याः कुमारौ देववर्णिनौ ।

उभौ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ वीरौ सत्यपराक्रमौ ॥ 23 ॥

यस्याः कृते नरव्याघ्रौ जीवनाशमितो गतौ ।

राजपुत्रविहीनश्च स्वर्गं दशरथो गतः ॥ 24 ॥

क्रोधनामकृतप्रज्ञां दृप्तां सुभगमानिनीम् ।

ऐश्वर्यकामां कैकेयीमनार्यामार्यारूपिणीम् ॥ 25 ॥

ममैतां मातरं विद्धि नृशंसां पापनिश्चयाम् ।

यतोमूलं हि पश्यामि व्यसनं महदात्मनः ॥ 26 ॥

इत्युक्त्वा नरशार्दूलो बाष्पगद्गदया गिरा ।

स निश्स्वास ताम्राक्षो नागः कृद्ध इव श्वसन् ॥ 27 ॥

भरद्वाजो महर्षिस्तं ब्रुवन्तं भरतं तथा ।

प्रत्युवाच महाबुद्धिरिदं वचनमर्थवत् ॥ 28 ॥

न दोषेणावगन्तव्या कैकेयी भरत त्वया ।

रामप्रव्राजनं ह्येतत्सुखोदर्कं भविष्यति ॥ 29 ॥

देवानां दानवानां च ऋषीणां भावितात्मनाम् ।

हितमेव भविष्यद्धि रामप्रव्राजनादिह ॥ 30 ॥

अभिवाद्य तु संसिद्धः कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम् ।

आमन्त्र्य भरत स्सैन्यं युज्यतामित्यचोदयत् ॥ 31 ॥

ततो वाजिरथान्युक्तान् दिव्यान्हेमपरिष्कृतान् ।

अध्यारोहत्प्रयाणार्थी बहून्बहुविधो जनः ॥ 32 ॥

गजकन्या गजाश्चैव हेमकक्ष्याः पताकिनः ।

जीमूता इव घर्मान्ते सघोषास्सम्प्रतस्थिरे ॥ 33 ॥

विविधान्यपि यानानि महन्ति च लघूनि च ।

प्रययु स्सुमहार्हाणि पादै रेव पदातयः ॥ 34 ॥

अथ यानप्रवेकैस्तु कौसल्याप्रमुखाः स्त्रियः ।

रामदर्शनकाङ्क्षिण्यः प्रययुर्मुदितास्तदा ॥ 35 ॥

चन्द्रार्कतरुणाभासां निर्युक्तां शिबिकां शुभाम् ।

आस्थाय प्रययौ श्रीमान्भरत स्सपरिच्छदः ॥ 36 ॥

सा प्रयाता महासेना गजवाजिरथाकुला ।

दक्षिणां दिशमावृत्य महामेघ इवोत्थितः ॥ 37 ॥

वनानि तु व्यतिक्रम्य जुष्टानि मृगपक्षिभिः ।

गङ्गायाः परवेलायां गिरिष्वपि नदीषु च ॥ 38 ॥

सा सम्प्रहृष्टद्विपवाजियोधा वित्रासयन्ती मृगपक्षिसङ्घान् ।

महद्वनं तत्प्रतिगाहमाना रराज सेना भरतस्य तत्र ॥ 39 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे द्विनवतितमस्सर्गः ॥