Bhartrihareh Shataka Trishati - Shringara Shatakam — Sinhala Script

ශම්භුස්වයම්භුහරයෝ හරිණේක්ෂණානාං

යේනාක්රියන්ත සතතං ගෘහකුම්භදාසාඃ .

වාචාං අගෝචරචරිත්රවිචිත්රිතාය

තස්මෛ නමෝ භගවතේ මකරධ්වජාය .. 2.1 ..

ස්මිතේන භාවේන ච ලජ්ජයා භියා

පරාණ්මුඛෛරර්ධකටාක්ෂවීක්ෂණෛඃ .

වචෝභිරීර්ෂ්යාකලහේන ලීලයා

සමස්තභාවෛඃ ඛලු බන්ධනං ස්ත්රියඃ .. 2.2 ..

භ්රූචාතුර්යාත්කුෂ්චිතාක්ෂාඃ කටාක්ෂාඃ

ස්නිග්ධා වාචෝ ලජ්ජිතාන්තාශ්ච හාසාඃ .

ලීලාමන්දං ප්රස්ථිතං ච ස්ථිතං ච

ස්ත්රීණාං ඒතද්භූෂණං චායුධං ච .. 2.3 ..

ක්වචිත්සභ්රූභඞ්ගෛඃ ක්වචිදපි ච ලජ්ජාපරිගතෛඃ

ක්වචිද්භූරිත්රස්තෛඃ ක්වචිදපි ච ලීලාවිලලිතෛඃ .

කුමාරීණාං ඒතෛර්මදනසුභගෛර්නේත්රවලිතෛඃ

ස්ඵුරන්නීලාබ්ජානාං ප්රකරපරිකීර්ණා ඉව දිශඃ .. 2.4 ..

වක්ත්රං චන්ද්රවිකාසි පඞ්කජපරීහාසක්ෂමේ ලෝචනේ

වර්ණඃ ස්වර්ණං අපාකරිෂ්ණුරලිනීජිෂ්ණුඃ කචානාං චයඃ .

බක්ෂෝජාවිභකුම්භවිභ්රමහරෞ ගුර්වී නිතම්බස්ථලී

වාචාං හාරි ච මාර්දවං යුවතීෂු ස්වාභාවිකං මණ්ඩනම් .. 2.5 ..

ස්මිතකිඤ්චින්මුග්ධං සරලතරලෝ දෘෂ්ටිවිභවඃ

පරිස්පන්දෝ වාචාං අභිනවවිලාසෝක්තිසරසඃ .

ගතානාං ආරම්භඃ කිසලයිතලීලාපරිකරඃ

ස්පෘශන්ත්යාස්තාරුණ්යං කිං ඉව න හි රම්යං මෘගදෘශඃ .. 2.6 ..

ද්රෂ්ටව්යේෂු කිං උත්තමං මෘගදෘශඃ ප්රේමප්රසන්නං මුඛං

ඝ්රාතවේෂ්වපි කිං තද්ආස්යපවනඃ ශ්රව්යේෂු කිං තද්වචඃ .

කිං ස්වාද්යේෂු තද්ඕෂ්ඨපල්ලවරසඃ ස්පෘශ්යේෂු කිං තද්වපුර්ධ්යේයං

කිං නවයෞවනේ සහෘදයෛඃ සර්වත්ර තද්විභ්රමාඃ .. 2.7 ..

ඒතාශ්චලද්වලයසංහතිමේඛලෝත්ථඣඞ්කාර

නූපුරපරාජිතරාජහංස්යඃ .

කුර්වන්ති කස්ය න මනෝ විවශං තරුණ්යෝ

විත්රස්තමුග්ධහරිණීසදෘශෛඃ කටාක්ෂෛඃ .. 2.8 ..

කුඞ්කුමපඞ්කකලඞ්කිතදේහා

ගෞරපයෝධරකම්පිතහාරා .

නූපුරහංසරණත්පද්මා

කං න වශීකුරුතේ භුවි රාමා .. 2.9 ..

නූනං හි තේ කවිවරා විපරීතවාචෝ

යේ නිත්යං ආහුරබලා ඉති කාමිනීස්තාඃ .

යාභිර්විලෝලිතරතාරකදෘෂ්ටිපාතෛඃ

ශක්රාදයෝ(අ)පි විජිතාස්ත්වබලාඃ කථං තාඃ .. 2.10 ..

නූනං ආජ්ඤාකරස්තස්යාඃ සුභ්රුවෝ මකරධ්වජඃ .

යතස්තන්නේත්රසඤ්චාරසූචිතේෂු ප්රවර්තතේ .. 2.11 ..

කේශාඃ සංයමිනඃ ශ්රුතේරපි පරං පාරං ගතේ ලෝචනේ

අන්තර්වක්ත්රං අපි ස්වභාවශුචිභීඃ කීර්ණං ද්විජානාං ගණෛඃ .

මුක්තානාං සතතාධිවාසරුචිරෞ වක්ෂෝජකුම්භාවිමාවිත්ථං

තන්වි වපුඃ ප්රශාන්තං අපි තේරාගං කරෝත්යේව නඃ .. 2.12 ..

මුග්ධේ ධානුෂ්කතා කේයං අපූර්වා ත්වයි දෘශ්යතේ .

යයා විධ්යසි චේතාංසි ගුණෛරේව න සායකෛඃ .. 2.13 ..

සති ප්රදීපේ සත්යග්නෞ සත්සු තාරාරවීන්දුෂු .

විනා මේ මෘගශාවාක්ෂ්යා තමෝභූතං ඉදං ජගත් .. 2.14 ..

උද්වෘත්තඃ ස්තනභාර ඒෂ තරලේ නේත්රේ චලේ භ්රූලතේ

රාගාධිෂ්ඨිතං ඕෂ්ඨපල්ලවං ඉදං කුර්වන්තු නාම ව්යථාම් .

සෞභාග්යාක්ෂරමාලිකේව ලිඛිතා පුෂ්පායුධේන ස්වයං

මධ්යස්ථාපි කරෝති තාපං අධිකං රෝමාවලිඃ කේන සා .. 2.15 ..

මුඛේන චන්ද්රකාන්තේන මහානීලෛඃ ශිරෝරුහෛඃ .

කරාභ්යාං පද්මරාගාභ්යාං රේජේ රත්නමයීව සා .. 2.16 ..

ගුරුණා ස්තනභාරේණ මුඛචන්ද්රේණ භාස්වතා .

ශනෛශ්චරාභ්යාං පාදාභ්යාං රේජේ ග්රහමයීව සා .. 2.17 ..

තස්යාඃ ස්තනෞ යදි ඝනෞ ජඝනං ච හාරි

වක්ත්රං ච චාරු තව චිත්ත කිං ආකුලත්වම් .

පුණ්යං කුරුෂ්ව යදි තේෂු තවාස්ති වාඤ්ඡා

පුණ්යෛර්විනා න හි භවන්ති සමීහිතාර්ථාඃ .. 2.18 ..

ඉමේ තාරුණ්යශ්රීනවපරිමලාඃ ප්රෞඪසුරතප්රතාප

ප්රාරම්භාඃ ස්මරවිජයදානප්රතිභුවඃ .

චිරං චේතශ්චෝරා අභිනවවිකාරෛකගුරවෝ

විලාසව්යාපාරාඃ කිං අපි විජයන්තේ මෘගදෘශාම් .. 2.19 ..

ප්රණයමධුරාඃ ප්රේමෝද්ගාරා රසාශ්රයතාං ගතාඃ

ඵණිතිමධුරා මුග්ධප්රායාඃ ප්රකාශිතසම්මදාඃ .

ප්රකෘතිසුභගා විස්රම්භාර්ද්රාඃ ස්මරෝදයදායිනී

රහසි කිං අපි ස්වෛරාලාපා හරන්ති මෘගීදෘශාම් .. 2.20 ..

විශ්රම්ය විශ්රම්ය වනද්රුමාණාං

ඡායාසු තන්වී විචචාර කාචිත් .

ස්තනෝත්තරීයේණ කරෝද්ධෘතේන

නිවාරයන්තී ශශිනෝ මයූඛාන් .. 2.21 ..

අදර්ශනේ දර්ශනමාත්රකාමා

දෘෂ්ට්වා පරිෂ්වඞ්ගසුඛෛකලෝලා .

ආලිඞ්ගිතායාං පුනරායතාක්ෂ්යාමාශාස්මහේ

විග්රහයෝරභේදම් .. 2.22 ..

මාලතී ශිරසි ජෘම්භණං මුඛේ

චන්දනං වපුෂි කුඞ්කුමාවිලම් .

වක්ෂසි ප්රියතමා මදාලසා

ස්වර්ග ඒෂ පරිශිෂ්ට ආගමඃ .. 2.23 ..

ප්රාඞ්මාං ඒති මනාගනාගතරසං ජාතාභිලාෂාං තතඃ

සව්රීඩං තදනු ශ්ලථෝද්යමං අථ ප්රධ්වස්තධෛර්යං පුනඃ .

ප්රේමාර්ද්රං ස්පෘහණීයනිර්භරරහඃ ක්රීඩාප්රගල්භං තතෝ

නිඃසඞ්ගාඞ්ගවිකර්ෂණාධිකසුඛරම්යං කුලස්ත්රීරතම් .. 2.24 ..

උරසි නිපතිතානාං ස්රස්තධම්මිල්ලකානාං

මුකුලිතනයනානාං කිඤ්චිද්උන්මීලිතානාම් .

උපරි සුරතඛේදස්වින්නගණ්ඩස්ථලානාමධර

මධු වධූනාං භාග්යවන්තඃ පිබන්ති .. 2.25 ..

ආමීලිතනයනානාං යඃ

සුරතරසෝ(අ)නු සංවිදං භාති .

මිථුරෛර්මිථෝ(අ)වධාරිතමවිතථම්

ඉදං ඒව කාමනිර්බර්හණම් .. 2.26 ..

ඉදං අනුචිතං අක්රමශ්ච පුංසාං

යදිහ ජරාස්වපි මන්මථා විකාරාඃ .

තදපි ච න කෘතං නිතම්බිනීනාං

ස්තනපතනාවධි ජීවිතං රතං වා .. 2.27 ..

රාජස්තෘෂ්ණාම්බුරාශේර්න හි ජගති ගතඃ කශ්චිදේවාවසානං

කෝ වාර්ථෝ(අ)ර්ථෛඃ ප්රභූතෛඃ ස්වවපුෂි ගලිතේ යෞවනේ සානුරාගේ .

ගච්ඡාමඃ සද්ම යාවද්විකසිතනයනේන්දීවරාලෝකිනීනාමාක්රම්යාක්රම්ය

රූපං ඣටිති න ජරයා ලුප්යතේ ප්රේයසීනාම් .. 2.28 ..

රාගස්යාගාරං ඒකං නරකශතමහාදුඃඛසම්ප්රාප්තිහේතුර්මෝහස්යෝත්පත්ති

බීජං ජලධරපටලං ජ්ඤානතාරාධිපස්ය .

කන්දර්පස්යෛකමිත්රං ප්රකටිතවිවිධස්පෂ්ටදෝෂප්රබන්ධං

ලෝකේ(අ)ස්මින්න හ්යර්ථව්රජකුලභවනයෞවනාදන්යදස්ති .. 2.29 ..

ශෘඞ්ගාරද්රුමනීරදේ ප්රසෘමරක්රීඩාරසස්රෝතසි

ප්රද්යුම්නප්රියබාන්ධවේ චතුරවාඞ්මුක්තාඵලෝදන්වති .

තන්වීනේත්රචකෝරපාවනවිධෞ සෞභාග්යලක්ෂ්මීනිධෞ

ධන්යඃ කෝ(අ)පි න වික්රියාං කලයති ප්රාප්තේ නවේ යෞවනේ .. 2.30 ..

සංසාරේ(අ)ස්මින්නසාරේ කුනෘපතිභවනද්වාරසේවාකලඞ්කව්යාසඞ්ග

ව්යස්තධෛර්යං කථං අමලධියෝ මානසං සංවිදධ්යුඃ .

යද්යේතාඃ ප්රෝද්යද්ඉන්දුද්යුතිනිචයභෘතෝ න ස්යුරම්භෝජනේත්රාඃ

ප්රේඞ්ඛත්කාඤ්චීකලාපාඃ ස්තනභරවිනමන්මධ්යභාජස්තරුණ්යඃ .. 2.31 ..

සිද්ධාධ්යාසිතකන්දරේ හරවෘෂස්කන්ධාවරුග්ණද්රුමේ

ගඞ්ගාධෞතශිලාතලේ හිමවතඃ ස්ථානේ ස්ථිතේ ශ්රේයසි .

කඃ කුර්වීත ශිරඃ ප්රණාමමලිනං ම්ලානං මනස්වී ජනෝ

යද්විත්රස්තකුරඞ්ගශාවනයනා න ස්යුඃ ස්මරාස්ත්රං ස්ත්රියඃ .. 2.32 ..

සංසාර තව පර්යන්තපදවී න දවීයසී .

අන්තරා දුස්තරා න ස්යුර්යදි තේ මදිරේක්ෂණාම් .. 2.33 ..

දිශ වනහරිණීභ්යෝ වංශකාණ්ඩච්ඡවීනාං

කවලං උපලකෝටිච්ඡින්නමූලං කුශානාම් .

ශකයුවතිකපෝලාපාණ්ඩුතාම්බූලවල්ලීදලම්

අරුණනඛාග්රෛඃ පාටිතං වා වධූභ්යඃ .. 2.34 ..

අසාරාඃ සර්වේ තේ විරතිවිරසාඃ පාපවිෂයා

ජුගුප්ස්යන්තාං යද්වා නනු සකලදෝෂාස්පදං ඉති .

තථාප්යේතද්භූමෞ නහි පරහිතාත්පුණ්යං අධිකං

න චාස්මින්සංසාරේ කුවලයදෘශෝ රම්යං අපරම් .. 2.35 ..

ඒතත්කාමඵලෝ ලෝකේ යද්ද්වයෝරේකචිත්තතා .

අන්යචිත්තකෘතේ කාමේ ශවයෝරිව සඞ්ගමඃ .. 2.35.1 ..

මාත්සර්යං උත්සාර්ය විචාර්ය කාර්යමාර්යාඃ

සමර්යාදං ඉදං වදන්තු .

සේව්යා නිතම්බාඃ කිං උ භූධරාණාමත

ස්මරස්මේරවිලාසිනීනාම් .. 2.36 ..

සංසාරේ ස්වප්නසාරේ පරිණතිතරලේ ද්වේ ගතී පණ්ඩිතානාං

තත්ත්වජ්ඤානාමෘතාම්භඃප්ලවලලිතධියාං යාතු කාලඃ කථඤ්චිත් .

නෝ චේන්මුග්ධාඞ්ගනානාං ස්තනජඝනඝනාභෝගසම්භෝගිනීනාං

ස්ථූලෝපස්ථස්ථලීෂු ස්ථගිතකරතලස්පර්ශලීලෝද්යමානාම් .. 2.37 ..

ආවාසඃ ක්රියතාං ගඞ්ගේ පාපහාරිණි වාරිණි .

ස්තනද්වයේ තරුණ්යා වා මනෝහාරිණි හාරිණි .. 2.38 ..

කිං ඉහ බහුභිරුක්තෛර්යුක්තිශූන්යෛඃ ප්රලාපෛර්ද්වයම්

ඉහ පුරුෂාණාං සර්වදා සේවනීයම් .

අභිනවමදලීලාලාලසං සුන්දරීණාං

ස්තනභරපරිඛින්නං යෞවනං වා වනං වා .. 2.39 ..

සත්යං ජනා වච්මි න පක්ෂපාතාල්

ලෝකේෂු සප්තස්වපි තථ්යං ඒතත් .

නාන්යන්මනෝහාරි නිතම්බිනීභ්යෝ

දුඃඛෛකහේතුර්න ච කශ්චිදන්යඃ .. 2.40 ..

කාන්තේත්යුත්පලලෝචනේති විපුලශ්රෝණීභරේත්යුන්නමත්පීනෝත්තුඞ්ග

පයෝධරේති සමුඛාම්භෝජේති සුභ්රූරිති .

දෘෂ්ට්වා මාද්යති මෝදතේ(අ)භිරමතේ ප්රස්තෞති විද්වානපි

ප්රත්යක්ෂාශුචිභස්ත්රිකාං ස්ත්රියං අහෝ මෝහස්ය දුශ්චේෂ්ටිතම් .. 2.41 ..

ස්මෘතා භවති තාපාය දෘෂ්ටා චෝන්මාදකාරිණී .

ස්පෘෂ්ටා භවති මෝහාය සා නාම දයිතා කථම් .. 2.42 ..

තාවදේවාමෘතමයී යාවල්ලෝචනගෝචරා .

චක්ෂුෂ්පථාදතීතා තු විෂාදප්යතිරිච්යතේ .. 2.43 ..

නාමෘතං න විෂං කිඤ්චිදේතාං මුක්ත්වා නිතම්බිනීම් .

සෛවාමෘතලතා රක්තා විරක්තා විෂවල්ලරී .. 2.44 ..

ආවර්තඃ සංශයානාං අවිනයභුවනං පට්ටණං සාහසානාං

දෝෂාණාං සන්නිධානං කපටශතමයං ක්ෂේත්රං අප්රත්යයානාම් .

ස්වර්ගද්වාරස්ය විඝ්නෝ නරකපුරමුඛ සර්වමායාකරණ්ඩං

ස්ත්රීයන්ත්රං කේන සෘෂ්ටං විෂං අමෘතමයං ප්රාණිලෝකස්ය පාශඃ .. 2.45 ..

නෝ සත්යේන මෘගාඞ්ක ඒෂ වදනීභූතෝ න චේන්දීවරද්වන්ද්වං

ලෝචනතාං ගත න කනකෛරප්යඞ්ගයෂ්ටිඃ කෘතා .

කින්ත්වේවං කවිභිඃ ප්රතාරිතමනාස්තත්ත්වං විජානන්නපි

ත්වඞ්මාංසාස්ථිමයං වපුර්මෘගදෘශාං මන්දෝ ජනඃ සේවතේ .. 2.46 ..

ලීලාවතීනාං සහජා විලාසාස්ත

ඒව මූඪස්ය හෘදි ස්ඵුරන්ති .

රාගෝ නලින්යා හි නිසර්ගසිද්ධස්තත්ර

භ්රම්ත්යේව වෘථා ෂඩ්අඞ්ඝ්රිඃ .. 2.47 ..

සම්මෝහයන්ති මදයන්ති විඩම්බයන්ති

නිර්භර්ත්ස්යන්ති රමයන්ති විෂාදයන්ති .

ඒතාඃ ප්රවිශ්ය සදයං හෘදයං නරාණාං

කිං නාම වාමනයනා න සමාචරන්ති .. 2.47.1 ..

යදේතත්පූර්ණේන්දුද්යුතිහරං උදාරාකෘති පරං

මුඛාබ්ජං තන්වඞ්ග්යාඃ කිල වසති යත්රාධරමධු .

ඉදං තත්කිං පාකද්රුමඵලං ඉදානීං අතිරසව්යතීතේ(අ)ස්මින්

කාලේ විෂං ඉව භවිෂ්ය්ත්යසුඛදම් .. 2.48 ..

උන්මීලත්ත්රිවලීතරඞ්ගනිලයා ප්රෝත්තුඞ්ගපීනස්තනද්වන්ද්වේනෝද්ගත

චක්රවාකයුගලා වක්ත්රාම්බුජෝද්භාසිනී .

කාන්තාකාරධරා නදීයං අභිතඃ ක්රූරාත්ර නාපේක්ෂතේ

සංසාරාර්ණවමජ්ජනං යදි තදා දූරේණ සන්ත්යජ්යතාම් .. 2.49 ..

ජල්පන්ති සාර්ධං අන්යේන පශ්යන්ත්යන්යං සවිභ්රමාඃ .

හෘද්ගතං චින්තයන්ත්යන්යං ප්රියඃ කෝ නාම යෝෂිතාම් .. 2.50 ..

මධු තිෂ්ඨති වාචි යෝෂිතාං හෘදි හාලාහලං ඒව කේවලම් .

අතඒව නිපීයතේ(අ)ධරෝ හෘදයං මුෂ්ටිභිරේව තාඩ්යතේ .. 2.51 ..

අපසර සඛේ දූරාදස්මාත්කටාක්ෂවිෂානලාත්

ප්රකෘතිවිෂමාද්යෝෂිත්සර්පාද්විලාසඵණාභෘතඃ .

ඉතරඵණිනා දෂ්ටඃ ශක්යශ්චිකිත්සිතුං ඖෂධෛශ්චතුර්

වනිතාභෝගිග්රස්තං හි මන්ත්රිණඃ .. 2.52 ..

විස්තාරිතං මකරකේතනධීවරේණ

ස්ත්රීසඤ්ජ්ඤිතං බඩිශං අත්ර භවාම්බුරාශෞ .

යේනාචිරාත්තද්අධරාමිෂලෝලමර්ත්ය

මත්ස්යාන්විකෘෂ්ය විපචත්යනුරාගවහ්නෞ .. 2.53 ..

කාමිනීකායකාන්තාරේ කුචපර්වතදුර්ගමේ .

මා සඤ්චර මනඃ පාන්ථ තත්රාස්තේ ස්මරතස්කරඃ .. 2.54 ..

ව්යාඩීර්ඝේණ චලේන වක්ත්රගතිනා තේජස්විනා භෝගිනා

නීලාබ්ජද්යුතිනාහිනා පරං අහං දෘෂ්ටෝ න තච්චක්ෂුෂා .

දෘෂ්ටේ සන්ති චිකිත්සකා දිශි දිශි ප්රායේණ ධනාර්ථිනෝ

මුග්ධාක්ෂක්ෂණවීක්ෂිතස්ය න හි මේ වෛද්යෝ න චාප්යෞෂධම් .. 2.55 ..

ඉහ හි මධුරගීතං නෘත්යං ඒතද්රසෝ(අ)යං

ස්ඵුරති පරිමලෝ(අ)සෞ ස්පර්ශ ඒෂ ස්තනානාම් .

ඉති හතපරමාර්ථෛරින්ද්රියෛර්භ්රාම්යමාණඃ

ස්වහිතකරණධූර්තෛඃ පඤ්චභිර්වඤ්චිතෝ(අ)ස්මි .. 2.56 ..

න ගම්යෝ මන්ත්රාණාං න ච භවති භෛෂජ්යවිෂයෝ

න චාපි ප්රධ්වංසං ව්රජති විවිධෛඃ ශාන්තිකශතෛඃ .

භ්රමාවේශාදඞ්ගේ කං අපි විදධද්භඞ්ගං අසකෘත්

ස්මරාපස්මාරෝ(අ)යං භ්රමයති දෘශං ඝූර්ණයති ච .. 2.57 ..

ජාත්ය්අන්ධාය ච දුර්මුඛාය ච ජරාජීර්ණා ඛිලාඞ්ගාය ච

ග්රාමීණාය ච දුෂ්කුලාය ච ගලත්කුෂ්ඨාභිභූතාය ච .

යච්ඡන්තීෂු මනෝහරං නිජවපුලක්ෂ්මීලවශ්රද්ධයා

පණ්යස්ත්රීෂු විවේකකල්පලතිකාශස්ත්රීෂු රාජ්යේත කඃ .. 2.58 ..

වේශ්යාසෞ මදනජ්වාලා

රූපේ(අ)න්ධනවිවර්ධිතා .

කාමිභිර්යත්ර හූයන්තේ

යෞවනානි ධනානි ච .. 2.59 ..

කශ්චුම්බති කුලපුරුෂෝ වේශ්යාධරපල්ලවං මනෝජ්ඤං අපි .

චාරභටචෝරචේටකනටවිටනිෂ්ඨීවනශරාවම් .. 2.60 ..

ධන්යාස්ත ඒව ධවලායතලෝචනානාං

තාරුණ්යදර්පඝනපීනපයෝධරාණාම් .

ක්ෂාමෝදරෝපරි ලසත්ත්රිවලීලතානාං

දෘෂ්ට්වාකෘතිං විකෘතිං ඒති මනෝ න යේෂාම් .. 2.61 ..

බාලේ ලීලාමුකුලිතං අමී මන්ථරා දෘෂ්ටිපාතාඃ

කිං ක්ෂිප්යන්තේ විරමවිරම ව්යර්ථ ඒෂ ශ්රමස්තේ .

සම්ප්රත්යන්යේ වයං උපරතං බාල්යං ආස්ථා වනාන්තේ

ක්ෂීණෝ මෝහස්තෘණං ඉව ජගජ්ජාලං ආලෝකයාමඃ .. 2.62 ..

ඉයං බාලා මාං ප්රත්යනවරතං ඉන්දීවරදලප්රභා

චීරං චක්ෂුඃ ක්ෂිපති කිං අභිප්රේතං අනයා .

ගතෝ මෝහෝ(අ)ස්මාකං ස්මරශබරබාණව්යතිකරජ්වර

ජ්වාලා ශාන්තා තදපි න වරාකී විරමති .. 2.63 ..

කිං කන්දර්ප කරං කදර්ථයසි රේ කෝදණ්ඩටඞ්කාරිතං

රේ රේ කෝකිල කෝමලං කලරවං කිං වා වෘථා ජල්පසි .

මුග්ධේ ස්නිග්ධවිදග්ධචාරුමධුරෛර්ලෝලෛඃ කටාක්ෂෛරලං

චේතශ්චුම්බිතචන්ද්රචූඩචරණධ්යානාමෘතං වර්තතේ .. 2.64 ..

විරහේ(අ)පි සඞ්ගමඃ ඛලු

පරස්පරං සඞ්ගතං මනෝ යේෂාම් .

හෘදයං අපි විඝට්ටිතං චේත්

සඞ්ගී විරහං විශේෂයති .. 2.65 ..

කිං ගතේන යදි සා න ජීවති

ප්රාණිති ප්රියතමා තථාපි කිම් .

ඉත්යුදීක්ෂ්ය නවමේඝමාලිකාං

න ප්රයාති පථිකඃ ස්වමන්දිරම් .. 2.66 ..

විරමත බුධා යෝෂිත්සඞ්ගාත්සුඛාත්ක්ෂණභඞ්ගුරාත්

කුරුත කරුණාමෛත්රීප්රජ්ඤාවධූජනසඞ්ගමම් .

න ඛලු නරකේ හාරාක්රාන්තං ඝනස්තනමණ්ඩලං

ශරණං අථවා ශ්රෝණීබිම්බං රණන්මණිමේඛලම් .. 2.67 ..

යදා යෝගාභ්යාසව්යසනකෘශයෝරාත්මමනසෝරවිච්ඡින්නා

මෛත්රී ස්ඵුරති කෘතිනස්තස්ය කිං උ තෛඃ .

ප්රියාණාං ආලාපෛරධරමධුභිර්වක්ත්රවිධුභිඃ

සනිශ්වාසාමෝදෛඃ සකුචකලශාශ්ලේෂසුරතෛඃ .. 2.68 ..

යදාසීදජ්ඤානං ස්මරතිමිරසඤ්චාරජනිතං

තදා දෘෂ්ටනාරීමයං ඉදං අශේෂං ජගදිති .

ඉදානීං අස්මාකං පටුතරවිවේකාඤ්ජනජුෂාං

සමීභූතා දෘෂ්ටිස්ත්රිභුවනං අපි බ්රහ්ම මනුතේ .. 2.69 ..

තාවදේව කෘතිනාං අපි ස්ඵුරත්යේෂ

නිර්මලවිවේකදීපකඃ .

යාවදේව න කුරඞ්ගචක්ෂුෂාං

තාඩ්යතේ චටුලලෝචනාඤ්චලෛඃ .. 2.70 ..

වචසි භවති සඞ්ගත්යාගං උද්දිශ්ය වාර්තා

ශ්රුතිමුඛරමුඛානාං කේවලං පණ්ඩිතානාම් .

ජඝනං අරුණරත්නග්රන්ථිකාඤ්චීකලාපං

කුවලයනයනානාං කෝ විහාතුං සමර්ථඃ .. 2.71 ..

ස්වපරප්රතාරකෝ(අ)සෞ

නින්දති යෝ(අ)ලීකපණ්ඩිතෝ යුවතීඃ .

යස්මාත්තපසෝ(අ)පි ඵලං

ස්වර්ගඃ ස්වර්ගේ(අ)පි චාප්සරසඃ .. 2.72 ..

මත්තේභකුම්භදලනේ භුවි සන්ති ධීරාඃ

කේචිත්ප්රචණ්ඩමෘගරාජවධේ(අ)පි දක්ෂාඃ .

කින්තු බ්රවීමි බලිනාං පුරතඃ ප්රසහ්ය

කන්දර්පදර්පදලනේ විරලා මනුෂ්යාඃ .. 2.73 ..

සන්මාර්ගේ තාවදාස්තේ ප්රභවති ච නරස්තාවදේවේන්ද්රියාණාං

ලජ්ජාං තාවද්විධත්තේ විනයං අපි සමාලම්බතේ තාවදේව .

භ්රූචාපාකෘෂ්ටමුක්තාඃ ශ්රවණපථගතා නීලපක්ෂ්මාණ ඒතේ

යාවල්ලීලාවතීනාං හෘදි න ධෘතිමුෂෝ දෘෂ්ටිබාණාඃ පතන්ති .. 2.74 ..

උන්මත්තප්රේමසංරම්භාද්

ආරභන්තේ යද්අඞ්ගනාඃ .

තත්ර ප්රත්යූහං ආධාතුං

බ්රහ්මාපි ඛලු කාතරඃ .. 2.75 ..

තාවන්මහත්ත්වං පාණ්ඩිත්යං

කුලීනත්වං විවේකිතා .

යාවජ්ජ්වලති නාඞ්ගේෂු

හතඃ පඤ්චේෂුපාවකඃ .. 2.76 ..

ශාස්ත්රජ්ඤෝ(අ)පි ප්රථිතවිනයෝ(අ)ප්යාත්මබෝධෝ(අ)පි බාඪං

සංසාරේ(අ)ස්මින්භවති විරලෝ භාජනං සද්ගතීනාම් .

යේනෛතස්මින්නිරයනගරද්වාරං උද්ඝාටයන්තී

වාමාක්ෂීණාං භවති කුටිලා භ්රූලතා කුඤ්චිකේව .. 2.77 ..

කෘශඃ කාණඃ ඛඤ්ජඃ ශ්රවණරහිතඃ පුච්ඡවිකලෝ

ව්රණී පූයක්ලින්නඃ කෘමිකුලශතෛරාවෘතතනුඃ .

ක්ෂුධා ක්ෂාමෝ ජීර්ණඃ පිඨරකකපාලාර්පිතගලඃ

ශුනීං අන්වේති ශ්වා හතං අපි ච හන්ත්යේව මදනඃ .. 2.78 ..

ස්ත්රීමුද්රාං කුසුමායුධස්ය ජයිනීං සර්වාර්ථසම්පත්කරීං

යේ මූඪාඃ ප්රවිහාය යාන්ති කුධියෝ මිථ්යාඵලාන්වේෂිණඃ .

තේ තේනෛව නිහත්ය නිර්දයතරං නග්නීකෘතා මුණ්ඩිතාඃ

කේචිත්පඤ්චශිඛීකෘතාශ්ච ජටිලාඃ කාපාලිකාශ්චාපරේ .. 2.79 ..

විශ්වාමිත්රපරාශරප්රභෘතයෝ වාතාම්බුපර්ණාශනාස්තේ(අ)පි

ස්ත්රීමුඛපඞ්කජං සුලලිතං දෘෂ්ට්වෛව මෝහං ගතාඃ .

ශාල්යන්නං සඝෘතං පයෝදධියුතං යේ භුඤ්ජතේ මානවාස්තේෂාම්

ඉන්ද්රියනිග්රහෝ යදි භවේද්වින්ධ්යඃ ප්ලවේත්සාගරේ .. 2.80 ..

පරිමලභෘතෝ වාතාඃ ශාඛා නවාඞ්කුරකෝටයෝ

මධුරවිරුතෝත්කණ්ඨා වාචඃ ප්රියාඃ පිකපක්ෂිණාම් .

විරලසුරතස්වේදෝද්ගාරා වධූවදනේන්දවඃ

ප්රසරති මධෞ රාත්ර්යාං ජාතෝ න කස්ය ගුණෝදයඃ .. 2.81 ..

මධුරයං මධුරෛරපි කෝකිලා

කලරවෛර්මලයස්ය ච වායුභිඃ .

විරහිණඃ ප්රහිණස්ති ශරීරිණෝ

විපදි හන්ත සුධාපි විෂායතේ .. 2.82 ..

ආවාසඃ කිලකිඤ්චිතස්ය දයිතාපාර්ශ්වේ විලාසාලසාඃ

කර්ණේ කෝකිලකාමිනීකලරවඃ ස්මේරෝ ලතාමණ්ඩපඃ .

ගෝෂ්ඨී සත්කවිභිඃ සමං කතිපයෛර්මුග්ධාඃ සුධාංශෝඃ කරාඃ

කේෂාඤ්චිත්සුඛයන්ති චාත්ර හෘදයං චෛත්රේ විචිත්රාඃ ක්ෂපාඃ .. 2.83 ..

පාන්ථ ස්ත්රීවිරහානලාහුතිකලාං ආතන්වතී මඤ්ජරීමාකන්දේෂු

පිකාඞ්ගනාභිරධුනා සෝත්කණ්ඨං ආලෝක්යතේ .

අප්යේතේ නවපාටලාපරිමලප්රාග්භාරපාටච්චරා

වාන්තික්ලාන්තිවිතානතානවකෘතඃ ශ්රීඛණ්ඩශෛලානිලාඃ .. 2.84 ..

ප්රථිතඃ ප්රණයවතීනාං

තාවත්පදං ආතනෝතු හෘදි මානඃ .

භවති න යාවච්චන්දනතරු

සුරභිර්මලයපවමානඃ .. 2.85 ..

සහකාරකුසුමකේසරනිකර

භරාමෝදමූර්ච්ඡිතදිග්අන්තේ .

මධුරමධුරවිධුරමධුපේ

මධෞ භවේත්කස්ය නෝත්කණ්ඨා .. 2.86 ..

අච්ඡාච්ඡචන්දනරසාර්ද්රතරා මෘගාක්ෂ්යෝ

ධාරාගෘහාණි කුසුමානි ච කෞමුදී ච .

මන්දෝ මරුත්සුමනසඃ ශුචි හර්ම්යපෘෂ්ඨං

ග්රීෂ්මේ මදං ච මදනං ච විවර්ධයන්ති .. 2.87 ..

ස්රජෝ හෘද්යාමෝදා ව්යජනපවනශ්චන්ද්රකිරණාඃ

පරාගඃ කාසාරෝ මලයජරජඃ ශීධු විශදම් .

ශුචිඃ සෞධෝත්සඞ්ගඃ ප්රතනු වසනං පඞ්කජදෘශෝ

නිදාඝඍතාවේතද්විලසති ලභන්තේ සුකෘතිනඃ .. 2.88 ..

සුධාශුභ්රං ධාම ස්ඵුරද්අමලරශ්මිඃ ශශධරඃ

ප්රියාවක්ත්රාම්භෝජං මලයජරජශ්චාතිසුරභිඃ .

ස්රජෝ හෘද්යාමෝදාස්තදිදං අඛිලං රාගිණි ජනේ

කරෝත්යන්තඃ ක්ෂෝභං න තු විෂයසංසර්ගවිමුඛේ .. 2.89 ..

තරුණීවේෂෝද්දීපිතකාමා

විකසජ්ජාතීපුෂ්පසුගන්ධිඃ .

උන්නතපීනපයෝධරභාරා

ප්රාවෘට්තනුතේ කස්ය න හර්ෂම් .. 2.90 ..

වියද්උපචිතමේඝං භූමයඃ කන්දලින්යෝ

නවකුටජකදම්බාමෝදිනෝ ගන්ධවාහාඃ .

ශිඛිකුලකලකේකාරාවරම්යා වනාන්තාඃ

සුඛිනං අසුඛිනං වා සර්වං උත්කණ්ඨයන්ති .. 2.91 ..

උපරි ඝනං ඝනපටලං

තිර්යග්ගිරයෝ(අ)පි නර්තිතමයූරාඃ .

ක්ෂිතිරපි කන්දලධවලා

දෘෂ්ටිං පථිකඃ ක්ව පාතයති .. 2.92 ..

ඉතෝ විද්යුද්වල්ලීවිලසිතං ඉතඃ කේතකිතරෝඃ

ස්ඵුරන්ගන්ධඃ ප්රෝද්යජ්ජලදනිනදස්ඵූර්ජිතං ඉතඃ .

ඉතඃ කේකික්රීඩාකලකලරවඃ පක්ෂ්මලදෘශාං

කථං යාස්යන්ත්යේතේ විරහදිවසාඃ සම්භෘතරසාඃ .. 2.93 ..

අසූචිසඤ්චාරේ තමසි නභසි ප්රෞඪජලදධ්වනිප්රයේ

තස්මින් පතති දෘශදාං නීරනිචයේ .

ඉදං සෞදාමින්යාඃ කනකකමනීයං විලසිතං

මුදං ච ග්ලානිං ච ප්රථයති පථිෂ්වේව සුදෘශාම් .. 2.94 ..

ආසාරේණ න හර්ම්යතඃ ප්රියතමෛර්යාතුං බහිඃ ශක්යතේ

ශීතෝත්කම්පනිමිත්තං ආයතදෘශා ගාඪං සමාලිඞ්ග්යතේ .

ජාතාඃ ශීකරශීතලාශ්ච මරුතෝරත්යන්තඛේදච්ඡිදෝ

ධන්යානාං බත දුර්දිනං සුදිනතාං යාති ප්රියාසඞ්ගමේ .. 2.95 ..

අර්ධං සුප්ත්වා නිශායාඃ සරභසසුරතායාසසන්නශ්ලථාඞ්ගප්රෝද්භූතාසහ්ය

තෘෂ්ණෝ මධුමදනිරතෝ හර්ම්යපෘෂ්ඨේ විවික්තේ .

සම්භෝගක්ලාන්තකාන්තාශිථිලභුජලතාවර්ජිතං කර්කරීතෝ

ජ්යෝත්ස්නාභින්නාච්ඡධාරං පිබති න සලිලං ශාරදං මන්දපුණ්යඃ .. 2.96 ..

හේමන්තේ දධිදුග්ධසර්පිරශනා මාඤ්ජිෂ්ඨවාසෝභෘතඃ

කාශ්මීරද්රවසාන්ද්රදිග්ධවපුෂශ්ඡින්නා විචිත්රෛ රතෛඃ .

වෘත්තෝරුස්තනකාමිනෝජනකෘතාශ්ලේෂා ගෘහාභ්යන්තරේ

තාම්බූලීදලපූගපූරිතමුඛා ධන්යාඃ සුඛං ශේරතේ .. 2.97 ..

ප්රදුයත්ප්රෞඪප්රියඞ්ගුද්යුතිභෘති විකසත්කුන්දමාද්යද්ද්විරේඵේ

කාලේ ප්රාලේයවාතප්රචලවිලසිතෝදාරමන්දාරධාම්නි .

යේෂාං නෝ කණ්ඨලග්නා ක්ෂණං අපි තුහිනක්ෂෝදදක්ෂා මෘගාක්ෂී

තේසාං ආයාමයාමා යමසදනසමා යාමිනී යාති යූනාම් .. 2.98 ..

චුම්බන්තෝ ගණ්ඩභිත්තීරලකවති මුඛේ සීත්කෘතාන්යාදධානා

වක්ෂඃසූත්කඤ්චුකේෂු ස්තනභරපුලකෝද්භේදං ආපාදයන්තඃ .

ඌරූනාකම්පයන්තඃ පෘථුජඝනතටාත්ස්රංසයන්තෝ(අ)ංශුකානි

ව්යක්තං කාන්තාජනානාං විටචරිතභෘතඃ ශෛශිරා වාන්ති වාතාඃ .. 2.99 ..

කේශානාකුලයන්දෘශෝ මුකුලයන්වාසෝ බලාදාක්ෂිපන්නාතන්වන්

පුලකෝද්ගමං ප්රකටයන්නාවේගකම්පං ශනෛඃ .

බාරං බාරං උදාරසීත්කෘතකෘතෝ දන්තච්ඡදාන්පීඩයන්

ප්රායඃ ශෛශිර ඒෂ සම්ප්රති මරුත්කාන්තාසු කාන්තායතේ .. 2.100 ..

යද්යස්ය නාස්ති රුචිරං තස්මිංස්තස්ය ස්පෘහා මනෝජ්ඤේ(අ)පි .

රමණීයේ(අ)පි සුධාංශෞ න මනඃකාමඃ සරෝජින්යාඃ .. 2.101 ..

වෛරාග්යේ සඤ්චරත්යේකෝ නීතෞ භ්රමති චාපරඃ .

ශෘඞ්ගාරේ රමතේ කශ්චිද්භුවි භේදාඃ පරස්පරම් .. 2.102 ..

Roman (IAST) Transliteration

śambhusvayambhuharayo hariṇekṣaṇānāṃ

yenākriyanta satataṃ gṛhakumbhadāsāḥ |

vācāṃ agocaracaritravicitritāya

tasmai namo bhagavate makaradhvajāya || 2.1 ||

smitena bhāvena ca lajjayā bhiyā

parāṇmukhairardhakaṭākṣavīkṣaṇaiḥ |

vacobhirīrṣyākalahena līlayā

samastabhāvaiḥ khalu bandhanaṃ striyaḥ || 2.2 ||

bhrūcāturyātkuṣcitākṣāḥ kaṭākṣāḥ

snigdhā vāco lajjitāntāśca hāsāḥ |

līlāmandaṃ prasthitaṃ ca sthitaṃ ca

strīṇāṃ etadbhūṣaṇaṃ cāyudhaṃ ca || 2.3 ||

kvacitsabhrūbhaṅgaiḥ kvacidapi ca lajjāparigataiḥ

kvacidbhūritrastaiḥ kvacidapi ca līlāvilalitaiḥ |

kumārīṇāṃ etairmadanasubhagairnetravalitaiḥ

sphurannīlābjānāṃ prakaraparikīrṇā iva diśaḥ || 2.4 ||

vaktraṃ candravikāsi paṅkajaparīhāsakṣame locane

varṇaḥ svarṇaṃ apākariṣṇuralinījiṣṇuḥ kacānāṃ cayaḥ |

bakṣojāvibhakumbhavibhramaharau gurvī nitambasthalī

vācāṃ hāri ca mārdavaṃ yuvatīṣu svābhāvikaṃ maṇḍanam || 2.5 ||

smitakiñcinmugdhaṃ saralataralo dṛṣṭivibhavaḥ

parispando vācāṃ abhinavavilāsoktisarasaḥ |

gatānāṃ ārambhaḥ kisalayitalīlāparikaraḥ

spṛśantyāstāruṇyaṃ kiṃ iva na hi ramyaṃ mṛgadṛśaḥ || 2.6 ||

draṣṭavyeṣu kiṃ uttamaṃ mṛgadṛśaḥ premaprasannaṃ mukhaṃ

ghrātaveṣvapi kiṃ tadāsyapavanaḥ śravyeṣu kiṃ tadvacaḥ |

kiṃ svādyeṣu tadoṣṭhapallavarasaḥ spṛśyeṣu kiṃ tadvapurdhyeyaṃ

kiṃ navayauvane sahṛdayaiḥ sarvatra tadvibhramāḥ || 2.7 ||

etāścaladvalayasaṃhatimekhalotthajhaṅkāra

nūpuraparājitarājahaṃsyaḥ |

kurvanti kasya na mano vivaśaṃ taruṇyo

vitrastamugdhahariṇīsadṛśaiḥ kaṭākṣaiḥ || 2.8 ||

kuṅkumapaṅkakalaṅkitadehā

gaurapayodharakampitahārā |

nūpurahaṃsaraṇatpadmā

kaṃ na vaśīkurute bhuvi rāmā || 2.9 ||

nūnaṃ hi te kavivarā viparītavāco

ye nityaṃ āhurabalā iti kāminīstāḥ |

yābhirvilolitaratārakadṛṣṭipātaiḥ

śakrādayo'pi vijitāstvabalāḥ kathaṃ tāḥ || 2.10 ||

nūnaṃ ājñākarastasyāḥ subhruvo makaradhvajaḥ |

yatastannetrasañcārasūciteṣu pravartate || 2.11 ||

keśāḥ saṃyaminaḥ śruterapi paraṃ pāraṃ gate locane

antarvaktraṃ api svabhāvaśucibhīḥ kīrṇaṃ dvijānāṃ gaṇaiḥ |

muktānāṃ satatādhivāsarucirau vakṣojakumbhāvimāvitthaṃ

tanvi vapuḥ praśāntaṃ api terāgaṃ karotyeva naḥ || 2.12 ||

mugdhe dhānuṣkatā keyaṃ apūrvā tvayi dṛśyate |

yayā vidhyasi cetāṃsi guṇaireva na sāyakaiḥ || 2.13 ||

sati pradīpe satyagnau satsu tārāravīnduṣu |

vinā me mṛgaśāvākṣyā tamobhūtaṃ idaṃ jagat || 2.14 ||

udvṛttaḥ stanabhāra eṣa tarale netre cale bhrūlate

rāgādhiṣṭhitaṃ oṣṭhapallavaṃ idaṃ kurvantu nāma vyathām |

saubhāgyākṣaramālikeva likhitā puṣpāyudhena svayaṃ

madhyasthāpi karoti tāpaṃ adhikaṃ romāvaliḥ kena sā || 2.15 ||

mukhena candrakāntena mahānīlaiḥ śiroruhaiḥ |

karābhyāṃ padmarāgābhyāṃ reje ratnamayīva sā || 2.16 ||

guruṇā stanabhāreṇa mukhacandreṇa bhāsvatā |

śanaiścarābhyāṃ pādābhyāṃ reje grahamayīva sā || 2.17 ||

tasyāḥ stanau yadi ghanau jaghanaṃ ca hāri

vaktraṃ ca cāru tava citta kiṃ ākulatvam |

puṇyaṃ kuruṣva yadi teṣu tavāsti vāñchā

puṇyairvinā na hi bhavanti samīhitārthāḥ || 2.18 ||

ime tāruṇyaśrīnavaparimalāḥ prauḍhasuratapratāpa

prārambhāḥ smaravijayadānapratibhuvaḥ |

ciraṃ cetaścorā abhinavavikāraikaguravo

vilāsavyāpārāḥ kiṃ api vijayante mṛgadṛśām || 2.19 ||

praṇayamadhurāḥ premodgārā rasāśrayatāṃ gatāḥ

phaṇitimadhurā mugdhaprāyāḥ prakāśitasammadāḥ |

prakṛtisubhagā visrambhārdrāḥ smarodayadāyinī

rahasi kiṃ api svairālāpā haranti mṛgīdṛśām || 2.20 ||

viśramya viśramya vanadrumāṇāṃ

chāyāsu tanvī vicacāra kācit |

stanottarīyeṇa karoddhṛtena

nivārayantī śaśino mayūkhān || 2.21 ||

adarśane darśanamātrakāmā

dṛṣṭvā pariṣvaṅgasukhaikalolā |

āliṅgitāyāṃ punarāyatākṣyāmāśāsmahe

vigrahayorabhedam || 2.22 ||

mālatī śirasi jṛmbhaṇaṃ mukhe

candanaṃ vapuṣi kuṅkumāvilam |

vakṣasi priyatamā madālasā

svarga eṣa pariśiṣṭa āgamaḥ || 2.23 ||

prāṅmāṃ eti manāganāgatarasaṃ jātābhilāṣāṃ tataḥ

savrīḍaṃ tadanu ślathodyamaṃ atha pradhvastadhairyaṃ punaḥ |

premārdraṃ spṛhaṇīyanirbhararahaḥ krīḍāpragalbhaṃ tato

niḥsaṅgāṅgavikarṣaṇādhikasukharamyaṃ kulastrīratam || 2.24 ||

urasi nipatitānāṃ srastadhammillakānāṃ

mukulitanayanānāṃ kiñcidunmīlitānām |

upari suratakhedasvinnagaṇḍasthalānāmadhara

madhu vadhūnāṃ bhāgyavantaḥ pibanti || 2.25 ||

āmīlitanayanānāṃ yaḥ

surataraso'nu saṃvidaṃ bhāti |

mithurairmitho'vadhāritamavitatham

idaṃ eva kāmanirbarhaṇam || 2.26 ||

idaṃ anucitaṃ akramaśca puṃsāṃ

yadiha jarāsvapi manmathā vikārāḥ |

tadapi ca na kṛtaṃ nitambinīnāṃ

stanapatanāvadhi jīvitaṃ rataṃ vā || 2.27 ||

rājastṛṣṇāmburāśerna hi jagati gataḥ kaścidevāvasānaṃ

ko vārtho'rthaiḥ prabhūtaiḥ svavapuṣi galite yauvane sānurāge |

gacchāmaḥ sadma yāvadvikasitanayanendīvarālokinīnāmākramyākramya

rūpaṃ jhaṭiti na jarayā lupyate preyasīnām || 2.28 ||

rāgasyāgāraṃ ekaṃ narakaśatamahāduḥkhasamprāptiheturmohasyotpatti

bījaṃ jaladharapaṭalaṃ jñānatārādhipasya |

kandarpasyaikamitraṃ prakaṭitavividhaspaṣṭadoṣaprabandhaṃ

loke'sminna hyarthavrajakulabhavanayauvanādanyadasti || 2.29 ||

śṛṅgāradrumanīrade prasṛmarakrīḍārasasrotasi

pradyumnapriyabāndhave caturavāṅmuktāphalodanvati |

tanvīnetracakorapāvanavidhau saubhāgyalakṣmīnidhau

dhanyaḥ ko'pi na vikriyāṃ kalayati prāpte nave yauvane || 2.30 ||

saṃsāre'sminnasāre kunṛpatibhavanadvārasevākalaṅkavyāsaṅga

vyastadhairyaṃ kathaṃ amaladhiyo mānasaṃ saṃvidadhyuḥ |

yadyetāḥ prodyadindudyutinicayabhṛto na syurambhojanetrāḥ

preṅkhatkāñcīkalāpāḥ stanabharavinamanmadhyabhājastaruṇyaḥ || 2.31 ||

siddhādhyāsitakandare haravṛṣaskandhāvarugṇadrume

gaṅgādhautaśilātale himavataḥ sthāne sthite śreyasi |

kaḥ kurvīta śiraḥ praṇāmamalinaṃ mlānaṃ manasvī jano

yadvitrastakuraṅgaśāvanayanā na syuḥ smarāstraṃ striyaḥ || 2.32 ||

saṃsāra tava paryantapadavī na davīyasī |

antarā dustarā na syuryadi te madirekṣaṇām || 2.33 ||

diśa vanahariṇībhyo vaṃśakāṇḍacchavīnāṃ

kavalaṃ upalakoṭicchinnamūlaṃ kuśānām |

śakayuvatikapolāpāṇḍutāmbūlavallīdalam

aruṇanakhāgraiḥ pāṭitaṃ vā vadhūbhyaḥ || 2.34 ||

asārāḥ sarve te virativirasāḥ pāpaviṣayā

jugupsyantāṃ yadvā nanu sakaladoṣāspadaṃ iti |

tathāpyetadbhūmau nahi parahitātpuṇyaṃ adhikaṃ

na cāsminsaṃsāre kuvalayadṛśo ramyaṃ aparam || 2.35 ||

etatkāmaphalo loke yaddvayorekacittatā |

anyacittakṛte kāme śavayoriva saṅgamaḥ || 2.35.1 ||

mātsaryaṃ utsārya vicārya kāryamāryāḥ

samaryādaṃ idaṃ vadantu |

sevyā nitambāḥ kiṃ u bhūdharāṇāmata

smarasmeravilāsinīnām || 2.36 ||

saṃsāre svapnasāre pariṇatitarale dve gatī paṇḍitānāṃ

tattvajñānāmṛtāmbhaḥplavalalitadhiyāṃ yātu kālaḥ kathañcit |

no cenmugdhāṅganānāṃ stanajaghanaghanābhogasambhoginīnāṃ

sthūlopasthasthalīṣu sthagitakaratalasparśalīlodyamānām || 2.37 ||

āvāsaḥ kriyatāṃ gaṅge pāpahāriṇi vāriṇi |

stanadvaye taruṇyā vā manohāriṇi hāriṇi || 2.38 ||

kiṃ iha bahubhiruktairyuktiśūnyaiḥ pralāpairdvayam

iha puruṣāṇāṃ sarvadā sevanīyam |

abhinavamadalīlālālasaṃ sundarīṇāṃ

stanabharaparikhinnaṃ yauvanaṃ vā vanaṃ vā || 2.39 ||

satyaṃ janā vacmi na pakṣapātāl

lokeṣu saptasvapi tathyaṃ etat |

nānyanmanohāri nitambinībhyo

duḥkhaikaheturna ca kaścidanyaḥ || 2.40 ||

kāntetyutpalalocaneti vipulaśroṇībharetyunnamatpīnottuṅga

payodhareti samukhāmbhojeti subhrūriti |

dṛṣṭvā mādyati modate'bhiramate prastauti vidvānapi

pratyakṣāśucibhastrikāṃ striyaṃ aho mohasya duśceṣṭitam || 2.41 ||

smṛtā bhavati tāpāya dṛṣṭā conmādakāriṇī |

spṛṣṭā bhavati mohāya sā nāma dayitā katham || 2.42 ||

tāvadevāmṛtamayī yāvallocanagocarā |

cakṣuṣpathādatītā tu viṣādapyatiricyate || 2.43 ||

nāmṛtaṃ na viṣaṃ kiñcidetāṃ muktvā nitambinīm |

saivāmṛtalatā raktā viraktā viṣavallarī || 2.44 ||

āvartaḥ saṃśayānāṃ avinayabhuvanaṃ paṭṭaṇaṃ sāhasānāṃ

doṣāṇāṃ sannidhānaṃ kapaṭaśatamayaṃ kṣetraṃ apratyayānām |

svargadvārasya vighno narakapuramukha sarvamāyākaraṇḍaṃ

strīyantraṃ kena sṛṣṭaṃ viṣaṃ amṛtamayaṃ prāṇilokasya pāśaḥ || 2.45 ||

no satyena mṛgāṅka eṣa vadanībhūto na cendīvaradvandvaṃ

locanatāṃ gata na kanakairapyaṅgayaṣṭiḥ kṛtā |

kintvevaṃ kavibhiḥ pratāritamanāstattvaṃ vijānannapi

tvaṅmāṃsāsthimayaṃ vapurmṛgadṛśāṃ mando janaḥ sevate || 2.46 ||

līlāvatīnāṃ sahajā vilāsāsta

eva mūḍhasya hṛdi sphuranti |

rāgo nalinyā hi nisargasiddhastatra

bhramtyeva vṛthā ṣaḍaṅghriḥ || 2.47 ||

sammohayanti madayanti viḍambayanti

nirbhartsyanti ramayanti viṣādayanti |

etāḥ praviśya sadayaṃ hṛdayaṃ narāṇāṃ

kiṃ nāma vāmanayanā na samācaranti || 2.47.1 ||

yadetatpūrṇendudyutiharaṃ udārākṛti paraṃ

mukhābjaṃ tanvaṅgyāḥ kila vasati yatrādharamadhu |

idaṃ tatkiṃ pākadrumaphalaṃ idānīṃ atirasavyatīte'smin

kāle viṣaṃ iva bhaviṣytyasukhadam || 2.48 ||

unmīlattrivalītaraṅganilayā prottuṅgapīnastanadvandvenodgata

cakravākayugalā vaktrāmbujodbhāsinī |

kāntākāradharā nadīyaṃ abhitaḥ krūrātra nāpekṣate

saṃsārārṇavamajjanaṃ yadi tadā dūreṇa santyajyatām || 2.49 ||

jalpanti sārdhaṃ anyena paśyantyanyaṃ savibhramāḥ |

hṛdgataṃ cintayantyanyaṃ priyaḥ ko nāma yoṣitām || 2.50 ||

madhu tiṣṭhati vāci yoṣitāṃ hṛdi hālāhalaṃ eva kevalam |

ataeva nipīyate'dharo hṛdayaṃ muṣṭibhireva tāḍyate || 2.51 ||

apasara sakhe dūrādasmātkaṭākṣaviṣānalāt

prakṛtiviṣamādyoṣitsarpādvilāsaphaṇābhṛtaḥ |

itaraphaṇinā daṣṭaḥ śakyaścikitsituṃ auṣadhaiścatur

vanitābhogigrastaṃ hi mantriṇaḥ || 2.52 ||

vistāritaṃ makaraketanadhīvareṇa

strīsañjñitaṃ baḍiśaṃ atra bhavāmburāśau |

yenācirāttadadharāmiṣalolamartya

matsyānvikṛṣya vipacatyanurāgavahnau || 2.53 ||

kāminīkāyakāntāre kucaparvatadurgame |

mā sañcara manaḥ pāntha tatrāste smarataskaraḥ || 2.54 ||

vyāḍīrgheṇa calena vaktragatinā tejasvinā bhoginā

nīlābjadyutināhinā paraṃ ahaṃ dṛṣṭo na taccakṣuṣā |

dṛṣṭe santi cikitsakā diśi diśi prāyeṇa dhanārthino

mugdhākṣakṣaṇavīkṣitasya na hi me vaidyo na cāpyauṣadham || 2.55 ||

iha hi madhuragītaṃ nṛtyaṃ etadraso'yaṃ

sphurati parimalo'sau sparśa eṣa stanānām |

iti hataparamārthairindriyairbhrāmyamāṇaḥ

svahitakaraṇadhūrtaiḥ pañcabhirvañcito'smi || 2.56 ||

na gamyo mantrāṇāṃ na ca bhavati bhaiṣajyaviṣayo

na cāpi pradhvaṃsaṃ vrajati vividhaiḥ śāntikaśataiḥ |

bhramāveśādaṅge kaṃ api vidadhadbhaṅgaṃ asakṛt

smarāpasmāro'yaṃ bhramayati dṛśaṃ ghūrṇayati ca || 2.57 ||

jātyandhāya ca durmukhāya ca jarājīrṇā khilāṅgāya ca

grāmīṇāya ca duṣkulāya ca galatkuṣṭhābhibhūtāya ca |

yacchantīṣu manoharaṃ nijavapulakṣmīlavaśraddhayā

paṇyastrīṣu vivekakalpalatikāśastrīṣu rājyeta kaḥ || 2.58 ||

veśyāsau madanajvālā

rūpe'ndhanavivardhitā |

kāmibhiryatra hūyante

yauvanāni dhanāni ca || 2.59 ||

kaścumbati kulapuruṣo veśyādharapallavaṃ manojñaṃ api |

cārabhaṭacoraceṭakanaṭaviṭaniṣṭhīvanaśarāvam || 2.60 ||

dhanyāsta eva dhavalāyatalocanānāṃ

tāruṇyadarpaghanapīnapayodharāṇām |

kṣāmodaropari lasattrivalīlatānāṃ

dṛṣṭvākṛtiṃ vikṛtiṃ eti mano na yeṣām || 2.61 ||

bāle līlāmukulitaṃ amī mantharā dṛṣṭipātāḥ

kiṃ kṣipyante viramavirama vyartha eṣa śramaste |

sampratyanye vayaṃ uparataṃ bālyaṃ āsthā vanānte

kṣīṇo mohastṛṇaṃ iva jagajjālaṃ ālokayāmaḥ || 2.62 ||

iyaṃ bālā māṃ pratyanavarataṃ indīvaradalaprabhā

cīraṃ cakṣuḥ kṣipati kiṃ abhipretaṃ anayā |

gato moho'smākaṃ smaraśabarabāṇavyatikarajvara

jvālā śāntā tadapi na varākī viramati || 2.63 ||

kiṃ kandarpa karaṃ kadarthayasi re kodaṇḍaṭaṅkāritaṃ

re re kokila komalaṃ kalaravaṃ kiṃ vā vṛthā jalpasi |

mugdhe snigdhavidagdhacārumadhurairlolaiḥ kaṭākṣairalaṃ

cetaścumbitacandracūḍacaraṇadhyānāmṛtaṃ vartate || 2.64 ||

virahe'pi saṅgamaḥ khalu

parasparaṃ saṅgataṃ mano yeṣām |

hṛdayaṃ api vighaṭṭitaṃ cet

saṅgī virahaṃ viśeṣayati || 2.65 ||

kiṃ gatena yadi sā na jīvati

prāṇiti priyatamā tathāpi kim |

ityudīkṣya navameghamālikāṃ

na prayāti pathikaḥ svamandiram || 2.66 ||

viramata budhā yoṣitsaṅgātsukhātkṣaṇabhaṅgurāt

kuruta karuṇāmaitrīprajñāvadhūjanasaṅgamam |

na khalu narake hārākrāntaṃ ghanastanamaṇḍalaṃ

śaraṇaṃ athavā śroṇībimbaṃ raṇanmaṇimekhalam || 2.67 ||

yadā yogābhyāsavyasanakṛśayorātmamanasoravicchinnā

maitrī sphurati kṛtinastasya kiṃ u taiḥ |

priyāṇāṃ ālāpairadharamadhubhirvaktravidhubhiḥ

saniśvāsāmodaiḥ sakucakalaśāśleṣasurataiḥ || 2.68 ||

yadāsīdajñānaṃ smaratimirasañcārajanitaṃ

tadā dṛṣṭanārīmayaṃ idaṃ aśeṣaṃ jagaditi |

idānīṃ asmākaṃ paṭutaravivekāñjanajuṣāṃ

samībhūtā dṛṣṭistribhuvanaṃ api brahma manute || 2.69 ||

tāvadeva kṛtināṃ api sphuratyeṣa

nirmalavivekadīpakaḥ |

yāvadeva na kuraṅgacakṣuṣāṃ

tāḍyate caṭulalocanāñcalaiḥ || 2.70 ||

vacasi bhavati saṅgatyāgaṃ uddiśya vārtā

śrutimukharamukhānāṃ kevalaṃ paṇḍitānām |

jaghanaṃ aruṇaratnagranthikāñcīkalāpaṃ

kuvalayanayanānāṃ ko vihātuṃ samarthaḥ || 2.71 ||

svaparapratārako'sau

nindati yo'līkapaṇḍito yuvatīḥ |

yasmāttapaso'pi phalaṃ

svargaḥ svarge'pi cāpsarasaḥ || 2.72 ||

mattebhakumbhadalane bhuvi santi dhīrāḥ

kecitpracaṇḍamṛgarājavadhe'pi dakṣāḥ |

kintu bravīmi balināṃ purataḥ prasahya

kandarpadarpadalane viralā manuṣyāḥ || 2.73 ||

sanmārge tāvadāste prabhavati ca narastāvadevendriyāṇāṃ

lajjāṃ tāvadvidhatte vinayaṃ api samālambate tāvadeva |

bhrūcāpākṛṣṭamuktāḥ śravaṇapathagatā nīlapakṣmāṇa ete

yāvallīlāvatīnāṃ hṛdi na dhṛtimuṣo dṛṣṭibāṇāḥ patanti || 2.74 ||

unmattapremasaṃrambhād

ārabhante yadaṅganāḥ |

tatra pratyūhaṃ ādhātuṃ

brahmāpi khalu kātaraḥ || 2.75 ||

tāvanmahattvaṃ pāṇḍityaṃ

kulīnatvaṃ vivekitā |

yāvajjvalati nāṅgeṣu

hataḥ pañceṣupāvakaḥ || 2.76 ||

śāstrajño'pi prathitavinayo'pyātmabodho'pi bāḍhaṃ

saṃsāre'sminbhavati viralo bhājanaṃ sadgatīnām |

yenaitasminnirayanagaradvāraṃ udghāṭayantī

vāmākṣīṇāṃ bhavati kuṭilā bhrūlatā kuñcikeva || 2.77 ||

kṛśaḥ kāṇaḥ khañjaḥ śravaṇarahitaḥ pucchavikalo

vraṇī pūyaklinnaḥ kṛmikulaśatairāvṛtatanuḥ |

kṣudhā kṣāmo jīrṇaḥ piṭharakakapālārpitagalaḥ

śunīṃ anveti śvā hataṃ api ca hantyeva madanaḥ || 2.78 ||

strīmudrāṃ kusumāyudhasya jayinīṃ sarvārthasampatkarīṃ

ye mūḍhāḥ pravihāya yānti kudhiyo mithyāphalānveṣiṇaḥ |

te tenaiva nihatya nirdayataraṃ nagnīkṛtā muṇḍitāḥ

kecitpañcaśikhīkṛtāśca jaṭilāḥ kāpālikāścāpare || 2.79 ||

viśvāmitraparāśaraprabhṛtayo vātāmbuparṇāśanāste'pi

strīmukhapaṅkajaṃ sulalitaṃ dṛṣṭvaiva mohaṃ gatāḥ |

śālyannaṃ saghṛtaṃ payodadhiyutaṃ ye bhuñjate mānavāsteṣām

indriyanigraho yadi bhavedvindhyaḥ plavetsāgare || 2.80 ||

parimalabhṛto vātāḥ śākhā navāṅkurakoṭayo

madhuravirutotkaṇṭhā vācaḥ priyāḥ pikapakṣiṇām |

viralasuratasvedodgārā vadhūvadanendavaḥ

prasarati madhau rātryāṃ jāto na kasya guṇodayaḥ || 2.81 ||

madhurayaṃ madhurairapi kokilā

kalaravairmalayasya ca vāyubhiḥ |

virahiṇaḥ prahiṇasti śarīriṇo

vipadi hanta sudhāpi viṣāyate || 2.82 ||

āvāsaḥ kilakiñcitasya dayitāpārśve vilāsālasāḥ

karṇe kokilakāminīkalaravaḥ smero latāmaṇḍapaḥ |

goṣṭhī satkavibhiḥ samaṃ katipayairmugdhāḥ sudhāṃśoḥ karāḥ

keṣāñcitsukhayanti cātra hṛdayaṃ caitre vicitrāḥ kṣapāḥ || 2.83 ||

pāntha strīvirahānalāhutikalāṃ ātanvatī mañjarīmākandeṣu

pikāṅganābhiradhunā sotkaṇṭhaṃ ālokyate |

apyete navapāṭalāparimalaprāgbhārapāṭaccarā

vāntiklāntivitānatānavakṛtaḥ śrīkhaṇḍaśailānilāḥ || 2.84 ||

prathitaḥ praṇayavatīnāṃ

tāvatpadaṃ ātanotu hṛdi mānaḥ |

bhavati na yāvaccandanataru

surabhirmalayapavamānaḥ || 2.85 ||

sahakārakusumakesaranikara

bharāmodamūrcchitadigante |

madhuramadhuravidhuramadhupe

madhau bhavetkasya notkaṇṭhā || 2.86 ||

acchācchacandanarasārdratarā mṛgākṣyo

dhārāgṛhāṇi kusumāni ca kaumudī ca |

mando marutsumanasaḥ śuci harmyapṛṣṭhaṃ

grīṣme madaṃ ca madanaṃ ca vivardhayanti || 2.87 ||

srajo hṛdyāmodā vyajanapavanaścandrakiraṇāḥ

parāgaḥ kāsāro malayajarajaḥ śīdhu viśadam |

śuciḥ saudhotsaṅgaḥ pratanu vasanaṃ paṅkajadṛśo

nidāghaṛtāvetadvilasati labhante sukṛtinaḥ || 2.88 ||

sudhāśubhraṃ dhāma sphuradamalaraśmiḥ śaśadharaḥ

priyāvaktrāmbhojaṃ malayajarajaścātisurabhiḥ |

srajo hṛdyāmodāstadidaṃ akhilaṃ rāgiṇi jane

karotyantaḥ kṣobhaṃ na tu viṣayasaṃsargavimukhe || 2.89 ||

taruṇīveṣoddīpitakāmā

vikasajjātīpuṣpasugandhiḥ |

unnatapīnapayodharabhārā

prāvṛṭtanute kasya na harṣam || 2.90 ||

viyadupacitameghaṃ bhūmayaḥ kandalinyo

navakuṭajakadambāmodino gandhavāhāḥ |

śikhikulakalakekārāvaramyā vanāntāḥ

sukhinaṃ asukhinaṃ vā sarvaṃ utkaṇṭhayanti || 2.91 ||

upari ghanaṃ ghanapaṭalaṃ

tiryaggirayo'pi nartitamayūrāḥ |

kṣitirapi kandaladhavalā

dṛṣṭiṃ pathikaḥ kva pātayati || 2.92 ||

ito vidyudvallīvilasitaṃ itaḥ ketakitaroḥ

sphurangandhaḥ prodyajjaladaninadasphūrjitaṃ itaḥ |

itaḥ kekikrīḍākalakalaravaḥ pakṣmaladṛśāṃ

kathaṃ yāsyantyete virahadivasāḥ sambhṛtarasāḥ || 2.93 ||

asūcisañcāre tamasi nabhasi prauḍhajaladadhvanipraye

tasmin patati dṛśadāṃ nīranicaye |

idaṃ saudāminyāḥ kanakakamanīyaṃ vilasitaṃ

mudaṃ ca glāniṃ ca prathayati pathiṣveva sudṛśām || 2.94 ||

āsāreṇa na harmyataḥ priyatamairyātuṃ bahiḥ śakyate

śītotkampanimittaṃ āyatadṛśā gāḍhaṃ samāliṅgyate |

jātāḥ śīkaraśītalāśca marutoratyantakhedacchido

dhanyānāṃ bata durdinaṃ sudinatāṃ yāti priyāsaṅgame || 2.95 ||

ardhaṃ suptvā niśāyāḥ sarabhasasuratāyāsasannaślathāṅgaprodbhūtāsahya

tṛṣṇo madhumadanirato harmyapṛṣṭhe vivikte |

sambhogaklāntakāntāśithilabhujalatāvarjitaṃ karkarīto

jyotsnābhinnācchadhāraṃ pibati na salilaṃ śāradaṃ mandapuṇyaḥ || 2.96 ||

hemante dadhidugdhasarpiraśanā māñjiṣṭhavāsobhṛtaḥ

kāśmīradravasāndradigdhavapuṣaśchinnā vicitrai rataiḥ |

vṛttorustanakāminojanakṛtāśleṣā gṛhābhyantare

tāmbūlīdalapūgapūritamukhā dhanyāḥ sukhaṃ śerate || 2.97 ||

praduyatprauḍhapriyaṅgudyutibhṛti vikasatkundamādyaddvirephe

kāle prāleyavātapracalavilasitodāramandāradhāmni |

yeṣāṃ no kaṇṭhalagnā kṣaṇaṃ api tuhinakṣodadakṣā mṛgākṣī

tesāṃ āyāmayāmā yamasadanasamā yāminī yāti yūnām || 2.98 ||

cumbanto gaṇḍabhittīralakavati mukhe sītkṛtānyādadhānā

vakṣaḥsūtkañcukeṣu stanabharapulakodbhedaṃ āpādayantaḥ |

ūrūnākampayantaḥ pṛthujaghanataṭātsraṃsayanto'ṃśukāni

vyaktaṃ kāntājanānāṃ viṭacaritabhṛtaḥ śaiśirā vānti vātāḥ || 2.99 ||

keśānākulayandṛśo mukulayanvāso balādākṣipannātanvan

pulakodgamaṃ prakaṭayannāvegakampaṃ śanaiḥ |

bāraṃ bāraṃ udārasītkṛtakṛto dantacchadānpīḍayan

prāyaḥ śaiśira eṣa samprati marutkāntāsu kāntāyate || 2.100 ||

yadyasya nāsti ruciraṃ tasmiṃstasya spṛhā manojñe'pi |

ramaṇīye'pi sudhāṃśau na manaḥkāmaḥ sarojinyāḥ || 2.101 ||

vairāgye sañcaratyeko nītau bhramati cāparaḥ |

śṛṅgāre ramate kaścidbhuvi bhedāḥ parasparam || 2.102 ||

Sanskrit — Devanagari (original)

शम्भुस्वयम्भुहरयो हरिणेक्षणानां

येनाक्रियन्त सततं गृहकुम्भदासाः ।

वाचां अगोचरचरित्रविचित्रिताय

तस्मै नमो भगवते मकरध्वजाय ॥ 2.1 ॥

स्मितेन भावेन च लज्जया भिया

पराण्मुखैरर्धकटाक्षवीक्षणैः ।

वचोभिरीर्ष्याकलहेन लीलया

समस्तभावैः खलु बन्धनं स्त्रियः ॥ 2.2 ॥

भ्रूचातुर्यात्कुष्चिताक्षाः कटाक्षाः

स्निग्धा वाचो लज्जितान्ताश्च हासाः ।

लीलामन्दं प्रस्थितं च स्थितं च

स्त्रीणां एतद्भूषणं चायुधं च ॥ 2.3 ॥

क्वचित्सभ्रूभङ्गैः क्वचिदपि च लज्जापरिगतैः

क्वचिद्भूरित्रस्तैः क्वचिदपि च लीलाविललितैः ।

कुमारीणां एतैर्मदनसुभगैर्नेत्रवलितैः

स्फुरन्नीलाब्जानां प्रकरपरिकीर्णा इव दिशः ॥ 2.4 ॥

वक्त्रं चन्द्रविकासि पङ्कजपरीहासक्षमे लोचने

वर्णः स्वर्णं अपाकरिष्णुरलिनीजिष्णुः कचानां चयः ।

बक्षोजाविभकुम्भविभ्रमहरौ गुर्वी नितम्बस्थली

वाचां हारि च मार्दवं युवतीषु स्वाभाविकं मण्डनम् ॥ 2.5 ॥

स्मितकिञ्चिन्मुग्धं सरलतरलो दृष्टिविभवः

परिस्पन्दो वाचां अभिनवविलासोक्तिसरसः ।

गतानां आरम्भः किसलयितलीलापरिकरः

स्पृशन्त्यास्तारुण्यं किं इव न हि रम्यं मृगदृशः ॥ 2.6 ॥

द्रष्टव्येषु किं उत्तमं मृगदृशः प्रेमप्रसन्नं मुखं

घ्रातवेष्वपि किं तद्आस्यपवनः श्रव्येषु किं तद्वचः ।

किं स्वाद्येषु तद्ओष्ठपल्लवरसः स्पृश्येषु किं तद्वपुर्ध्येयं

किं नवयौवने सहृदयैः सर्वत्र तद्विभ्रमाः ॥ 2.7 ॥

एताश्चलद्वलयसंहतिमेखलोत्थझङ्कार

नूपुरपराजितराजहंस्यः ।

कुर्वन्ति कस्य न मनो विवशं तरुण्यो

वित्रस्तमुग्धहरिणीसदृशैः कटाक्षैः ॥ 2.8 ॥

कुङ्कुमपङ्ककलङ्कितदेहा

गौरपयोधरकम्पितहारा ।

नूपुरहंसरणत्पद्मा

कं न वशीकुरुते भुवि रामा ॥ 2.9 ॥

नूनं हि ते कविवरा विपरीतवाचो

ये नित्यं आहुरबला इति कामिनीस्ताः ।

याभिर्विलोलितरतारकदृष्टिपातैः

शक्रादयोऽपि विजितास्त्वबलाः कथं ताः ॥ 2.10 ॥

नूनं आज्ञाकरस्तस्याः सुभ्रुवो मकरध्वजः ।

यतस्तन्नेत्रसञ्चारसूचितेषु प्रवर्तते ॥ 2.11 ॥

केशाः संयमिनः श्रुतेरपि परं पारं गते लोचने

अन्तर्वक्त्रं अपि स्वभावशुचिभीः कीर्णं द्विजानां गणैः ।

मुक्तानां सतताधिवासरुचिरौ वक्षोजकुम्भाविमावित्थं

तन्वि वपुः प्रशान्तं अपि तेरागं करोत्येव नः ॥ 2.12 ॥

मुग्धे धानुष्कता केयं अपूर्वा त्वयि दृश्यते ।

यया विध्यसि चेतांसि गुणैरेव न सायकैः ॥ 2.13 ॥

सति प्रदीपे सत्यग्नौ सत्सु तारारवीन्दुषु ।

विना मे मृगशावाक्ष्या तमोभूतं इदं जगत् ॥ 2.14 ॥

उद्वृत्तः स्तनभार एष तरले नेत्रे चले भ्रूलते

रागाधिष्ठितं ओष्ठपल्लवं इदं कुर्वन्तु नाम व्यथाम् ।

सौभाग्याक्षरमालिकेव लिखिता पुष्पायुधेन स्वयं

मध्यस्थापि करोति तापं अधिकं रोमावलिः केन सा ॥ 2.15 ॥

मुखेन चन्द्रकान्तेन महानीलैः शिरोरुहैः ।

कराभ्यां पद्मरागाभ्यां रेजे रत्नमयीव सा ॥ 2.16 ॥

गुरुणा स्तनभारेण मुखचन्द्रेण भास्वता ।

शनैश्चराभ्यां पादाभ्यां रेजे ग्रहमयीव सा ॥ 2.17 ॥

तस्याः स्तनौ यदि घनौ जघनं च हारि

वक्त्रं च चारु तव चित्त किं आकुलत्वम् ।

पुण्यं कुरुष्व यदि तेषु तवास्ति वाञ्छा

पुण्यैर्विना न हि भवन्ति समीहितार्थाः ॥ 2.18 ॥

इमे तारुण्यश्रीनवपरिमलाः प्रौढसुरतप्रताप

प्रारम्भाः स्मरविजयदानप्रतिभुवः ।

चिरं चेतश्चोरा अभिनवविकारैकगुरवो

विलासव्यापाराः किं अपि विजयन्ते मृगदृशाम् ॥ 2.19 ॥

प्रणयमधुराः प्रेमोद्गारा रसाश्रयतां गताः

फणितिमधुरा मुग्धप्रायाः प्रकाशितसम्मदाः ।

प्रकृतिसुभगा विस्रम्भार्द्राः स्मरोदयदायिनी

रहसि किं अपि स्वैरालापा हरन्ति मृगीदृशाम् ॥ 2.20 ॥

विश्रम्य विश्रम्य वनद्रुमाणां

छायासु तन्वी विचचार काचित् ।

स्तनोत्तरीयेण करोद्धृतेन

निवारयन्ती शशिनो मयूखान् ॥ 2.21 ॥

अदर्शने दर्शनमात्रकामा

दृष्ट्वा परिष्वङ्गसुखैकलोला ।

आलिङ्गितायां पुनरायताक्ष्यामाशास्महे

विग्रहयोरभेदम् ॥ 2.22 ॥

मालती शिरसि जृम्भणं मुखे

चन्दनं वपुषि कुङ्कुमाविलम् ।

वक्षसि प्रियतमा मदालसा

स्वर्ग एष परिशिष्ट आगमः ॥ 2.23 ॥

प्राङ्मां एति मनागनागतरसं जाताभिलाषां ततः

सव्रीडं तदनु श्लथोद्यमं अथ प्रध्वस्तधैर्यं पुनः ।

प्रेमार्द्रं स्पृहणीयनिर्भररहः क्रीडाप्रगल्भं ततो

निःसङ्गाङ्गविकर्षणाधिकसुखरम्यं कुलस्त्रीरतम् ॥ 2.24 ॥

उरसि निपतितानां स्रस्तधम्मिल्लकानां

मुकुलितनयनानां किञ्चिद्उन्मीलितानाम् ।

उपरि सुरतखेदस्विन्नगण्डस्थलानामधर

मधु वधूनां भाग्यवन्तः पिबन्ति ॥ 2.25 ॥

आमीलितनयनानां यः

सुरतरसोऽनु संविदं भाति ।

मिथुरैर्मिथोऽवधारितमवितथम्

इदं एव कामनिर्बर्हणम् ॥ 2.26 ॥

इदं अनुचितं अक्रमश्च पुंसां

यदिह जरास्वपि मन्मथा विकाराः ।

तदपि च न कृतं नितम्बिनीनां

स्तनपतनावधि जीवितं रतं वा ॥ 2.27 ॥

राजस्तृष्णाम्बुराशेर्न हि जगति गतः कश्चिदेवावसानं

को वार्थोऽर्थैः प्रभूतैः स्ववपुषि गलिते यौवने सानुरागे ।

गच्छामः सद्म यावद्विकसितनयनेन्दीवरालोकिनीनामाक्रम्याक्रम्य

रूपं झटिति न जरया लुप्यते प्रेयसीनाम् ॥ 2.28 ॥

रागस्यागारं एकं नरकशतमहादुःखसम्प्राप्तिहेतुर्मोहस्योत्पत्ति

बीजं जलधरपटलं ज्ञानताराधिपस्य ।

कन्दर्पस्यैकमित्रं प्रकटितविविधस्पष्टदोषप्रबन्धं

लोकेऽस्मिन्न ह्यर्थव्रजकुलभवनयौवनादन्यदस्ति ॥ 2.29 ॥

शृङ्गारद्रुमनीरदे प्रसृमरक्रीडारसस्रोतसि

प्रद्युम्नप्रियबान्धवे चतुरवाङ्मुक्ताफलोदन्वति ।

तन्वीनेत्रचकोरपावनविधौ सौभाग्यलक्ष्मीनिधौ

धन्यः कोऽपि न विक्रियां कलयति प्राप्ते नवे यौवने ॥ 2.30 ॥

संसारेऽस्मिन्नसारे कुनृपतिभवनद्वारसेवाकलङ्कव्यासङ्ग

व्यस्तधैर्यं कथं अमलधियो मानसं संविदध्युः ।

यद्येताः प्रोद्यद्इन्दुद्युतिनिचयभृतो न स्युरम्भोजनेत्राः

प्रेङ्खत्काञ्चीकलापाः स्तनभरविनमन्मध्यभाजस्तरुण्यः ॥ 2.31 ॥

सिद्धाध्यासितकन्दरे हरवृषस्कन्धावरुग्णद्रुमे

गङ्गाधौतशिलातले हिमवतः स्थाने स्थिते श्रेयसि ।

कः कुर्वीत शिरः प्रणाममलिनं म्लानं मनस्वी जनो

यद्वित्रस्तकुरङ्गशावनयना न स्युः स्मरास्त्रं स्त्रियः ॥ 2.32 ॥

संसार तव पर्यन्तपदवी न दवीयसी ।

अन्तरा दुस्तरा न स्युर्यदि ते मदिरेक्षणाम् ॥ 2.33 ॥

दिश वनहरिणीभ्यो वंशकाण्डच्छवीनां

कवलं उपलकोटिच्छिन्नमूलं कुशानाम् ।

शकयुवतिकपोलापाण्डुताम्बूलवल्लीदलम्

अरुणनखाग्रैः पाटितं वा वधूभ्यः ॥ 2.34 ॥

असाराः सर्वे ते विरतिविरसाः पापविषया

जुगुप्स्यन्तां यद्वा ननु सकलदोषास्पदं इति ।

तथाप्येतद्भूमौ नहि परहितात्पुण्यं अधिकं

न चास्मिन्संसारे कुवलयदृशो रम्यं अपरम् ॥ 2.35 ॥

एतत्कामफलो लोके यद्द्वयोरेकचित्तता ।

अन्यचित्तकृते कामे शवयोरिव सङ्गमः ॥ 2.35.1 ॥

मात्सर्यं उत्सार्य विचार्य कार्यमार्याः

समर्यादं इदं वदन्तु ।

सेव्या नितम्बाः किं उ भूधराणामत

स्मरस्मेरविलासिनीनाम् ॥ 2.36 ॥

संसारे स्वप्नसारे परिणतितरले द्वे गती पण्डितानां

तत्त्वज्ञानामृताम्भःप्लवललितधियां यातु कालः कथञ्चित् ।

नो चेन्मुग्धाङ्गनानां स्तनजघनघनाभोगसम्भोगिनीनां

स्थूलोपस्थस्थलीषु स्थगितकरतलस्पर्शलीलोद्यमानाम् ॥ 2.37 ॥

आवासः क्रियतां गङ्गे पापहारिणि वारिणि ।

स्तनद्वये तरुण्या वा मनोहारिणि हारिणि ॥ 2.38 ॥

किं इह बहुभिरुक्तैर्युक्तिशून्यैः प्रलापैर्द्वयम्

इह पुरुषाणां सर्वदा सेवनीयम् ।

अभिनवमदलीलालालसं सुन्दरीणां

स्तनभरपरिखिन्नं यौवनं वा वनं वा ॥ 2.39 ॥

सत्यं जना वच्मि न पक्षपाताल्

लोकेषु सप्तस्वपि तथ्यं एतत् ।

नान्यन्मनोहारि नितम्बिनीभ्यो

दुःखैकहेतुर्न च कश्चिदन्यः ॥ 2.40 ॥

कान्तेत्युत्पललोचनेति विपुलश्रोणीभरेत्युन्नमत्पीनोत्तुङ्ग

पयोधरेति समुखाम्भोजेति सुभ्रूरिति ।

दृष्ट्वा माद्यति मोदतेऽभिरमते प्रस्तौति विद्वानपि

प्रत्यक्षाशुचिभस्त्रिकां स्त्रियं अहो मोहस्य दुश्चेष्टितम् ॥ 2.41 ॥

स्मृता भवति तापाय दृष्टा चोन्मादकारिणी ।

स्पृष्टा भवति मोहाय सा नाम दयिता कथम् ॥ 2.42 ॥

तावदेवामृतमयी यावल्लोचनगोचरा ।

चक्षुष्पथादतीता तु विषादप्यतिरिच्यते ॥ 2.43 ॥

नामृतं न विषं किञ्चिदेतां मुक्त्वा नितम्बिनीम् ।

सैवामृतलता रक्ता विरक्ता विषवल्लरी ॥ 2.44 ॥

आवर्तः संशयानां अविनयभुवनं पट्टणं साहसानां

दोषाणां सन्निधानं कपटशतमयं क्षेत्रं अप्रत्ययानाम् ।

स्वर्गद्वारस्य विघ्नो नरकपुरमुख सर्वमायाकरण्डं

स्त्रीयन्त्रं केन सृष्टं विषं अमृतमयं प्राणिलोकस्य पाशः ॥ 2.45 ॥

नो सत्येन मृगाङ्क एष वदनीभूतो न चेन्दीवरद्वन्द्वं

लोचनतां गत न कनकैरप्यङ्गयष्टिः कृता ।

किन्त्वेवं कविभिः प्रतारितमनास्तत्त्वं विजानन्नपि

त्वङ्मांसास्थिमयं वपुर्मृगदृशां मन्दो जनः सेवते ॥ 2.46 ॥

लीलावतीनां सहजा विलासास्त

एव मूढस्य हृदि स्फुरन्ति ।

रागो नलिन्या हि निसर्गसिद्धस्तत्र

भ्रम्त्येव वृथा षड्अङ्घ्रिः ॥ 2.47 ॥

सम्मोहयन्ति मदयन्ति विडम्बयन्ति

निर्भर्त्स्यन्ति रमयन्ति विषादयन्ति ।

एताः प्रविश्य सदयं हृदयं नराणां

किं नाम वामनयना न समाचरन्ति ॥ 2.47.1 ॥

यदेतत्पूर्णेन्दुद्युतिहरं उदाराकृति परं

मुखाब्जं तन्वङ्ग्याः किल वसति यत्राधरमधु ।

इदं तत्किं पाकद्रुमफलं इदानीं अतिरसव्यतीतेऽस्मिन्

काले विषं इव भविष्य्त्यसुखदम् ॥ 2.48 ॥

उन्मीलत्त्रिवलीतरङ्गनिलया प्रोत्तुङ्गपीनस्तनद्वन्द्वेनोद्गत

चक्रवाकयुगला वक्त्राम्बुजोद्भासिनी ।

कान्ताकारधरा नदीयं अभितः क्रूरात्र नापेक्षते

संसारार्णवमज्जनं यदि तदा दूरेण सन्त्यज्यताम् ॥ 2.49 ॥

जल्पन्ति सार्धं अन्येन पश्यन्त्यन्यं सविभ्रमाः ।

हृद्गतं चिन्तयन्त्यन्यं प्रियः को नाम योषिताम् ॥ 2.50 ॥

मधु तिष्ठति वाचि योषितां हृदि हालाहलं एव केवलम् ।

अतएव निपीयतेऽधरो हृदयं मुष्टिभिरेव ताड्यते ॥ 2.51 ॥

अपसर सखे दूरादस्मात्कटाक्षविषानलात्

प्रकृतिविषमाद्योषित्सर्पाद्विलासफणाभृतः ।

इतरफणिना दष्टः शक्यश्चिकित्सितुं औषधैश्चतुर्

वनिताभोगिग्रस्तं हि मन्त्रिणः ॥ 2.52 ॥

विस्तारितं मकरकेतनधीवरेण

स्त्रीसञ्ज्ञितं बडिशं अत्र भवाम्बुराशौ ।

येनाचिरात्तद्अधरामिषलोलमर्त्य

मत्स्यान्विकृष्य विपचत्यनुरागवह्नौ ॥ 2.53 ॥

कामिनीकायकान्तारे कुचपर्वतदुर्गमे ।

मा सञ्चर मनः पान्थ तत्रास्ते स्मरतस्करः ॥ 2.54 ॥

व्याडीर्घेण चलेन वक्त्रगतिना तेजस्विना भोगिना

नीलाब्जद्युतिनाहिना परं अहं दृष्टो न तच्चक्षुषा ।

दृष्टे सन्ति चिकित्सका दिशि दिशि प्रायेण धनार्थिनो

मुग्धाक्षक्षणवीक्षितस्य न हि मे वैद्यो न चाप्यौषधम् ॥ 2.55 ॥

इह हि मधुरगीतं नृत्यं एतद्रसोऽयं

स्फुरति परिमलोऽसौ स्पर्श एष स्तनानाम् ।

इति हतपरमार्थैरिन्द्रियैर्भ्राम्यमाणः

स्वहितकरणधूर्तैः पञ्चभिर्वञ्चितोऽस्मि ॥ 2.56 ॥

न गम्यो मन्त्राणां न च भवति भैषज्यविषयो

न चापि प्रध्वंसं व्रजति विविधैः शान्तिकशतैः ।

भ्रमावेशादङ्गे कं अपि विदधद्भङ्गं असकृत्

स्मरापस्मारोऽयं भ्रमयति दृशं घूर्णयति च ॥ 2.57 ॥

जात्य्अन्धाय च दुर्मुखाय च जराजीर्णा खिलाङ्गाय च

ग्रामीणाय च दुष्कुलाय च गलत्कुष्ठाभिभूताय च ।

यच्छन्तीषु मनोहरं निजवपुलक्ष्मीलवश्रद्धया

पण्यस्त्रीषु विवेककल्पलतिकाशस्त्रीषु राज्येत कः ॥ 2.58 ॥

वेश्यासौ मदनज्वाला

रूपेऽन्धनविवर्धिता ।

कामिभिर्यत्र हूयन्ते

यौवनानि धनानि च ॥ 2.59 ॥

कश्चुम्बति कुलपुरुषो वेश्याधरपल्लवं मनोज्ञं अपि ।

चारभटचोरचेटकनटविटनिष्ठीवनशरावम् ॥ 2.60 ॥

धन्यास्त एव धवलायतलोचनानां

तारुण्यदर्पघनपीनपयोधराणाम् ।

क्षामोदरोपरि लसत्त्रिवलीलतानां

दृष्ट्वाकृतिं विकृतिं एति मनो न येषाम् ॥ 2.61 ॥

बाले लीलामुकुलितं अमी मन्थरा दृष्टिपाताः

किं क्षिप्यन्ते विरमविरम व्यर्थ एष श्रमस्ते ।

सम्प्रत्यन्ये वयं उपरतं बाल्यं आस्था वनान्ते

क्षीणो मोहस्तृणं इव जगज्जालं आलोकयामः ॥ 2.62 ॥

इयं बाला मां प्रत्यनवरतं इन्दीवरदलप्रभा

चीरं चक्षुः क्षिपति किं अभिप्रेतं अनया ।

गतो मोहोऽस्माकं स्मरशबरबाणव्यतिकरज्वर

ज्वाला शान्ता तदपि न वराकी विरमति ॥ 2.63 ॥

किं कन्दर्प करं कदर्थयसि रे कोदण्डटङ्कारितं

रे रे कोकिल कोमलं कलरवं किं वा वृथा जल्पसि ।

मुग्धे स्निग्धविदग्धचारुमधुरैर्लोलैः कटाक्षैरलं

चेतश्चुम्बितचन्द्रचूडचरणध्यानामृतं वर्तते ॥ 2.64 ॥

विरहेऽपि सङ्गमः खलु

परस्परं सङ्गतं मनो येषाम् ।

हृदयं अपि विघट्टितं चेत्

सङ्गी विरहं विशेषयति ॥ 2.65 ॥

किं गतेन यदि सा न जीवति

प्राणिति प्रियतमा तथापि किम् ।

इत्युदीक्ष्य नवमेघमालिकां

न प्रयाति पथिकः स्वमन्दिरम् ॥ 2.66 ॥

विरमत बुधा योषित्सङ्गात्सुखात्क्षणभङ्गुरात्

कुरुत करुणामैत्रीप्रज्ञावधूजनसङ्गमम् ।

न खलु नरके हाराक्रान्तं घनस्तनमण्डलं

शरणं अथवा श्रोणीबिम्बं रणन्मणिमेखलम् ॥ 2.67 ॥

यदा योगाभ्यासव्यसनकृशयोरात्ममनसोरविच्छिन्ना

मैत्री स्फुरति कृतिनस्तस्य किं उ तैः ।

प्रियाणां आलापैरधरमधुभिर्वक्त्रविधुभिः

सनिश्वासामोदैः सकुचकलशाश्लेषसुरतैः ॥ 2.68 ॥

यदासीदज्ञानं स्मरतिमिरसञ्चारजनितं

तदा दृष्टनारीमयं इदं अशेषं जगदिति ।

इदानीं अस्माकं पटुतरविवेकाञ्जनजुषां

समीभूता दृष्टिस्त्रिभुवनं अपि ब्रह्म मनुते ॥ 2.69 ॥

तावदेव कृतिनां अपि स्फुरत्येष

निर्मलविवेकदीपकः ।

यावदेव न कुरङ्गचक्षुषां

ताड्यते चटुललोचनाञ्चलैः ॥ 2.70 ॥

वचसि भवति सङ्गत्यागं उद्दिश्य वार्ता

श्रुतिमुखरमुखानां केवलं पण्डितानाम् ।

जघनं अरुणरत्नग्रन्थिकाञ्चीकलापं

कुवलयनयनानां को विहातुं समर्थः ॥ 2.71 ॥

स्वपरप्रतारकोऽसौ

निन्दति योऽलीकपण्डितो युवतीः ।

यस्मात्तपसोऽपि फलं

स्वर्गः स्वर्गेऽपि चाप्सरसः ॥ 2.72 ॥

मत्तेभकुम्भदलने भुवि सन्ति धीराः

केचित्प्रचण्डमृगराजवधेऽपि दक्षाः ।

किन्तु ब्रवीमि बलिनां पुरतः प्रसह्य

कन्दर्पदर्पदलने विरला मनुष्याः ॥ 2.73 ॥

सन्मार्गे तावदास्ते प्रभवति च नरस्तावदेवेन्द्रियाणां

लज्जां तावद्विधत्ते विनयं अपि समालम्बते तावदेव ।

भ्रूचापाकृष्टमुक्ताः श्रवणपथगता नीलपक्ष्माण एते

यावल्लीलावतीनां हृदि न धृतिमुषो दृष्टिबाणाः पतन्ति ॥ 2.74 ॥

उन्मत्तप्रेमसंरम्भाद्

आरभन्ते यद्अङ्गनाः ।

तत्र प्रत्यूहं आधातुं

ब्रह्मापि खलु कातरः ॥ 2.75 ॥

तावन्महत्त्वं पाण्डित्यं

कुलीनत्वं विवेकिता ।

यावज्ज्वलति नाङ्गेषु

हतः पञ्चेषुपावकः ॥ 2.76 ॥

शास्त्रज्ञोऽपि प्रथितविनयोऽप्यात्मबोधोऽपि बाढं

संसारेऽस्मिन्भवति विरलो भाजनं सद्गतीनाम् ।

येनैतस्मिन्निरयनगरद्वारं उद्घाटयन्ती

वामाक्षीणां भवति कुटिला भ्रूलता कुञ्चिकेव ॥ 2.77 ॥

कृशः काणः खञ्जः श्रवणरहितः पुच्छविकलो

व्रणी पूयक्लिन्नः कृमिकुलशतैरावृततनुः ।

क्षुधा क्षामो जीर्णः पिठरककपालार्पितगलः

शुनीं अन्वेति श्वा हतं अपि च हन्त्येव मदनः ॥ 2.78 ॥

स्त्रीमुद्रां कुसुमायुधस्य जयिनीं सर्वार्थसम्पत्करीं

ये मूढाः प्रविहाय यान्ति कुधियो मिथ्याफलान्वेषिणः ।

ते तेनैव निहत्य निर्दयतरं नग्नीकृता मुण्डिताः

केचित्पञ्चशिखीकृताश्च जटिलाः कापालिकाश्चापरे ॥ 2.79 ॥

विश्वामित्रपराशरप्रभृतयो वाताम्बुपर्णाशनास्तेऽपि

स्त्रीमुखपङ्कजं सुललितं दृष्ट्वैव मोहं गताः ।

शाल्यन्नं सघृतं पयोदधियुतं ये भुञ्जते मानवास्तेषाम्

इन्द्रियनिग्रहो यदि भवेद्विन्ध्यः प्लवेत्सागरे ॥ 2.80 ॥

परिमलभृतो वाताः शाखा नवाङ्कुरकोटयो

मधुरविरुतोत्कण्ठा वाचः प्रियाः पिकपक्षिणाम् ।

विरलसुरतस्वेदोद्गारा वधूवदनेन्दवः

प्रसरति मधौ रात्र्यां जातो न कस्य गुणोदयः ॥ 2.81 ॥

मधुरयं मधुरैरपि कोकिला

कलरवैर्मलयस्य च वायुभिः ।

विरहिणः प्रहिणस्ति शरीरिणो

विपदि हन्त सुधापि विषायते ॥ 2.82 ॥

आवासः किलकिञ्चितस्य दयितापार्श्वे विलासालसाः

कर्णे कोकिलकामिनीकलरवः स्मेरो लतामण्डपः ।

गोष्ठी सत्कविभिः समं कतिपयैर्मुग्धाः सुधांशोः कराः

केषाञ्चित्सुखयन्ति चात्र हृदयं चैत्रे विचित्राः क्षपाः ॥ 2.83 ॥

पान्थ स्त्रीविरहानलाहुतिकलां आतन्वती मञ्जरीमाकन्देषु

पिकाङ्गनाभिरधुना सोत्कण्ठं आलोक्यते ।

अप्येते नवपाटलापरिमलप्राग्भारपाटच्चरा

वान्तिक्लान्तिवितानतानवकृतः श्रीखण्डशैलानिलाः ॥ 2.84 ॥

प्रथितः प्रणयवतीनां

तावत्पदं आतनोतु हृदि मानः ।

भवति न यावच्चन्दनतरु

सुरभिर्मलयपवमानः ॥ 2.85 ॥

सहकारकुसुमकेसरनिकर

भरामोदमूर्च्छितदिग्अन्ते ।

मधुरमधुरविधुरमधुपे

मधौ भवेत्कस्य नोत्कण्ठा ॥ 2.86 ॥

अच्छाच्छचन्दनरसार्द्रतरा मृगाक्ष्यो

धारागृहाणि कुसुमानि च कौमुदी च ।

मन्दो मरुत्सुमनसः शुचि हर्म्यपृष्ठं

ग्रीष्मे मदं च मदनं च विवर्धयन्ति ॥ 2.87 ॥

स्रजो हृद्यामोदा व्यजनपवनश्चन्द्रकिरणाः

परागः कासारो मलयजरजः शीधु विशदम् ।

शुचिः सौधोत्सङ्गः प्रतनु वसनं पङ्कजदृशो

निदाघऋतावेतद्विलसति लभन्ते सुकृतिनः ॥ 2.88 ॥

सुधाशुभ्रं धाम स्फुरद्अमलरश्मिः शशधरः

प्रियावक्त्राम्भोजं मलयजरजश्चातिसुरभिः ।

स्रजो हृद्यामोदास्तदिदं अखिलं रागिणि जने

करोत्यन्तः क्षोभं न तु विषयसंसर्गविमुखे ॥ 2.89 ॥

तरुणीवेषोद्दीपितकामा

विकसज्जातीपुष्पसुगन्धिः ।

उन्नतपीनपयोधरभारा

प्रावृट्तनुते कस्य न हर्षम् ॥ 2.90 ॥

वियद्उपचितमेघं भूमयः कन्दलिन्यो

नवकुटजकदम्बामोदिनो गन्धवाहाः ।

शिखिकुलकलकेकारावरम्या वनान्ताः

सुखिनं असुखिनं वा सर्वं उत्कण्ठयन्ति ॥ 2.91 ॥

उपरि घनं घनपटलं

तिर्यग्गिरयोऽपि नर्तितमयूराः ।

क्षितिरपि कन्दलधवला

दृष्टिं पथिकः क्व पातयति ॥ 2.92 ॥

इतो विद्युद्वल्लीविलसितं इतः केतकितरोः

स्फुरन्गन्धः प्रोद्यज्जलदनिनदस्फूर्जितं इतः ।

इतः केकिक्रीडाकलकलरवः पक्ष्मलदृशां

कथं यास्यन्त्येते विरहदिवसाः सम्भृतरसाः ॥ 2.93 ॥

असूचिसञ्चारे तमसि नभसि प्रौढजलदध्वनिप्रये

तस्मिन् पतति दृशदां नीरनिचये ।

इदं सौदामिन्याः कनककमनीयं विलसितं

मुदं च ग्लानिं च प्रथयति पथिष्वेव सुदृशाम् ॥ 2.94 ॥

आसारेण न हर्म्यतः प्रियतमैर्यातुं बहिः शक्यते

शीतोत्कम्पनिमित्तं आयतदृशा गाढं समालिङ्ग्यते ।

जाताः शीकरशीतलाश्च मरुतोरत्यन्तखेदच्छिदो

धन्यानां बत दुर्दिनं सुदिनतां याति प्रियासङ्गमे ॥ 2.95 ॥

अर्धं सुप्त्वा निशायाः सरभससुरतायाससन्नश्लथाङ्गप्रोद्भूतासह्य

तृष्णो मधुमदनिरतो हर्म्यपृष्ठे विविक्ते ।

सम्भोगक्लान्तकान्ताशिथिलभुजलतावर्जितं कर्करीतो

ज्योत्स्नाभिन्नाच्छधारं पिबति न सलिलं शारदं मन्दपुण्यः ॥ 2.96 ॥

हेमन्ते दधिदुग्धसर्पिरशना माञ्जिष्ठवासोभृतः

काश्मीरद्रवसान्द्रदिग्धवपुषश्छिन्ना विचित्रै रतैः ।

वृत्तोरुस्तनकामिनोजनकृताश्लेषा गृहाभ्यन्तरे

ताम्बूलीदलपूगपूरितमुखा धन्याः सुखं शेरते ॥ 2.97 ॥

प्रदुयत्प्रौढप्रियङ्गुद्युतिभृति विकसत्कुन्दमाद्यद्द्विरेफे

काले प्रालेयवातप्रचलविलसितोदारमन्दारधाम्नि ।

येषां नो कण्ठलग्ना क्षणं अपि तुहिनक्षोददक्षा मृगाक्षी

तेसां आयामयामा यमसदनसमा यामिनी याति यूनाम् ॥ 2.98 ॥

चुम्बन्तो गण्डभित्तीरलकवति मुखे सीत्कृतान्यादधाना

वक्षःसूत्कञ्चुकेषु स्तनभरपुलकोद्भेदं आपादयन्तः ।

ऊरूनाकम्पयन्तः पृथुजघनतटात्स्रंसयन्तोऽंशुकानि

व्यक्तं कान्ताजनानां विटचरितभृतः शैशिरा वान्ति वाताः ॥ 2.99 ॥

केशानाकुलयन्दृशो मुकुलयन्वासो बलादाक्षिपन्नातन्वन्

पुलकोद्गमं प्रकटयन्नावेगकम्पं शनैः ।

बारं बारं उदारसीत्कृतकृतो दन्तच्छदान्पीडयन्

प्रायः शैशिर एष सम्प्रति मरुत्कान्तासु कान्तायते ॥ 2.100 ॥

यद्यस्य नास्ति रुचिरं तस्मिंस्तस्य स्पृहा मनोज्ञेऽपि ।

रमणीयेऽपि सुधांशौ न मनःकामः सरोजिन्याः ॥ 2.101 ॥

वैराग्ये सञ्चरत्येको नीतौ भ्रमति चापरः ।

शृङ्गारे रमते कश्चिद्भुवि भेदाः परस्परम् ॥ 2.102 ॥