Bhartrihareh Shataka Trishati - Vairagya Shatakam — Sinhala Script

චූඩෝත්තංසිතචන්ද්රචාරුකලිකාචඤ්චච්ඡිඛාභාස්වරෝ

ලීලාදග්ධවිලෝලකාමශලභඃ ශ්රේයෝදශාග්රේ ස්ඵුරන් .

අන්තඃස්ඵූර්ජද්අපාරමෝහතිමිරප්රාග්භාරං උච්චාටයන්

ශ්වේතඃසද්මනි යෝගිනාං විජයතේ ජ්ඤානප්රදීපෝ හරඃ .. 3.1 ..

භ්රාන්තං දේශං අනේකදුර්ගවිෂමං ප්රාප්තං න කිඤ්චිත්ඵලං

ත්යක්ත්වා ජාතිකුලාභිමානං උචිතං සේවා කෘතා නිෂ්ඵලා .

භුක්තං මානවිවර්ජිතං පරගෘහේෂ්වාශඞ්කයා කාකවත්

තෘෂ්ණේ ජෘම්භසි පාපකර්මපිශුනේ නාද්යාපි සන්තුෂ්යසි .. 3.2 ..

උත්ඛාතං නිධිශඞ්කයා ක්ෂිතිතලං ධ්මාතා ගිරේර්ධාතවෝ

නිස්තීර්ණඃ සරිතාං පතිර්නෘපතයෝ යත්නේන සන්තෝෂිතාඃ .

මන්ත්රාරාධනතත්පරේණ මනසා නීතාඃ ශ්මශානේ නිශාඃ

ප්රාප්තඃ කාණවරාටකෝ(අ)පි න මයා තෘෂ්ණේ සකාමා භව .. 3.3 ..

ඛලාලාපාඃ සෞඪාඃ කථං අපි තද්ආරාධනපරෛර්නිගෘහ්යාන්තර්

බාෂ්පං හසිතං අපි ශූන්යේන මනසා .

කෘතෝ විත්තස්තම්භප්රතිහතධියාං අඤ්ජලිරපි

ත්වං ආශේ මෝඝාශේ කිම අපරං අතෝ නර්තයසි මාම් .. 3.4 ..

අමීෂාං ප්රාණානාං තුලිතවිසිනීපත්රපයසාං

කෘතේ කිං නාස්මාභිර්විගලිතවිවේකෛර්ව්යවසිතම් .

යද්ආඪ්යානාං අග්රේ ද්රවිණමදනිඃසඤ්ජ්ඤමනසාං

කෘතං මාවව්රීඩෛර්නිජගුණකථාපාතකං අපි .. 3.5 ..

ක්ෂාන්තං න ක්ෂමයා ගෘහෝචිතසුඛං ත්යක්තං න සන්තෝෂතඃ

සෝඪෝ දුඃසහශීතතාපපවනක්ලේශෝ න තප්තං තපඃ .

ධ්යාතං විත්තං අහර්නිශං නිත්යමිතප්රාණෛර්න ශම්භෝඃ පදං

තත්තත්කර්ම කෘතං යදේව මුනිභිස්තෛස්තෛඃ ඵලෛර්වඤ්චිතාඃ .. 3.6 ..

භෝගා න භුක්තා වයං ඒව භුක්තාස්

තපෝ න තප්තං වයං ඒව තප්තාඃ .

කාලෝ න යාතෝ වයං ඒව යාතාස්තෘෂ්ණා

න ජීර්ණා වයං ඒව ජීර්ණාඃ .. 3.7 ..

බලිභිර්මුඛං ආක්රාන්තං පලිතේනාඞ්කිතං ශිරඃ .

ගාත්රාණි ශිථිලායන්තේ තෘෂ්ණෛකා තරුණායතේ .. 3.8 ..

විවේකව්යාකෝශේ විදධති සමේ ශාම්යති තෘෂා

පරිෂ්වඞ්ගේ තුඞ්ගේ ප්රසරතිතරාං සා පරිණතා .

ජරාජීර්ණෛශ්වර්යග්රසනගහනාක්ෂේපකෘපණස්තෘෂාපාත්රං

යස්යාං භවති මරුතාං අප්යධිපතිඃ .. 3.8.1 ..

නිවෘත්තා භෝගේච්ඡා පුරුෂබහුමානෝ(අ)පි ගලිතඃ

සමානාඃ ස්වර්යාතාඃ සපදි සුහෘදෝ ජීවිතසමාඃ .

ශනෛර්යෂ්ට්යුත්ථානං ඝනතිමිරරුද්ධේ ච නයනේ

අහෝ මූඪඃ කායස්තදපි මරණාපායචකිතඃ .. 3.9 ..

ආශා නාම නදී මනෝරථජලා තෘෂ්ණාතරඞ්ගාකුලා

රාගග්රාහවතී විතර්කවිහගා ධෛර්යද්රුමධ්වංසිනී .

මෝහාවර්තසුදුස්තරාතිගහනා ප්රෝත්තුඞ්ගචින්තාතටී

තස්යාඃ පරගතා විශුද්ධං අලසෝ නන්දන්ති යෝගීශ්වරාඃ .. 3.10 ..

න සංසාරෝත්පන්නං චරිතං අනුපශ්යාමි කුශලං

විපාකඃ පුණ්යානාං ජනයති භයං මේ විමෘශතඃ .

මහද්භිඃ පුණ්යෞඝෛශ්චිරපරිගෘහීතාශ්ච විෂයා

මහාන්තෝ ජායන්තේ ව්යසනං ඉව දාතුං විෂයිණාම් .. 3.11 ..

අවශ්යං යාතාරශ්චිරතරං උෂිත්වාපි විෂයා

වියෝගේ කෝ භේදස්ත්යජති න ජනෝ යත්ස්වයං අමූන් .

ව්රජන්තඃ ස්වාතන්ත්ර්යාදතුලපරිතාපාය මනසඃ

ස්වයං ත්යක්තා හ්යේතේ ශමසුඛං අනන්තං විදධති .. 3.12 ..

බ්රහ්මජ්ඤානවිවේකනිර්මලධියඃ කුර්වන්ත්යහෝ දුෂ්කරං

යන්මුඤ්චන්ත්යුපභෝගභාඤ්ජ්යපි ධනාන්යේකාන්තතෝ නිඃස්පෘහාඃ .

සම්ප්රාතාන්න පුරා න සම්ප්රති න ච ප්රාප්තෞ දෘඪප්රත්යයාන්

වාඤ්ඡාමාත්රපරිග්රහානපි පරං ත්යක්තුං න ශක්තා වයම් .. 3.13 ..

ධන්යානාං ගිරිකන්දරේෂු වසතාං ජ්යෝතිඃ පරං ධ්යායතාමානන්දාශ්රු

ජලං පිබන්ති ශකුනා නිඃශඞ්කං අඞ්කේශයාඃ .

අස්මාකං තු මනෝරථෝපරචිතප්රාසාදවාපීතටක්රීඩා

කානනකේලිකෞතුකජුෂාං ආයුඃ පරං ක්ෂීයතේ .. 3.14 ..

භික්ෂාශතං තදපි නීරසං ඒකබාරං

ශය්යා ච භූඃ පරිජනෝ නිජදේහමාත්රම් .

වස්ත්රං විශීර්ණශතඛණ්ඩමයී ච කන්ථා

හා හා තථාපි විෂයා න පරිත්යජන්ති .. 3.15 ..

ස්තනෞ මාංසග්රන්ථී කනකකලශාවිත්යුපමිතී

මුඛං ශ්ලේෂ්මාගාරං තදපි ච ශශාඞ්කේන තුලිතම් .

ස්රවන්මූත්රක්ලින්නං කරිවරශිරස්පර්ධි ජඝනං

මුහුර්නින්ද්යං රූපං කවිජනවිශේෂෛර්ගුරුකෘතම් .. 3.16 ..

ඒකෝ රාගිෂු රාජතේ ප්රියතමාදේහාර්ධහාරී හරෝ

නීරාගේෂු ජනෝ විමුක්තලලනාසඞ්ගෝ න යස්මාත්පරඃ .

දුර්වාරස්මරබාණපන්නගවිෂව්යාබිද්ධමුග්ධෝ ජනඃ

ශේෂඃ කාමවිඩම්බිතාන්න විෂයාන්භෝක්තුං න මෝක්තුං ක්ෂමඃ .. 3.17 ..

අජානන්දාහාත්ම්යං පතතු ශලභස්තීව්රදහනේ

ස මීනෝ(අ)ප්යජ්ඤානාද්බඩිශයුතං අශ්නාතු පිශිතම් .

විජානන්තෝ(අ)ප්යේතේ වයං ඉහ වියජ්ජාලජටිලාන්

න මුඤ්චාමඃ කානාං අහහ ගහනෝ මෝහමහිමා .. 3.18 ..

තෘෂා ශුෂ්යත්යාස්යේ පිබති සලිලං ශීතමධුරං

ක්ෂුධාර්තඃ ශාල්යන්නං කවලයති මාංසාදිකලිතම් .

ප්රදීප්තේ කාමාග්නෞ සුදෘඪතරං ආලිඞ්ගති වධූං

ප්රතීකාරං ව්යාධඃ සුඛං ඉති විපර්යස්යති ජනඃ .. 3.19 ..

තුඞ්ගං වේශ්ම සුතාඃ සතාං අභිමතාඃ සඞ්ඛ්යාතිගාඃ සම්පදඃ

කල්යාණී දයිතා වයශ්ච නවං ඉත්යජ්ඤානමූඪෝ ජනඃ .

මත්වා විශ්වං අනශ්වරං නිවිශතේ සංසාරකාරාගෘහේ

සන්දෘශ්ය ක්ෂණභඞ්ගුරං තදඛිලං ධන්යස්තු සන්න්යස්යති .. 3.20 ..

දීනා දීනමුඛෛඃ සදෛව ශිශුකෛරාකෘෂ්ටජීර්ණාම්බරා

ක්රෝශද්භිඃ ක්ෂුධිතෛර්නිරන්නවිධුරා දෘශ්යා න චේද්ගේහිනී .

යාච්ඤාභඞ්ගභයේන ගද්ගදගලත්රුට්යද්විලීනාක්ෂරං

කෝ දේහීති වදේත්ස්වදග්ධජඨරස්යාර්ථේ මනස්වී පුමාන් .. 3.21 ..

අභිමතමහාමානග්රන්ථිප්රභේදපටීයසී

ගුරුතරගුණග්රාමාභෝජස්ඵුටෝජ්ජ්වලචන්ද්රිකා .

විපුලවිලල්ලජ්ජාවල්ලීවිතානකුඨාරිකා

ජඨරපිඨරී දුස්පුරේයං කරෝති විඩම්බනම් .. 3.22 ..

පුණ්යේ ග්රාමේ වනේ වා මහති සිතපටච්ඡන්නපාලී කපාලිං

හ්යාදාය න්යායගර්භද්විජහුතහුතභුග්ධූමධූම්රෝපකණ්ඨේ .

ද්වාරං ද්වාරං ප්රවිෂ්ටෝ වරං උදරදරීපූරණාය ක්ෂුධාර්තෝ

මානී ප්රාණෛඃ සනාථෝ න පුනරනුදිනං තුල්යකුල්යේසු දීනඃ .. 3.23 ..

ගඞ්ගාතරඞ්ගකණශීකරශීතලානි

විද්යාධරාධ්යුෂිතචාරුශිලාතලානි .

ස්ථානානි කිං හිමවතඃ ප්රලයං ගතානි

යත්සාවමානපරපිණ්ඩරතා මනුෂ්යාඃ .. 3.24 ..

කිං කන්දාඃ කන්දරේභ්යඃ ප්රලයං උපගතා නිර්ඣරා වා ගිරිභ්යඃ

ප්රධ්වස්තා වා තරුභ්යඃ සරසගලභෘතෝ වල්කලින්යශ්ච ශාඛාඃ .

වීක්ෂ්යන්තේ යන්මුඛානි ප්රසභං අපගතප්රශ්රයාණාං ඛලානාං

දුඃඛාප්තස්වල්පවිත්තස්මයපවනවශානර්තිතභ්රූලතානි .. 3.25 ..

පුණ්යෛර්මූලඵලෛස්තථා ප්රණයිනීං වෘත්තිං කුරුෂ්වාධුනා

භූශය්යාං නවපල්ලවෛරකෘපණෛරුත්තිෂ්ඨ යාවෝ වනම් .

ක්ෂුද්රාණාං අවිවේකමූඪමනසාං යත්රේශ්වරාණාං සදා

විත්තව්යාධිවිකාරවිහ්වලගිරාං නාමාපි න ශ්රූයතේ .. 3.26 ..

ඵලං ස්වේච්ඡාලභ්යං ප්රතිවනං අඛේදං ක්ෂිතිරුහාං

පයඃ ස්ථානේ ස්ථානේ ශිශිරමධුරං පුණ්යසරිතාම් .

මෘදුස්පර්ශා ශය්යා සුලලිතලතාපල්ලවමයී

සහන්තේ සන්තාපං තදපි ධනිනාං ද්වාරි කෘපණාඃ .. 3.27 ..

යේ වර්තන්තේ ධනපතිපුරඃ ප්රාර්ථනාදුඃඛභාජෝ

යේ චාල්පත්වං දධති විෂයාක්ෂේපපර්යාප්තබුද්ධේඃ .

තේෂාං අන්තඃස්ඵුරිතහසිතං වාසරාණි ස්මරේයං

ධ්යානච්ඡේදේ ශිඛරිකුහරග්රාවශය්යානිෂණ්ණඃ .. 3.28 ..

යේ සන්තෝෂනිරන්තරප්රමුදිතස්තේෂාං න භින්නා මුදෝ

යේ ත්වන්යේ ධනලුබ්ධසඞ්කලධියස්තේසාං න තෘෂ්ණාහතා .

ඉත්ථං කස්ය කෘතේ කුතඃ ස විධිනා කීදෘක්පදං සම්පදාං

ස්වාත්මන්යේව සමාප්තහේමමහිමා මේරුර්න මේ රෝචතේ .. 3.29 ..

භික්ෂාහාරං අදෛන්යං අප්රතිසුඛං භීතිච්ඡිදං සර්වතෝ

දුර්මාත්සර්යමදාභිමානමථනං දුඃඛෞඝවිධ්වංසනම් .

සර්වත්රාන්වහං අප්රයත්නසුලභං සාධුප්රියං පාවනං

ශම්භෝඃ සත්රං අවායං අක්ෂයනිධිං ශංසන්ති යෝගීශ්වරාඃ .. 3.30 ..

භෝගේ රෝගභයං කුලේ ච්යුතිභයං විත්තේ නෘපාලාද්භයං

මානේ දෛන්යභයං බලේ රිපුභයං රූපේ ජරායා භයම් .

ශාස්ත්රේ වාදිභයං ගුණේ ඛලභයං කායේ කෘතාන්තාද්භයං

සර්වං වස්තු භයාන්විතං භුවි නෘණාං වෛරාග්යමේවාභයම් .. 3.31 ..

ආක්රාන්තං මරණේන ජන්ම ජරසා චාත්යුජ්ජ්වලං යෞවනං

සන්තෝෂෝ ධනලිප්සයා ශමසුඛං ප්රෞඪාඞ්ගනාවිභ්රමෛඃ .

ලෝකෛර්මත්සරිභිර්ගුණා වනභුවෝ ව්යාලෛර්නෘපා දුර්ජනෛර්

අස්ථෛර්යේණ විභූතයෝ(අ)ප්යපහතා ග්රස්තං න කිං කේන වා .. 3.32 ..

ආධිව්යාධිශතෛර්ජනස්ය විවිධෛරාරෝග්යං උන්මූල්යතේ

ලක්ෂ්මීර්යත්ර පතන්ති තත්ර විවෘතද්වාරා ඉව ව්යාපදඃ .

ජාතං ජාතං අවශ්යං ආශු විවශං මෘත්යුඃ කරෝත්යාත්මසාත්

තත්කිං තේන නිරඞ්කුශේන විධිනා යන්නිර්මිතං සුස්ථිරම් .. 3.33 ..

භෝගාස්තුඞ්ගතරඞ්ගභඞ්ගතරලාඃ ප්රාණාඃ ක්ෂණධ්වංසිනඃ

ස්තෝකාන්යේව දිනානි යෞවනසුඛං ස්ඵූර්තිඃ ප්රියාසු ස්ථිතා .

තත්සංසාරං අසාරං ඒව නිඛිලං බුද්ධ්වා බුධා බෝධකා

ලෝකානුග්රහපේශලේන මනසා යත්නඃ සමාධීයතාම් .. 3.34 ..

භෝගා මේඝවිතානමධ්යවිලසත්සෞදාමිනීචඤ්චලා

ආයුර්වායුවිඝට්ටිතාබ්ජපටලීලීනාම්බුවද්භඞ්ගුරම් .

ලීලා යෞවනලාලසාස්තනුභෘතාං ඉත්යාකලය්ය ද්රුතං

යෝගේ ධෛර්යසමාධිසිද්ධිසුලභේ බුද්ධිං විදධ්වං බුධාඃ .. 3.35 ..

ආයුඃ කල්ලෝලලෝලං කතිපයදිවසස්ථායිනී යෞවනශ්රීඃ

අර්ථාඃ සඞ්කල්පකල්පා ඝනසමයතඩිද්විභ්රමා භෝගපූගාඃ .

කණ්ඨාශ්ලේෂෝපගූඪං තදපි ච න චිරං යත්ප්රියාභිඃ ප්රණීතං

බ්රහ්මණ්යාසක්තචිත්තා භවත භවභයාම්භෝධිපාරං තරීතුම් .. 3.36 ..

කෘච්ඡ්රේණාමේධ්යමධ්යේ නියමිතතනුභිඃ ස්ථීයතේ ගර්භවාසේ

කාන්තාවිශ්ලේෂදුඃඛව්යතිකරවිෂමෝ යෞවනේ චෝපභෝගඃ .

වාමාක්ෂීණාං අවජ්ඤාවිහසිතවසතිර්වෘද්ධභාවෝ(අ)න්යසාධුඃ

සංසාරේ රේ මනුෂ්යා වදත යදි සුඛං ස්වල්පං අප්යස්ති කිඤ්චිත් .. 3.37 ..

ව්යාඝ්රීව තිෂ්ඨති ජරා පරිතර්ජයන්තී

රෝගාශ්ච ශත්රව ඉව ප්රහරන්ති දේහම් .

ආයුඃ පරිස්රවන්ති භින්නඝටාදිවාම්භෝ

ලෝකස්තථාප්යහිතං ආචරතීති චිත්රම් .. 3.38 ..

භෝගා භඞ්ගුරවෘත්තයෝ බහුවිධාස්තෛරේව චායං භවස්තත්

කස්යේහ කෘතේ පරිභ්රමත රේ ලෝකාඃ කෘතං චේෂ්ටතෛඃ .

ආශාපාශශතාපශාන්තිවිශදං චේතඃසමාධීයතාං

කාමෝත්පත්තිවශාත්ස්වධාමනි යදි ශ්රද්දේයං අස්මද්වචඃ .. 3.39 ..

සඛේ ධන්යාඃ කේචිත්ත්රුටිතභවබන්ධව්යතිකරා

වනාන්තේ චිත්තාන්තර්විෂං අවිෂයාශීත්විෂගතාඃ .

ශරච්චන්ද්රජ්යෝත්ස්නාධවලගගනාභෝගසුභගාං

නයන්තේ යේ රාත්රිං සුකෘතචයචින්තෛකශරණාඃ .. 3.39.1 ..

බ්රහ්මේන්ද්රාදිමරුද්ගණාංස්තෘණකණාන්යත්ර ස්ථිතෝ මන්යතේ

යත්ස්වාදාද්විරසා භවන්ති විභවාස්ත්රෛලෝක්යරාජ්යාදයඃ .

භෝගඃ කෝ(අ)පි ස ඒව ඒක පරමෝ නිත්යෝදිතෝ ජෘම්භතේ

භෝඃ සාධෝ ක්ෂණභඞ්ගුරේ තදිතරේ භෝගේ රතිං මා කෘථාඃ .. 3.40 ..

සා රම්යා නගරී මහාන්ස නෘපතිඃ සාමන්තචක්රං ච තත්

පාර්ශ්වේ තස්ය ච සා විදග්ධපරිෂත්තාශ්චන්ද්රබිම්බානනාඃ .

උද්වෘත්තඃ ස රාජපුත්රනිවහස්තේ වන්දිනස්තාඃ කථාඃ

සර්වං යස්ය වශාදගාත්ස්මෘතිපථං කාලාය තස්මෛ නමඃ .. 3.41 ..

යත්රානේකඃ ක්වචිදපි ගෘහේ තත්ර තිෂ්ඨත්යථෛකෝ

යත්රාප්යේකස්තදනු බහවස්තත්ර නෛකෝ(අ)පි චාන්තේ .

ඉත්ථං නේයෞ රජනිදිවසෞ ලෝලයන්ද්වාවිවාක්ෂෞ

කාලඃ කල්යෝ භුවනඵලකේ ක්රීඩති ප්රාණිශාරෛඃ .. 3.42 ..

ආදිත්යස්ය ගතාගතෛරහරහඃ සඞ්ක්ෂීයතේ ජීවිතං

ව්යාපාරෛර්බහුකාර්යභාරගුරුභිඃ කාලෝ(අ)පි න ජ්ඤායතේ .

දෘෂ්ට්වා ජන්මජරාවිපත්තිමරණං ත්රාසශ්ච නෝත්පද්යතේ

පීත්වා මෝහමයීං ප්රමාදමදිරාං උන්මත්තභූතං ජගත් .. 3.43 ..

රාත්රිඃ සෛව පුනඃ ස ඒව දිවසෝ මත්වා මුධා ජන්තවෝ

ධාවන්ත්යුද්යමිනස්තථෛව නිභෘතප්රාරබ්ධතත්තත්ක්රියාඃ .

ව්යාපාරෛඃ පුනර්උක්තභූතවිෂයෛරිත්ථං විධේනාමුනා

සංසාරේණ කදර්ථිතා වයං අහෝ මෝහාන්න ලජ්ජාමහේ .. 3.44 ..

න ධ්යානං පදං ඊශ්වරස්ය විධිවත්සංසාරවිච්ඡිත්තයේ

ස්වර්ගද්වාරකපාටපාටනපටුර්ධර්මෝ(අ)පි නෝපාර්ජිතඃ .

නාරීපීනපයෝධරෝරුයුගලං ස්වප්නේ(අ)පි නාලිඞ්ගිතං

මාතුඃ කේවලං ඒව යෞවනවනච්ඡේදේ කුඨාරා වයම් .. 3.45 ..

නාභ්යස්තා ප්රතිවාදිවෘන්දදමනී විද්යා විනීතෝචිතා

ඛඩ්ගාග්රෛඃ කරිකුම්භපීඨදලනෛර්නාකං න නීතං යශඃ .

කාන්තාකෞම්අලපල්ලවාධරරසඃ පීතෝ න චන්ද්රෝදයේ

තාරුණ්යං ගතං ඒව නිෂ්ඵලං අහෝ ශූන්යාලයේ දීපවත් .. 3.46 ..

විද්යා නාධිගතා කලඞ්කරහිතා විත්තං ච නෝපාර්ජිතං

ශුශ්රූෂාපි සමාහිතේන මනසා පිත්රෝර්න සම්පාදිතා .

ආලෝලායතලෝචනාඃ ප්රියතමාඃ ස්වප්නේ(අ)පි නාලිඞ්ගිතාඃ

කාලෝ(අ)යං පරපිණ්ඩලෝලුපතයා කාකෛරිව ප්රේර්යතේ .. 3.47 ..

වයං යේභ්යෝ ජාතාශ්චිරපරිගතා ඒව ඛලු තේ

සමං යෛඃ සංවෘද්ධාඃ ස්මෘතිවිෂයතාං තේ(අ)පි ගමිතාඃ .

ඉදානීං ඒතේ ස්මඃ ප්රතිදිවසං ආසන්නපතනා

ගතාස්තුල්යාවස්ථාං සිකතිලනදීතීරතරුභිඃ .. 3.48 ..

ආයුර්වර්ෂශතං නෘණාං පරිමිතං රාත්රෞ තද්අර්ධං ගතං

තස්යාර්ධස්ය පරස්ය චාර්ධං අපරං බාලත්වවෘද්ධත්වයෝඃ .

ශේෂං ව්යාධිවියෝගදුඃඛසහිතං සේවාදිභිර්නීයතේ

ජීවේ වාරිතරඞ්ගචඤ්චලතරේ සෞඛ්යං කුතඃ ප්රාණිනාම් .. 3.49 ..

ක්ෂණං බාලෝ භූත්වා ක්ෂණං අපි යුවා කාමරසිකඃ

ක්ෂණං විත්තෛර්හීනඃ ක්ෂණං අපි ච සම්පූර්ණවිභවඃ .

ජරාජීර්ණෛරඞ්ගෛර්නට ඉව බලීමණ්ඩිතතනූර්

නරඃ සංසාරාන්තේ විශති යමධානීයවනිකාම් .. 3.50 ..

ත්වං රාජා වයං අප්යුපාසිතගුරුප්රජ්ඤාභිමානෝන්නතාඃ

ඛ්යාතස්ත්වං විභවෛර්යශාංසි කවයෝ දික්ෂු ප්රතන්වන්ති නඃ .

ඉත්ථං මානධනාතිදූරං උභයෝරප්යාවයෝරන්තරං

යද්යස්මාසු පරාඞ්මුඛෝ(අ)සි වයං අප්යේකාන්තතෝ නිඃස්පෘහා .. 3.51 ..

අර්ථානාං ඊශිෂේ ත්වං වයං අපි ච ගිරාං ඊශ්මහේ යාවදර්ථං

ශූරස්ත්වං වාදිදර්පව්යුපශමනවිධාවක්ෂයං පාටවං නඃ .

සේවන්තේ ත්වාං ධනාඪ්යා මතිමලහතයේ මාං අපි ශ්රෝතුකාමාඃ .

මය්යප්යාස්ථා න තේ චේත්ත්වයි මම නිතරාං ඒව රාජන්නනාස්ථා .. 3.52 ..

වයං ඉහ පරිතුෂ්ටා වල්කලෛස්ත්වං දුකූලෛඃ

සම ඉහ පරිතෝෂෝ නිර්විශේෂෝ විශේෂඃ .

ස තු භවතු දරිද්රෝ යස්ය තෘෂ්ණා විශාලා

මනසි ච පරිතුෂ්ටේ කෝ(අ)ර්ථවාන්කෝ දරිද්රඃ .. 3.53 ..

ඵලං අලං අශනාය ස්වාදු පානාය තෝයං

ක්ෂිතිරපි ශයනාර්ථං වාසසේ වල්කලං ච .

නවධනමධුපානභ්රාන්තසර්වේන්ද්රියාණාං

අවිනයං අනුමන්තුං නෝත්සහේ දුර්ජනානාම් .. 3.54 ..

අශ්නීමහි වයං භික්ෂාං ආශාවාසෝ වසීමහි .

ශයීමහි මහීපෘෂ්ඨේ කුර්වීමහි කිං ඊශ්වරෛඃ .. 3.55 ..

න නටා නා විටා න ගායකා න ච සභ්යේතරවාදචුඤ්චවඃ .

නෘපං ඊක්ෂිතුං අත්ර කේ වයං ස්තනභාරානමිතා න යෝෂිතඃ .. 3.56 ..

විපුලහෘදයෛරීශෛරේතජ්ජගජ්ජනිතං පුරා

විධෘතං අපරෛර්දත්තං චාන්යෛර්විජිත්ය තෘණං යථා .

ඉහ හි භුවනාන්යන්යෛර්ධීරාශ්චතුර්දශ භුඤ්ජතේ

කතිපයපුරස්වාම්යේ පුංසාං ක ඒෂ මදජ්වරඃ .. 3.57 ..

අභුක්තායාං යස්යාං ක්ෂණං අපි න යාතං නෘපශතෛර්

භුවස්තස්යා ලාභේ ක ඉව බහුමානඃ ක්ෂිතිභෘතාම් .

තද්අංශස්යාප්යංශේ තද්අවයලේශේ(අ)පි පතයෝ

විෂාදේ කර්තව්යේ විදධති ජඩාඃ ප්රත්යුත මුදම් .. 3.58 ..

මෘත්පිණ්ඩෝ ජලරේඛයා වලයිතඃ සර්වෝ(අ)ප්යයං නන්වණුඃ

ස්වාංශීකෘත්ය ස ඒව සඞ්ගරශතෛ රාජ්ඤාං ගණා භුඤ්ජතේ .

යේ දද්යුර්දදතෝ(අ)ථවා කිං අපරං ක්ෂුද්රා දරිද්රං භෘශං

ධිග්ධික්තාන්පුරුෂාධමාන්ධනකණාන්වාඤ්ඡන්ති තේභ්යෝ(අ)පි යේ .. 3.59 ..

ස ජාතඃ කෝ(අ)ප්යාසීන්මදනරිපුණා මූර්ධ්නි ධවලං

කපාලං යස්යෝච්චෛර්විනිහිතං අලඞ්කාරවිධයේ .

නෘභිඃ ප්රාණත්රාණප්රවණමතිභිඃ කෛශ්චිදධුනා

නමද්භිඃ කඃ පුංසාං අයං අතුලදර්පජ්වරභරඃ .. 3.60 ..

පරේෂාං චේතාංසි ප්රතිදිවසං ආරාධ්ය බහුධා

ප්රසාදං කිං නේතුං විශසි හෘදය ක්ලේශකලිතම් .

ප්රසන්නේ ත්වය්යන්තඃසවයමුදිතචින්තාමණිගණෝ

විවික්තඃ සඞ්කල්පඃ කිං අභිලෂිතං පුෂ්යති න තේ .. 3.61 ..

සත්යාං ඒව ත්රිලෝකීසරිති හරශිරශ්චුම්බිනීවච්ඡටායාං

සද්වෘත්තිං කල්පයන්ත්යාං බටවිටපභවෛර්වල්කලෛඃ සත්ඵලෛශ්ච .

කෝ(අ)යං විද්වාන්විපත්තිජ්වරජනිතරුජාතීවදුඃඛාසිකානාං

වක්ත්රං වීක්ෂේත දුඃස්ථේ යදි හි න විභෘයාත්ස්වේ කුටුම්බේ(අ)නුකම්පාම් .. 3.61.1 ..

පරිභ්රමසි කිං මුධා ක්වචන චිත්ත විශ්රාම්යතාං

ස්වයං භවති යද්යථා භවති තත්තථා නාන්යථා .

අතීතං අනනුස්මරන්නපි ච භාව්යසඞ්කල්පයන්නතර්කිත

සමාගමානුභවාමි භෝගනාහම් .. 3.62 ..

ඒතස්මාද්විරමේන්ද්රියාර්ථගහනාදායාසකාදාශ්රයශ්රේයෝ

මාර්ගං අශේෂදුඃඛශමනව්යාපාරදක්ෂං ක්ෂණාත් .

ස්වාත්මීභාවං උපෛහි සන්ත්යජ නිජාං කල්ලෝලලෝලං ගතිං

මා භූයෝ භජ භඞ්ගුරාං භවරතිං චේතඃ ප්රසීදාධුනා .. 3.63 ..

මෝහං මාර්ජය තාං උපාර්ජය රතිං චන්ද්රාර්ධචූඩාමණෞ

චේතඃ ස්වර්ගතරඞ්ගිණීතටභුවාං ආසඞ්ගං අඞ්ගීකුරු .

කෝ වා වීචිෂු බුද්බුදේෂු ච තඩිල්ලේඛාසු ච ශ්රීෂු ච

ජ්වාලාග්රේෂු ච පන්නගේෂු සරිද්වේගේෂු ච චප්රත්යයඃ .. 3.64 ..

චේතශ්චින්තය මා රමාං සකෘදිමාං අස්ථායිනීං ආස්ථයා

භූපාලභ්රුකුටීකුටීවිහරණව්යාපාරපණ්යාඞ්ගනාම් .

කන්ථාකඤ්චුකිනඃ ප්රවිශ්ය භවනද්වාරාණි වාරාණසීරථ්යා

පඞ්ක්තිෂු පාණිපාත්රපතිතාං භික්ෂාං අපේක්ෂාමහේ .. 3.65 ..

අග්රේ ගීතං සරසකවයඃ පාර්ශ්වයෝර්දාක්ෂිණාත්යාඃ

පශ්චාල්ලීලාවලයරණිතං චාමරග්රාහිණීනාම් .

යද්යස්ත්යේවං කුරු භවරසාස්වාදනේ ලම්පටත්වං

නෝ චේච්චේතඃ ප්රවිශ සහසා නිර්විකල්පේ සමාධෞ .. 3.66 ..

ප්රාප්තාඃ ශ්රියඃ සකලකාමදුධාස්තතඃ කිං

න්යස්තං පදං ශිරසි විද්විෂතාං තතඃ කිම් .

සම්පාදිතාඃ ප්රණයිනෝ විභවෛස්තතඃ කිං

කල්පං ස්ථිතාස්තනුභෘතාං තනවස්තතඃ කිම් .. 3.67 ..

භක්තිර්භවේ මරණජන්මභයං හෘදිස්ථං

ස්නේහෝ න බන්ධුෂු න මන්මථජා විකාරාඃ .

සංසර්ජ දෝෂරහිතා විජයා වනාන්තා

වෛරාග්යං අස්ති කිං ඉතඃ පරමර්ථනීයම් .. 3.68 ..

තස්මාදනන්තං අජරං පරමං විකාසි

තද්බ්රහ්ම චින්තය කිං ඒභිරසද්විකල්පෛඃ .

යස්යානුෂඞ්ගිණ ඉමේ භුවනාධිපත්යභෝගාදයඃ

කෘපණලෝකමතා භවන්ති .. 3.69 ..

පාතාලං ආවිශසි යාසි නභෝ විලඞ්ඝ්ය

දිඞ්මණ්ඩලං භ්රමසි මානස චාපලේන .

භ්රාන්ත්යාපි ජාතු විමලං කථං ආත්මනීනං

න බ්රහ්ම සංසරසි නිර්වෘතිං ඒෂි යේන .. 3.70 ..

කිං වේදෛඃ ස්මෘතිභිඃ පුරාණපඨනෛඃ ශාස්ත්රෛර්මහාවිස්තරෛඃ

ස්වර්ගග්රාමකුටීනිවාසඵලදෛඃ කර්මක්රියාවිභ්රමෛඃ .

මුක්ත්වෛකං භවදුඃඛභාරරචනාවිධ්වංසකාලානලං

ස්වාත්මානන්දපදප්රවේශකලනං ශේසෛර්වාණිග්වෘත්තිභිඃ .. 3.71 ..

නායං තේ සමයෝ රහස්යං අධුනා නිද්රාති නාථෝ යදි

ස්ථිත්වා ද්රක්ෂ්යති කුප්යති ප්රභුරිති ද්වාරේෂු යේෂාං වචඃ .

චේතස්තානපහාය යාහි භවනං දේවස්ය විශ්වේශිතුර්

නිර්දෞවාරිකනිර්දයෝක්ත්ය්අපරුෂං නිඃසෞම්අශර්මප්රදම් .. 3.71.1 ..

යතෝ මේරුඃ ශ්රීමාන්නිපතති යුගාන්තාග්නිවලිතඃ

සමුද්රාඃ ශුෂ්යන්ති ප්රචුරමකරග්රාහනිලයාඃ .

ධරා ගච්ඡත්යන්තං ධරණිධරපාදෛරපි ධෘතා

ශරීරේ කා වාර්තා කරිකලභකර්ණාග්රචපලේ .. 3.72 ..

ගාත්රං සඞ්කුචිතං ගතිර්විගලිතා භ්රෂ්ටා ච දන්තාවලිර්

දෘෂ්ටිර්නක්ෂ්යති වර්ධතේ බධිරතා වක්ත්රං ච ලාලායතේ .

වාක්යං නාද්රියතේ ච බාන්ධවජනෝ භාර්යා න ශුශ්රූෂතේ

හා කෂ්ටං පුරුෂස්ය ජීර්ණවයසඃ පුත්රෝ(අ)ප්යමිත්රායතේ .. 3.73 ..

වර්ණං සිතං ශිරසි වීක්ෂ්ය ශිරෝරුහාණාං

ස්ථානං ජරාපරිභවස්ය තදා පුමාංසම් .

ආරෝපිතාංස්ථිශතකං පරිහෘත්ය යාන්ති

චණ්ඩාලකූපං ඉව දූරතරං තරුණ්යඃ .. 3.74 ..

යාවත්ස්වස්ථං ඉදං ශරීරං අරුජං යාවච්ච දූරේ ජරා

යාවච්චේන්ද්රියශක්තිරප්රතිහතා යාවත්ක්ෂයෝ නායුෂඃ .

ආත්මශ්රේයසි තාවදේව විදුෂා කාර්යඃ ප්රයත්නෝ මහාන්

සන්දීප්තේ භවනේ තු කූපඛනනං ප්රත්යුද්යමඃ කීදෘශඃ .. 3.75 ..

තපස්යන්තඃ සන්තඃ කිං අධිනිවසාමඃ සුරනදීං

ගුණෝදාරාන්දාරානුත පරිචරාමඃ සවිනයම් .

පිබාමඃ ශාස්ත්රෞඝානුතවිවිධකාව්යාමෘතරසාන්

න විද්මඃ කිං කුර්මඃ කතිපයනිමේෂායුෂි ජනේ .. 3.76 ..

දුරාරාධ්යාශ්චාමී තුරගචලචිත්තාඃ ක්ෂිතිභුජෝ

වයං තු ස්ථූලේච්ඡාඃ සුමහති ඵලේ බද්ධමනසඃ .

ජරා දේහං මෘත්යුර්හරති දයිතං ජීවිතං ඉදං

සඛේ නාන්යච්ඡ්රේයෝ ජගති විදුෂේ(අ)න්යත්ර තපසඃ .. 3.77 ..

මානේ ම්ලායිනි ඛණ්ඩිතේ ච වසුනි ව්යර්ථේ ප්රයාතේ(අ)ර්ථිනි

ක්ෂීණේ බන්ධුජනේ ගතේ පරිජනේ නෂ්ටේ ශනෛර්යෞවනේ .

යුක්තං කේවලං ඒතදේව සුධියාං යජ්ජහ්නුකන්යාපයඃපූතාග්රාව

ගිරීන්ද්රකන්දරතටීකුඤ්ජේ නිවාසඃ ක්වචිත් .. 3.78 ..

රම්යාශ්චන්ද්රමරීචයස්තෘණවතී රම්යා වනාන්තස්ථලී

රම්යං සාධුසමාගමාගතසුඛං කාව්යේෂු රම්යාඃ කථාඃ .

කෝපෝපාහිතබාෂ්පබින්දුතරලං රම්යං ප්රියායා මුඛං

සර්වං රම්යං අනිත්යතාං උපගතේ චිත්තේ න කිඤ්චිත්පුනඃ .. 3.79 ..

රම්යං හර්ම්යතලං න කිං වසතයේ ශ්රව්යං න ගේයාදිකං

කිං වා ප්රාණසමාසමාගමසුඛං නෛවාධිකප්රීතයේ .

කින්තු භ්රාන්තපතඞ්ගක්ෂපවනව්යාලෝලදීපාඞ්කුරච්ඡායා

චඤ්චලං ආකලය්ය සකලං සන්තෝ වනාන්තං ගතාඃ .. 3.80 ..

ආ සංසාරාත්ත්රිභුවනං ඉදං චින්වතාං තාත්තාදෘඞ්නෛවාස්මාකං

නයනපදවීං ශ්රෝත්රමාර්ගං ගතෝ වා .

යෝ(අ)යං ධත්තේ විෂයකරිණෝ ගාඪගූඪාභිමානක්ෂීවස්යාන්තඃ

කරණකරිණඃ සංයමාලානලීලාම් .. 3.81 ..

යදේතත්ස්වච්ඡන්දං විහරණං අකාර්පණ්යං අශනං

සහාර්යෛඃ සංවාසඃ ශ්රුතං උපශමෛකව්රතඵලම් .

මනෝ මන්දස්පන්දං බහිරපි චිරස්යාපි විමෘශන්න

ජානේ කස්යෛෂා පරිණතිරුදාරස්ය තපසඃ .. 3.82 ..

ජීර්ණා ඒව මනෝරථාශ්ච හෘදයේ යාතං ච තද්යෞවනං

හන්තාඞ්ගේෂු ගුණාශ්බන්ධ්යඵලතාං යාතා ගුණජ්ඤෛර්විනා .

කිං යුක්තං සහසාභ්යුපෛති බලවාන්කාලඃ කෘතාන්තෝ(අ)ක්ෂමී

හා ජ්ඤාතං මදනාන්තකාඞ්ඝ්රියුගලං මුක්ත්වාස්ති නාන්යෝ ගතිඃ .. 3.83 ..

මහේශ්වරේ වා ජගතාං අධීශ්වරේ

ජනාර්දනේ වා ජගද්අන්තරාත්මනි .

න වස්තුභේදප්රතිපත්තිරස්ති මේ

තථාපි භක්තිස්තරුණේන්දුශේඛරේ .. 3.84 ..

ස්ඵුරත්ස්ඵාරජ්යෝත්ස්නාධවලිතතලේ ක්වාපි පුලිනේ

සුඛාසීනාඃ ශාන්තධ්වන්තිසු රජනීෂු ද්යුසරිතඃ .

භවාභෝගෝද්විග්නාඃ ශිව ශිව ශිවේත්යුච්චවචසඃ

කදා යාස්යාමෝ(අ)තර්ගතබහුලබාෂ්පාකුලදශාම් .. 3.85 ..

මහාදේවෝ දේවඃ සරිදපි ච සෛෂා සුරසරිද්ගුහා

ඒවාගාරං වසනං අපි තා ඒව හරිතඃ .

සුහෘදා කාලෝ(අ)යං ව්රතං ඉදං අදෛන්යව්රතං ඉදං

කියද්වා වක්ෂ්යාමෝ වටවිටප ඒවාස්තු දයිතා .. 3.85.1 ..

විතීර්ණේ සර්වස්වේ තරුණකරුණාපූර්ණහෘදයාඃ

ස්මරන්තඃ සංසාරේ විගුණපරිණාමාං විධිගතිම් .

වයං පුණ්යාරණ්යේ පරිණතශරච්චන්ද්රකිරණාස්

ත්රියාමා නේස්යාමෝ හරචරණචින්තෛකශරණාඃ .. 3.86 ..

කදා වාරාණස්යාං අමරතටිනීරෝධසි වසන්

වසානඃ කෞපීනං ශිරසි නිදධානෝ(අ)ඤ්ජලිපුටම් .

අයේ ගෞරීනාථ ත්රිපුරහර ශම්භෝ ත්රිනයන

ප්රසීදේත්යාක්රෝශන්නිමිෂං ඉව නේෂ්යාමි දිවසාන් .. 3.87 ..

උද්යානේෂු විචිත්රභෝජනවිධිස්තීව්රාතිතීව්රං තපඃ

කෞපීනාවරණං සුවස්ත්රං අමිතං භික්ෂාටනං මණ්ඩනම් .

ආසන්නං මරණං ච මඞ්ගලසමං යස්යාං සමුත්පද්යතේ

තාං කාශීං පරිහෘත්ය හන්ත විබුධෛරන්යත්ර කිං ස්ථීයතේ .. 3.87.1 ..

ස්නාත්වා ගාඞ්ගෛඃ පයෝභිඃ ශුචිකුසුමඵලෛරර්චයිත්වා විභෝ ත්වා

ධ්යේයේ ධ්යානං නිවේශ්ය ක්ෂිතිධරකුහරග්රාවපර්යඞ්කමූලේ .

ආත්මාරාමඃ ඵලාශී ගුරුවචනරතස්ත්වත්ප්රසාදාත්ස්මරාරේ

දුඃඛං මෝක්ෂ්යේ කදාහං සමකරචරණේ පුංසි සේවාසමුත්ථම් .. 3.88 ..

ඒකාකී නිඃස්පෘහඃ ශාන්තඃ පාණිපාත්රෝ දිගම්බරඃ .

කදා ශම්භෝ භවිෂ්යාමි කර්මනිර්මූලනක්ෂමඃ .. 3.89 ..

පාණිං පාත්රයතාං නිසර්ගශුචිනා භෛක්ෂේණ සන්තුෂ්යතාං

යත්ර ක්වාපි නිෂීදතාං බහුතෘණං විශ්වං මුහුඃ පශ්යතාම් .

අත්යාගේ(අ)පි තනෝරඛණ්ඩපරමානන්දාවබෝධස්පෘශා

මධ්වා කෝ(අ)පි ශිවප්රසාදසුලභඃ සම්පත්ස්යතේ යෝගිනාම් .. 3.90 ..

කෞපීනං ශතඛණ්ඩජර්ජරතරං කන්ථා පුනස්තාදෘශී

නෛශ්චින්ත්යං නිරපේක්ෂභෛක්ෂ්යං අශනං නිද්රා ශ්මශානේ වනේ .

ස්වාතන්ත්ර්යේණ නිරඞ්කුශං විහරණං ස්වාන්තං ප්රශාන්තං සදා

ස්ථෛර්යං යෝගමහෝත්සවේ(අ)පි ච යදි ත්රෛලෝක්යරාජ්යේන කිම් .. 3.91 ..

බ්රහ්මාණ්ඩං මණ්ඩලීමාත්රං කිං ලෝභාය මනස්විනඃ .

ශඵරීස්ඵුර්තේනාබ්ධිඃ ක්ෂුබ්ධෝ න ඛලු ජායතේ .. 3.92 ..

මාතර්ලක්ෂ්මි භජස්ව කඤ්චිදපරං මත්කාඞ්ක්ෂිණී මා ස්ම භූර්

භෝගේෂු ස්පෘහයාලවස්තව වශේ කා නිඃස්පෘහාණාං අසි .

සද්යඃ ස්යූතපලාශපත්රපුටිකාපාත්රෛඃ පවිත්රීකෘතෛර්

භික්ෂාවස්තුභිරේව සම්ප්රති වයං වෘත්තිං සමීහාමහේ .. 3.93 ..

මහාශය්යා පෘථ්වී විපුලං උපධානං භුජලතාං

විතානං චාකාශං ව්යජනං අනුකූලෝ(අ)යං අනිලඃ .

ශරච්චන්ද්රෝ දීපෝ විරතිවනිතාසඞ්ගමුදිතඃ

සුඛී ශාන්තඃ ශේතේ මුනිරතනුභූතිර්නෘප ඉව .. 3.94 ..

භික්ෂාසී ජනමධ්යසඞ්ගරහිතඃ ස්වායත්තචේෂ්ටඃ සදා

හානාදානවිරක්තමාර්ගනිරතඃ කශ්චිත්තපස්වී ස්ථිතඃ .

රථ්යාකීර්ණවිශීර්ණජීර්ණවසනඃ සම්ප්රාප්තකන්ථාසනෝ

නිර්මානෝ නිරහඞ්කෘතිඃ ශමසුඛාභෝගෛකබද්ධස්පෘහඃ .. 3.95 ..

චණ්ඩාලඃ කිං අයං ද්විජාතිරථවා ශූද්රෝ(අ)ථ කිං තාපසඃ

කිං වා තත්ත්වවිවේකපේශලමතිර්යෝගීශ්වරඃ කෝ(අ)පි කිම් .

ඉත්යුත්පන්නවිකල්පජල්පමුඛරෛරාභාෂ්යමාණා ජනෛර්

න ක්රුද්ධාඃ පථි නෛව තුෂ්ටමනසෝ යාන්ති ස්වයං යෝගිනඃ .. 3.96 ..

හිංසාශූන්යං අයත්නලභ්යං අශනං ධාත්රා මරුත්කල්පිතං

ව්යාලානං පශවස්තෘණාඞ්කුරභුජස්තුෂ්ටාඃ ස්ථලීශායිනඃ .

සංසාරාර්ණවලඞ්ඝනක්ෂමධියාං වෘත්තිඃ කෘතා සා නෘණාං

තාං අන්වේෂයතාං ප්රයාන්ති සතතං සර්වං සමාප්තිං ගුණාඃ .. 3.97 ..

ගඞ්ගාතීරේ හිමගිරිශිලාබද්ධපද්මාසනස්ය

බ්රහ්මධ්යානාභ්යසනවිධිනා යෝගනිද්රාං ගතස්ය .

කිං තෛර්භාව්යං මම සුදිවසෛර්යත්ර තේ නිර්විශඞ්කාඃ

කණ්ඩූයන්තේ ජරඨහරිණාඃ ස්වාඞ්ගං අඞ්ගේ මදීයේ .. 3.98 ..

ජීර්ණාඃ කන්ථා තතඃ කිං සිතං අමලපටං පට්ටසූත්රං තතඃ කිං

ඒකා භාර්යා තතඃ කිං හයකරිසුගණෛරාවෘතෝ වා තතඃ කිම් .

භක්තං භුක්තං තතඃ කිං කදශනං අථවා වාසරාන්තේ තතඃ කිං

ව්යක්තජ්යෝතිර්න වාන්තර්මථිතභවභයං වෛභවං වා තතඃ කිම් .. 3.98.1 ..

පාණිඃ පාත්රං පවිත්රං භ්රමණපරිගතං භෛක්ෂ්යං අක්ෂය්යං අන්නං

විස්තීර්ණං වස්ත්රං ආශාදශකං අචපලං තල්පං අස්වල්පං උර්වීම් .

යේෂාං නිඃසඞ්ගතාඞ්ගීකරණපරිණතස්වාන්තසන්තෝෂිණස්තේ

ධන්යාඃ සන්න්යස්තදෛන්යව්යතිකරනිකරාඃ කර්ම නිර්මූලයන්ති .. 3.99 ..

ත්රෛලෝක්යාධිපතිත්වං ඒව විරසං යස්මින්මහාශාසනේ

තල්ලබ්ධ්වාසනවස්ත්රමානඝටනේ භෝගේ රතිං මා කෘථාඃ .

භෝගඃ කෝ(අ)පි ස ඒක ඒව පරමෝ නිත්යෝදිතා ජෘම්භනේ

යත්ස්වාදාද්විරසා භවන්ති විසයාස්ත්රෛලෝක්යරාජ්යාදයඃ .. 3.99.1 ..

මාතර්මේදිනි තාත මාරුති සඛේ තේජඃ සුබන්ධෝ ජල

භ්රාතර්ව්යෞම්අ නිබද්ධ ඒෂ භවතාං අන්ත්යඃ ප්රණාමාඤ්ජලිඃ .

යුෂ්මත්සඞ්ගවශෝපජාතසුකෘතස්ඵාරස්ඵුරන්නිර්මලජ්ඤානාපාස්ත

සමස්තමෝහමහිමා ලීනේ පරබ්රහ්මණි .. 3.100 ..

ශය්යා ශෛලශිලාගෘහං ගිරිගුහා වස්ත්රං තරුණාං ත්වචඃ

සාරඞ්ගාඃ සුහෘදෝ නනු ක්ෂිතිරුහාං වෘත්තිඃ ඵලෛඃ කෞම්අලෛඃ .

යේසාං නිර්ඣරං අම්බුපානං උචිතං රත්යෛ තු විද්යාඞ්ගනා

මන්යේ තේ පරමේශ්වරාඃ ශිරසි යරි බද්ධෝ න සේවාඤ්ජලිඃ .. 3.101 ..

ධෛර්යං යස්ය පිතා ක්ෂමා ච ජනනී ශාන්තිශ්චිරං ගේහිනී

සත්යං මිත්රං ඉදං දයා ච භගිනී භ්රාතා මනඃසංයමඃ .

ශය්යා භූමිතලං දිශෝ(අ)පි වසනං ජ්ඤානාමෘතං භෝජනං

හ්යේතේ යස්ය කුටුම්බිනෝ වද සඛේ කස්මාද්භයං යෝගිනඃ .. 3.102 ..

අහෝ වා හාරේ වා බලවති රිපෞ වා සුහෘදි වා

මණෞ වා ලෝෂ්ඨේ වා කුසුමශයනේ වා දෘෂදි වා .

තෘණේ වා ස්ත්රෛණේ වා මම සමදෘශෝ යාන්ති දිවසාඃ

ක්වචිත්පුණ්යාරණ්යේ ශිව ශිව ශිවේති ප්රලපතඃ .. 3.103 ..

Roman (IAST) Transliteration

cūḍottaṃsitacandracārukalikācañcacchikhābhāsvaro

līlādagdhavilolakāmaśalabhaḥ śreyodaśāgre sphuran |

antaḥsphūrjadapāramohatimiraprāgbhāraṃ uccāṭayan

śvetaḥsadmani yogināṃ vijayate jñānapradīpo haraḥ || 3.1 ||

bhrāntaṃ deśaṃ anekadurgaviṣamaṃ prāptaṃ na kiñcitphalaṃ

tyaktvā jātikulābhimānaṃ ucitaṃ sevā kṛtā niṣphalā |

bhuktaṃ mānavivarjitaṃ paragṛheṣvāśaṅkayā kākavat

tṛṣṇe jṛmbhasi pāpakarmapiśune nādyāpi santuṣyasi || 3.2 ||

utkhātaṃ nidhiśaṅkayā kṣititalaṃ dhmātā girerdhātavo

nistīrṇaḥ saritāṃ patirnṛpatayo yatnena santoṣitāḥ |

mantrārādhanatatpareṇa manasā nītāḥ śmaśāne niśāḥ

prāptaḥ kāṇavarāṭako'pi na mayā tṛṣṇe sakāmā bhava || 3.3 ||

khalālāpāḥ sauḍhāḥ kathaṃ api tadārādhanaparairnigṛhyāntar

bāṣpaṃ hasitaṃ api śūnyena manasā |

kṛto vittastambhapratihatadhiyāṃ añjalirapi

tvaṃ āśe moghāśe kima aparaṃ ato nartayasi mām || 3.4 ||

amīṣāṃ prāṇānāṃ tulitavisinīpatrapayasāṃ

kṛte kiṃ nāsmābhirvigalitavivekairvyavasitam |

yadāḍhyānāṃ agre draviṇamadaniḥsañjñamanasāṃ

kṛtaṃ māvavrīḍairnijaguṇakathāpātakaṃ api || 3.5 ||

kṣāntaṃ na kṣamayā gṛhocitasukhaṃ tyaktaṃ na santoṣataḥ

soḍho duḥsahaśītatāpapavanakleśo na taptaṃ tapaḥ |

dhyātaṃ vittaṃ aharniśaṃ nityamitaprāṇairna śambhoḥ padaṃ

tattatkarma kṛtaṃ yadeva munibhistaistaiḥ phalairvañcitāḥ || 3.6 ||

bhogā na bhuktā vayaṃ eva bhuktās

tapo na taptaṃ vayaṃ eva taptāḥ |

kālo na yāto vayaṃ eva yātāstṛṣṇā

na jīrṇā vayaṃ eva jīrṇāḥ || 3.7 ||

balibhirmukhaṃ ākrāntaṃ palitenāṅkitaṃ śiraḥ |

gātrāṇi śithilāyante tṛṣṇaikā taruṇāyate || 3.8 ||

vivekavyākośe vidadhati same śāmyati tṛṣā

pariṣvaṅge tuṅge prasaratitarāṃ sā pariṇatā |

jarājīrṇaiśvaryagrasanagahanākṣepakṛpaṇastṛṣāpātraṃ

yasyāṃ bhavati marutāṃ apyadhipatiḥ || 3.8.1 ||

nivṛttā bhogecchā puruṣabahumāno'pi galitaḥ

samānāḥ svaryātāḥ sapadi suhṛdo jīvitasamāḥ |

śanairyaṣṭyutthānaṃ ghanatimiraruddhe ca nayane

aho mūḍhaḥ kāyastadapi maraṇāpāyacakitaḥ || 3.9 ||

āśā nāma nadī manorathajalā tṛṣṇātaraṅgākulā

rāgagrāhavatī vitarkavihagā dhairyadrumadhvaṃsinī |

mohāvartasudustarātigahanā prottuṅgacintātaṭī

tasyāḥ paragatā viśuddhaṃ alaso nandanti yogīśvarāḥ || 3.10 ||

na saṃsārotpannaṃ caritaṃ anupaśyāmi kuśalaṃ

vipākaḥ puṇyānāṃ janayati bhayaṃ me vimṛśataḥ |

mahadbhiḥ puṇyaughaiściraparigṛhītāśca viṣayā

mahānto jāyante vyasanaṃ iva dātuṃ viṣayiṇām || 3.11 ||

avaśyaṃ yātāraścirataraṃ uṣitvāpi viṣayā

viyoge ko bhedastyajati na jano yatsvayaṃ amūn |

vrajantaḥ svātantryādatulaparitāpāya manasaḥ

svayaṃ tyaktā hyete śamasukhaṃ anantaṃ vidadhati || 3.12 ||

brahmajñānavivekanirmaladhiyaḥ kurvantyaho duṣkaraṃ

yanmuñcantyupabhogabhāñjyapi dhanānyekāntato niḥspṛhāḥ |

samprātānna purā na samprati na ca prāptau dṛḍhapratyayān

vāñchāmātraparigrahānapi paraṃ tyaktuṃ na śaktā vayam || 3.13 ||

dhanyānāṃ girikandareṣu vasatāṃ jyotiḥ paraṃ dhyāyatāmānandāśru

jalaṃ pibanti śakunā niḥśaṅkaṃ aṅkeśayāḥ |

asmākaṃ tu manorathoparacitaprāsādavāpītaṭakrīḍā

kānanakelikautukajuṣāṃ āyuḥ paraṃ kṣīyate || 3.14 ||

bhikṣāśataṃ tadapi nīrasaṃ ekabāraṃ

śayyā ca bhūḥ parijano nijadehamātram |

vastraṃ viśīrṇaśatakhaṇḍamayī ca kanthā

hā hā tathāpi viṣayā na parityajanti || 3.15 ||

stanau māṃsagranthī kanakakalaśāvityupamitī

mukhaṃ śleṣmāgāraṃ tadapi ca śaśāṅkena tulitam |

sravanmūtraklinnaṃ karivaraśiraspardhi jaghanaṃ

muhurnindyaṃ rūpaṃ kavijanaviśeṣairgurukṛtam || 3.16 ||

eko rāgiṣu rājate priyatamādehārdhahārī haro

nīrāgeṣu jano vimuktalalanāsaṅgo na yasmātparaḥ |

durvārasmarabāṇapannagaviṣavyābiddhamugdho janaḥ

śeṣaḥ kāmaviḍambitānna viṣayānbhoktuṃ na moktuṃ kṣamaḥ || 3.17 ||

ajānandāhātmyaṃ patatu śalabhastīvradahane

sa mīno'pyajñānādbaḍiśayutaṃ aśnātu piśitam |

vijānanto'pyete vayaṃ iha viyajjālajaṭilān

na muñcāmaḥ kānāṃ ahaha gahano mohamahimā || 3.18 ||

tṛṣā śuṣyatyāsye pibati salilaṃ śītamadhuraṃ

kṣudhārtaḥ śālyannaṃ kavalayati māṃsādikalitam |

pradīpte kāmāgnau sudṛḍhataraṃ āliṅgati vadhūṃ

pratīkāraṃ vyādhaḥ sukhaṃ iti viparyasyati janaḥ || 3.19 ||

tuṅgaṃ veśma sutāḥ satāṃ abhimatāḥ saṅkhyātigāḥ sampadaḥ

kalyāṇī dayitā vayaśca navaṃ ityajñānamūḍho janaḥ |

matvā viśvaṃ anaśvaraṃ niviśate saṃsārakārāgṛhe

sandṛśya kṣaṇabhaṅguraṃ tadakhilaṃ dhanyastu sannyasyati || 3.20 ||

dīnā dīnamukhaiḥ sadaiva śiśukairākṛṣṭajīrṇāmbarā

krośadbhiḥ kṣudhitairnirannavidhurā dṛśyā na cedgehinī |

yācñābhaṅgabhayena gadgadagalatruṭyadvilīnākṣaraṃ

ko dehīti vadetsvadagdhajaṭharasyārthe manasvī pumān || 3.21 ||

abhimatamahāmānagranthiprabhedapaṭīyasī

gurutaraguṇagrāmābhojasphuṭojjvalacandrikā |

vipulavilallajjāvallīvitānakuṭhārikā

jaṭharapiṭharī duspureyaṃ karoti viḍambanam || 3.22 ||

puṇye grāme vane vā mahati sitapaṭacchannapālī kapāliṃ

hyādāya nyāyagarbhadvijahutahutabhugdhūmadhūmropakaṇṭhe |

dvāraṃ dvāraṃ praviṣṭo varaṃ udaradarīpūraṇāya kṣudhārto

mānī prāṇaiḥ sanātho na punaranudinaṃ tulyakulyesu dīnaḥ || 3.23 ||

gaṅgātaraṅgakaṇaśīkaraśītalāni

vidyādharādhyuṣitacāruśilātalāni |

sthānāni kiṃ himavataḥ pralayaṃ gatāni

yatsāvamānaparapiṇḍaratā manuṣyāḥ || 3.24 ||

kiṃ kandāḥ kandarebhyaḥ pralayaṃ upagatā nirjharā vā giribhyaḥ

pradhvastā vā tarubhyaḥ sarasagalabhṛto valkalinyaśca śākhāḥ |

vīkṣyante yanmukhāni prasabhaṃ apagatapraśrayāṇāṃ khalānāṃ

duḥkhāptasvalpavittasmayapavanavaśānartitabhrūlatāni || 3.25 ||

puṇyairmūlaphalaistathā praṇayinīṃ vṛttiṃ kuruṣvādhunā

bhūśayyāṃ navapallavairakṛpaṇairuttiṣṭha yāvo vanam |

kṣudrāṇāṃ avivekamūḍhamanasāṃ yatreśvarāṇāṃ sadā

vittavyādhivikāravihvalagirāṃ nāmāpi na śrūyate || 3.26 ||

phalaṃ svecchālabhyaṃ prativanaṃ akhedaṃ kṣitiruhāṃ

payaḥ sthāne sthāne śiśiramadhuraṃ puṇyasaritām |

mṛdusparśā śayyā sulalitalatāpallavamayī

sahante santāpaṃ tadapi dhanināṃ dvāri kṛpaṇāḥ || 3.27 ||

ye vartante dhanapatipuraḥ prārthanāduḥkhabhājo

ye cālpatvaṃ dadhati viṣayākṣepaparyāptabuddheḥ |

teṣāṃ antaḥsphuritahasitaṃ vāsarāṇi smareyaṃ

dhyānacchede śikharikuharagrāvaśayyāniṣaṇṇaḥ || 3.28 ||

ye santoṣanirantarapramuditasteṣāṃ na bhinnā mudo

ye tvanye dhanalubdhasaṅkaladhiyastesāṃ na tṛṣṇāhatā |

itthaṃ kasya kṛte kutaḥ sa vidhinā kīdṛkpadaṃ sampadāṃ

svātmanyeva samāptahemamahimā merurna me rocate || 3.29 ||

bhikṣāhāraṃ adainyaṃ apratisukhaṃ bhīticchidaṃ sarvato

durmātsaryamadābhimānamathanaṃ duḥkhaughavidhvaṃsanam |

sarvatrānvahaṃ aprayatnasulabhaṃ sādhupriyaṃ pāvanaṃ

śambhoḥ satraṃ avāyaṃ akṣayanidhiṃ śaṃsanti yogīśvarāḥ || 3.30 ||

bhoge rogabhayaṃ kule cyutibhayaṃ vitte nṛpālādbhayaṃ

māne dainyabhayaṃ bale ripubhayaṃ rūpe jarāyā bhayam |

śāstre vādibhayaṃ guṇe khalabhayaṃ kāye kṛtāntādbhayaṃ

sarvaṃ vastu bhayānvitaṃ bhuvi nṛṇāṃ vairāgyamevābhayam || 3.31 ||

ākrāntaṃ maraṇena janma jarasā cātyujjvalaṃ yauvanaṃ

santoṣo dhanalipsayā śamasukhaṃ prauḍhāṅganāvibhramaiḥ |

lokairmatsaribhirguṇā vanabhuvo vyālairnṛpā durjanair

asthairyeṇa vibhūtayo'pyapahatā grastaṃ na kiṃ kena vā || 3.32 ||

ādhivyādhiśatairjanasya vividhairārogyaṃ unmūlyate

lakṣmīryatra patanti tatra vivṛtadvārā iva vyāpadaḥ |

jātaṃ jātaṃ avaśyaṃ āśu vivaśaṃ mṛtyuḥ karotyātmasāt

tatkiṃ tena niraṅkuśena vidhinā yannirmitaṃ susthiram || 3.33 ||

bhogāstuṅgataraṅgabhaṅgataralāḥ prāṇāḥ kṣaṇadhvaṃsinaḥ

stokānyeva dināni yauvanasukhaṃ sphūrtiḥ priyāsu sthitā |

tatsaṃsāraṃ asāraṃ eva nikhilaṃ buddhvā budhā bodhakā

lokānugrahapeśalena manasā yatnaḥ samādhīyatām || 3.34 ||

bhogā meghavitānamadhyavilasatsaudāminīcañcalā

āyurvāyuvighaṭṭitābjapaṭalīlīnāmbuvadbhaṅguram |

līlā yauvanalālasāstanubhṛtāṃ ityākalayya drutaṃ

yoge dhairyasamādhisiddhisulabhe buddhiṃ vidadhvaṃ budhāḥ || 3.35 ||

āyuḥ kallolalolaṃ katipayadivasasthāyinī yauvanaśrīḥ

arthāḥ saṅkalpakalpā ghanasamayataḍidvibhramā bhogapūgāḥ |

kaṇṭhāśleṣopagūḍhaṃ tadapi ca na ciraṃ yatpriyābhiḥ praṇītaṃ

brahmaṇyāsaktacittā bhavata bhavabhayāmbhodhipāraṃ tarītum || 3.36 ||

kṛcchreṇāmedhyamadhye niyamitatanubhiḥ sthīyate garbhavāse

kāntāviśleṣaduḥkhavyatikaraviṣamo yauvane copabhogaḥ |

vāmākṣīṇāṃ avajñāvihasitavasatirvṛddhabhāvo'nyasādhuḥ

saṃsāre re manuṣyā vadata yadi sukhaṃ svalpaṃ apyasti kiñcit || 3.37 ||

vyāghrīva tiṣṭhati jarā paritarjayantī

rogāśca śatrava iva praharanti deham |

āyuḥ parisravanti bhinnaghaṭādivāmbho

lokastathāpyahitaṃ ācaratīti citram || 3.38 ||

bhogā bhaṅguravṛttayo bahuvidhāstaireva cāyaṃ bhavastat

kasyeha kṛte paribhramata re lokāḥ kṛtaṃ ceṣṭataiḥ |

āśāpāśaśatāpaśāntiviśadaṃ cetaḥsamādhīyatāṃ

kāmotpattivaśātsvadhāmani yadi śraddeyaṃ asmadvacaḥ || 3.39 ||

sakhe dhanyāḥ kecittruṭitabhavabandhavyatikarā

vanānte cittāntarviṣaṃ aviṣayāśītviṣagatāḥ |

śaraccandrajyotsnādhavalagaganābhogasubhagāṃ

nayante ye rātriṃ sukṛtacayacintaikaśaraṇāḥ || 3.39.1 ||

brahmendrādimarudgaṇāṃstṛṇakaṇānyatra sthito manyate

yatsvādādvirasā bhavanti vibhavāstrailokyarājyādayaḥ |

bhogaḥ ko'pi sa eva eka paramo nityodito jṛmbhate

bhoḥ sādho kṣaṇabhaṅgure taditare bhoge ratiṃ mā kṛthāḥ || 3.40 ||

sā ramyā nagarī mahānsa nṛpatiḥ sāmantacakraṃ ca tat

pārśve tasya ca sā vidagdhapariṣattāścandrabimbānanāḥ |

udvṛttaḥ sa rājaputranivahaste vandinastāḥ kathāḥ

sarvaṃ yasya vaśādagātsmṛtipathaṃ kālāya tasmai namaḥ || 3.41 ||

yatrānekaḥ kvacidapi gṛhe tatra tiṣṭhatyathaiko

yatrāpyekastadanu bahavastatra naiko'pi cānte |

itthaṃ neyau rajanidivasau lolayandvāvivākṣau

kālaḥ kalyo bhuvanaphalake krīḍati prāṇiśāraiḥ || 3.42 ||

ādityasya gatāgatairaharahaḥ saṅkṣīyate jīvitaṃ

vyāpārairbahukāryabhāragurubhiḥ kālo'pi na jñāyate |

dṛṣṭvā janmajarāvipattimaraṇaṃ trāsaśca notpadyate

pītvā mohamayīṃ pramādamadirāṃ unmattabhūtaṃ jagat || 3.43 ||

rātriḥ saiva punaḥ sa eva divaso matvā mudhā jantavo

dhāvantyudyaminastathaiva nibhṛtaprārabdhatattatkriyāḥ |

vyāpāraiḥ punaruktabhūtaviṣayairitthaṃ vidhenāmunā

saṃsāreṇa kadarthitā vayaṃ aho mohānna lajjāmahe || 3.44 ||

na dhyānaṃ padaṃ īśvarasya vidhivatsaṃsāravicchittaye

svargadvārakapāṭapāṭanapaṭurdharmo'pi nopārjitaḥ |

nārīpīnapayodharoruyugalaṃ svapne'pi nāliṅgitaṃ

mātuḥ kevalaṃ eva yauvanavanacchede kuṭhārā vayam || 3.45 ||

nābhyastā prativādivṛndadamanī vidyā vinītocitā

khaḍgāgraiḥ karikumbhapīṭhadalanairnākaṃ na nītaṃ yaśaḥ |

kāntākaumalapallavādhararasaḥ pīto na candrodaye

tāruṇyaṃ gataṃ eva niṣphalaṃ aho śūnyālaye dīpavat || 3.46 ||

vidyā nādhigatā kalaṅkarahitā vittaṃ ca nopārjitaṃ

śuśrūṣāpi samāhitena manasā pitrorna sampāditā |

ālolāyatalocanāḥ priyatamāḥ svapne'pi nāliṅgitāḥ

kālo'yaṃ parapiṇḍalolupatayā kākairiva preryate || 3.47 ||

vayaṃ yebhyo jātāściraparigatā eva khalu te

samaṃ yaiḥ saṃvṛddhāḥ smṛtiviṣayatāṃ te'pi gamitāḥ |

idānīṃ ete smaḥ pratidivasaṃ āsannapatanā

gatāstulyāvasthāṃ sikatilanadītīratarubhiḥ || 3.48 ||

āyurvarṣaśataṃ nṛṇāṃ parimitaṃ rātrau tadardhaṃ gataṃ

tasyārdhasya parasya cārdhaṃ aparaṃ bālatvavṛddhatvayoḥ |

śeṣaṃ vyādhiviyogaduḥkhasahitaṃ sevādibhirnīyate

jīve vāritaraṅgacañcalatare saukhyaṃ kutaḥ prāṇinām || 3.49 ||

kṣaṇaṃ bālo bhūtvā kṣaṇaṃ api yuvā kāmarasikaḥ

kṣaṇaṃ vittairhīnaḥ kṣaṇaṃ api ca sampūrṇavibhavaḥ |

jarājīrṇairaṅgairnaṭa iva balīmaṇḍitatanūr

naraḥ saṃsārānte viśati yamadhānīyavanikām || 3.50 ||

tvaṃ rājā vayaṃ apyupāsitaguruprajñābhimānonnatāḥ

khyātastvaṃ vibhavairyaśāṃsi kavayo dikṣu pratanvanti naḥ |

itthaṃ mānadhanātidūraṃ ubhayorapyāvayorantaraṃ

yadyasmāsu parāṅmukho'si vayaṃ apyekāntato niḥspṛhā || 3.51 ||

arthānāṃ īśiṣe tvaṃ vayaṃ api ca girāṃ īśmahe yāvadarthaṃ

śūrastvaṃ vādidarpavyupaśamanavidhāvakṣayaṃ pāṭavaṃ naḥ |

sevante tvāṃ dhanāḍhyā matimalahataye māṃ api śrotukāmāḥ |

mayyapyāsthā na te cettvayi mama nitarāṃ eva rājannanāsthā || 3.52 ||

vayaṃ iha parituṣṭā valkalaistvaṃ dukūlaiḥ

sama iha paritoṣo nirviśeṣo viśeṣaḥ |

sa tu bhavatu daridro yasya tṛṣṇā viśālā

manasi ca parituṣṭe ko'rthavānko daridraḥ || 3.53 ||

phalaṃ alaṃ aśanāya svādu pānāya toyaṃ

kṣitirapi śayanārthaṃ vāsase valkalaṃ ca |

navadhanamadhupānabhrāntasarvendriyāṇāṃ

avinayaṃ anumantuṃ notsahe durjanānām || 3.54 ||

aśnīmahi vayaṃ bhikṣāṃ āśāvāso vasīmahi |

śayīmahi mahīpṛṣṭhe kurvīmahi kiṃ īśvaraiḥ || 3.55 ||

na naṭā nā viṭā na gāyakā na ca sabhyetaravādacuñcavaḥ |

nṛpaṃ īkṣituṃ atra ke vayaṃ stanabhārānamitā na yoṣitaḥ || 3.56 ||

vipulahṛdayairīśairetajjagajjanitaṃ purā

vidhṛtaṃ aparairdattaṃ cānyairvijitya tṛṇaṃ yathā |

iha hi bhuvanānyanyairdhīrāścaturdaśa bhuñjate

katipayapurasvāmye puṃsāṃ ka eṣa madajvaraḥ || 3.57 ||

abhuktāyāṃ yasyāṃ kṣaṇaṃ api na yātaṃ nṛpaśatair

bhuvastasyā lābhe ka iva bahumānaḥ kṣitibhṛtām |

tadaṃśasyāpyaṃśe tadavayaleśe'pi patayo

viṣāde kartavye vidadhati jaḍāḥ pratyuta mudam || 3.58 ||

mṛtpiṇḍo jalarekhayā valayitaḥ sarvo'pyayaṃ nanvaṇuḥ

svāṃśīkṛtya sa eva saṅgaraśatai rājñāṃ gaṇā bhuñjate |

ye dadyurdadato'thavā kiṃ aparaṃ kṣudrā daridraṃ bhṛśaṃ

dhigdhiktānpuruṣādhamāndhanakaṇānvāñchanti tebhyo'pi ye || 3.59 ||

sa jātaḥ ko'pyāsīnmadanaripuṇā mūrdhni dhavalaṃ

kapālaṃ yasyoccairvinihitaṃ alaṅkāravidhaye |

nṛbhiḥ prāṇatrāṇapravaṇamatibhiḥ kaiścidadhunā

namadbhiḥ kaḥ puṃsāṃ ayaṃ atuladarpajvarabharaḥ || 3.60 ||

pareṣāṃ cetāṃsi pratidivasaṃ ārādhya bahudhā

prasādaṃ kiṃ netuṃ viśasi hṛdaya kleśakalitam |

prasanne tvayyantaḥsavayamuditacintāmaṇigaṇo

viviktaḥ saṅkalpaḥ kiṃ abhilaṣitaṃ puṣyati na te || 3.61 ||

satyāṃ eva trilokīsariti haraśiraścumbinīvacchaṭāyāṃ

sadvṛttiṃ kalpayantyāṃ baṭaviṭapabhavairvalkalaiḥ satphalaiśca |

ko'yaṃ vidvānvipattijvarajanitarujātīvaduḥkhāsikānāṃ

vaktraṃ vīkṣeta duḥsthe yadi hi na vibhṛyātsve kuṭumbe'nukampām || 3.61.1 ||

paribhramasi kiṃ mudhā kvacana citta viśrāmyatāṃ

svayaṃ bhavati yadyathā bhavati tattathā nānyathā |

atītaṃ ananusmarannapi ca bhāvyasaṅkalpayannatarkita

samāgamānubhavāmi bhoganāham || 3.62 ||

etasmādviramendriyārthagahanādāyāsakādāśrayaśreyo

mārgaṃ aśeṣaduḥkhaśamanavyāpāradakṣaṃ kṣaṇāt |

svātmībhāvaṃ upaihi santyaja nijāṃ kallolalolaṃ gatiṃ

mā bhūyo bhaja bhaṅgurāṃ bhavaratiṃ cetaḥ prasīdādhunā || 3.63 ||

mohaṃ mārjaya tāṃ upārjaya ratiṃ candrārdhacūḍāmaṇau

cetaḥ svargataraṅgiṇītaṭabhuvāṃ āsaṅgaṃ aṅgīkuru |

ko vā vīciṣu budbudeṣu ca taḍillekhāsu ca śrīṣu ca

jvālāgreṣu ca pannageṣu saridvegeṣu ca capratyayaḥ || 3.64 ||

cetaścintaya mā ramāṃ sakṛdimāṃ asthāyinīṃ āsthayā

bhūpālabhrukuṭīkuṭīviharaṇavyāpārapaṇyāṅganām |

kanthākañcukinaḥ praviśya bhavanadvārāṇi vārāṇasīrathyā

paṅktiṣu pāṇipātrapatitāṃ bhikṣāṃ apekṣāmahe || 3.65 ||

agre gītaṃ sarasakavayaḥ pārśvayordākṣiṇātyāḥ

paścāllīlāvalayaraṇitaṃ cāmaragrāhiṇīnām |

yadyastyevaṃ kuru bhavarasāsvādane lampaṭatvaṃ

no ceccetaḥ praviśa sahasā nirvikalpe samādhau || 3.66 ||

prāptāḥ śriyaḥ sakalakāmadudhāstataḥ kiṃ

nyastaṃ padaṃ śirasi vidviṣatāṃ tataḥ kim |

sampāditāḥ praṇayino vibhavaistataḥ kiṃ

kalpaṃ sthitāstanubhṛtāṃ tanavastataḥ kim || 3.67 ||

bhaktirbhave maraṇajanmabhayaṃ hṛdisthaṃ

sneho na bandhuṣu na manmathajā vikārāḥ |

saṃsarja doṣarahitā vijayā vanāntā

vairāgyaṃ asti kiṃ itaḥ paramarthanīyam || 3.68 ||

tasmādanantaṃ ajaraṃ paramaṃ vikāsi

tadbrahma cintaya kiṃ ebhirasadvikalpaiḥ |

yasyānuṣaṅgiṇa ime bhuvanādhipatyabhogādayaḥ

kṛpaṇalokamatā bhavanti || 3.69 ||

pātālaṃ āviśasi yāsi nabho vilaṅghya

diṅmaṇḍalaṃ bhramasi mānasa cāpalena |

bhrāntyāpi jātu vimalaṃ kathaṃ ātmanīnaṃ

na brahma saṃsarasi nirvṛtiṃ eṣi yena || 3.70 ||

kiṃ vedaiḥ smṛtibhiḥ purāṇapaṭhanaiḥ śāstrairmahāvistaraiḥ

svargagrāmakuṭīnivāsaphaladaiḥ karmakriyāvibhramaiḥ |

muktvaikaṃ bhavaduḥkhabhāraracanāvidhvaṃsakālānalaṃ

svātmānandapadapraveśakalanaṃ śesairvāṇigvṛttibhiḥ || 3.71 ||

nāyaṃ te samayo rahasyaṃ adhunā nidrāti nātho yadi

sthitvā drakṣyati kupyati prabhuriti dvāreṣu yeṣāṃ vacaḥ |

cetastānapahāya yāhi bhavanaṃ devasya viśveśitur

nirdauvārikanirdayoktyaparuṣaṃ niḥsaumaśarmapradam || 3.71.1 ||

yato meruḥ śrīmānnipatati yugāntāgnivalitaḥ

samudrāḥ śuṣyanti pracuramakaragrāhanilayāḥ |

dharā gacchatyantaṃ dharaṇidharapādairapi dhṛtā

śarīre kā vārtā karikalabhakarṇāgracapale || 3.72 ||

gātraṃ saṅkucitaṃ gatirvigalitā bhraṣṭā ca dantāvalir

dṛṣṭirnakṣyati vardhate badhiratā vaktraṃ ca lālāyate |

vākyaṃ nādriyate ca bāndhavajano bhāryā na śuśrūṣate

hā kaṣṭaṃ puruṣasya jīrṇavayasaḥ putro'pyamitrāyate || 3.73 ||

varṇaṃ sitaṃ śirasi vīkṣya śiroruhāṇāṃ

sthānaṃ jarāparibhavasya tadā pumāṃsam |

āropitāṃsthiśatakaṃ parihṛtya yānti

caṇḍālakūpaṃ iva dūrataraṃ taruṇyaḥ || 3.74 ||

yāvatsvasthaṃ idaṃ śarīraṃ arujaṃ yāvacca dūre jarā

yāvaccendriyaśaktirapratihatā yāvatkṣayo nāyuṣaḥ |

ātmaśreyasi tāvadeva viduṣā kāryaḥ prayatno mahān

sandīpte bhavane tu kūpakhananaṃ pratyudyamaḥ kīdṛśaḥ || 3.75 ||

tapasyantaḥ santaḥ kiṃ adhinivasāmaḥ suranadīṃ

guṇodārāndārānuta paricarāmaḥ savinayam |

pibāmaḥ śāstraughānutavividhakāvyāmṛtarasān

na vidmaḥ kiṃ kurmaḥ katipayanimeṣāyuṣi jane || 3.76 ||

durārādhyāścāmī turagacalacittāḥ kṣitibhujo

vayaṃ tu sthūlecchāḥ sumahati phale baddhamanasaḥ |

jarā dehaṃ mṛtyurharati dayitaṃ jīvitaṃ idaṃ

sakhe nānyacchreyo jagati viduṣe'nyatra tapasaḥ || 3.77 ||

māne mlāyini khaṇḍite ca vasuni vyarthe prayāte'rthini

kṣīṇe bandhujane gate parijane naṣṭe śanairyauvane |

yuktaṃ kevalaṃ etadeva sudhiyāṃ yajjahnukanyāpayaḥpūtāgrāva

girīndrakandarataṭīkuñje nivāsaḥ kvacit || 3.78 ||

ramyāścandramarīcayastṛṇavatī ramyā vanāntasthalī

ramyaṃ sādhusamāgamāgatasukhaṃ kāvyeṣu ramyāḥ kathāḥ |

kopopāhitabāṣpabindutaralaṃ ramyaṃ priyāyā mukhaṃ

sarvaṃ ramyaṃ anityatāṃ upagate citte na kiñcitpunaḥ || 3.79 ||

ramyaṃ harmyatalaṃ na kiṃ vasataye śravyaṃ na geyādikaṃ

kiṃ vā prāṇasamāsamāgamasukhaṃ naivādhikaprītaye |

kintu bhrāntapataṅgakṣapavanavyāloladīpāṅkuracchāyā

cañcalaṃ ākalayya sakalaṃ santo vanāntaṃ gatāḥ || 3.80 ||

ā saṃsārāttribhuvanaṃ idaṃ cinvatāṃ tāttādṛṅnaivāsmākaṃ

nayanapadavīṃ śrotramārgaṃ gato vā |

yo'yaṃ dhatte viṣayakariṇo gāḍhagūḍhābhimānakṣīvasyāntaḥ

karaṇakariṇaḥ saṃyamālānalīlām || 3.81 ||

yadetatsvacchandaṃ viharaṇaṃ akārpaṇyaṃ aśanaṃ

sahāryaiḥ saṃvāsaḥ śrutaṃ upaśamaikavrataphalam |

mano mandaspandaṃ bahirapi cirasyāpi vimṛśanna

jāne kasyaiṣā pariṇatirudārasya tapasaḥ || 3.82 ||

jīrṇā eva manorathāśca hṛdaye yātaṃ ca tadyauvanaṃ

hantāṅgeṣu guṇāśbandhyaphalatāṃ yātā guṇajñairvinā |

kiṃ yuktaṃ sahasābhyupaiti balavānkālaḥ kṛtānto'kṣamī

hā jñātaṃ madanāntakāṅghriyugalaṃ muktvāsti nānyo gatiḥ || 3.83 ||

maheśvare vā jagatāṃ adhīśvare

janārdane vā jagadantarātmani |

na vastubhedapratipattirasti me

tathāpi bhaktistaruṇenduśekhare || 3.84 ||

sphuratsphārajyotsnādhavalitatale kvāpi puline

sukhāsīnāḥ śāntadhvantisu rajanīṣu dyusaritaḥ |

bhavābhogodvignāḥ śiva śiva śivetyuccavacasaḥ

kadā yāsyāmo'targatabahulabāṣpākuladaśām || 3.85 ||

mahādevo devaḥ saridapi ca saiṣā surasaridguhā

evāgāraṃ vasanaṃ api tā eva haritaḥ |

suhṛdā kālo'yaṃ vrataṃ idaṃ adainyavrataṃ idaṃ

kiyadvā vakṣyāmo vaṭaviṭapa evāstu dayitā || 3.85.1 ||

vitīrṇe sarvasve taruṇakaruṇāpūrṇahṛdayāḥ

smarantaḥ saṃsāre viguṇapariṇāmāṃ vidhigatim |

vayaṃ puṇyāraṇye pariṇataśaraccandrakiraṇās

triyāmā nesyāmo haracaraṇacintaikaśaraṇāḥ || 3.86 ||

kadā vārāṇasyāṃ amarataṭinīrodhasi vasan

vasānaḥ kaupīnaṃ śirasi nidadhāno'ñjalipuṭam |

aye gaurīnātha tripurahara śambho trinayana

prasīdetyākrośannimiṣaṃ iva neṣyāmi divasān || 3.87 ||

udyāneṣu vicitrabhojanavidhistīvrātitīvraṃ tapaḥ

kaupīnāvaraṇaṃ suvastraṃ amitaṃ bhikṣāṭanaṃ maṇḍanam |

āsannaṃ maraṇaṃ ca maṅgalasamaṃ yasyāṃ samutpadyate

tāṃ kāśīṃ parihṛtya hanta vibudhairanyatra kiṃ sthīyate || 3.87.1 ||

snātvā gāṅgaiḥ payobhiḥ śucikusumaphalairarcayitvā vibho tvā

dhyeye dhyānaṃ niveśya kṣitidharakuharagrāvaparyaṅkamūle |

ātmārāmaḥ phalāśī guruvacanaratastvatprasādātsmarāre

duḥkhaṃ mokṣye kadāhaṃ samakaracaraṇe puṃsi sevāsamuttham || 3.88 ||

ekākī niḥspṛhaḥ śāntaḥ pāṇipātro digambaraḥ |

kadā śambho bhaviṣyāmi karmanirmūlanakṣamaḥ || 3.89 ||

pāṇiṃ pātrayatāṃ nisargaśucinā bhaikṣeṇa santuṣyatāṃ

yatra kvāpi niṣīdatāṃ bahutṛṇaṃ viśvaṃ muhuḥ paśyatām |

atyāge'pi tanorakhaṇḍaparamānandāvabodhaspṛśā

madhvā ko'pi śivaprasādasulabhaḥ sampatsyate yoginām || 3.90 ||

kaupīnaṃ śatakhaṇḍajarjarataraṃ kanthā punastādṛśī

naiścintyaṃ nirapekṣabhaikṣyaṃ aśanaṃ nidrā śmaśāne vane |

svātantryeṇa niraṅkuśaṃ viharaṇaṃ svāntaṃ praśāntaṃ sadā

sthairyaṃ yogamahotsave'pi ca yadi trailokyarājyena kim || 3.91 ||

brahmāṇḍaṃ maṇḍalīmātraṃ kiṃ lobhāya manasvinaḥ |

śapharīsphurtenābdhiḥ kṣubdho na khalu jāyate || 3.92 ||

mātarlakṣmi bhajasva kañcidaparaṃ matkāṅkṣiṇī mā sma bhūr

bhogeṣu spṛhayālavastava vaśe kā niḥspṛhāṇāṃ asi |

sadyaḥ syūtapalāśapatrapuṭikāpātraiḥ pavitrīkṛtair

bhikṣāvastubhireva samprati vayaṃ vṛttiṃ samīhāmahe || 3.93 ||

mahāśayyā pṛthvī vipulaṃ upadhānaṃ bhujalatāṃ

vitānaṃ cākāśaṃ vyajanaṃ anukūlo'yaṃ anilaḥ |

śaraccandro dīpo virativanitāsaṅgamuditaḥ

sukhī śāntaḥ śete muniratanubhūtirnṛpa iva || 3.94 ||

bhikṣāsī janamadhyasaṅgarahitaḥ svāyattaceṣṭaḥ sadā

hānādānaviraktamārganirataḥ kaścittapasvī sthitaḥ |

rathyākīrṇaviśīrṇajīrṇavasanaḥ samprāptakanthāsano

nirmāno nirahaṅkṛtiḥ śamasukhābhogaikabaddhaspṛhaḥ || 3.95 ||

caṇḍālaḥ kiṃ ayaṃ dvijātirathavā śūdro'tha kiṃ tāpasaḥ

kiṃ vā tattvavivekapeśalamatiryogīśvaraḥ ko'pi kim |

ityutpannavikalpajalpamukharairābhāṣyamāṇā janair

na kruddhāḥ pathi naiva tuṣṭamanaso yānti svayaṃ yoginaḥ || 3.96 ||

hiṃsāśūnyaṃ ayatnalabhyaṃ aśanaṃ dhātrā marutkalpitaṃ

vyālānaṃ paśavastṛṇāṅkurabhujastuṣṭāḥ sthalīśāyinaḥ |

saṃsārārṇavalaṅghanakṣamadhiyāṃ vṛttiḥ kṛtā sā nṛṇāṃ

tāṃ anveṣayatāṃ prayānti satataṃ sarvaṃ samāptiṃ guṇāḥ || 3.97 ||

gaṅgātīre himagiriśilābaddhapadmāsanasya

brahmadhyānābhyasanavidhinā yoganidrāṃ gatasya |

kiṃ tairbhāvyaṃ mama sudivasairyatra te nirviśaṅkāḥ

kaṇḍūyante jaraṭhahariṇāḥ svāṅgaṃ aṅge madīye || 3.98 ||

jīrṇāḥ kanthā tataḥ kiṃ sitaṃ amalapaṭaṃ paṭṭasūtraṃ tataḥ kiṃ

ekā bhāryā tataḥ kiṃ hayakarisugaṇairāvṛto vā tataḥ kim |

bhaktaṃ bhuktaṃ tataḥ kiṃ kadaśanaṃ athavā vāsarānte tataḥ kiṃ

vyaktajyotirna vāntarmathitabhavabhayaṃ vaibhavaṃ vā tataḥ kim || 3.98.1 ||

pāṇiḥ pātraṃ pavitraṃ bhramaṇaparigataṃ bhaikṣyaṃ akṣayyaṃ annaṃ

vistīrṇaṃ vastraṃ āśādaśakaṃ acapalaṃ talpaṃ asvalpaṃ urvīm |

yeṣāṃ niḥsaṅgatāṅgīkaraṇapariṇatasvāntasantoṣiṇaste

dhanyāḥ sannyastadainyavyatikaranikarāḥ karma nirmūlayanti || 3.99 ||

trailokyādhipatitvaṃ eva virasaṃ yasminmahāśāsane

tallabdhvāsanavastramānaghaṭane bhoge ratiṃ mā kṛthāḥ |

bhogaḥ ko'pi sa eka eva paramo nityoditā jṛmbhane

yatsvādādvirasā bhavanti visayāstrailokyarājyādayaḥ || 3.99.1 ||

mātarmedini tāta māruti sakhe tejaḥ subandho jala

bhrātarvyauma nibaddha eṣa bhavatāṃ antyaḥ praṇāmāñjaliḥ |

yuṣmatsaṅgavaśopajātasukṛtasphārasphurannirmalajñānāpāsta

samastamohamahimā līne parabrahmaṇi || 3.100 ||

śayyā śailaśilāgṛhaṃ giriguhā vastraṃ taruṇāṃ tvacaḥ

sāraṅgāḥ suhṛdo nanu kṣitiruhāṃ vṛttiḥ phalaiḥ kaumalaiḥ |

yesāṃ nirjharaṃ ambupānaṃ ucitaṃ ratyai tu vidyāṅganā

manye te parameśvarāḥ śirasi yari baddho na sevāñjaliḥ || 3.101 ||

dhairyaṃ yasya pitā kṣamā ca jananī śāntiściraṃ gehinī

satyaṃ mitraṃ idaṃ dayā ca bhaginī bhrātā manaḥsaṃyamaḥ |

śayyā bhūmitalaṃ diśo'pi vasanaṃ jñānāmṛtaṃ bhojanaṃ

hyete yasya kuṭumbino vada sakhe kasmādbhayaṃ yoginaḥ || 3.102 ||

aho vā hāre vā balavati ripau vā suhṛdi vā

maṇau vā loṣṭhe vā kusumaśayane vā dṛṣadi vā |

tṛṇe vā straiṇe vā mama samadṛśo yānti divasāḥ

kvacitpuṇyāraṇye śiva śiva śiveti pralapataḥ || 3.103 ||

Sanskrit — Devanagari (original)

चूडोत्तंसितचन्द्रचारुकलिकाचञ्चच्छिखाभास्वरो

लीलादग्धविलोलकामशलभः श्रेयोदशाग्रे स्फुरन् ।

अन्तःस्फूर्जद्अपारमोहतिमिरप्राग्भारं उच्चाटयन्

श्वेतःसद्मनि योगिनां विजयते ज्ञानप्रदीपो हरः ॥ 3.1 ॥

भ्रान्तं देशं अनेकदुर्गविषमं प्राप्तं न किञ्चित्फलं

त्यक्त्वा जातिकुलाभिमानं उचितं सेवा कृता निष्फला ।

भुक्तं मानविवर्जितं परगृहेष्वाशङ्कया काकवत्

तृष्णे जृम्भसि पापकर्मपिशुने नाद्यापि सन्तुष्यसि ॥ 3.2 ॥

उत्खातं निधिशङ्कया क्षितितलं ध्माता गिरेर्धातवो

निस्तीर्णः सरितां पतिर्नृपतयो यत्नेन सन्तोषिताः ।

मन्त्राराधनतत्परेण मनसा नीताः श्मशाने निशाः

प्राप्तः काणवराटकोऽपि न मया तृष्णे सकामा भव ॥ 3.3 ॥

खलालापाः सौढाः कथं अपि तद्आराधनपरैर्निगृह्यान्तर्

बाष्पं हसितं अपि शून्येन मनसा ।

कृतो वित्तस्तम्भप्रतिहतधियां अञ्जलिरपि

त्वं आशे मोघाशे किम अपरं अतो नर्तयसि माम् ॥ 3.4 ॥

अमीषां प्राणानां तुलितविसिनीपत्रपयसां

कृते किं नास्माभिर्विगलितविवेकैर्व्यवसितम् ।

यद्आढ्यानां अग्रे द्रविणमदनिःसञ्ज्ञमनसां

कृतं मावव्रीडैर्निजगुणकथापातकं अपि ॥ 3.5 ॥

क्षान्तं न क्षमया गृहोचितसुखं त्यक्तं न सन्तोषतः

सोढो दुःसहशीततापपवनक्लेशो न तप्तं तपः ।

ध्यातं वित्तं अहर्निशं नित्यमितप्राणैर्न शम्भोः पदं

तत्तत्कर्म कृतं यदेव मुनिभिस्तैस्तैः फलैर्वञ्चिताः ॥ 3.6 ॥

भोगा न भुक्ता वयं एव भुक्तास्

तपो न तप्तं वयं एव तप्ताः ।

कालो न यातो वयं एव यातास्तृष्णा

न जीर्णा वयं एव जीर्णाः ॥ 3.7 ॥

बलिभिर्मुखं आक्रान्तं पलितेनाङ्कितं शिरः ।

गात्राणि शिथिलायन्ते तृष्णैका तरुणायते ॥ 3.8 ॥

विवेकव्याकोशे विदधति समे शाम्यति तृषा

परिष्वङ्गे तुङ्गे प्रसरतितरां सा परिणता ।

जराजीर्णैश्वर्यग्रसनगहनाक्षेपकृपणस्तृषापात्रं

यस्यां भवति मरुतां अप्यधिपतिः ॥ 3.8.1 ॥

निवृत्ता भोगेच्छा पुरुषबहुमानोऽपि गलितः

समानाः स्वर्याताः सपदि सुहृदो जीवितसमाः ।

शनैर्यष्ट्युत्थानं घनतिमिररुद्धे च नयने

अहो मूढः कायस्तदपि मरणापायचकितः ॥ 3.9 ॥

आशा नाम नदी मनोरथजला तृष्णातरङ्गाकुला

रागग्राहवती वितर्कविहगा धैर्यद्रुमध्वंसिनी ।

मोहावर्तसुदुस्तरातिगहना प्रोत्तुङ्गचिन्तातटी

तस्याः परगता विशुद्धं अलसो नन्दन्ति योगीश्वराः ॥ 3.10 ॥

न संसारोत्पन्नं चरितं अनुपश्यामि कुशलं

विपाकः पुण्यानां जनयति भयं मे विमृशतः ।

महद्भिः पुण्यौघैश्चिरपरिगृहीताश्च विषया

महान्तो जायन्ते व्यसनं इव दातुं विषयिणाम् ॥ 3.11 ॥

अवश्यं यातारश्चिरतरं उषित्वापि विषया

वियोगे को भेदस्त्यजति न जनो यत्स्वयं अमून् ।

व्रजन्तः स्वातन्त्र्यादतुलपरितापाय मनसः

स्वयं त्यक्ता ह्येते शमसुखं अनन्तं विदधति ॥ 3.12 ॥

ब्रह्मज्ञानविवेकनिर्मलधियः कुर्वन्त्यहो दुष्करं

यन्मुञ्चन्त्युपभोगभाञ्ज्यपि धनान्येकान्ततो निःस्पृहाः ।

सम्प्रातान्न पुरा न सम्प्रति न च प्राप्तौ दृढप्रत्ययान्

वाञ्छामात्रपरिग्रहानपि परं त्यक्तुं न शक्ता वयम् ॥ 3.13 ॥

धन्यानां गिरिकन्दरेषु वसतां ज्योतिः परं ध्यायतामानन्दाश्रु

जलं पिबन्ति शकुना निःशङ्कं अङ्केशयाः ।

अस्माकं तु मनोरथोपरचितप्रासादवापीतटक्रीडा

काननकेलिकौतुकजुषां आयुः परं क्षीयते ॥ 3.14 ॥

भिक्षाशतं तदपि नीरसं एकबारं

शय्या च भूः परिजनो निजदेहमात्रम् ।

वस्त्रं विशीर्णशतखण्डमयी च कन्था

हा हा तथापि विषया न परित्यजन्ति ॥ 3.15 ॥

स्तनौ मांसग्रन्थी कनककलशावित्युपमिती

मुखं श्लेष्मागारं तदपि च शशाङ्केन तुलितम् ।

स्रवन्मूत्रक्लिन्नं करिवरशिरस्पर्धि जघनं

मुहुर्निन्द्यं रूपं कविजनविशेषैर्गुरुकृतम् ॥ 3.16 ॥

एको रागिषु राजते प्रियतमादेहार्धहारी हरो

नीरागेषु जनो विमुक्तललनासङ्गो न यस्मात्परः ।

दुर्वारस्मरबाणपन्नगविषव्याबिद्धमुग्धो जनः

शेषः कामविडम्बितान्न विषयान्भोक्तुं न मोक्तुं क्षमः ॥ 3.17 ॥

अजानन्दाहात्म्यं पततु शलभस्तीव्रदहने

स मीनोऽप्यज्ञानाद्बडिशयुतं अश्नातु पिशितम् ।

विजानन्तोऽप्येते वयं इह वियज्जालजटिलान्

न मुञ्चामः कानां अहह गहनो मोहमहिमा ॥ 3.18 ॥

तृषा शुष्यत्यास्ये पिबति सलिलं शीतमधुरं

क्षुधार्तः शाल्यन्नं कवलयति मांसादिकलितम् ।

प्रदीप्ते कामाग्नौ सुदृढतरं आलिङ्गति वधूं

प्रतीकारं व्याधः सुखं इति विपर्यस्यति जनः ॥ 3.19 ॥

तुङ्गं वेश्म सुताः सतां अभिमताः सङ्ख्यातिगाः सम्पदः

कल्याणी दयिता वयश्च नवं इत्यज्ञानमूढो जनः ।

मत्वा विश्वं अनश्वरं निविशते संसारकारागृहे

सन्दृश्य क्षणभङ्गुरं तदखिलं धन्यस्तु सन्न्यस्यति ॥ 3.20 ॥

दीना दीनमुखैः सदैव शिशुकैराकृष्टजीर्णाम्बरा

क्रोशद्भिः क्षुधितैर्निरन्नविधुरा दृश्या न चेद्गेहिनी ।

याच्ञाभङ्गभयेन गद्गदगलत्रुट्यद्विलीनाक्षरं

को देहीति वदेत्स्वदग्धजठरस्यार्थे मनस्वी पुमान् ॥ 3.21 ॥

अभिमतमहामानग्रन्थिप्रभेदपटीयसी

गुरुतरगुणग्रामाभोजस्फुटोज्ज्वलचन्द्रिका ।

विपुलविलल्लज्जावल्लीवितानकुठारिका

जठरपिठरी दुस्पुरेयं करोति विडम्बनम् ॥ 3.22 ॥

पुण्ये ग्रामे वने वा महति सितपटच्छन्नपाली कपालिं

ह्यादाय न्यायगर्भद्विजहुतहुतभुग्धूमधूम्रोपकण्ठे ।

द्वारं द्वारं प्रविष्टो वरं उदरदरीपूरणाय क्षुधार्तो

मानी प्राणैः सनाथो न पुनरनुदिनं तुल्यकुल्येसु दीनः ॥ 3.23 ॥

गङ्गातरङ्गकणशीकरशीतलानि

विद्याधराध्युषितचारुशिलातलानि ।

स्थानानि किं हिमवतः प्रलयं गतानि

यत्सावमानपरपिण्डरता मनुष्याः ॥ 3.24 ॥

किं कन्दाः कन्दरेभ्यः प्रलयं उपगता निर्झरा वा गिरिभ्यः

प्रध्वस्ता वा तरुभ्यः सरसगलभृतो वल्कलिन्यश्च शाखाः ।

वीक्ष्यन्ते यन्मुखानि प्रसभं अपगतप्रश्रयाणां खलानां

दुःखाप्तस्वल्पवित्तस्मयपवनवशानर्तितभ्रूलतानि ॥ 3.25 ॥

पुण्यैर्मूलफलैस्तथा प्रणयिनीं वृत्तिं कुरुष्वाधुना

भूशय्यां नवपल्लवैरकृपणैरुत्तिष्ठ यावो वनम् ।

क्षुद्राणां अविवेकमूढमनसां यत्रेश्वराणां सदा

वित्तव्याधिविकारविह्वलगिरां नामापि न श्रूयते ॥ 3.26 ॥

फलं स्वेच्छालभ्यं प्रतिवनं अखेदं क्षितिरुहां

पयः स्थाने स्थाने शिशिरमधुरं पुण्यसरिताम् ।

मृदुस्पर्शा शय्या सुललितलतापल्लवमयी

सहन्ते सन्तापं तदपि धनिनां द्वारि कृपणाः ॥ 3.27 ॥

ये वर्तन्ते धनपतिपुरः प्रार्थनादुःखभाजो

ये चाल्पत्वं दधति विषयाक्षेपपर्याप्तबुद्धेः ।

तेषां अन्तःस्फुरितहसितं वासराणि स्मरेयं

ध्यानच्छेदे शिखरिकुहरग्रावशय्यानिषण्णः ॥ 3.28 ॥

ये सन्तोषनिरन्तरप्रमुदितस्तेषां न भिन्ना मुदो

ये त्वन्ये धनलुब्धसङ्कलधियस्तेसां न तृष्णाहता ।

इत्थं कस्य कृते कुतः स विधिना कीदृक्पदं सम्पदां

स्वात्मन्येव समाप्तहेममहिमा मेरुर्न मे रोचते ॥ 3.29 ॥

भिक्षाहारं अदैन्यं अप्रतिसुखं भीतिच्छिदं सर्वतो

दुर्मात्सर्यमदाभिमानमथनं दुःखौघविध्वंसनम् ।

सर्वत्रान्वहं अप्रयत्नसुलभं साधुप्रियं पावनं

शम्भोः सत्रं अवायं अक्षयनिधिं शंसन्ति योगीश्वराः ॥ 3.30 ॥

भोगे रोगभयं कुले च्युतिभयं वित्ते नृपालाद्भयं

माने दैन्यभयं बले रिपुभयं रूपे जराया भयम् ।

शास्त्रे वादिभयं गुणे खलभयं काये कृतान्ताद्भयं

सर्वं वस्तु भयान्वितं भुवि नृणां वैराग्यमेवाभयम् ॥ 3.31 ॥

आक्रान्तं मरणेन जन्म जरसा चात्युज्ज्वलं यौवनं

सन्तोषो धनलिप्सया शमसुखं प्रौढाङ्गनाविभ्रमैः ।

लोकैर्मत्सरिभिर्गुणा वनभुवो व्यालैर्नृपा दुर्जनैर्

अस्थैर्येण विभूतयोऽप्यपहता ग्रस्तं न किं केन वा ॥ 3.32 ॥

आधिव्याधिशतैर्जनस्य विविधैरारोग्यं उन्मूल्यते

लक्ष्मीर्यत्र पतन्ति तत्र विवृतद्वारा इव व्यापदः ।

जातं जातं अवश्यं आशु विवशं मृत्युः करोत्यात्मसात्

तत्किं तेन निरङ्कुशेन विधिना यन्निर्मितं सुस्थिरम् ॥ 3.33 ॥

भोगास्तुङ्गतरङ्गभङ्गतरलाः प्राणाः क्षणध्वंसिनः

स्तोकान्येव दिनानि यौवनसुखं स्फूर्तिः प्रियासु स्थिता ।

तत्संसारं असारं एव निखिलं बुद्ध्वा बुधा बोधका

लोकानुग्रहपेशलेन मनसा यत्नः समाधीयताम् ॥ 3.34 ॥

भोगा मेघवितानमध्यविलसत्सौदामिनीचञ्चला

आयुर्वायुविघट्टिताब्जपटलीलीनाम्बुवद्भङ्गुरम् ।

लीला यौवनलालसास्तनुभृतां इत्याकलय्य द्रुतं

योगे धैर्यसमाधिसिद्धिसुलभे बुद्धिं विदध्वं बुधाः ॥ 3.35 ॥

आयुः कल्लोललोलं कतिपयदिवसस्थायिनी यौवनश्रीः

अर्थाः सङ्कल्पकल्पा घनसमयतडिद्विभ्रमा भोगपूगाः ।

कण्ठाश्लेषोपगूढं तदपि च न चिरं यत्प्रियाभिः प्रणीतं

ब्रह्मण्यासक्तचित्ता भवत भवभयाम्भोधिपारं तरीतुम् ॥ 3.36 ॥

कृच्छ्रेणामेध्यमध्ये नियमिततनुभिः स्थीयते गर्भवासे

कान्ताविश्लेषदुःखव्यतिकरविषमो यौवने चोपभोगः ।

वामाक्षीणां अवज्ञाविहसितवसतिर्वृद्धभावोऽन्यसाधुः

संसारे रे मनुष्या वदत यदि सुखं स्वल्पं अप्यस्ति किञ्चित् ॥ 3.37 ॥

व्याघ्रीव तिष्ठति जरा परितर्जयन्ती

रोगाश्च शत्रव इव प्रहरन्ति देहम् ।

आयुः परिस्रवन्ति भिन्नघटादिवाम्भो

लोकस्तथाप्यहितं आचरतीति चित्रम् ॥ 3.38 ॥

भोगा भङ्गुरवृत्तयो बहुविधास्तैरेव चायं भवस्तत्

कस्येह कृते परिभ्रमत रे लोकाः कृतं चेष्टतैः ।

आशापाशशतापशान्तिविशदं चेतःसमाधीयतां

कामोत्पत्तिवशात्स्वधामनि यदि श्रद्देयं अस्मद्वचः ॥ 3.39 ॥

सखे धन्याः केचित्त्रुटितभवबन्धव्यतिकरा

वनान्ते चित्तान्तर्विषं अविषयाशीत्विषगताः ।

शरच्चन्द्रज्योत्स्नाधवलगगनाभोगसुभगां

नयन्ते ये रात्रिं सुकृतचयचिन्तैकशरणाः ॥ 3.39.1 ॥

ब्रह्मेन्द्रादिमरुद्गणांस्तृणकणान्यत्र स्थितो मन्यते

यत्स्वादाद्विरसा भवन्ति विभवास्त्रैलोक्यराज्यादयः ।

भोगः कोऽपि स एव एक परमो नित्योदितो जृम्भते

भोः साधो क्षणभङ्गुरे तदितरे भोगे रतिं मा कृथाः ॥ 3.40 ॥

सा रम्या नगरी महान्स नृपतिः सामन्तचक्रं च तत्

पार्श्वे तस्य च सा विदग्धपरिषत्ताश्चन्द्रबिम्बाननाः ।

उद्वृत्तः स राजपुत्रनिवहस्ते वन्दिनस्ताः कथाः

सर्वं यस्य वशादगात्स्मृतिपथं कालाय तस्मै नमः ॥ 3.41 ॥

यत्रानेकः क्वचिदपि गृहे तत्र तिष्ठत्यथैको

यत्राप्येकस्तदनु बहवस्तत्र नैकोऽपि चान्ते ।

इत्थं नेयौ रजनिदिवसौ लोलयन्द्वाविवाक्षौ

कालः कल्यो भुवनफलके क्रीडति प्राणिशारैः ॥ 3.42 ॥

आदित्यस्य गतागतैरहरहः सङ्क्षीयते जीवितं

व्यापारैर्बहुकार्यभारगुरुभिः कालोऽपि न ज्ञायते ।

दृष्ट्वा जन्मजराविपत्तिमरणं त्रासश्च नोत्पद्यते

पीत्वा मोहमयीं प्रमादमदिरां उन्मत्तभूतं जगत् ॥ 3.43 ॥

रात्रिः सैव पुनः स एव दिवसो मत्वा मुधा जन्तवो

धावन्त्युद्यमिनस्तथैव निभृतप्रारब्धतत्तत्क्रियाः ।

व्यापारैः पुनर्उक्तभूतविषयैरित्थं विधेनामुना

संसारेण कदर्थिता वयं अहो मोहान्न लज्जामहे ॥ 3.44 ॥

न ध्यानं पदं ईश्वरस्य विधिवत्संसारविच्छित्तये

स्वर्गद्वारकपाटपाटनपटुर्धर्मोऽपि नोपार्जितः ।

नारीपीनपयोधरोरुयुगलं स्वप्नेऽपि नालिङ्गितं

मातुः केवलं एव यौवनवनच्छेदे कुठारा वयम् ॥ 3.45 ॥

नाभ्यस्ता प्रतिवादिवृन्ददमनी विद्या विनीतोचिता

खड्गाग्रैः करिकुम्भपीठदलनैर्नाकं न नीतं यशः ।

कान्ताकौम्अलपल्लवाधररसः पीतो न चन्द्रोदये

तारुण्यं गतं एव निष्फलं अहो शून्यालये दीपवत् ॥ 3.46 ॥

विद्या नाधिगता कलङ्करहिता वित्तं च नोपार्जितं

शुश्रूषापि समाहितेन मनसा पित्रोर्न सम्पादिता ।

आलोलायतलोचनाः प्रियतमाः स्वप्नेऽपि नालिङ्गिताः

कालोऽयं परपिण्डलोलुपतया काकैरिव प्रेर्यते ॥ 3.47 ॥

वयं येभ्यो जाताश्चिरपरिगता एव खलु ते

समं यैः संवृद्धाः स्मृतिविषयतां तेऽपि गमिताः ।

इदानीं एते स्मः प्रतिदिवसं आसन्नपतना

गतास्तुल्यावस्थां सिकतिलनदीतीरतरुभिः ॥ 3.48 ॥

आयुर्वर्षशतं नृणां परिमितं रात्रौ तद्अर्धं गतं

तस्यार्धस्य परस्य चार्धं अपरं बालत्ववृद्धत्वयोः ।

शेषं व्याधिवियोगदुःखसहितं सेवादिभिर्नीयते

जीवे वारितरङ्गचञ्चलतरे सौख्यं कुतः प्राणिनाम् ॥ 3.49 ॥

क्षणं बालो भूत्वा क्षणं अपि युवा कामरसिकः

क्षणं वित्तैर्हीनः क्षणं अपि च सम्पूर्णविभवः ।

जराजीर्णैरङ्गैर्नट इव बलीमण्डिततनूर्

नरः संसारान्ते विशति यमधानीयवनिकाम् ॥ 3.50 ॥

त्वं राजा वयं अप्युपासितगुरुप्रज्ञाभिमानोन्नताः

ख्यातस्त्वं विभवैर्यशांसि कवयो दिक्षु प्रतन्वन्ति नः ।

इत्थं मानधनातिदूरं उभयोरप्यावयोरन्तरं

यद्यस्मासु पराङ्मुखोऽसि वयं अप्येकान्ततो निःस्पृहा ॥ 3.51 ॥

अर्थानां ईशिषे त्वं वयं अपि च गिरां ईश्महे यावदर्थं

शूरस्त्वं वादिदर्पव्युपशमनविधावक्षयं पाटवं नः ।

सेवन्ते त्वां धनाढ्या मतिमलहतये मां अपि श्रोतुकामाः ।

मय्यप्यास्था न ते चेत्त्वयि मम नितरां एव राजन्ननास्था ॥ 3.52 ॥

वयं इह परितुष्टा वल्कलैस्त्वं दुकूलैः

सम इह परितोषो निर्विशेषो विशेषः ।

स तु भवतु दरिद्रो यस्य तृष्णा विशाला

मनसि च परितुष्टे कोऽर्थवान्को दरिद्रः ॥ 3.53 ॥

फलं अलं अशनाय स्वादु पानाय तोयं

क्षितिरपि शयनार्थं वाससे वल्कलं च ।

नवधनमधुपानभ्रान्तसर्वेन्द्रियाणां

अविनयं अनुमन्तुं नोत्सहे दुर्जनानाम् ॥ 3.54 ॥

अश्नीमहि वयं भिक्षां आशावासो वसीमहि ।

शयीमहि महीपृष्ठे कुर्वीमहि किं ईश्वरैः ॥ 3.55 ॥

न नटा ना विटा न गायका न च सभ्येतरवादचुञ्चवः ।

नृपं ईक्षितुं अत्र के वयं स्तनभारानमिता न योषितः ॥ 3.56 ॥

विपुलहृदयैरीशैरेतज्जगज्जनितं पुरा

विधृतं अपरैर्दत्तं चान्यैर्विजित्य तृणं यथा ।

इह हि भुवनान्यन्यैर्धीराश्चतुर्दश भुञ्जते

कतिपयपुरस्वाम्ये पुंसां क एष मदज्वरः ॥ 3.57 ॥

अभुक्तायां यस्यां क्षणं अपि न यातं नृपशतैर्

भुवस्तस्या लाभे क इव बहुमानः क्षितिभृताम् ।

तद्अंशस्याप्यंशे तद्अवयलेशेऽपि पतयो

विषादे कर्तव्ये विदधति जडाः प्रत्युत मुदम् ॥ 3.58 ॥

मृत्पिण्डो जलरेखया वलयितः सर्वोऽप्ययं नन्वणुः

स्वांशीकृत्य स एव सङ्गरशतै राज्ञां गणा भुञ्जते ।

ये दद्युर्ददतोऽथवा किं अपरं क्षुद्रा दरिद्रं भृशं

धिग्धिक्तान्पुरुषाधमान्धनकणान्वाञ्छन्ति तेभ्योऽपि ये ॥ 3.59 ॥

स जातः कोऽप्यासीन्मदनरिपुणा मूर्ध्नि धवलं

कपालं यस्योच्चैर्विनिहितं अलङ्कारविधये ।

नृभिः प्राणत्राणप्रवणमतिभिः कैश्चिदधुना

नमद्भिः कः पुंसां अयं अतुलदर्पज्वरभरः ॥ 3.60 ॥

परेषां चेतांसि प्रतिदिवसं आराध्य बहुधा

प्रसादं किं नेतुं विशसि हृदय क्लेशकलितम् ।

प्रसन्ने त्वय्यन्तःसवयमुदितचिन्तामणिगणो

विविक्तः सङ्कल्पः किं अभिलषितं पुष्यति न ते ॥ 3.61 ॥

सत्यां एव त्रिलोकीसरिति हरशिरश्चुम्बिनीवच्छटायां

सद्वृत्तिं कल्पयन्त्यां बटविटपभवैर्वल्कलैः सत्फलैश्च ।

कोऽयं विद्वान्विपत्तिज्वरजनितरुजातीवदुःखासिकानां

वक्त्रं वीक्षेत दुःस्थे यदि हि न विभृयात्स्वे कुटुम्बेऽनुकम्पाम् ॥ 3.61.1 ॥

परिभ्रमसि किं मुधा क्वचन चित्त विश्राम्यतां

स्वयं भवति यद्यथा भवति तत्तथा नान्यथा ।

अतीतं अननुस्मरन्नपि च भाव्यसङ्कल्पयन्नतर्कित

समागमानुभवामि भोगनाहम् ॥ 3.62 ॥

एतस्माद्विरमेन्द्रियार्थगहनादायासकादाश्रयश्रेयो

मार्गं अशेषदुःखशमनव्यापारदक्षं क्षणात् ।

स्वात्मीभावं उपैहि सन्त्यज निजां कल्लोललोलं गतिं

मा भूयो भज भङ्गुरां भवरतिं चेतः प्रसीदाधुना ॥ 3.63 ॥

मोहं मार्जय तां उपार्जय रतिं चन्द्रार्धचूडामणौ

चेतः स्वर्गतरङ्गिणीतटभुवां आसङ्गं अङ्गीकुरु ।

को वा वीचिषु बुद्बुदेषु च तडिल्लेखासु च श्रीषु च

ज्वालाग्रेषु च पन्नगेषु सरिद्वेगेषु च चप्रत्ययः ॥ 3.64 ॥

चेतश्चिन्तय मा रमां सकृदिमां अस्थायिनीं आस्थया

भूपालभ्रुकुटीकुटीविहरणव्यापारपण्याङ्गनाम् ।

कन्थाकञ्चुकिनः प्रविश्य भवनद्वाराणि वाराणसीरथ्या

पङ्क्तिषु पाणिपात्रपतितां भिक्षां अपेक्षामहे ॥ 3.65 ॥

अग्रे गीतं सरसकवयः पार्श्वयोर्दाक्षिणात्याः

पश्चाल्लीलावलयरणितं चामरग्राहिणीनाम् ।

यद्यस्त्येवं कुरु भवरसास्वादने लम्पटत्वं

नो चेच्चेतः प्रविश सहसा निर्विकल्पे समाधौ ॥ 3.66 ॥

प्राप्ताः श्रियः सकलकामदुधास्ततः किं

न्यस्तं पदं शिरसि विद्विषतां ततः किम् ।

सम्पादिताः प्रणयिनो विभवैस्ततः किं

कल्पं स्थितास्तनुभृतां तनवस्ततः किम् ॥ 3.67 ॥

भक्तिर्भवे मरणजन्मभयं हृदिस्थं

स्नेहो न बन्धुषु न मन्मथजा विकाराः ।

संसर्ज दोषरहिता विजया वनान्ता

वैराग्यं अस्ति किं इतः परमर्थनीयम् ॥ 3.68 ॥

तस्मादनन्तं अजरं परमं विकासि

तद्ब्रह्म चिन्तय किं एभिरसद्विकल्पैः ।

यस्यानुषङ्गिण इमे भुवनाधिपत्यभोगादयः

कृपणलोकमता भवन्ति ॥ 3.69 ॥

पातालं आविशसि यासि नभो विलङ्घ्य

दिङ्मण्डलं भ्रमसि मानस चापलेन ।

भ्रान्त्यापि जातु विमलं कथं आत्मनीनं

न ब्रह्म संसरसि निर्वृतिं एषि येन ॥ 3.70 ॥

किं वेदैः स्मृतिभिः पुराणपठनैः शास्त्रैर्महाविस्तरैः

स्वर्गग्रामकुटीनिवासफलदैः कर्मक्रियाविभ्रमैः ।

मुक्त्वैकं भवदुःखभाररचनाविध्वंसकालानलं

स्वात्मानन्दपदप्रवेशकलनं शेसैर्वाणिग्वृत्तिभिः ॥ 3.71 ॥

नायं ते समयो रहस्यं अधुना निद्राति नाथो यदि

स्थित्वा द्रक्ष्यति कुप्यति प्रभुरिति द्वारेषु येषां वचः ।

चेतस्तानपहाय याहि भवनं देवस्य विश्वेशितुर्

निर्दौवारिकनिर्दयोक्त्य्अपरुषं निःसौम्अशर्मप्रदम् ॥ 3.71.1 ॥

यतो मेरुः श्रीमान्निपतति युगान्ताग्निवलितः

समुद्राः शुष्यन्ति प्रचुरमकरग्राहनिलयाः ।

धरा गच्छत्यन्तं धरणिधरपादैरपि धृता

शरीरे का वार्ता करिकलभकर्णाग्रचपले ॥ 3.72 ॥

गात्रं सङ्कुचितं गतिर्विगलिता भ्रष्टा च दन्तावलिर्

दृष्टिर्नक्ष्यति वर्धते बधिरता वक्त्रं च लालायते ।

वाक्यं नाद्रियते च बान्धवजनो भार्या न शुश्रूषते

हा कष्टं पुरुषस्य जीर्णवयसः पुत्रोऽप्यमित्रायते ॥ 3.73 ॥

वर्णं सितं शिरसि वीक्ष्य शिरोरुहाणां

स्थानं जरापरिभवस्य तदा पुमांसम् ।

आरोपितांस्थिशतकं परिहृत्य यान्ति

चण्डालकूपं इव दूरतरं तरुण्यः ॥ 3.74 ॥

यावत्स्वस्थं इदं शरीरं अरुजं यावच्च दूरे जरा

यावच्चेन्द्रियशक्तिरप्रतिहता यावत्क्षयो नायुषः ।

आत्मश्रेयसि तावदेव विदुषा कार्यः प्रयत्नो महान्

सन्दीप्ते भवने तु कूपखननं प्रत्युद्यमः कीदृशः ॥ 3.75 ॥

तपस्यन्तः सन्तः किं अधिनिवसामः सुरनदीं

गुणोदारान्दारानुत परिचरामः सविनयम् ।

पिबामः शास्त्रौघानुतविविधकाव्यामृतरसान्

न विद्मः किं कुर्मः कतिपयनिमेषायुषि जने ॥ 3.76 ॥

दुराराध्याश्चामी तुरगचलचित्ताः क्षितिभुजो

वयं तु स्थूलेच्छाः सुमहति फले बद्धमनसः ।

जरा देहं मृत्युर्हरति दयितं जीवितं इदं

सखे नान्यच्छ्रेयो जगति विदुषेऽन्यत्र तपसः ॥ 3.77 ॥

माने म्लायिनि खण्डिते च वसुनि व्यर्थे प्रयातेऽर्थिनि

क्षीणे बन्धुजने गते परिजने नष्टे शनैर्यौवने ।

युक्तं केवलं एतदेव सुधियां यज्जह्नुकन्यापयःपूताग्राव

गिरीन्द्रकन्दरतटीकुञ्जे निवासः क्वचित् ॥ 3.78 ॥

रम्याश्चन्द्रमरीचयस्तृणवती रम्या वनान्तस्थली

रम्यं साधुसमागमागतसुखं काव्येषु रम्याः कथाः ।

कोपोपाहितबाष्पबिन्दुतरलं रम्यं प्रियाया मुखं

सर्वं रम्यं अनित्यतां उपगते चित्ते न किञ्चित्पुनः ॥ 3.79 ॥

रम्यं हर्म्यतलं न किं वसतये श्रव्यं न गेयादिकं

किं वा प्राणसमासमागमसुखं नैवाधिकप्रीतये ।

किन्तु भ्रान्तपतङ्गक्षपवनव्यालोलदीपाङ्कुरच्छाया

चञ्चलं आकलय्य सकलं सन्तो वनान्तं गताः ॥ 3.80 ॥

आ संसारात्त्रिभुवनं इदं चिन्वतां तात्तादृङ्नैवास्माकं

नयनपदवीं श्रोत्रमार्गं गतो वा ।

योऽयं धत्ते विषयकरिणो गाढगूढाभिमानक्षीवस्यान्तः

करणकरिणः संयमालानलीलाम् ॥ 3.81 ॥

यदेतत्स्वच्छन्दं विहरणं अकार्पण्यं अशनं

सहार्यैः संवासः श्रुतं उपशमैकव्रतफलम् ।

मनो मन्दस्पन्दं बहिरपि चिरस्यापि विमृशन्न

जाने कस्यैषा परिणतिरुदारस्य तपसः ॥ 3.82 ॥

जीर्णा एव मनोरथाश्च हृदये यातं च तद्यौवनं

हन्ताङ्गेषु गुणाश्बन्ध्यफलतां याता गुणज्ञैर्विना ।

किं युक्तं सहसाभ्युपैति बलवान्कालः कृतान्तोऽक्षमी

हा ज्ञातं मदनान्तकाङ्घ्रियुगलं मुक्त्वास्ति नान्यो गतिः ॥ 3.83 ॥

महेश्वरे वा जगतां अधीश्वरे

जनार्दने वा जगद्अन्तरात्मनि ।

न वस्तुभेदप्रतिपत्तिरस्ति मे

तथापि भक्तिस्तरुणेन्दुशेखरे ॥ 3.84 ॥

स्फुरत्स्फारज्योत्स्नाधवलिततले क्वापि पुलिने

सुखासीनाः शान्तध्वन्तिसु रजनीषु द्युसरितः ।

भवाभोगोद्विग्नाः शिव शिव शिवेत्युच्चवचसः

कदा यास्यामोऽतर्गतबहुलबाष्पाकुलदशाम् ॥ 3.85 ॥

महादेवो देवः सरिदपि च सैषा सुरसरिद्गुहा

एवागारं वसनं अपि ता एव हरितः ।

सुहृदा कालोऽयं व्रतं इदं अदैन्यव्रतं इदं

कियद्वा वक्ष्यामो वटविटप एवास्तु दयिता ॥ 3.85.1 ॥

वितीर्णे सर्वस्वे तरुणकरुणापूर्णहृदयाः

स्मरन्तः संसारे विगुणपरिणामां विधिगतिम् ।

वयं पुण्यारण्ये परिणतशरच्चन्द्रकिरणास्

त्रियामा नेस्यामो हरचरणचिन्तैकशरणाः ॥ 3.86 ॥

कदा वाराणस्यां अमरतटिनीरोधसि वसन्

वसानः कौपीनं शिरसि निदधानोऽञ्जलिपुटम् ।

अये गौरीनाथ त्रिपुरहर शम्भो त्रिनयन

प्रसीदेत्याक्रोशन्निमिषं इव नेष्यामि दिवसान् ॥ 3.87 ॥

उद्यानेषु विचित्रभोजनविधिस्तीव्रातितीव्रं तपः

कौपीनावरणं सुवस्त्रं अमितं भिक्षाटनं मण्डनम् ।

आसन्नं मरणं च मङ्गलसमं यस्यां समुत्पद्यते

तां काशीं परिहृत्य हन्त विबुधैरन्यत्र किं स्थीयते ॥ 3.87.1 ॥

स्नात्वा गाङ्गैः पयोभिः शुचिकुसुमफलैरर्चयित्वा विभो त्वा

ध्येये ध्यानं निवेश्य क्षितिधरकुहरग्रावपर्यङ्कमूले ।

आत्मारामः फलाशी गुरुवचनरतस्त्वत्प्रसादात्स्मरारे

दुःखं मोक्ष्ये कदाहं समकरचरणे पुंसि सेवासमुत्थम् ॥ 3.88 ॥

एकाकी निःस्पृहः शान्तः पाणिपात्रो दिगम्बरः ।

कदा शम्भो भविष्यामि कर्मनिर्मूलनक्षमः ॥ 3.89 ॥

पाणिं पात्रयतां निसर्गशुचिना भैक्षेण सन्तुष्यतां

यत्र क्वापि निषीदतां बहुतृणं विश्वं मुहुः पश्यताम् ।

अत्यागेऽपि तनोरखण्डपरमानन्दावबोधस्पृशा

मध्वा कोऽपि शिवप्रसादसुलभः सम्पत्स्यते योगिनाम् ॥ 3.90 ॥

कौपीनं शतखण्डजर्जरतरं कन्था पुनस्तादृशी

नैश्चिन्त्यं निरपेक्षभैक्ष्यं अशनं निद्रा श्मशाने वने ।

स्वातन्त्र्येण निरङ्कुशं विहरणं स्वान्तं प्रशान्तं सदा

स्थैर्यं योगमहोत्सवेऽपि च यदि त्रैलोक्यराज्येन किम् ॥ 3.91 ॥

ब्रह्माण्डं मण्डलीमात्रं किं लोभाय मनस्विनः ।

शफरीस्फुर्तेनाब्धिः क्षुब्धो न खलु जायते ॥ 3.92 ॥

मातर्लक्ष्मि भजस्व कञ्चिदपरं मत्काङ्क्षिणी मा स्म भूर्

भोगेषु स्पृहयालवस्तव वशे का निःस्पृहाणां असि ।

सद्यः स्यूतपलाशपत्रपुटिकापात्रैः पवित्रीकृतैर्

भिक्षावस्तुभिरेव सम्प्रति वयं वृत्तिं समीहामहे ॥ 3.93 ॥

महाशय्या पृथ्वी विपुलं उपधानं भुजलतां

वितानं चाकाशं व्यजनं अनुकूलोऽयं अनिलः ।

शरच्चन्द्रो दीपो विरतिवनितासङ्गमुदितः

सुखी शान्तः शेते मुनिरतनुभूतिर्नृप इव ॥ 3.94 ॥

भिक्षासी जनमध्यसङ्गरहितः स्वायत्तचेष्टः सदा

हानादानविरक्तमार्गनिरतः कश्चित्तपस्वी स्थितः ।

रथ्याकीर्णविशीर्णजीर्णवसनः सम्प्राप्तकन्थासनो

निर्मानो निरहङ्कृतिः शमसुखाभोगैकबद्धस्पृहः ॥ 3.95 ॥

चण्डालः किं अयं द्विजातिरथवा शूद्रोऽथ किं तापसः

किं वा तत्त्वविवेकपेशलमतिर्योगीश्वरः कोऽपि किम् ।

इत्युत्पन्नविकल्पजल्पमुखरैराभाष्यमाणा जनैर्

न क्रुद्धाः पथि नैव तुष्टमनसो यान्ति स्वयं योगिनः ॥ 3.96 ॥

हिंसाशून्यं अयत्नलभ्यं अशनं धात्रा मरुत्कल्पितं

व्यालानं पशवस्तृणाङ्कुरभुजस्तुष्टाः स्थलीशायिनः ।

संसारार्णवलङ्घनक्षमधियां वृत्तिः कृता सा नृणां

तां अन्वेषयतां प्रयान्ति सततं सर्वं समाप्तिं गुणाः ॥ 3.97 ॥

गङ्गातीरे हिमगिरिशिलाबद्धपद्मासनस्य

ब्रह्मध्यानाभ्यसनविधिना योगनिद्रां गतस्य ।

किं तैर्भाव्यं मम सुदिवसैर्यत्र ते निर्विशङ्काः

कण्डूयन्ते जरठहरिणाः स्वाङ्गं अङ्गे मदीये ॥ 3.98 ॥

जीर्णाः कन्था ततः किं सितं अमलपटं पट्टसूत्रं ततः किं

एका भार्या ततः किं हयकरिसुगणैरावृतो वा ततः किम् ।

भक्तं भुक्तं ततः किं कदशनं अथवा वासरान्ते ततः किं

व्यक्तज्योतिर्न वान्तर्मथितभवभयं वैभवं वा ततः किम् ॥ 3.98.1 ॥

पाणिः पात्रं पवित्रं भ्रमणपरिगतं भैक्ष्यं अक्षय्यं अन्नं

विस्तीर्णं वस्त्रं आशादशकं अचपलं तल्पं अस्वल्पं उर्वीम् ।

येषां निःसङ्गताङ्गीकरणपरिणतस्वान्तसन्तोषिणस्ते

धन्याः सन्न्यस्तदैन्यव्यतिकरनिकराः कर्म निर्मूलयन्ति ॥ 3.99 ॥

त्रैलोक्याधिपतित्वं एव विरसं यस्मिन्महाशासने

तल्लब्ध्वासनवस्त्रमानघटने भोगे रतिं मा कृथाः ।

भोगः कोऽपि स एक एव परमो नित्योदिता जृम्भने

यत्स्वादाद्विरसा भवन्ति विसयास्त्रैलोक्यराज्यादयः ॥ 3.99.1 ॥

मातर्मेदिनि तात मारुति सखे तेजः सुबन्धो जल

भ्रातर्व्यौम्अ निबद्ध एष भवतां अन्त्यः प्रणामाञ्जलिः ।

युष्मत्सङ्गवशोपजातसुकृतस्फारस्फुरन्निर्मलज्ञानापास्त

समस्तमोहमहिमा लीने परब्रह्मणि ॥ 3.100 ॥

शय्या शैलशिलागृहं गिरिगुहा वस्त्रं तरुणां त्वचः

सारङ्गाः सुहृदो ननु क्षितिरुहां वृत्तिः फलैः कौम्अलैः ।

येसां निर्झरं अम्बुपानं उचितं रत्यै तु विद्याङ्गना

मन्ये ते परमेश्वराः शिरसि यरि बद्धो न सेवाञ्जलिः ॥ 3.101 ॥

धैर्यं यस्य पिता क्षमा च जननी शान्तिश्चिरं गेहिनी

सत्यं मित्रं इदं दया च भगिनी भ्राता मनःसंयमः ।

शय्या भूमितलं दिशोऽपि वसनं ज्ञानामृतं भोजनं

ह्येते यस्य कुटुम्बिनो वद सखे कस्माद्भयं योगिनः ॥ 3.102 ॥

अहो वा हारे वा बलवति रिपौ वा सुहृदि वा

मणौ वा लोष्ठे वा कुसुमशयने वा दृषदि वा ।

तृणे वा स्त्रैणे वा मम समदृशो यान्ति दिवसाः

क्वचित्पुण्यारण्ये शिव शिव शिवेति प्रलपतः ॥ 3.103 ॥