Bhartrihareh Shataka Trishati - Vairagya Shatakam — Kannada Script

ಚೂಡೋತ್ತಂಸಿತಚನ್ದ್ರಚಾರುಕಲಿಕಾಚಞ್ಚಚ್ಛಿಖಾಭಾಸ್ವರೋ

ಲೀಲಾದಗ್ಧವಿಲೋಲಕಾಮಶಲಭಃ ಶ್ರೇಯೋದಶಾಗ್ರೇ ಸ್ಫುರನ್ ।

ಅನ್ತಃಸ್ಫೂರ್ಜದ್ಅಪಾರಮೋಹತಿಮಿರಪ್ರಾಗ್ಭಾರಂ ಉಚ್ಚಾಟಯನ್

ಶ್ವೇತಃಸದ್ಮನಿ ಯೋಗಿನಾಂ ವಿಜಯತೇ ಜ್ಞಾನಪ್ರದೀಪೋ ಹರಃ ॥ 3.1 ॥

ಭ್ರಾನ್ತಂ ದೇಶಂ ಅನೇಕದುರ್ಗವಿಷಮಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಫಲಂ

ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಜಾತಿಕುಲಾಭಿಮಾನಂ ಉಚಿತಂ ಸೇವಾ ಕೃತಾ ನಿಷ್ಫಲಾ ।

ಭುಕ್ತಂ ಮಾನವಿವರ್ಜಿತಂ ಪರಗೃಹೇಷ್ವಾಶಙ್ಕಯಾ ಕಾಕವತ್

ತೃಷ್ಣೇ ಜೃಮ್ಭಸಿ ಪಾಪಕರ್ಮಪಿಶುನೇ ನಾದ್ಯಾಪಿ ಸನ್ತುಷ್ಯಸಿ ॥ 3.2 ॥

ಉತ್ಖಾತಂ ನಿಧಿಶಙ್ಕಯಾ ಕ್ಷಿತಿತಲಂ ಧ್ಮಾತಾ ಗಿರೇರ್ಧಾತವೋ

ನಿಸ್ತೀರ್ಣಃ ಸರಿತಾಂ ಪತಿರ್ನೃಪತಯೋ ಯತ್ನೇನ ಸನ್ತೋಷಿತಾಃ ।

ಮನ್ತ್ರಾರಾಧನತತ್ಪರೇಣ ಮನಸಾ ನೀತಾಃ ಶ್ಮಶಾನೇ ನಿಶಾಃ

ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಕಾಣವರಾಟಕೋಽಪಿ ನ ಮಯಾ ತೃಷ್ಣೇ ಸಕಾಮಾ ಭವ ॥ 3.3 ॥

ಖಲಾಲಾಪಾಃ ಸೌಢಾಃ ಕಥಂ ಅಪಿ ತದ್ಆರಾಧನಪರೈರ್ನಿಗೃಹ್ಯಾನ್ತರ್

ಬಾಷ್ಪಂ ಹಸಿತಂ ಅಪಿ ಶೂನ್ಯೇನ ಮನಸಾ ।

ಕೃತೋ ವಿತ್ತಸ್ತಮ್ಭಪ್ರತಿಹತಧಿಯಾಂ ಅಞ್ಜಲಿರಪಿ

ತ್ವಂ ಆಶೇ ಮೋಘಾಶೇ ಕಿಮ ಅಪರಂ ಅತೋ ನರ್ತಯಸಿ ಮಾಮ್ ॥ 3.4 ॥

ಅಮೀಷಾಂ ಪ್ರಾಣಾನಾಂ ತುಲಿತವಿಸಿನೀಪತ್ರಪಯಸಾಂ

ಕೃತೇ ಕಿಂ ನಾಸ್ಮಾಭಿರ್ವಿಗಲಿತವಿವೇಕೈರ್ವ್ಯವಸಿತಮ್ ।

ಯದ್ಆಢ್ಯಾನಾಂ ಅಗ್ರೇ ದ್ರವಿಣಮದನಿಃಸಞ್ಜ್ಞಮನಸಾಂ

ಕೃತಂ ಮಾವವ್ರೀಡೈರ್ನಿಜಗುಣಕಥಾಪಾತಕಂ ಅಪಿ ॥ 3.5 ॥

ಕ್ಷಾನ್ತಂ ನ ಕ್ಷಮಯಾ ಗೃಹೋಚಿತಸುಖಂ ತ್ಯಕ್ತಂ ನ ಸನ್ತೋಷತಃ

ಸೋಢೋ ದುಃಸಹಶೀತತಾಪಪವನಕ್ಲೇಶೋ ನ ತಪ್ತಂ ತಪಃ ।

ಧ್ಯಾತಂ ವಿತ್ತಂ ಅಹರ್ನಿಶಂ ನಿತ್ಯಮಿತಪ್ರಾಣೈರ್ನ ಶಮ್ಭೋಃ ಪದಂ

ತತ್ತತ್ಕರ್ಮ ಕೃತಂ ಯದೇವ ಮುನಿಭಿಸ್ತೈಸ್ತೈಃ ಫಲೈರ್ವಞ್ಚಿತಾಃ ॥ 3.6 ॥

ಭೋಗಾ ನ ಭುಕ್ತಾ ವಯಂ ಏವ ಭುಕ್ತಾಸ್

ತಪೋ ನ ತಪ್ತಂ ವಯಂ ಏವ ತಪ್ತಾಃ ।

ಕಾಲೋ ನ ಯಾತೋ ವಯಂ ಏವ ಯಾತಾಸ್ತೃಷ್ಣಾ

ನ ಜೀರ್ಣಾ ವಯಂ ಏವ ಜೀರ್ಣಾಃ ॥ 3.7 ॥

ಬಲಿಭಿರ್ಮುಖಂ ಆಕ್ರಾನ್ತಂ ಪಲಿತೇನಾಙ್ಕಿತಂ ಶಿರಃ ।

ಗಾತ್ರಾಣಿ ಶಿಥಿಲಾಯನ್ತೇ ತೃಷ್ಣೈಕಾ ತರುಣಾಯತೇ ॥ 3.8 ॥

ವಿವೇಕವ್ಯಾಕೋಶೇ ವಿದಧತಿ ಸಮೇ ಶಾಮ್ಯತಿ ತೃಷಾ

ಪರಿಷ್ವಙ್ಗೇ ತುಙ್ಗೇ ಪ್ರಸರತಿತರಾಂ ಸಾ ಪರಿಣತಾ ।

ಜರಾಜೀರ್ಣೈಶ್ವರ್ಯಗ್ರಸನಗಹನಾಕ್ಷೇಪಕೃಪಣಸ್ತೃಷಾಪಾತ್ರಂ

ಯಸ್ಯಾಂ ಭವತಿ ಮರುತಾಂ ಅಪ್ಯಧಿಪತಿಃ ॥ 3.8.1 ॥

ನಿವೃತ್ತಾ ಭೋಗೇಚ್ಛಾ ಪುರುಷಬಹುಮಾನೋಽಪಿ ಗಲಿತಃ

ಸಮಾನಾಃ ಸ್ವರ್ಯಾತಾಃ ಸಪದಿ ಸುಹೃದೋ ಜೀವಿತಸಮಾಃ ।

ಶನೈರ್ಯಷ್ಟ್ಯುತ್ಥಾನಂ ಘನತಿಮಿರರುದ್ಧೇ ಚ ನಯನೇ

ಅಹೋ ಮೂಢಃ ಕಾಯಸ್ತದಪಿ ಮರಣಾಪಾಯಚಕಿತಃ ॥ 3.9 ॥

ಆಶಾ ನಾಮ ನದೀ ಮನೋರಥಜಲಾ ತೃಷ್ಣಾತರಙ್ಗಾಕುಲಾ

ರಾಗಗ್ರಾಹವತೀ ವಿತರ್ಕವಿಹಗಾ ಧೈರ್ಯದ್ರುಮಧ್ವಂಸಿನೀ ।

ಮೋಹಾವರ್ತಸುದುಸ್ತರಾತಿಗಹನಾ ಪ್ರೋತ್ತುಙ್ಗಚಿನ್ತಾತಟೀ

ತಸ್ಯಾಃ ಪರಗತಾ ವಿಶುದ್ಧಂ ಅಲಸೋ ನನ್ದನ್ತಿ ಯೋಗೀಶ್ವರಾಃ ॥ 3.10 ॥

ನ ಸಂಸಾರೋತ್ಪನ್ನಂ ಚರಿತಂ ಅನುಪಶ್ಯಾಮಿ ಕುಶಲಂ

ವಿಪಾಕಃ ಪುಣ್ಯಾನಾಂ ಜನಯತಿ ಭಯಂ ಮೇ ವಿಮೃಶತಃ ।

ಮಹದ್ಭಿಃ ಪುಣ್ಯೌಘೈಶ್ಚಿರಪರಿಗೃಹೀತಾಶ್ಚ ವಿಷಯಾ

ಮಹಾನ್ತೋ ಜಾಯನ್ತೇ ವ್ಯಸನಂ ಇವ ದಾತುಂ ವಿಷಯಿಣಾಮ್ ॥ 3.11 ॥

ಅವಶ್ಯಂ ಯಾತಾರಶ್ಚಿರತರಂ ಉಷಿತ್ವಾಪಿ ವಿಷಯಾ

ವಿಯೋಗೇ ಕೋ ಭೇದಸ್ತ್ಯಜತಿ ನ ಜನೋ ಯತ್ಸ್ವಯಂ ಅಮೂನ್ ।

ವ್ರಜನ್ತಃ ಸ್ವಾತನ್ತ್ರ್ಯಾದತುಲಪರಿತಾಪಾಯ ಮನಸಃ

ಸ್ವಯಂ ತ್ಯಕ್ತಾ ಹ್ಯೇತೇ ಶಮಸುಖಂ ಅನನ್ತಂ ವಿದಧತಿ ॥ 3.12 ॥

ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವಿವೇಕನಿರ್ಮಲಧಿಯಃ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯಹೋ ದುಷ್ಕರಂ

ಯನ್ಮುಞ್ಚನ್ತ್ಯುಪಭೋಗಭಾಞ್ಜ್ಯಪಿ ಧನಾನ್ಯೇಕಾನ್ತತೋ ನಿಃಸ್ಪೃಹಾಃ ।

ಸಮ್ಪ್ರಾತಾನ್ನ ಪುರಾ ನ ಸಮ್ಪ್ರತಿ ನ ಚ ಪ್ರಾಪ್ತೌ ದೃಢಪ್ರತ್ಯಯಾನ್

ವಾಞ್ಛಾಮಾತ್ರಪರಿಗ್ರಹಾನಪಿ ಪರಂ ತ್ಯಕ್ತುಂ ನ ಶಕ್ತಾ ವಯಮ್ ॥ 3.13 ॥

ಧನ್ಯಾನಾಂ ಗಿರಿಕನ್ದರೇಷು ವಸತಾಂ ಜ್ಯೋತಿಃ ಪರಂ ಧ್ಯಾಯತಾಮಾನನ್ದಾಶ್ರು

ಜಲಂ ಪಿಬನ್ತಿ ಶಕುನಾ ನಿಃಶಙ್ಕಂ ಅಙ್ಕೇಶಯಾಃ ।

ಅಸ್ಮಾಕಂ ತು ಮನೋರಥೋಪರಚಿತಪ್ರಾಸಾದವಾಪೀತಟಕ್ರೀಡಾ

ಕಾನನಕೇಲಿಕೌತುಕಜುಷಾಂ ಆಯುಃ ಪರಂ ಕ್ಷೀಯತೇ ॥ 3.14 ॥

ಭಿಕ್ಷಾಶತಂ ತದಪಿ ನೀರಸಂ ಏಕಬಾರಂ

ಶಯ್ಯಾ ಚ ಭೂಃ ಪರಿಜನೋ ನಿಜದೇಹಮಾತ್ರಮ್ ।

ವಸ್ತ್ರಂ ವಿಶೀರ್ಣಶತಖಣ್ಡಮಯೀ ಚ ಕನ್ಥಾ

ಹಾ ಹಾ ತಥಾಪಿ ವಿಷಯಾ ನ ಪರಿತ್ಯಜನ್ತಿ ॥ 3.15 ॥

ಸ್ತನೌ ಮಾಂಸಗ್ರನ್ಥೀ ಕನಕಕಲಶಾವಿತ್ಯುಪಮಿತೀ

ಮುಖಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಗಾರಂ ತದಪಿ ಚ ಶಶಾಙ್ಕೇನ ತುಲಿತಮ್ ।

ಸ್ರವನ್ಮೂತ್ರಕ್ಲಿನ್ನಂ ಕರಿವರಶಿರಸ್ಪರ್ಧಿ ಜಘನಂ

ಮುಹುರ್ನಿನ್ದ್ಯಂ ರೂಪಂ ಕವಿಜನವಿಶೇಷೈರ್ಗುರುಕೃತಮ್ ॥ 3.16 ॥

ಏಕೋ ರಾಗಿಷು ರಾಜತೇ ಪ್ರಿಯತಮಾದೇಹಾರ್ಧಹಾರೀ ಹರೋ

ನೀರಾಗೇಷು ಜನೋ ವಿಮುಕ್ತಲಲನಾಸಙ್ಗೋ ನ ಯಸ್ಮಾತ್ಪರಃ ।

ದುರ್ವಾರಸ್ಮರಬಾಣಪನ್ನಗವಿಷವ್ಯಾಬಿದ್ಧಮುಗ್ಧೋ ಜನಃ

ಶೇಷಃ ಕಾಮವಿಡಮ್ಬಿತಾನ್ನ ವಿಷಯಾನ್ಭೋಕ್ತುಂ ನ ಮೋಕ್ತುಂ ಕ್ಷಮಃ ॥ 3.17 ॥

ಅಜಾನನ್ದಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ ಪತತು ಶಲಭಸ್ತೀವ್ರದಹನೇ

ಸ ಮೀನೋಽಪ್ಯಜ್ಞಾನಾದ್ಬಡಿಶಯುತಂ ಅಶ್ನಾತು ಪಿಶಿತಮ್ ।

ವಿಜಾನನ್ತೋಽಪ್ಯೇತೇ ವಯಂ ಇಹ ವಿಯಜ್ಜಾಲಜಟಿಲಾನ್

ನ ಮುಞ್ಚಾಮಃ ಕಾನಾಂ ಅಹಹ ಗಹನೋ ಮೋಹಮಹಿಮಾ ॥ 3.18 ॥

ತೃಷಾ ಶುಷ್ಯತ್ಯಾಸ್ಯೇ ಪಿಬತಿ ಸಲಿಲಂ ಶೀತಮಧುರಂ

ಕ್ಷುಧಾರ್ತಃ ಶಾಲ್ಯನ್ನಂ ಕವಲಯತಿ ಮಾಂಸಾದಿಕಲಿತಮ್ ।

ಪ್ರದೀಪ್ತೇ ಕಾಮಾಗ್ನೌ ಸುದೃಢತರಂ ಆಲಿಙ್ಗತಿ ವಧೂಂ

ಪ್ರತೀಕಾರಂ ವ್ಯಾಧಃ ಸುಖಂ ಇತಿ ವಿಪರ್ಯಸ್ಯತಿ ಜನಃ ॥ 3.19 ॥

ತುಙ್ಗಂ ವೇಶ್ಮ ಸುತಾಃ ಸತಾಂ ಅಭಿಮತಾಃ ಸಙ್ಖ್ಯಾತಿಗಾಃ ಸಮ್ಪದಃ

ಕಲ್ಯಾಣೀ ದಯಿತಾ ವಯಶ್ಚ ನವಂ ಇತ್ಯಜ್ಞಾನಮೂಢೋ ಜನಃ ।

ಮತ್ವಾ ವಿಶ್ವಂ ಅನಶ್ವರಂ ನಿವಿಶತೇ ಸಂಸಾರಕಾರಾಗೃಹೇ

ಸನ್ದೃಶ್ಯ ಕ್ಷಣಭಙ್ಗುರಂ ತದಖಿಲಂ ಧನ್ಯಸ್ತು ಸನ್ನ್ಯಸ್ಯತಿ ॥ 3.20 ॥

ದೀನಾ ದೀನಮುಖೈಃ ಸದೈವ ಶಿಶುಕೈರಾಕೃಷ್ಟಜೀರ್ಣಾಮ್ಬರಾ

ಕ್ರೋಶದ್ಭಿಃ ಕ್ಷುಧಿತೈರ್ನಿರನ್ನವಿಧುರಾ ದೃಶ್ಯಾ ನ ಚೇದ್ಗೇಹಿನೀ ।

ಯಾಚ್ಞಾಭಙ್ಗಭಯೇನ ಗದ್ಗದಗಲತ್ರುಟ್ಯದ್ವಿಲೀನಾಕ್ಷರಂ

ಕೋ ದೇಹೀತಿ ವದೇತ್ಸ್ವದಗ್ಧಜಠರಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಮನಸ್ವೀ ಪುಮಾನ್ ॥ 3.21 ॥

ಅಭಿಮತಮಹಾಮಾನಗ್ರನ್ಥಿಪ್ರಭೇದಪಟೀಯಸೀ

ಗುರುತರಗುಣಗ್ರಾಮಾಭೋಜಸ್ಫುಟೋಜ್ಜ್ವಲಚನ್ದ್ರಿಕಾ ।

ವಿಪುಲವಿಲಲ್ಲಜ್ಜಾವಲ್ಲೀವಿತಾನಕುಠಾರಿಕಾ

ಜಠರಪಿಠರೀ ದುಸ್ಪುರೇಯಂ ಕರೋತಿ ವಿಡಮ್ಬನಮ್ ॥ 3.22 ॥

ಪುಣ್ಯೇ ಗ್ರಾಮೇ ವನೇ ವಾ ಮಹತಿ ಸಿತಪಟಚ್ಛನ್ನಪಾಲೀ ಕಪಾಲಿಂ

ಹ್ಯಾದಾಯ ನ್ಯಾಯಗರ್ಭದ್ವಿಜಹುತಹುತಭುಗ್ಧೂಮಧೂಮ್ರೋಪಕಣ್ಠೇ ।

ದ್ವಾರಂ ದ್ವಾರಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟೋ ವರಂ ಉದರದರೀಪೂರಣಾಯ ಕ್ಷುಧಾರ್ತೋ

ಮಾನೀ ಪ್ರಾಣೈಃ ಸನಾಥೋ ನ ಪುನರನುದಿನಂ ತುಲ್ಯಕುಲ್ಯೇಸು ದೀನಃ ॥ 3.23 ॥

ಗಙ್ಗಾತರಙ್ಗಕಣಶೀಕರಶೀತಲಾನಿ

ವಿದ್ಯಾಧರಾಧ್ಯುಷಿತಚಾರುಶಿಲಾತಲಾನಿ ।

ಸ್ಥಾನಾನಿ ಕಿಂ ಹಿಮವತಃ ಪ್ರಲಯಂ ಗತಾನಿ

ಯತ್ಸಾವಮಾನಪರಪಿಣ್ಡರತಾ ಮನುಷ್ಯಾಃ ॥ 3.24 ॥

ಕಿಂ ಕನ್ದಾಃ ಕನ್ದರೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಲಯಂ ಉಪಗತಾ ನಿರ್ಝರಾ ವಾ ಗಿರಿಭ್ಯಃ

ಪ್ರಧ್ವಸ್ತಾ ವಾ ತರುಭ್ಯಃ ಸರಸಗಲಭೃತೋ ವಲ್ಕಲಿನ್ಯಶ್ಚ ಶಾಖಾಃ ।

ವೀಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ಯನ್ಮುಖಾನಿ ಪ್ರಸಭಂ ಅಪಗತಪ್ರಶ್ರಯಾಣಾಂ ಖಲಾನಾಂ

ದುಃಖಾಪ್ತಸ್ವಲ್ಪವಿತ್ತಸ್ಮಯಪವನವಶಾನರ್ತಿತಭ್ರೂಲತಾನಿ ॥ 3.25 ॥

ಪುಣ್ಯೈರ್ಮೂಲಫಲೈಸ್ತಥಾ ಪ್ರಣಯಿನೀಂ ವೃತ್ತಿಂ ಕುರುಷ್ವಾಧುನಾ

ಭೂಶಯ್ಯಾಂ ನವಪಲ್ಲವೈರಕೃಪಣೈರುತ್ತಿಷ್ಠ ಯಾವೋ ವನಮ್ ।

ಕ್ಷುದ್ರಾಣಾಂ ಅವಿವೇಕಮೂಢಮನಸಾಂ ಯತ್ರೇಶ್ವರಾಣಾಂ ಸದಾ

ವಿತ್ತವ್ಯಾಧಿವಿಕಾರವಿಹ್ವಲಗಿರಾಂ ನಾಮಾಪಿ ನ ಶ್ರೂಯತೇ ॥ 3.26 ॥

ಫಲಂ ಸ್ವೇಚ್ಛಾಲಭ್ಯಂ ಪ್ರತಿವನಂ ಅಖೇದಂ ಕ್ಷಿತಿರುಹಾಂ

ಪಯಃ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ಥಾನೇ ಶಿಶಿರಮಧುರಂ ಪುಣ್ಯಸರಿತಾಮ್ ।

ಮೃದುಸ್ಪರ್ಶಾ ಶಯ್ಯಾ ಸುಲಲಿತಲತಾಪಲ್ಲವಮಯೀ

ಸಹನ್ತೇ ಸನ್ತಾಪಂ ತದಪಿ ಧನಿನಾಂ ದ್ವಾರಿ ಕೃಪಣಾಃ ॥ 3.27 ॥

ಯೇ ವರ್ತನ್ತೇ ಧನಪತಿಪುರಃ ಪ್ರಾರ್ಥನಾದುಃಖಭಾಜೋ

ಯೇ ಚಾಲ್ಪತ್ವಂ ದಧತಿ ವಿಷಯಾಕ್ಷೇಪಪರ್ಯಾಪ್ತಬುದ್ಧೇಃ ।

ತೇಷಾಂ ಅನ್ತಃಸ್ಫುರಿತಹಸಿತಂ ವಾಸರಾಣಿ ಸ್ಮರೇಯಂ

ಧ್ಯಾನಚ್ಛೇದೇ ಶಿಖರಿಕುಹರಗ್ರಾವಶಯ್ಯಾನಿಷಣ್ಣಃ ॥ 3.28 ॥

ಯೇ ಸನ್ತೋಷನಿರನ್ತರಪ್ರಮುದಿತಸ್ತೇಷಾಂ ನ ಭಿನ್ನಾ ಮುದೋ

ಯೇ ತ್ವನ್ಯೇ ಧನಲುಬ್ಧಸಙ್ಕಲಧಿಯಸ್ತೇಸಾಂ ನ ತೃಷ್ಣಾಹತಾ ।

ಇತ್ಥಂ ಕಸ್ಯ ಕೃತೇ ಕುತಃ ಸ ವಿಧಿನಾ ಕೀದೃಕ್ಪದಂ ಸಮ್ಪದಾಂ

ಸ್ವಾತ್ಮನ್ಯೇವ ಸಮಾಪ್ತಹೇಮಮಹಿಮಾ ಮೇರುರ್ನ ಮೇ ರೋಚತೇ ॥ 3.29 ॥

ಭಿಕ್ಷಾಹಾರಂ ಅದೈನ್ಯಂ ಅಪ್ರತಿಸುಖಂ ಭೀತಿಚ್ಛಿದಂ ಸರ್ವತೋ

ದುರ್ಮಾತ್ಸರ್ಯಮದಾಭಿಮಾನಮಥನಂ ದುಃಖೌಘವಿಧ್ವಂಸನಮ್ ।

ಸರ್ವತ್ರಾನ್ವಹಂ ಅಪ್ರಯತ್ನಸುಲಭಂ ಸಾಧುಪ್ರಿಯಂ ಪಾವನಂ

ಶಮ್ಭೋಃ ಸತ್ರಂ ಅವಾಯಂ ಅಕ್ಷಯನಿಧಿಂ ಶಂಸನ್ತಿ ಯೋಗೀಶ್ವರಾಃ ॥ 3.30 ॥

ಭೋಗೇ ರೋಗಭಯಂ ಕುಲೇ ಚ್ಯುತಿಭಯಂ ವಿತ್ತೇ ನೃಪಾಲಾದ್ಭಯಂ

ಮಾನೇ ದೈನ್ಯಭಯಂ ಬಲೇ ರಿಪುಭಯಂ ರೂಪೇ ಜರಾಯಾ ಭಯಮ್ ।

ಶಾಸ್ತ್ರೇ ವಾದಿಭಯಂ ಗುಣೇ ಖಲಭಯಂ ಕಾಯೇ ಕೃತಾನ್ತಾದ್ಭಯಂ

ಸರ್ವಂ ವಸ್ತು ಭಯಾನ್ವಿತಂ ಭುವಿ ನೃಣಾಂ ವೈರಾಗ್ಯಮೇವಾಭಯಮ್ ॥ 3.31 ॥

ಆಕ್ರಾನ್ತಂ ಮರಣೇನ ಜನ್ಮ ಜರಸಾ ಚಾತ್ಯುಜ್ಜ್ವಲಂ ಯೌವನಂ

ಸನ್ತೋಷೋ ಧನಲಿಪ್ಸಯಾ ಶಮಸುಖಂ ಪ್ರೌಢಾಙ್ಗನಾವಿಭ್ರಮೈಃ ।

ಲೋಕೈರ್ಮತ್ಸರಿಭಿರ್ಗುಣಾ ವನಭುವೋ ವ್ಯಾಲೈರ್ನೃಪಾ ದುರ್ಜನೈರ್

ಅಸ್ಥೈರ್ಯೇಣ ವಿಭೂತಯೋಽಪ್ಯಪಹತಾ ಗ್ರಸ್ತಂ ನ ಕಿಂ ಕೇನ ವಾ ॥ 3.32 ॥

ಆಧಿವ್ಯಾಧಿಶತೈರ್ಜನಸ್ಯ ವಿವಿಧೈರಾರೋಗ್ಯಂ ಉನ್ಮೂಲ್ಯತೇ

ಲಕ್ಷ್ಮೀರ್ಯತ್ರ ಪತನ್ತಿ ತತ್ರ ವಿವೃತದ್ವಾರಾ ಇವ ವ್ಯಾಪದಃ ।

ಜಾತಂ ಜಾತಂ ಅವಶ್ಯಂ ಆಶು ವಿವಶಂ ಮೃತ್ಯುಃ ಕರೋತ್ಯಾತ್ಮಸಾತ್

ತತ್ಕಿಂ ತೇನ ನಿರಙ್ಕುಶೇನ ವಿಧಿನಾ ಯನ್ನಿರ್ಮಿತಂ ಸುಸ್ಥಿರಮ್ ॥ 3.33 ॥

ಭೋಗಾಸ್ತುಙ್ಗತರಙ್ಗಭಙ್ಗತರಲಾಃ ಪ್ರಾಣಾಃ ಕ್ಷಣಧ್ವಂಸಿನಃ

ಸ್ತೋಕಾನ್ಯೇವ ದಿನಾನಿ ಯೌವನಸುಖಂ ಸ್ಫೂರ್ತಿಃ ಪ್ರಿಯಾಸು ಸ್ಥಿತಾ ।

ತತ್ಸಂಸಾರಂ ಅಸಾರಂ ಏವ ನಿಖಿಲಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಬುಧಾ ಬೋಧಕಾ

ಲೋಕಾನುಗ್ರಹಪೇಶಲೇನ ಮನಸಾ ಯತ್ನಃ ಸಮಾಧೀಯತಾಮ್ ॥ 3.34 ॥

ಭೋಗಾ ಮೇಘವಿತಾನಮಧ್ಯವಿಲಸತ್ಸೌದಾಮಿನೀಚಞ್ಚಲಾ

ಆಯುರ್ವಾಯುವಿಘಟ್ಟಿತಾಬ್ಜಪಟಲೀಲೀನಾಮ್ಬುವದ್ಭಙ್ಗುರಮ್ ।

ಲೀಲಾ ಯೌವನಲಾಲಸಾಸ್ತನುಭೃತಾಂ ಇತ್ಯಾಕಲಯ್ಯ ದ್ರುತಂ

ಯೋಗೇ ಧೈರ್ಯಸಮಾಧಿಸಿದ್ಧಿಸುಲಭೇ ಬುದ್ಧಿಂ ವಿದಧ್ವಂ ಬುಧಾಃ ॥ 3.35 ॥

ಆಯುಃ ಕಲ್ಲೋಲಲೋಲಂ ಕತಿಪಯದಿವಸಸ್ಥಾಯಿನೀ ಯೌವನಶ್ರೀಃ

ಅರ್ಥಾಃ ಸಙ್ಕಲ್ಪಕಲ್ಪಾ ಘನಸಮಯತಡಿದ್ವಿಭ್ರಮಾ ಭೋಗಪೂಗಾಃ ।

ಕಣ್ಠಾಶ್ಲೇಷೋಪಗೂಢಂ ತದಪಿ ಚ ನ ಚಿರಂ ಯತ್ಪ್ರಿಯಾಭಿಃ ಪ್ರಣೀತಂ

ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಸಕ್ತಚಿತ್ತಾ ಭವತ ಭವಭಯಾಮ್ಭೋಧಿಪಾರಂ ತರೀತುಮ್ ॥ 3.36 ॥

ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣಾಮೇಧ್ಯಮಧ್ಯೇ ನಿಯಮಿತತನುಭಿಃ ಸ್ಥೀಯತೇ ಗರ್ಭವಾಸೇ

ಕಾನ್ತಾವಿಶ್ಲೇಷದುಃಖವ್ಯತಿಕರವಿಷಮೋ ಯೌವನೇ ಚೋಪಭೋಗಃ ।

ವಾಮಾಕ್ಷೀಣಾಂ ಅವಜ್ಞಾವಿಹಸಿತವಸತಿರ್ವೃದ್ಧಭಾವೋಽನ್ಯಸಾಧುಃ

ಸಂಸಾರೇ ರೇ ಮನುಷ್ಯಾ ವದತ ಯದಿ ಸುಖಂ ಸ್ವಲ್ಪಂ ಅಪ್ಯಸ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ॥ 3.37 ॥

ವ್ಯಾಘ್ರೀವ ತಿಷ್ಠತಿ ಜರಾ ಪರಿತರ್ಜಯನ್ತೀ

ರೋಗಾಶ್ಚ ಶತ್ರವ ಇವ ಪ್ರಹರನ್ತಿ ದೇಹಮ್ ।

ಆಯುಃ ಪರಿಸ್ರವನ್ತಿ ಭಿನ್ನಘಟಾದಿವಾಮ್ಭೋ

ಲೋಕಸ್ತಥಾಪ್ಯಹಿತಂ ಆಚರತೀತಿ ಚಿತ್ರಮ್ ॥ 3.38 ॥

ಭೋಗಾ ಭಙ್ಗುರವೃತ್ತಯೋ ಬಹುವಿಧಾಸ್ತೈರೇವ ಚಾಯಂ ಭವಸ್ತತ್

ಕಸ್ಯೇಹ ಕೃತೇ ಪರಿಭ್ರಮತ ರೇ ಲೋಕಾಃ ಕೃತಂ ಚೇಷ್ಟತೈಃ ।

ಆಶಾಪಾಶಶತಾಪಶಾನ್ತಿವಿಶದಂ ಚೇತಃಸಮಾಧೀಯತಾಂ

ಕಾಮೋತ್ಪತ್ತಿವಶಾತ್ಸ್ವಧಾಮನಿ ಯದಿ ಶ್ರದ್ದೇಯಂ ಅಸ್ಮದ್ವಚಃ ॥ 3.39 ॥

ಸಖೇ ಧನ್ಯಾಃ ಕೇಚಿತ್ತ್ರುಟಿತಭವಬನ್ಧವ್ಯತಿಕರಾ

ವನಾನ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನ್ತರ್ವಿಷಂ ಅವಿಷಯಾಶೀತ್ವಿಷಗತಾಃ ।

ಶರಚ್ಚನ್ದ್ರಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾಧವಲಗಗನಾಭೋಗಸುಭಗಾಂ

ನಯನ್ತೇ ಯೇ ರಾತ್ರಿಂ ಸುಕೃತಚಯಚಿನ್ತೈಕಶರಣಾಃ ॥ 3.39.1 ॥

ಬ್ರಹ್ಮೇನ್ದ್ರಾದಿಮರುದ್ಗಣಾಂಸ್ತೃಣಕಣಾನ್ಯತ್ರ ಸ್ಥಿತೋ ಮನ್ಯತೇ

ಯತ್ಸ್ವಾದಾದ್ವಿರಸಾ ಭವನ್ತಿ ವಿಭವಾಸ್ತ್ರೈಲೋಕ್ಯರಾಜ್ಯಾದಯಃ ।

ಭೋಗಃ ಕೋಽಪಿ ಸ ಏವ ಏಕ ಪರಮೋ ನಿತ್ಯೋದಿತೋ ಜೃಮ್ಭತೇ

ಭೋಃ ಸಾಧೋ ಕ್ಷಣಭಙ್ಗುರೇ ತದಿತರೇ ಭೋಗೇ ರತಿಂ ಮಾ ಕೃಥಾಃ ॥ 3.40 ॥

ಸಾ ರಮ್ಯಾ ನಗರೀ ಮಹಾನ್ಸ ನೃಪತಿಃ ಸಾಮನ್ತಚಕ್ರಂ ಚ ತತ್

ಪಾರ್ಶ್ವೇ ತಸ್ಯ ಚ ಸಾ ವಿದಗ್ಧಪರಿಷತ್ತಾಶ್ಚನ್ದ್ರಬಿಮ್ಬಾನನಾಃ ।

ಉದ್ವೃತ್ತಃ ಸ ರಾಜಪುತ್ರನಿವಹಸ್ತೇ ವನ್ದಿನಸ್ತಾಃ ಕಥಾಃ

ಸರ್ವಂ ಯಸ್ಯ ವಶಾದಗಾತ್ಸ್ಮೃತಿಪಥಂ ಕಾಲಾಯ ತಸ್ಮೈ ನಮಃ ॥ 3.41 ॥

ಯತ್ರಾನೇಕಃ ಕ್ವಚಿದಪಿ ಗೃಹೇ ತತ್ರ ತಿಷ್ಠತ್ಯಥೈಕೋ

ಯತ್ರಾಪ್ಯೇಕಸ್ತದನು ಬಹವಸ್ತತ್ರ ನೈಕೋಽಪಿ ಚಾನ್ತೇ ।

ಇತ್ಥಂ ನೇಯೌ ರಜನಿದಿವಸೌ ಲೋಲಯನ್ದ್ವಾವಿವಾಕ್ಷೌ

ಕಾಲಃ ಕಲ್ಯೋ ಭುವನಫಲಕೇ ಕ್ರೀಡತಿ ಪ್ರಾಣಿಶಾರೈಃ ॥ 3.42 ॥

ಆದಿತ್ಯಸ್ಯ ಗತಾಗತೈರಹರಹಃ ಸಙ್ಕ್ಷೀಯತೇ ಜೀವಿತಂ

ವ್ಯಾಪಾರೈರ್ಬಹುಕಾರ್ಯಭಾರಗುರುಭಿಃ ಕಾಲೋಽಪಿ ನ ಜ್ಞಾಯತೇ ।

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಜನ್ಮಜರಾವಿಪತ್ತಿಮರಣಂ ತ್ರಾಸಶ್ಚ ನೋತ್ಪದ್ಯತೇ

ಪೀತ್ವಾ ಮೋಹಮಯೀಂ ಪ್ರಮಾದಮದಿರಾಂ ಉನ್ಮತ್ತಭೂತಂ ಜಗತ್ ॥ 3.43 ॥

ರಾತ್ರಿಃ ಸೈವ ಪುನಃ ಸ ಏವ ದಿವಸೋ ಮತ್ವಾ ಮುಧಾ ಜನ್ತವೋ

ಧಾವನ್ತ್ಯುದ್ಯಮಿನಸ್ತಥೈವ ನಿಭೃತಪ್ರಾರಬ್ಧತತ್ತತ್ಕ್ರಿಯಾಃ ।

ವ್ಯಾಪಾರೈಃ ಪುನರ್ಉಕ್ತಭೂತವಿಷಯೈರಿತ್ಥಂ ವಿಧೇನಾಮುನಾ

ಸಂಸಾರೇಣ ಕದರ್ಥಿತಾ ವಯಂ ಅಹೋ ಮೋಹಾನ್ನ ಲಜ್ಜಾಮಹೇ ॥ 3.44 ॥

ನ ಧ್ಯಾನಂ ಪದಂ ಈಶ್ವರಸ್ಯ ವಿಧಿವತ್ಸಂಸಾರವಿಚ್ಛಿತ್ತಯೇ

ಸ್ವರ್ಗದ್ವಾರಕಪಾಟಪಾಟನಪಟುರ್ಧರ್ಮೋಽಪಿ ನೋಪಾರ್ಜಿತಃ ।

ನಾರೀಪೀನಪಯೋಧರೋರುಯುಗಲಂ ಸ್ವಪ್ನೇಽಪಿ ನಾಲಿಙ್ಗಿತಂ

ಮಾತುಃ ಕೇವಲಂ ಏವ ಯೌವನವನಚ್ಛೇದೇ ಕುಠಾರಾ ವಯಮ್ ॥ 3.45 ॥

ನಾಭ್ಯಸ್ತಾ ಪ್ರತಿವಾದಿವೃನ್ದದಮನೀ ವಿದ್ಯಾ ವಿನೀತೋಚಿತಾ

ಖಡ್ಗಾಗ್ರೈಃ ಕರಿಕುಮ್ಭಪೀಠದಲನೈರ್ನಾಕಂ ನ ನೀತಂ ಯಶಃ ।

ಕಾನ್ತಾಕೌಮ್ಅಲಪಲ್ಲವಾಧರರಸಃ ಪೀತೋ ನ ಚನ್ದ್ರೋದಯೇ

ತಾರುಣ್ಯಂ ಗತಂ ಏವ ನಿಷ್ಫಲಂ ಅಹೋ ಶೂನ್ಯಾಲಯೇ ದೀಪವತ್ ॥ 3.46 ॥

ವಿದ್ಯಾ ನಾಧಿಗತಾ ಕಲಙ್ಕರಹಿತಾ ವಿತ್ತಂ ಚ ನೋಪಾರ್ಜಿತಂ

ಶುಶ್ರೂಷಾಪಿ ಸಮಾಹಿತೇನ ಮನಸಾ ಪಿತ್ರೋರ್ನ ಸಮ್ಪಾದಿತಾ ।

ಆಲೋಲಾಯತಲೋಚನಾಃ ಪ್ರಿಯತಮಾಃ ಸ್ವಪ್ನೇಽಪಿ ನಾಲಿಙ್ಗಿತಾಃ

ಕಾಲೋಽಯಂ ಪರಪಿಣ್ಡಲೋಲುಪತಯಾ ಕಾಕೈರಿವ ಪ್ರೇರ್ಯತೇ ॥ 3.47 ॥

ವಯಂ ಯೇಭ್ಯೋ ಜಾತಾಶ್ಚಿರಪರಿಗತಾ ಏವ ಖಲು ತೇ

ಸಮಂ ಯೈಃ ಸಂವೃದ್ಧಾಃ ಸ್ಮೃತಿವಿಷಯತಾಂ ತೇಽಪಿ ಗಮಿತಾಃ ।

ಇದಾನೀಂ ಏತೇ ಸ್ಮಃ ಪ್ರತಿದಿವಸಂ ಆಸನ್ನಪತನಾ

ಗತಾಸ್ತುಲ್ಯಾವಸ್ಥಾಂ ಸಿಕತಿಲನದೀತೀರತರುಭಿಃ ॥ 3.48 ॥

ಆಯುರ್ವರ್ಷಶತಂ ನೃಣಾಂ ಪರಿಮಿತಂ ರಾತ್ರೌ ತದ್ಅರ್ಧಂ ಗತಂ

ತಸ್ಯಾರ್ಧಸ್ಯ ಪರಸ್ಯ ಚಾರ್ಧಂ ಅಪರಂ ಬಾಲತ್ವವೃದ್ಧತ್ವಯೋಃ ।

ಶೇಷಂ ವ್ಯಾಧಿವಿಯೋಗದುಃಖಸಹಿತಂ ಸೇವಾದಿಭಿರ್ನೀಯತೇ

ಜೀವೇ ವಾರಿತರಙ್ಗಚಞ್ಚಲತರೇ ಸೌಖ್ಯಂ ಕುತಃ ಪ್ರಾಣಿನಾಮ್ ॥ 3.49 ॥

ಕ್ಷಣಂ ಬಾಲೋ ಭೂತ್ವಾ ಕ್ಷಣಂ ಅಪಿ ಯುವಾ ಕಾಮರಸಿಕಃ

ಕ್ಷಣಂ ವಿತ್ತೈರ್ಹೀನಃ ಕ್ಷಣಂ ಅಪಿ ಚ ಸಮ್ಪೂರ್ಣವಿಭವಃ ।

ಜರಾಜೀರ್ಣೈರಙ್ಗೈರ್ನಟ ಇವ ಬಲೀಮಣ್ಡಿತತನೂರ್

ನರಃ ಸಂಸಾರಾನ್ತೇ ವಿಶತಿ ಯಮಧಾನೀಯವನಿಕಾಮ್ ॥ 3.50 ॥

ತ್ವಂ ರಾಜಾ ವಯಂ ಅಪ್ಯುಪಾಸಿತಗುರುಪ್ರಜ್ಞಾಭಿಮಾನೋನ್ನತಾಃ

ಖ್ಯಾತಸ್ತ್ವಂ ವಿಭವೈರ್ಯಶಾಂಸಿ ಕವಯೋ ದಿಕ್ಷು ಪ್ರತನ್ವನ್ತಿ ನಃ ।

ಇತ್ಥಂ ಮಾನಧನಾತಿದೂರಂ ಉಭಯೋರಪ್ಯಾವಯೋರನ್ತರಂ

ಯದ್ಯಸ್ಮಾಸು ಪರಾಙ್ಮುಖೋಽಸಿ ವಯಂ ಅಪ್ಯೇಕಾನ್ತತೋ ನಿಃಸ್ಪೃಹಾ ॥ 3.51 ॥

ಅರ್ಥಾನಾಂ ಈಶಿಷೇ ತ್ವಂ ವಯಂ ಅಪಿ ಚ ಗಿರಾಂ ಈಶ್ಮಹೇ ಯಾವದರ್ಥಂ

ಶೂರಸ್ತ್ವಂ ವಾದಿದರ್ಪವ್ಯುಪಶಮನವಿಧಾವಕ್ಷಯಂ ಪಾಟವಂ ನಃ ।

ಸೇವನ್ತೇ ತ್ವಾಂ ಧನಾಢ್ಯಾ ಮತಿಮಲಹತಯೇ ಮಾಂ ಅಪಿ ಶ್ರೋತುಕಾಮಾಃ ।

ಮಯ್ಯಪ್ಯಾಸ್ಥಾ ನ ತೇ ಚೇತ್ತ್ವಯಿ ಮಮ ನಿತರಾಂ ಏವ ರಾಜನ್ನನಾಸ್ಥಾ ॥ 3.52 ॥

ವಯಂ ಇಹ ಪರಿತುಷ್ಟಾ ವಲ್ಕಲೈಸ್ತ್ವಂ ದುಕೂಲೈಃ

ಸಮ ಇಹ ಪರಿತೋಷೋ ನಿರ್ವಿಶೇಷೋ ವಿಶೇಷಃ ।

ಸ ತು ಭವತು ದರಿದ್ರೋ ಯಸ್ಯ ತೃಷ್ಣಾ ವಿಶಾಲಾ

ಮನಸಿ ಚ ಪರಿತುಷ್ಟೇ ಕೋಽರ್ಥವಾನ್ಕೋ ದರಿದ್ರಃ ॥ 3.53 ॥

ಫಲಂ ಅಲಂ ಅಶನಾಯ ಸ್ವಾದು ಪಾನಾಯ ತೋಯಂ

ಕ್ಷಿತಿರಪಿ ಶಯನಾರ್ಥಂ ವಾಸಸೇ ವಲ್ಕಲಂ ಚ ।

ನವಧನಮಧುಪಾನಭ್ರಾನ್ತಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ

ಅವಿನಯಂ ಅನುಮನ್ತುಂ ನೋತ್ಸಹೇ ದುರ್ಜನಾನಾಮ್ ॥ 3.54 ॥

ಅಶ್ನೀಮಹಿ ವಯಂ ಭಿಕ್ಷಾಂ ಆಶಾವಾಸೋ ವಸೀಮಹಿ ।

ಶಯೀಮಹಿ ಮಹೀಪೃಷ್ಠೇ ಕುರ್ವೀಮಹಿ ಕಿಂ ಈಶ್ವರೈಃ ॥ 3.55 ॥

ನ ನಟಾ ನಾ ವಿಟಾ ನ ಗಾಯಕಾ ನ ಚ ಸಭ್ಯೇತರವಾದಚುಞ್ಚವಃ ।

ನೃಪಂ ಈಕ್ಷಿತುಂ ಅತ್ರ ಕೇ ವಯಂ ಸ್ತನಭಾರಾನಮಿತಾ ನ ಯೋಷಿತಃ ॥ 3.56 ॥

ವಿಪುಲಹೃದಯೈರೀಶೈರೇತಜ್ಜಗಜ್ಜನಿತಂ ಪುರಾ

ವಿಧೃತಂ ಅಪರೈರ್ದತ್ತಂ ಚಾನ್ಯೈರ್ವಿಜಿತ್ಯ ತೃಣಂ ಯಥಾ ।

ಇಹ ಹಿ ಭುವನಾನ್ಯನ್ಯೈರ್ಧೀರಾಶ್ಚತುರ್ದಶ ಭುಞ್ಜತೇ

ಕತಿಪಯಪುರಸ್ವಾಮ್ಯೇ ಪುಂಸಾಂ ಕ ಏಷ ಮದಜ್ವರಃ ॥ 3.57 ॥

ಅಭುಕ್ತಾಯಾಂ ಯಸ್ಯಾಂ ಕ್ಷಣಂ ಅಪಿ ನ ಯಾತಂ ನೃಪಶತೈರ್

ಭುವಸ್ತಸ್ಯಾ ಲಾಭೇ ಕ ಇವ ಬಹುಮಾನಃ ಕ್ಷಿತಿಭೃತಾಮ್ ।

ತದ್ಅಂಶಸ್ಯಾಪ್ಯಂಶೇ ತದ್ಅವಯಲೇಶೇಽಪಿ ಪತಯೋ

ವಿಷಾದೇ ಕರ್ತವ್ಯೇ ವಿದಧತಿ ಜಡಾಃ ಪ್ರತ್ಯುತ ಮುದಮ್ ॥ 3.58 ॥

ಮೃತ್ಪಿಣ್ಡೋ ಜಲರೇಖಯಾ ವಲಯಿತಃ ಸರ್ವೋಽಪ್ಯಯಂ ನನ್ವಣುಃ

ಸ್ವಾಂಶೀಕೃತ್ಯ ಸ ಏವ ಸಙ್ಗರಶತೈ ರಾಜ್ಞಾಂ ಗಣಾ ಭುಞ್ಜತೇ ।

ಯೇ ದದ್ಯುರ್ದದತೋಽಥವಾ ಕಿಂ ಅಪರಂ ಕ್ಷುದ್ರಾ ದರಿದ್ರಂ ಭೃಶಂ

ಧಿಗ್ಧಿಕ್ತಾನ್ಪುರುಷಾಧಮಾನ್ಧನಕಣಾನ್ವಾಞ್ಛನ್ತಿ ತೇಭ್ಯೋಽಪಿ ಯೇ ॥ 3.59 ॥

ಸ ಜಾತಃ ಕೋಽಪ್ಯಾಸೀನ್ಮದನರಿಪುಣಾ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಧವಲಂ

ಕಪಾಲಂ ಯಸ್ಯೋಚ್ಚೈರ್ವಿನಿಹಿತಂ ಅಲಙ್ಕಾರವಿಧಯೇ ।

ನೃಭಿಃ ಪ್ರಾಣತ್ರಾಣಪ್ರವಣಮತಿಭಿಃ ಕೈಶ್ಚಿದಧುನಾ

ನಮದ್ಭಿಃ ಕಃ ಪುಂಸಾಂ ಅಯಂ ಅತುಲದರ್ಪಜ್ವರಭರಃ ॥ 3.60 ॥

ಪರೇಷಾಂ ಚೇತಾಂಸಿ ಪ್ರತಿದಿವಸಂ ಆರಾಧ್ಯ ಬಹುಧಾ

ಪ್ರಸಾದಂ ಕಿಂ ನೇತುಂ ವಿಶಸಿ ಹೃದಯ ಕ್ಲೇಶಕಲಿತಮ್ ।

ಪ್ರಸನ್ನೇ ತ್ವಯ್ಯನ್ತಃಸವಯಮುದಿತಚಿನ್ತಾಮಣಿಗಣೋ

ವಿವಿಕ್ತಃ ಸಙ್ಕಲ್ಪಃ ಕಿಂ ಅಭಿಲಷಿತಂ ಪುಷ್ಯತಿ ನ ತೇ ॥ 3.61 ॥

ಸತ್ಯಾಂ ಏವ ತ್ರಿಲೋಕೀಸರಿತಿ ಹರಶಿರಶ್ಚುಮ್ಬಿನೀವಚ್ಛಟಾಯಾಂ

ಸದ್ವೃತ್ತಿಂ ಕಲ್ಪಯನ್ತ್ಯಾಂ ಬಟವಿಟಪಭವೈರ್ವಲ್ಕಲೈಃ ಸತ್ಫಲೈಶ್ಚ ।

ಕೋಽಯಂ ವಿದ್ವಾನ್ವಿಪತ್ತಿಜ್ವರಜನಿತರುಜಾತೀವದುಃಖಾಸಿಕಾನಾಂ

ವಕ್ತ್ರಂ ವೀಕ್ಷೇತ ದುಃಸ್ಥೇ ಯದಿ ಹಿ ನ ವಿಭೃಯಾತ್ಸ್ವೇ ಕುಟುಮ್ಬೇಽನುಕಮ್ಪಾಮ್ ॥ 3.61.1 ॥

ಪರಿಭ್ರಮಸಿ ಕಿಂ ಮುಧಾ ಕ್ವಚನ ಚಿತ್ತ ವಿಶ್ರಾಮ್ಯತಾಂ

ಸ್ವಯಂ ಭವತಿ ಯದ್ಯಥಾ ಭವತಿ ತತ್ತಥಾ ನಾನ್ಯಥಾ ।

ಅತೀತಂ ಅನನುಸ್ಮರನ್ನಪಿ ಚ ಭಾವ್ಯಸಙ್ಕಲ್ಪಯನ್ನತರ್ಕಿತ

ಸಮಾಗಮಾನುಭವಾಮಿ ಭೋಗನಾಹಮ್ ॥ 3.62 ॥

ಏತಸ್ಮಾದ್ವಿರಮೇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಗಹನಾದಾಯಾಸಕಾದಾಶ್ರಯಶ್ರೇಯೋ

ಮಾರ್ಗಂ ಅಶೇಷದುಃಖಶಮನವ್ಯಾಪಾರದಕ್ಷಂ ಕ್ಷಣಾತ್ ।

ಸ್ವಾತ್ಮೀಭಾವಂ ಉಪೈಹಿ ಸನ್ತ್ಯಜ ನಿಜಾಂ ಕಲ್ಲೋಲಲೋಲಂ ಗತಿಂ

ಮಾ ಭೂಯೋ ಭಜ ಭಙ್ಗುರಾಂ ಭವರತಿಂ ಚೇತಃ ಪ್ರಸೀದಾಧುನಾ ॥ 3.63 ॥

ಮೋಹಂ ಮಾರ್ಜಯ ತಾಂ ಉಪಾರ್ಜಯ ರತಿಂ ಚನ್ದ್ರಾರ್ಧಚೂಡಾಮಣೌ

ಚೇತಃ ಸ್ವರ್ಗತರಙ್ಗಿಣೀತಟಭುವಾಂ ಆಸಙ್ಗಂ ಅಙ್ಗೀಕುರು ।

ಕೋ ವಾ ವೀಚಿಷು ಬುದ್ಬುದೇಷು ಚ ತಡಿಲ್ಲೇಖಾಸು ಚ ಶ್ರೀಷು ಚ

ಜ್ವಾಲಾಗ್ರೇಷು ಚ ಪನ್ನಗೇಷು ಸರಿದ್ವೇಗೇಷು ಚ ಚಪ್ರತ್ಯಯಃ ॥ 3.64 ॥

ಚೇತಶ್ಚಿನ್ತಯ ಮಾ ರಮಾಂ ಸಕೃದಿಮಾಂ ಅಸ್ಥಾಯಿನೀಂ ಆಸ್ಥಯಾ

ಭೂಪಾಲಭ್ರುಕುಟೀಕುಟೀವಿಹರಣವ್ಯಾಪಾರಪಣ್ಯಾಙ್ಗನಾಮ್ ।

ಕನ್ಥಾಕಞ್ಚುಕಿನಃ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಭವನದ್ವಾರಾಣಿ ವಾರಾಣಸೀರಥ್ಯಾ

ಪಙ್ಕ್ತಿಷು ಪಾಣಿಪಾತ್ರಪತಿತಾಂ ಭಿಕ್ಷಾಂ ಅಪೇಕ್ಷಾಮಹೇ ॥ 3.65 ॥

ಅಗ್ರೇ ಗೀತಂ ಸರಸಕವಯಃ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯಾಃ

ಪಶ್ಚಾಲ್ಲೀಲಾವಲಯರಣಿತಂ ಚಾಮರಗ್ರಾಹಿಣೀನಾಮ್ ।

ಯದ್ಯಸ್ತ್ಯೇವಂ ಕುರು ಭವರಸಾಸ್ವಾದನೇ ಲಮ್ಪಟತ್ವಂ

ನೋ ಚೇಚ್ಚೇತಃ ಪ್ರವಿಶ ಸಹಸಾ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪೇ ಸಮಾಧೌ ॥ 3.66 ॥

ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ಶ್ರಿಯಃ ಸಕಲಕಾಮದುಧಾಸ್ತತಃ ಕಿಂ

ನ್ಯಸ್ತಂ ಪದಂ ಶಿರಸಿ ವಿದ್ವಿಷತಾಂ ತತಃ ಕಿಮ್ ।

ಸಮ್ಪಾದಿತಾಃ ಪ್ರಣಯಿನೋ ವಿಭವೈಸ್ತತಃ ಕಿಂ

ಕಲ್ಪಂ ಸ್ಥಿತಾಸ್ತನುಭೃತಾಂ ತನವಸ್ತತಃ ಕಿಮ್ ॥ 3.67 ॥

ಭಕ್ತಿರ್ಭವೇ ಮರಣಜನ್ಮಭಯಂ ಹೃದಿಸ್ಥಂ

ಸ್ನೇಹೋ ನ ಬನ್ಧುಷು ನ ಮನ್ಮಥಜಾ ವಿಕಾರಾಃ ।

ಸಂಸರ್ಜ ದೋಷರಹಿತಾ ವಿಜಯಾ ವನಾನ್ತಾ

ವೈರಾಗ್ಯಂ ಅಸ್ತಿ ಕಿಂ ಇತಃ ಪರಮರ್ಥನೀಯಮ್ ॥ 3.68 ॥

ತಸ್ಮಾದನನ್ತಂ ಅಜರಂ ಪರಮಂ ವಿಕಾಸಿ

ತದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಚಿನ್ತಯ ಕಿಂ ಏಭಿರಸದ್ವಿಕಲ್ಪೈಃ ।

ಯಸ್ಯಾನುಷಙ್ಗಿಣ ಇಮೇ ಭುವನಾಧಿಪತ್ಯಭೋಗಾದಯಃ

ಕೃಪಣಲೋಕಮತಾ ಭವನ್ತಿ ॥ 3.69 ॥

ಪಾತಾಲಂ ಆವಿಶಸಿ ಯಾಸಿ ನಭೋ ವಿಲಙ್ಘ್ಯ

ದಿಙ್ಮಣ್ಡಲಂ ಭ್ರಮಸಿ ಮಾನಸ ಚಾಪಲೇನ ।

ಭ್ರಾನ್ತ್ಯಾಪಿ ಜಾತು ವಿಮಲಂ ಕಥಂ ಆತ್ಮನೀನಂ

ನ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಂಸರಸಿ ನಿರ್ವೃತಿಂ ಏಷಿ ಯೇನ ॥ 3.70 ॥

ಕಿಂ ವೇದೈಃ ಸ್ಮೃತಿಭಿಃ ಪುರಾಣಪಠನೈಃ ಶಾಸ್ತ್ರೈರ್ಮಹಾವಿಸ್ತರೈಃ

ಸ್ವರ್ಗಗ್ರಾಮಕುಟೀನಿವಾಸಫಲದೈಃ ಕರ್ಮಕ್ರಿಯಾವಿಭ್ರಮೈಃ ।

ಮುಕ್ತ್ವೈಕಂ ಭವದುಃಖಭಾರರಚನಾವಿಧ್ವಂಸಕಾಲಾನಲಂ

ಸ್ವಾತ್ಮಾನನ್ದಪದಪ್ರವೇಶಕಲನಂ ಶೇಸೈರ್ವಾಣಿಗ್ವೃತ್ತಿಭಿಃ ॥ 3.71 ॥

ನಾಯಂ ತೇ ಸಮಯೋ ರಹಸ್ಯಂ ಅಧುನಾ ನಿದ್ರಾತಿ ನಾಥೋ ಯದಿ

ಸ್ಥಿತ್ವಾ ದ್ರಕ್ಷ್ಯತಿ ಕುಪ್ಯತಿ ಪ್ರಭುರಿತಿ ದ್ವಾರೇಷು ಯೇಷಾಂ ವಚಃ ।

ಚೇತಸ್ತಾನಪಹಾಯ ಯಾಹಿ ಭವನಂ ದೇವಸ್ಯ ವಿಶ್ವೇಶಿತುರ್

ನಿರ್ದೌವಾರಿಕನಿರ್ದಯೋಕ್ತ್ಯ್ಅಪರುಷಂ ನಿಃಸೌಮ್ಅಶರ್ಮಪ್ರದಮ್ ॥ 3.71.1 ॥

ಯತೋ ಮೇರುಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ನಿಪತತಿ ಯುಗಾನ್ತಾಗ್ನಿವಲಿತಃ

ಸಮುದ್ರಾಃ ಶುಷ್ಯನ್ತಿ ಪ್ರಚುರಮಕರಗ್ರಾಹನಿಲಯಾಃ ।

ಧರಾ ಗಚ್ಛತ್ಯನ್ತಂ ಧರಣಿಧರಪಾದೈರಪಿ ಧೃತಾ

ಶರೀರೇ ಕಾ ವಾರ್ತಾ ಕರಿಕಲಭಕರ್ಣಾಗ್ರಚಪಲೇ ॥ 3.72 ॥

ಗಾತ್ರಂ ಸಙ್ಕುಚಿತಂ ಗತಿರ್ವಿಗಲಿತಾ ಭ್ರಷ್ಟಾ ಚ ದನ್ತಾವಲಿರ್

ದೃಷ್ಟಿರ್ನಕ್ಷ್ಯತಿ ವರ್ಧತೇ ಬಧಿರತಾ ವಕ್ತ್ರಂ ಚ ಲಾಲಾಯತೇ ।

ವಾಕ್ಯಂ ನಾದ್ರಿಯತೇ ಚ ಬಾನ್ಧವಜನೋ ಭಾರ್ಯಾ ನ ಶುಶ್ರೂಷತೇ

ಹಾ ಕಷ್ಟಂ ಪುರುಷಸ್ಯ ಜೀರ್ಣವಯಸಃ ಪುತ್ರೋಽಪ್ಯಮಿತ್ರಾಯತೇ ॥ 3.73 ॥

ವರ್ಣಂ ಸಿತಂ ಶಿರಸಿ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಶಿರೋರುಹಾಣಾಂ

ಸ್ಥಾನಂ ಜರಾಪರಿಭವಸ್ಯ ತದಾ ಪುಮಾಂಸಮ್ ।

ಆರೋಪಿತಾಂಸ್ಥಿಶತಕಂ ಪರಿಹೃತ್ಯ ಯಾನ್ತಿ

ಚಣ್ಡಾಲಕೂಪಂ ಇವ ದೂರತರಂ ತರುಣ್ಯಃ ॥ 3.74 ॥

ಯಾವತ್ಸ್ವಸ್ಥಂ ಇದಂ ಶರೀರಂ ಅರುಜಂ ಯಾವಚ್ಚ ದೂರೇ ಜರಾ

ಯಾವಚ್ಚೇನ್ದ್ರಿಯಶಕ್ತಿರಪ್ರತಿಹತಾ ಯಾವತ್ಕ್ಷಯೋ ನಾಯುಷಃ ।

ಆತ್ಮಶ್ರೇಯಸಿ ತಾವದೇವ ವಿದುಷಾ ಕಾರ್ಯಃ ಪ್ರಯತ್ನೋ ಮಹಾನ್

ಸನ್ದೀಪ್ತೇ ಭವನೇ ತು ಕೂಪಖನನಂ ಪ್ರತ್ಯುದ್ಯಮಃ ಕೀದೃಶಃ ॥ 3.75 ॥

ತಪಸ್ಯನ್ತಃ ಸನ್ತಃ ಕಿಂ ಅಧಿನಿವಸಾಮಃ ಸುರನದೀಂ

ಗುಣೋದಾರಾನ್ದಾರಾನುತ ಪರಿಚರಾಮಃ ಸವಿನಯಮ್ ।

ಪಿಬಾಮಃ ಶಾಸ್ತ್ರೌಘಾನುತವಿವಿಧಕಾವ್ಯಾಮೃತರಸಾನ್

ನ ವಿದ್ಮಃ ಕಿಂ ಕುರ್ಮಃ ಕತಿಪಯನಿಮೇಷಾಯುಷಿ ಜನೇ ॥ 3.76 ॥

ದುರಾರಾಧ್ಯಾಶ್ಚಾಮೀ ತುರಗಚಲಚಿತ್ತಾಃ ಕ್ಷಿತಿಭುಜೋ

ವಯಂ ತು ಸ್ಥೂಲೇಚ್ಛಾಃ ಸುಮಹತಿ ಫಲೇ ಬದ್ಧಮನಸಃ ।

ಜರಾ ದೇಹಂ ಮೃತ್ಯುರ್ಹರತಿ ದಯಿತಂ ಜೀವಿತಂ ಇದಂ

ಸಖೇ ನಾನ್ಯಚ್ಛ್ರೇಯೋ ಜಗತಿ ವಿದುಷೇಽನ್ಯತ್ರ ತಪಸಃ ॥ 3.77 ॥

ಮಾನೇ ಮ್ಲಾಯಿನಿ ಖಣ್ಡಿತೇ ಚ ವಸುನಿ ವ್ಯರ್ಥೇ ಪ್ರಯಾತೇಽರ್ಥಿನಿ

ಕ್ಷೀಣೇ ಬನ್ಧುಜನೇ ಗತೇ ಪರಿಜನೇ ನಷ್ಟೇ ಶನೈರ್ಯೌವನೇ ।

ಯುಕ್ತಂ ಕೇವಲಂ ಏತದೇವ ಸುಧಿಯಾಂ ಯಜ್ಜಹ್ನುಕನ್ಯಾಪಯಃಪೂತಾಗ್ರಾವ

ಗಿರೀನ್ದ್ರಕನ್ದರತಟೀಕುಞ್ಜೇ ನಿವಾಸಃ ಕ್ವಚಿತ್ ॥ 3.78 ॥

ರಮ್ಯಾಶ್ಚನ್ದ್ರಮರೀಚಯಸ್ತೃಣವತೀ ರಮ್ಯಾ ವನಾನ್ತಸ್ಥಲೀ

ರಮ್ಯಂ ಸಾಧುಸಮಾಗಮಾಗತಸುಖಂ ಕಾವ್ಯೇಷು ರಮ್ಯಾಃ ಕಥಾಃ ।

ಕೋಪೋಪಾಹಿತಬಾಷ್ಪಬಿನ್ದುತರಲಂ ರಮ್ಯಂ ಪ್ರಿಯಾಯಾ ಮುಖಂ

ಸರ್ವಂ ರಮ್ಯಂ ಅನಿತ್ಯತಾಂ ಉಪಗತೇ ಚಿತ್ತೇ ನ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪುನಃ ॥ 3.79 ॥

ರಮ್ಯಂ ಹರ್ಮ್ಯತಲಂ ನ ಕಿಂ ವಸತಯೇ ಶ್ರವ್ಯಂ ನ ಗೇಯಾದಿಕಂ

ಕಿಂ ವಾ ಪ್ರಾಣಸಮಾಸಮಾಗಮಸುಖಂ ನೈವಾಧಿಕಪ್ರೀತಯೇ ।

ಕಿನ್ತು ಭ್ರಾನ್ತಪತಙ್ಗಕ್ಷಪವನವ್ಯಾಲೋಲದೀಪಾಙ್ಕುರಚ್ಛಾಯಾ

ಚಞ್ಚಲಂ ಆಕಲಯ್ಯ ಸಕಲಂ ಸನ್ತೋ ವನಾನ್ತಂ ಗತಾಃ ॥ 3.80 ॥

ಆ ಸಂಸಾರಾತ್ತ್ರಿಭುವನಂ ಇದಂ ಚಿನ್ವತಾಂ ತಾತ್ತಾದೃಙ್ನೈವಾಸ್ಮಾಕಂ

ನಯನಪದವೀಂ ಶ್ರೋತ್ರಮಾರ್ಗಂ ಗತೋ ವಾ ।

ಯೋಽಯಂ ಧತ್ತೇ ವಿಷಯಕರಿಣೋ ಗಾಢಗೂಢಾಭಿಮಾನಕ್ಷೀವಸ್ಯಾನ್ತಃ

ಕರಣಕರಿಣಃ ಸಂಯಮಾಲಾನಲೀಲಾಮ್ ॥ 3.81 ॥

ಯದೇತತ್ಸ್ವಚ್ಛನ್ದಂ ವಿಹರಣಂ ಅಕಾರ್ಪಣ್ಯಂ ಅಶನಂ

ಸಹಾರ್ಯೈಃ ಸಂವಾಸಃ ಶ್ರುತಂ ಉಪಶಮೈಕವ್ರತಫಲಮ್ ।

ಮನೋ ಮನ್ದಸ್ಪನ್ದಂ ಬಹಿರಪಿ ಚಿರಸ್ಯಾಪಿ ವಿಮೃಶನ್ನ

ಜಾನೇ ಕಸ್ಯೈಷಾ ಪರಿಣತಿರುದಾರಸ್ಯ ತಪಸಃ ॥ 3.82 ॥

ಜೀರ್ಣಾ ಏವ ಮನೋರಥಾಶ್ಚ ಹೃದಯೇ ಯಾತಂ ಚ ತದ್ಯೌವನಂ

ಹನ್ತಾಙ್ಗೇಷು ಗುಣಾಶ್ಬನ್ಧ್ಯಫಲತಾಂ ಯಾತಾ ಗುಣಜ್ಞೈರ್ವಿನಾ ।

ಕಿಂ ಯುಕ್ತಂ ಸಹಸಾಭ್ಯುಪೈತಿ ಬಲವಾನ್ಕಾಲಃ ಕೃತಾನ್ತೋಽಕ್ಷಮೀ

ಹಾ ಜ್ಞಾತಂ ಮದನಾನ್ತಕಾಙ್ಘ್ರಿಯುಗಲಂ ಮುಕ್ತ್ವಾಸ್ತಿ ನಾನ್ಯೋ ಗತಿಃ ॥ 3.83 ॥

ಮಹೇಶ್ವರೇ ವಾ ಜಗತಾಂ ಅಧೀಶ್ವರೇ

ಜನಾರ್ದನೇ ವಾ ಜಗದ್ಅನ್ತರಾತ್ಮನಿ ।

ನ ವಸ್ತುಭೇದಪ್ರತಿಪತ್ತಿರಸ್ತಿ ಮೇ

ತಥಾಪಿ ಭಕ್ತಿಸ್ತರುಣೇನ್ದುಶೇಖರೇ ॥ 3.84 ॥

ಸ್ಫುರತ್ಸ್ಫಾರಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾಧವಲಿತತಲೇ ಕ್ವಾಪಿ ಪುಲಿನೇ

ಸುಖಾಸೀನಾಃ ಶಾನ್ತಧ್ವನ್ತಿಸು ರಜನೀಷು ದ್ಯುಸರಿತಃ ।

ಭವಾಭೋಗೋದ್ವಿಗ್ನಾಃ ಶಿವ ಶಿವ ಶಿವೇತ್ಯುಚ್ಚವಚಸಃ

ಕದಾ ಯಾಸ್ಯಾಮೋಽತರ್ಗತಬಹುಲಬಾಷ್ಪಾಕುಲದಶಾಮ್ ॥ 3.85 ॥

ಮಹಾದೇವೋ ದೇವಃ ಸರಿದಪಿ ಚ ಸೈಷಾ ಸುರಸರಿದ್ಗುಹಾ

ಏವಾಗಾರಂ ವಸನಂ ಅಪಿ ತಾ ಏವ ಹರಿತಃ ।

ಸುಹೃದಾ ಕಾಲೋಽಯಂ ವ್ರತಂ ಇದಂ ಅದೈನ್ಯವ್ರತಂ ಇದಂ

ಕಿಯದ್ವಾ ವಕ್ಷ್ಯಾಮೋ ವಟವಿಟಪ ಏವಾಸ್ತು ದಯಿತಾ ॥ 3.85.1 ॥

ವಿತೀರ್ಣೇ ಸರ್ವಸ್ವೇ ತರುಣಕರುಣಾಪೂರ್ಣಹೃದಯಾಃ

ಸ್ಮರನ್ತಃ ಸಂಸಾರೇ ವಿಗುಣಪರಿಣಾಮಾಂ ವಿಧಿಗತಿಮ್ ।

ವಯಂ ಪುಣ್ಯಾರಣ್ಯೇ ಪರಿಣತಶರಚ್ಚನ್ದ್ರಕಿರಣಾಸ್

ತ್ರಿಯಾಮಾ ನೇಸ್ಯಾಮೋ ಹರಚರಣಚಿನ್ತೈಕಶರಣಾಃ ॥ 3.86 ॥

ಕದಾ ವಾರಾಣಸ್ಯಾಂ ಅಮರತಟಿನೀರೋಧಸಿ ವಸನ್

ವಸಾನಃ ಕೌಪೀನಂ ಶಿರಸಿ ನಿದಧಾನೋಽಞ್ಜಲಿಪುಟಮ್ ।

ಅಯೇ ಗೌರೀನಾಥ ತ್ರಿಪುರಹರ ಶಮ್ಭೋ ತ್ರಿನಯನ

ಪ್ರಸೀದೇತ್ಯಾಕ್ರೋಶನ್ನಿಮಿಷಂ ಇವ ನೇಷ್ಯಾಮಿ ದಿವಸಾನ್ ॥ 3.87 ॥

ಉದ್ಯಾನೇಷು ವಿಚಿತ್ರಭೋಜನವಿಧಿಸ್ತೀವ್ರಾತಿತೀವ್ರಂ ತಪಃ

ಕೌಪೀನಾವರಣಂ ಸುವಸ್ತ್ರಂ ಅಮಿತಂ ಭಿಕ್ಷಾಟನಂ ಮಣ್ಡನಮ್ ।

ಆಸನ್ನಂ ಮರಣಂ ಚ ಮಙ್ಗಲಸಮಂ ಯಸ್ಯಾಂ ಸಮುತ್ಪದ್ಯತೇ

ತಾಂ ಕಾಶೀಂ ಪರಿಹೃತ್ಯ ಹನ್ತ ವಿಬುಧೈರನ್ಯತ್ರ ಕಿಂ ಸ್ಥೀಯತೇ ॥ 3.87.1 ॥

ಸ್ನಾತ್ವಾ ಗಾಙ್ಗೈಃ ಪಯೋಭಿಃ ಶುಚಿಕುಸುಮಫಲೈರರ್ಚಯಿತ್ವಾ ವಿಭೋ ತ್ವಾ

ಧ್ಯೇಯೇ ಧ್ಯಾನಂ ನಿವೇಶ್ಯ ಕ್ಷಿತಿಧರಕುಹರಗ್ರಾವಪರ್ಯಙ್ಕಮೂಲೇ ।

ಆತ್ಮಾರಾಮಃ ಫಲಾಶೀ ಗುರುವಚನರತಸ್ತ್ವತ್ಪ್ರಸಾದಾತ್ಸ್ಮರಾರೇ

ದುಃಖಂ ಮೋಕ್ಷ್ಯೇ ಕದಾಹಂ ಸಮಕರಚರಣೇ ಪುಂಸಿ ಸೇವಾಸಮುತ್ಥಮ್ ॥ 3.88 ॥

ಏಕಾಕೀ ನಿಃಸ್ಪೃಹಃ ಶಾನ್ತಃ ಪಾಣಿಪಾತ್ರೋ ದಿಗಮ್ಬರಃ ।

ಕದಾ ಶಮ್ಭೋ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಕರ್ಮನಿರ್ಮೂಲನಕ್ಷಮಃ ॥ 3.89 ॥

ಪಾಣಿಂ ಪಾತ್ರಯತಾಂ ನಿಸರ್ಗಶುಚಿನಾ ಭೈಕ್ಷೇಣ ಸನ್ತುಷ್ಯತಾಂ

ಯತ್ರ ಕ್ವಾಪಿ ನಿಷೀದತಾಂ ಬಹುತೃಣಂ ವಿಶ್ವಂ ಮುಹುಃ ಪಶ್ಯತಾಮ್ ।

ಅತ್ಯಾಗೇಽಪಿ ತನೋರಖಣ್ಡಪರಮಾನನ್ದಾವಬೋಧಸ್ಪೃಶಾ

ಮಧ್ವಾ ಕೋಽಪಿ ಶಿವಪ್ರಸಾದಸುಲಭಃ ಸಮ್ಪತ್ಸ್ಯತೇ ಯೋಗಿನಾಮ್ ॥ 3.90 ॥

ಕೌಪೀನಂ ಶತಖಣ್ಡಜರ್ಜರತರಂ ಕನ್ಥಾ ಪುನಸ್ತಾದೃಶೀ

ನೈಶ್ಚಿನ್ತ್ಯಂ ನಿರಪೇಕ್ಷಭೈಕ್ಷ್ಯಂ ಅಶನಂ ನಿದ್ರಾ ಶ್ಮಶಾನೇ ವನೇ ।

ಸ್ವಾತನ್ತ್ರ್ಯೇಣ ನಿರಙ್ಕುಶಂ ವಿಹರಣಂ ಸ್ವಾನ್ತಂ ಪ್ರಶಾನ್ತಂ ಸದಾ

ಸ್ಥೈರ್ಯಂ ಯೋಗಮಹೋತ್ಸವೇಽಪಿ ಚ ಯದಿ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯರಾಜ್ಯೇನ ಕಿಮ್ ॥ 3.91 ॥

ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಂ ಮಣ್ಡಲೀಮಾತ್ರಂ ಕಿಂ ಲೋಭಾಯ ಮನಸ್ವಿನಃ ।

ಶಫರೀಸ್ಫುರ್ತೇನಾಬ್ಧಿಃ ಕ್ಷುಬ್ಧೋ ನ ಖಲು ಜಾಯತೇ ॥ 3.92 ॥

ಮಾತರ್ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಭಜಸ್ವ ಕಞ್ಚಿದಪರಂ ಮತ್ಕಾಙ್ಕ್ಷಿಣೀ ಮಾ ಸ್ಮ ಭೂರ್

ಭೋಗೇಷು ಸ್ಪೃಹಯಾಲವಸ್ತವ ವಶೇ ಕಾ ನಿಃಸ್ಪೃಹಾಣಾಂ ಅಸಿ ।

ಸದ್ಯಃ ಸ್ಯೂತಪಲಾಶಪತ್ರಪುಟಿಕಾಪಾತ್ರೈಃ ಪವಿತ್ರೀಕೃತೈರ್

ಭಿಕ್ಷಾವಸ್ತುಭಿರೇವ ಸಮ್ಪ್ರತಿ ವಯಂ ವೃತ್ತಿಂ ಸಮೀಹಾಮಹೇ ॥ 3.93 ॥

ಮಹಾಶಯ್ಯಾ ಪೃಥ್ವೀ ವಿಪುಲಂ ಉಪಧಾನಂ ಭುಜಲತಾಂ

ವಿತಾನಂ ಚಾಕಾಶಂ ವ್ಯಜನಂ ಅನುಕೂಲೋಽಯಂ ಅನಿಲಃ ।

ಶರಚ್ಚನ್ದ್ರೋ ದೀಪೋ ವಿರತಿವನಿತಾಸಙ್ಗಮುದಿತಃ

ಸುಖೀ ಶಾನ್ತಃ ಶೇತೇ ಮುನಿರತನುಭೂತಿರ್ನೃಪ ಇವ ॥ 3.94 ॥

ಭಿಕ್ಷಾಸೀ ಜನಮಧ್ಯಸಙ್ಗರಹಿತಃ ಸ್ವಾಯತ್ತಚೇಷ್ಟಃ ಸದಾ

ಹಾನಾದಾನವಿರಕ್ತಮಾರ್ಗನಿರತಃ ಕಶ್ಚಿತ್ತಪಸ್ವೀ ಸ್ಥಿತಃ ।

ರಥ್ಯಾಕೀರ್ಣವಿಶೀರ್ಣಜೀರ್ಣವಸನಃ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಕನ್ಥಾಸನೋ

ನಿರ್ಮಾನೋ ನಿರಹಙ್ಕೃತಿಃ ಶಮಸುಖಾಭೋಗೈಕಬದ್ಧಸ್ಪೃಹಃ ॥ 3.95 ॥

ಚಣ್ಡಾಲಃ ಕಿಂ ಅಯಂ ದ್ವಿಜಾತಿರಥವಾ ಶೂದ್ರೋಽಥ ಕಿಂ ತಾಪಸಃ

ಕಿಂ ವಾ ತತ್ತ್ವವಿವೇಕಪೇಶಲಮತಿರ್ಯೋಗೀಶ್ವರಃ ಕೋಽಪಿ ಕಿಮ್ ।

ಇತ್ಯುತ್ಪನ್ನವಿಕಲ್ಪಜಲ್ಪಮುಖರೈರಾಭಾಷ್ಯಮಾಣಾ ಜನೈರ್

ನ ಕ್ರುದ್ಧಾಃ ಪಥಿ ನೈವ ತುಷ್ಟಮನಸೋ ಯಾನ್ತಿ ಸ್ವಯಂ ಯೋಗಿನಃ ॥ 3.96 ॥

ಹಿಂಸಾಶೂನ್ಯಂ ಅಯತ್ನಲಭ್ಯಂ ಅಶನಂ ಧಾತ್ರಾ ಮರುತ್ಕಲ್ಪಿತಂ

ವ್ಯಾಲಾನಂ ಪಶವಸ್ತೃಣಾಙ್ಕುರಭುಜಸ್ತುಷ್ಟಾಃ ಸ್ಥಲೀಶಾಯಿನಃ ।

ಸಂಸಾರಾರ್ಣವಲಙ್ಘನಕ್ಷಮಧಿಯಾಂ ವೃತ್ತಿಃ ಕೃತಾ ಸಾ ನೃಣಾಂ

ತಾಂ ಅನ್ವೇಷಯತಾಂ ಪ್ರಯಾನ್ತಿ ಸತತಂ ಸರ್ವಂ ಸಮಾಪ್ತಿಂ ಗುಣಾಃ ॥ 3.97 ॥

ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಹಿಮಗಿರಿಶಿಲಾಬದ್ಧಪದ್ಮಾಸನಸ್ಯ

ಬ್ರಹ್ಮಧ್ಯಾನಾಭ್ಯಸನವಿಧಿನಾ ಯೋಗನಿದ್ರಾಂ ಗತಸ್ಯ ।

ಕಿಂ ತೈರ್ಭಾವ್ಯಂ ಮಮ ಸುದಿವಸೈರ್ಯತ್ರ ತೇ ನಿರ್ವಿಶಙ್ಕಾಃ

ಕಣ್ಡೂಯನ್ತೇ ಜರಠಹರಿಣಾಃ ಸ್ವಾಙ್ಗಂ ಅಙ್ಗೇ ಮದೀಯೇ ॥ 3.98 ॥

ಜೀರ್ಣಾಃ ಕನ್ಥಾ ತತಃ ಕಿಂ ಸಿತಂ ಅಮಲಪಟಂ ಪಟ್ಟಸೂತ್ರಂ ತತಃ ಕಿಂ

ಏಕಾ ಭಾರ್ಯಾ ತತಃ ಕಿಂ ಹಯಕರಿಸುಗಣೈರಾವೃತೋ ವಾ ತತಃ ಕಿಮ್ ।

ಭಕ್ತಂ ಭುಕ್ತಂ ತತಃ ಕಿಂ ಕದಶನಂ ಅಥವಾ ವಾಸರಾನ್ತೇ ತತಃ ಕಿಂ

ವ್ಯಕ್ತಜ್ಯೋತಿರ್ನ ವಾನ್ತರ್ಮಥಿತಭವಭಯಂ ವೈಭವಂ ವಾ ತತಃ ಕಿಮ್ ॥ 3.98.1 ॥

ಪಾಣಿಃ ಪಾತ್ರಂ ಪವಿತ್ರಂ ಭ್ರಮಣಪರಿಗತಂ ಭೈಕ್ಷ್ಯಂ ಅಕ್ಷಯ್ಯಂ ಅನ್ನಂ

ವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ವಸ್ತ್ರಂ ಆಶಾದಶಕಂ ಅಚಪಲಂ ತಲ್ಪಂ ಅಸ್ವಲ್ಪಂ ಉರ್ವೀಮ್ ।

ಯೇಷಾಂ ನಿಃಸಙ್ಗತಾಙ್ಗೀಕರಣಪರಿಣತಸ್ವಾನ್ತಸನ್ತೋಷಿಣಸ್ತೇ

ಧನ್ಯಾಃ ಸನ್ನ್ಯಸ್ತದೈನ್ಯವ್ಯತಿಕರನಿಕರಾಃ ಕರ್ಮ ನಿರ್ಮೂಲಯನ್ತಿ ॥ 3.99 ॥

ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಾಧಿಪತಿತ್ವಂ ಏವ ವಿರಸಂ ಯಸ್ಮಿನ್ಮಹಾಶಾಸನೇ

ತಲ್ಲಬ್ಧ್ವಾಸನವಸ್ತ್ರಮಾನಘಟನೇ ಭೋಗೇ ರತಿಂ ಮಾ ಕೃಥಾಃ ।

ಭೋಗಃ ಕೋಽಪಿ ಸ ಏಕ ಏವ ಪರಮೋ ನಿತ್ಯೋದಿತಾ ಜೃಮ್ಭನೇ

ಯತ್ಸ್ವಾದಾದ್ವಿರಸಾ ಭವನ್ತಿ ವಿಸಯಾಸ್ತ್ರೈಲೋಕ್ಯರಾಜ್ಯಾದಯಃ ॥ 3.99.1 ॥

ಮಾತರ್ಮೇದಿನಿ ತಾತ ಮಾರುತಿ ಸಖೇ ತೇಜಃ ಸುಬನ್ಧೋ ಜಲ

ಭ್ರಾತರ್ವ್ಯೌಮ್ಅ ನಿಬದ್ಧ ಏಷ ಭವತಾಂ ಅನ್ತ್ಯಃ ಪ್ರಣಾಮಾಞ್ಜಲಿಃ ।

ಯುಷ್ಮತ್ಸಙ್ಗವಶೋಪಜಾತಸುಕೃತಸ್ಫಾರಸ್ಫುರನ್ನಿರ್ಮಲಜ್ಞಾನಾಪಾಸ್ತ

ಸಮಸ್ತಮೋಹಮಹಿಮಾ ಲೀನೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮಣಿ ॥ 3.100 ॥

ಶಯ್ಯಾ ಶೈಲಶಿಲಾಗೃಹಂ ಗಿರಿಗುಹಾ ವಸ್ತ್ರಂ ತರುಣಾಂ ತ್ವಚಃ

ಸಾರಙ್ಗಾಃ ಸುಹೃದೋ ನನು ಕ್ಷಿತಿರುಹಾಂ ವೃತ್ತಿಃ ಫಲೈಃ ಕೌಮ್ಅಲೈಃ ।

ಯೇಸಾಂ ನಿರ್ಝರಂ ಅಮ್ಬುಪಾನಂ ಉಚಿತಂ ರತ್ಯೈ ತು ವಿದ್ಯಾಙ್ಗನಾ

ಮನ್ಯೇ ತೇ ಪರಮೇಶ್ವರಾಃ ಶಿರಸಿ ಯರಿ ಬದ್ಧೋ ನ ಸೇವಾಞ್ಜಲಿಃ ॥ 3.101 ॥

ಧೈರ್ಯಂ ಯಸ್ಯ ಪಿತಾ ಕ್ಷಮಾ ಚ ಜನನೀ ಶಾನ್ತಿಶ್ಚಿರಂ ಗೇಹಿನೀ

ಸತ್ಯಂ ಮಿತ್ರಂ ಇದಂ ದಯಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಭ್ರಾತಾ ಮನಃಸಂಯಮಃ ।

ಶಯ್ಯಾ ಭೂಮಿತಲಂ ದಿಶೋಽಪಿ ವಸನಂ ಜ್ಞಾನಾಮೃತಂ ಭೋಜನಂ

ಹ್ಯೇತೇ ಯಸ್ಯ ಕುಟುಮ್ಬಿನೋ ವದ ಸಖೇ ಕಸ್ಮಾದ್ಭಯಂ ಯೋಗಿನಃ ॥ 3.102 ॥

ಅಹೋ ವಾ ಹಾರೇ ವಾ ಬಲವತಿ ರಿಪೌ ವಾ ಸುಹೃದಿ ವಾ

ಮಣೌ ವಾ ಲೋಷ್ಠೇ ವಾ ಕುಸುಮಶಯನೇ ವಾ ದೃಷದಿ ವಾ ।

ತೃಣೇ ವಾ ಸ್ತ್ರೈಣೇ ವಾ ಮಮ ಸಮದೃಶೋ ಯಾನ್ತಿ ದಿವಸಾಃ

ಕ್ವಚಿತ್ಪುಣ್ಯಾರಣ್ಯೇ ಶಿವ ಶಿವ ಶಿವೇತಿ ಪ್ರಲಪತಃ ॥ 3.103 ॥

Roman (IAST) Transliteration

cūḍottaṃsitacandracārukalikācañcacchikhābhāsvaro

līlādagdhavilolakāmaśalabhaḥ śreyodaśāgre sphuran |

antaḥsphūrjadapāramohatimiraprāgbhāraṃ uccāṭayan

śvetaḥsadmani yogināṃ vijayate jñānapradīpo haraḥ || 3.1 ||

bhrāntaṃ deśaṃ anekadurgaviṣamaṃ prāptaṃ na kiñcitphalaṃ

tyaktvā jātikulābhimānaṃ ucitaṃ sevā kṛtā niṣphalā |

bhuktaṃ mānavivarjitaṃ paragṛheṣvāśaṅkayā kākavat

tṛṣṇe jṛmbhasi pāpakarmapiśune nādyāpi santuṣyasi || 3.2 ||

utkhātaṃ nidhiśaṅkayā kṣititalaṃ dhmātā girerdhātavo

nistīrṇaḥ saritāṃ patirnṛpatayo yatnena santoṣitāḥ |

mantrārādhanatatpareṇa manasā nītāḥ śmaśāne niśāḥ

prāptaḥ kāṇavarāṭako'pi na mayā tṛṣṇe sakāmā bhava || 3.3 ||

khalālāpāḥ sauḍhāḥ kathaṃ api tadārādhanaparairnigṛhyāntar

bāṣpaṃ hasitaṃ api śūnyena manasā |

kṛto vittastambhapratihatadhiyāṃ añjalirapi

tvaṃ āśe moghāśe kima aparaṃ ato nartayasi mām || 3.4 ||

amīṣāṃ prāṇānāṃ tulitavisinīpatrapayasāṃ

kṛte kiṃ nāsmābhirvigalitavivekairvyavasitam |

yadāḍhyānāṃ agre draviṇamadaniḥsañjñamanasāṃ

kṛtaṃ māvavrīḍairnijaguṇakathāpātakaṃ api || 3.5 ||

kṣāntaṃ na kṣamayā gṛhocitasukhaṃ tyaktaṃ na santoṣataḥ

soḍho duḥsahaśītatāpapavanakleśo na taptaṃ tapaḥ |

dhyātaṃ vittaṃ aharniśaṃ nityamitaprāṇairna śambhoḥ padaṃ

tattatkarma kṛtaṃ yadeva munibhistaistaiḥ phalairvañcitāḥ || 3.6 ||

bhogā na bhuktā vayaṃ eva bhuktās

tapo na taptaṃ vayaṃ eva taptāḥ |

kālo na yāto vayaṃ eva yātāstṛṣṇā

na jīrṇā vayaṃ eva jīrṇāḥ || 3.7 ||

balibhirmukhaṃ ākrāntaṃ palitenāṅkitaṃ śiraḥ |

gātrāṇi śithilāyante tṛṣṇaikā taruṇāyate || 3.8 ||

vivekavyākośe vidadhati same śāmyati tṛṣā

pariṣvaṅge tuṅge prasaratitarāṃ sā pariṇatā |

jarājīrṇaiśvaryagrasanagahanākṣepakṛpaṇastṛṣāpātraṃ

yasyāṃ bhavati marutāṃ apyadhipatiḥ || 3.8.1 ||

nivṛttā bhogecchā puruṣabahumāno'pi galitaḥ

samānāḥ svaryātāḥ sapadi suhṛdo jīvitasamāḥ |

śanairyaṣṭyutthānaṃ ghanatimiraruddhe ca nayane

aho mūḍhaḥ kāyastadapi maraṇāpāyacakitaḥ || 3.9 ||

āśā nāma nadī manorathajalā tṛṣṇātaraṅgākulā

rāgagrāhavatī vitarkavihagā dhairyadrumadhvaṃsinī |

mohāvartasudustarātigahanā prottuṅgacintātaṭī

tasyāḥ paragatā viśuddhaṃ alaso nandanti yogīśvarāḥ || 3.10 ||

na saṃsārotpannaṃ caritaṃ anupaśyāmi kuśalaṃ

vipākaḥ puṇyānāṃ janayati bhayaṃ me vimṛśataḥ |

mahadbhiḥ puṇyaughaiściraparigṛhītāśca viṣayā

mahānto jāyante vyasanaṃ iva dātuṃ viṣayiṇām || 3.11 ||

avaśyaṃ yātāraścirataraṃ uṣitvāpi viṣayā

viyoge ko bhedastyajati na jano yatsvayaṃ amūn |

vrajantaḥ svātantryādatulaparitāpāya manasaḥ

svayaṃ tyaktā hyete śamasukhaṃ anantaṃ vidadhati || 3.12 ||

brahmajñānavivekanirmaladhiyaḥ kurvantyaho duṣkaraṃ

yanmuñcantyupabhogabhāñjyapi dhanānyekāntato niḥspṛhāḥ |

samprātānna purā na samprati na ca prāptau dṛḍhapratyayān

vāñchāmātraparigrahānapi paraṃ tyaktuṃ na śaktā vayam || 3.13 ||

dhanyānāṃ girikandareṣu vasatāṃ jyotiḥ paraṃ dhyāyatāmānandāśru

jalaṃ pibanti śakunā niḥśaṅkaṃ aṅkeśayāḥ |

asmākaṃ tu manorathoparacitaprāsādavāpītaṭakrīḍā

kānanakelikautukajuṣāṃ āyuḥ paraṃ kṣīyate || 3.14 ||

bhikṣāśataṃ tadapi nīrasaṃ ekabāraṃ

śayyā ca bhūḥ parijano nijadehamātram |

vastraṃ viśīrṇaśatakhaṇḍamayī ca kanthā

hā hā tathāpi viṣayā na parityajanti || 3.15 ||

stanau māṃsagranthī kanakakalaśāvityupamitī

mukhaṃ śleṣmāgāraṃ tadapi ca śaśāṅkena tulitam |

sravanmūtraklinnaṃ karivaraśiraspardhi jaghanaṃ

muhurnindyaṃ rūpaṃ kavijanaviśeṣairgurukṛtam || 3.16 ||

eko rāgiṣu rājate priyatamādehārdhahārī haro

nīrāgeṣu jano vimuktalalanāsaṅgo na yasmātparaḥ |

durvārasmarabāṇapannagaviṣavyābiddhamugdho janaḥ

śeṣaḥ kāmaviḍambitānna viṣayānbhoktuṃ na moktuṃ kṣamaḥ || 3.17 ||

ajānandāhātmyaṃ patatu śalabhastīvradahane

sa mīno'pyajñānādbaḍiśayutaṃ aśnātu piśitam |

vijānanto'pyete vayaṃ iha viyajjālajaṭilān

na muñcāmaḥ kānāṃ ahaha gahano mohamahimā || 3.18 ||

tṛṣā śuṣyatyāsye pibati salilaṃ śītamadhuraṃ

kṣudhārtaḥ śālyannaṃ kavalayati māṃsādikalitam |

pradīpte kāmāgnau sudṛḍhataraṃ āliṅgati vadhūṃ

pratīkāraṃ vyādhaḥ sukhaṃ iti viparyasyati janaḥ || 3.19 ||

tuṅgaṃ veśma sutāḥ satāṃ abhimatāḥ saṅkhyātigāḥ sampadaḥ

kalyāṇī dayitā vayaśca navaṃ ityajñānamūḍho janaḥ |

matvā viśvaṃ anaśvaraṃ niviśate saṃsārakārāgṛhe

sandṛśya kṣaṇabhaṅguraṃ tadakhilaṃ dhanyastu sannyasyati || 3.20 ||

dīnā dīnamukhaiḥ sadaiva śiśukairākṛṣṭajīrṇāmbarā

krośadbhiḥ kṣudhitairnirannavidhurā dṛśyā na cedgehinī |

yācñābhaṅgabhayena gadgadagalatruṭyadvilīnākṣaraṃ

ko dehīti vadetsvadagdhajaṭharasyārthe manasvī pumān || 3.21 ||

abhimatamahāmānagranthiprabhedapaṭīyasī

gurutaraguṇagrāmābhojasphuṭojjvalacandrikā |

vipulavilallajjāvallīvitānakuṭhārikā

jaṭharapiṭharī duspureyaṃ karoti viḍambanam || 3.22 ||

puṇye grāme vane vā mahati sitapaṭacchannapālī kapāliṃ

hyādāya nyāyagarbhadvijahutahutabhugdhūmadhūmropakaṇṭhe |

dvāraṃ dvāraṃ praviṣṭo varaṃ udaradarīpūraṇāya kṣudhārto

mānī prāṇaiḥ sanātho na punaranudinaṃ tulyakulyesu dīnaḥ || 3.23 ||

gaṅgātaraṅgakaṇaśīkaraśītalāni

vidyādharādhyuṣitacāruśilātalāni |

sthānāni kiṃ himavataḥ pralayaṃ gatāni

yatsāvamānaparapiṇḍaratā manuṣyāḥ || 3.24 ||

kiṃ kandāḥ kandarebhyaḥ pralayaṃ upagatā nirjharā vā giribhyaḥ

pradhvastā vā tarubhyaḥ sarasagalabhṛto valkalinyaśca śākhāḥ |

vīkṣyante yanmukhāni prasabhaṃ apagatapraśrayāṇāṃ khalānāṃ

duḥkhāptasvalpavittasmayapavanavaśānartitabhrūlatāni || 3.25 ||

puṇyairmūlaphalaistathā praṇayinīṃ vṛttiṃ kuruṣvādhunā

bhūśayyāṃ navapallavairakṛpaṇairuttiṣṭha yāvo vanam |

kṣudrāṇāṃ avivekamūḍhamanasāṃ yatreśvarāṇāṃ sadā

vittavyādhivikāravihvalagirāṃ nāmāpi na śrūyate || 3.26 ||

phalaṃ svecchālabhyaṃ prativanaṃ akhedaṃ kṣitiruhāṃ

payaḥ sthāne sthāne śiśiramadhuraṃ puṇyasaritām |

mṛdusparśā śayyā sulalitalatāpallavamayī

sahante santāpaṃ tadapi dhanināṃ dvāri kṛpaṇāḥ || 3.27 ||

ye vartante dhanapatipuraḥ prārthanāduḥkhabhājo

ye cālpatvaṃ dadhati viṣayākṣepaparyāptabuddheḥ |

teṣāṃ antaḥsphuritahasitaṃ vāsarāṇi smareyaṃ

dhyānacchede śikharikuharagrāvaśayyāniṣaṇṇaḥ || 3.28 ||

ye santoṣanirantarapramuditasteṣāṃ na bhinnā mudo

ye tvanye dhanalubdhasaṅkaladhiyastesāṃ na tṛṣṇāhatā |

itthaṃ kasya kṛte kutaḥ sa vidhinā kīdṛkpadaṃ sampadāṃ

svātmanyeva samāptahemamahimā merurna me rocate || 3.29 ||

bhikṣāhāraṃ adainyaṃ apratisukhaṃ bhīticchidaṃ sarvato

durmātsaryamadābhimānamathanaṃ duḥkhaughavidhvaṃsanam |

sarvatrānvahaṃ aprayatnasulabhaṃ sādhupriyaṃ pāvanaṃ

śambhoḥ satraṃ avāyaṃ akṣayanidhiṃ śaṃsanti yogīśvarāḥ || 3.30 ||

bhoge rogabhayaṃ kule cyutibhayaṃ vitte nṛpālādbhayaṃ

māne dainyabhayaṃ bale ripubhayaṃ rūpe jarāyā bhayam |

śāstre vādibhayaṃ guṇe khalabhayaṃ kāye kṛtāntādbhayaṃ

sarvaṃ vastu bhayānvitaṃ bhuvi nṛṇāṃ vairāgyamevābhayam || 3.31 ||

ākrāntaṃ maraṇena janma jarasā cātyujjvalaṃ yauvanaṃ

santoṣo dhanalipsayā śamasukhaṃ prauḍhāṅganāvibhramaiḥ |

lokairmatsaribhirguṇā vanabhuvo vyālairnṛpā durjanair

asthairyeṇa vibhūtayo'pyapahatā grastaṃ na kiṃ kena vā || 3.32 ||

ādhivyādhiśatairjanasya vividhairārogyaṃ unmūlyate

lakṣmīryatra patanti tatra vivṛtadvārā iva vyāpadaḥ |

jātaṃ jātaṃ avaśyaṃ āśu vivaśaṃ mṛtyuḥ karotyātmasāt

tatkiṃ tena niraṅkuśena vidhinā yannirmitaṃ susthiram || 3.33 ||

bhogāstuṅgataraṅgabhaṅgataralāḥ prāṇāḥ kṣaṇadhvaṃsinaḥ

stokānyeva dināni yauvanasukhaṃ sphūrtiḥ priyāsu sthitā |

tatsaṃsāraṃ asāraṃ eva nikhilaṃ buddhvā budhā bodhakā

lokānugrahapeśalena manasā yatnaḥ samādhīyatām || 3.34 ||

bhogā meghavitānamadhyavilasatsaudāminīcañcalā

āyurvāyuvighaṭṭitābjapaṭalīlīnāmbuvadbhaṅguram |

līlā yauvanalālasāstanubhṛtāṃ ityākalayya drutaṃ

yoge dhairyasamādhisiddhisulabhe buddhiṃ vidadhvaṃ budhāḥ || 3.35 ||

āyuḥ kallolalolaṃ katipayadivasasthāyinī yauvanaśrīḥ

arthāḥ saṅkalpakalpā ghanasamayataḍidvibhramā bhogapūgāḥ |

kaṇṭhāśleṣopagūḍhaṃ tadapi ca na ciraṃ yatpriyābhiḥ praṇītaṃ

brahmaṇyāsaktacittā bhavata bhavabhayāmbhodhipāraṃ tarītum || 3.36 ||

kṛcchreṇāmedhyamadhye niyamitatanubhiḥ sthīyate garbhavāse

kāntāviśleṣaduḥkhavyatikaraviṣamo yauvane copabhogaḥ |

vāmākṣīṇāṃ avajñāvihasitavasatirvṛddhabhāvo'nyasādhuḥ

saṃsāre re manuṣyā vadata yadi sukhaṃ svalpaṃ apyasti kiñcit || 3.37 ||

vyāghrīva tiṣṭhati jarā paritarjayantī

rogāśca śatrava iva praharanti deham |

āyuḥ parisravanti bhinnaghaṭādivāmbho

lokastathāpyahitaṃ ācaratīti citram || 3.38 ||

bhogā bhaṅguravṛttayo bahuvidhāstaireva cāyaṃ bhavastat

kasyeha kṛte paribhramata re lokāḥ kṛtaṃ ceṣṭataiḥ |

āśāpāśaśatāpaśāntiviśadaṃ cetaḥsamādhīyatāṃ

kāmotpattivaśātsvadhāmani yadi śraddeyaṃ asmadvacaḥ || 3.39 ||

sakhe dhanyāḥ kecittruṭitabhavabandhavyatikarā

vanānte cittāntarviṣaṃ aviṣayāśītviṣagatāḥ |

śaraccandrajyotsnādhavalagaganābhogasubhagāṃ

nayante ye rātriṃ sukṛtacayacintaikaśaraṇāḥ || 3.39.1 ||

brahmendrādimarudgaṇāṃstṛṇakaṇānyatra sthito manyate

yatsvādādvirasā bhavanti vibhavāstrailokyarājyādayaḥ |

bhogaḥ ko'pi sa eva eka paramo nityodito jṛmbhate

bhoḥ sādho kṣaṇabhaṅgure taditare bhoge ratiṃ mā kṛthāḥ || 3.40 ||

sā ramyā nagarī mahānsa nṛpatiḥ sāmantacakraṃ ca tat

pārśve tasya ca sā vidagdhapariṣattāścandrabimbānanāḥ |

udvṛttaḥ sa rājaputranivahaste vandinastāḥ kathāḥ

sarvaṃ yasya vaśādagātsmṛtipathaṃ kālāya tasmai namaḥ || 3.41 ||

yatrānekaḥ kvacidapi gṛhe tatra tiṣṭhatyathaiko

yatrāpyekastadanu bahavastatra naiko'pi cānte |

itthaṃ neyau rajanidivasau lolayandvāvivākṣau

kālaḥ kalyo bhuvanaphalake krīḍati prāṇiśāraiḥ || 3.42 ||

ādityasya gatāgatairaharahaḥ saṅkṣīyate jīvitaṃ

vyāpārairbahukāryabhāragurubhiḥ kālo'pi na jñāyate |

dṛṣṭvā janmajarāvipattimaraṇaṃ trāsaśca notpadyate

pītvā mohamayīṃ pramādamadirāṃ unmattabhūtaṃ jagat || 3.43 ||

rātriḥ saiva punaḥ sa eva divaso matvā mudhā jantavo

dhāvantyudyaminastathaiva nibhṛtaprārabdhatattatkriyāḥ |

vyāpāraiḥ punaruktabhūtaviṣayairitthaṃ vidhenāmunā

saṃsāreṇa kadarthitā vayaṃ aho mohānna lajjāmahe || 3.44 ||

na dhyānaṃ padaṃ īśvarasya vidhivatsaṃsāravicchittaye

svargadvārakapāṭapāṭanapaṭurdharmo'pi nopārjitaḥ |

nārīpīnapayodharoruyugalaṃ svapne'pi nāliṅgitaṃ

mātuḥ kevalaṃ eva yauvanavanacchede kuṭhārā vayam || 3.45 ||

nābhyastā prativādivṛndadamanī vidyā vinītocitā

khaḍgāgraiḥ karikumbhapīṭhadalanairnākaṃ na nītaṃ yaśaḥ |

kāntākaumalapallavādhararasaḥ pīto na candrodaye

tāruṇyaṃ gataṃ eva niṣphalaṃ aho śūnyālaye dīpavat || 3.46 ||

vidyā nādhigatā kalaṅkarahitā vittaṃ ca nopārjitaṃ

śuśrūṣāpi samāhitena manasā pitrorna sampāditā |

ālolāyatalocanāḥ priyatamāḥ svapne'pi nāliṅgitāḥ

kālo'yaṃ parapiṇḍalolupatayā kākairiva preryate || 3.47 ||

vayaṃ yebhyo jātāściraparigatā eva khalu te

samaṃ yaiḥ saṃvṛddhāḥ smṛtiviṣayatāṃ te'pi gamitāḥ |

idānīṃ ete smaḥ pratidivasaṃ āsannapatanā

gatāstulyāvasthāṃ sikatilanadītīratarubhiḥ || 3.48 ||

āyurvarṣaśataṃ nṛṇāṃ parimitaṃ rātrau tadardhaṃ gataṃ

tasyārdhasya parasya cārdhaṃ aparaṃ bālatvavṛddhatvayoḥ |

śeṣaṃ vyādhiviyogaduḥkhasahitaṃ sevādibhirnīyate

jīve vāritaraṅgacañcalatare saukhyaṃ kutaḥ prāṇinām || 3.49 ||

kṣaṇaṃ bālo bhūtvā kṣaṇaṃ api yuvā kāmarasikaḥ

kṣaṇaṃ vittairhīnaḥ kṣaṇaṃ api ca sampūrṇavibhavaḥ |

jarājīrṇairaṅgairnaṭa iva balīmaṇḍitatanūr

naraḥ saṃsārānte viśati yamadhānīyavanikām || 3.50 ||

tvaṃ rājā vayaṃ apyupāsitaguruprajñābhimānonnatāḥ

khyātastvaṃ vibhavairyaśāṃsi kavayo dikṣu pratanvanti naḥ |

itthaṃ mānadhanātidūraṃ ubhayorapyāvayorantaraṃ

yadyasmāsu parāṅmukho'si vayaṃ apyekāntato niḥspṛhā || 3.51 ||

arthānāṃ īśiṣe tvaṃ vayaṃ api ca girāṃ īśmahe yāvadarthaṃ

śūrastvaṃ vādidarpavyupaśamanavidhāvakṣayaṃ pāṭavaṃ naḥ |

sevante tvāṃ dhanāḍhyā matimalahataye māṃ api śrotukāmāḥ |

mayyapyāsthā na te cettvayi mama nitarāṃ eva rājannanāsthā || 3.52 ||

vayaṃ iha parituṣṭā valkalaistvaṃ dukūlaiḥ

sama iha paritoṣo nirviśeṣo viśeṣaḥ |

sa tu bhavatu daridro yasya tṛṣṇā viśālā

manasi ca parituṣṭe ko'rthavānko daridraḥ || 3.53 ||

phalaṃ alaṃ aśanāya svādu pānāya toyaṃ

kṣitirapi śayanārthaṃ vāsase valkalaṃ ca |

navadhanamadhupānabhrāntasarvendriyāṇāṃ

avinayaṃ anumantuṃ notsahe durjanānām || 3.54 ||

aśnīmahi vayaṃ bhikṣāṃ āśāvāso vasīmahi |

śayīmahi mahīpṛṣṭhe kurvīmahi kiṃ īśvaraiḥ || 3.55 ||

na naṭā nā viṭā na gāyakā na ca sabhyetaravādacuñcavaḥ |

nṛpaṃ īkṣituṃ atra ke vayaṃ stanabhārānamitā na yoṣitaḥ || 3.56 ||

vipulahṛdayairīśairetajjagajjanitaṃ purā

vidhṛtaṃ aparairdattaṃ cānyairvijitya tṛṇaṃ yathā |

iha hi bhuvanānyanyairdhīrāścaturdaśa bhuñjate

katipayapurasvāmye puṃsāṃ ka eṣa madajvaraḥ || 3.57 ||

abhuktāyāṃ yasyāṃ kṣaṇaṃ api na yātaṃ nṛpaśatair

bhuvastasyā lābhe ka iva bahumānaḥ kṣitibhṛtām |

tadaṃśasyāpyaṃśe tadavayaleśe'pi patayo

viṣāde kartavye vidadhati jaḍāḥ pratyuta mudam || 3.58 ||

mṛtpiṇḍo jalarekhayā valayitaḥ sarvo'pyayaṃ nanvaṇuḥ

svāṃśīkṛtya sa eva saṅgaraśatai rājñāṃ gaṇā bhuñjate |

ye dadyurdadato'thavā kiṃ aparaṃ kṣudrā daridraṃ bhṛśaṃ

dhigdhiktānpuruṣādhamāndhanakaṇānvāñchanti tebhyo'pi ye || 3.59 ||

sa jātaḥ ko'pyāsīnmadanaripuṇā mūrdhni dhavalaṃ

kapālaṃ yasyoccairvinihitaṃ alaṅkāravidhaye |

nṛbhiḥ prāṇatrāṇapravaṇamatibhiḥ kaiścidadhunā

namadbhiḥ kaḥ puṃsāṃ ayaṃ atuladarpajvarabharaḥ || 3.60 ||

pareṣāṃ cetāṃsi pratidivasaṃ ārādhya bahudhā

prasādaṃ kiṃ netuṃ viśasi hṛdaya kleśakalitam |

prasanne tvayyantaḥsavayamuditacintāmaṇigaṇo

viviktaḥ saṅkalpaḥ kiṃ abhilaṣitaṃ puṣyati na te || 3.61 ||

satyāṃ eva trilokīsariti haraśiraścumbinīvacchaṭāyāṃ

sadvṛttiṃ kalpayantyāṃ baṭaviṭapabhavairvalkalaiḥ satphalaiśca |

ko'yaṃ vidvānvipattijvarajanitarujātīvaduḥkhāsikānāṃ

vaktraṃ vīkṣeta duḥsthe yadi hi na vibhṛyātsve kuṭumbe'nukampām || 3.61.1 ||

paribhramasi kiṃ mudhā kvacana citta viśrāmyatāṃ

svayaṃ bhavati yadyathā bhavati tattathā nānyathā |

atītaṃ ananusmarannapi ca bhāvyasaṅkalpayannatarkita

samāgamānubhavāmi bhoganāham || 3.62 ||

etasmādviramendriyārthagahanādāyāsakādāśrayaśreyo

mārgaṃ aśeṣaduḥkhaśamanavyāpāradakṣaṃ kṣaṇāt |

svātmībhāvaṃ upaihi santyaja nijāṃ kallolalolaṃ gatiṃ

mā bhūyo bhaja bhaṅgurāṃ bhavaratiṃ cetaḥ prasīdādhunā || 3.63 ||

mohaṃ mārjaya tāṃ upārjaya ratiṃ candrārdhacūḍāmaṇau

cetaḥ svargataraṅgiṇītaṭabhuvāṃ āsaṅgaṃ aṅgīkuru |

ko vā vīciṣu budbudeṣu ca taḍillekhāsu ca śrīṣu ca

jvālāgreṣu ca pannageṣu saridvegeṣu ca capratyayaḥ || 3.64 ||

cetaścintaya mā ramāṃ sakṛdimāṃ asthāyinīṃ āsthayā

bhūpālabhrukuṭīkuṭīviharaṇavyāpārapaṇyāṅganām |

kanthākañcukinaḥ praviśya bhavanadvārāṇi vārāṇasīrathyā

paṅktiṣu pāṇipātrapatitāṃ bhikṣāṃ apekṣāmahe || 3.65 ||

agre gītaṃ sarasakavayaḥ pārśvayordākṣiṇātyāḥ

paścāllīlāvalayaraṇitaṃ cāmaragrāhiṇīnām |

yadyastyevaṃ kuru bhavarasāsvādane lampaṭatvaṃ

no ceccetaḥ praviśa sahasā nirvikalpe samādhau || 3.66 ||

prāptāḥ śriyaḥ sakalakāmadudhāstataḥ kiṃ

nyastaṃ padaṃ śirasi vidviṣatāṃ tataḥ kim |

sampāditāḥ praṇayino vibhavaistataḥ kiṃ

kalpaṃ sthitāstanubhṛtāṃ tanavastataḥ kim || 3.67 ||

bhaktirbhave maraṇajanmabhayaṃ hṛdisthaṃ

sneho na bandhuṣu na manmathajā vikārāḥ |

saṃsarja doṣarahitā vijayā vanāntā

vairāgyaṃ asti kiṃ itaḥ paramarthanīyam || 3.68 ||

tasmādanantaṃ ajaraṃ paramaṃ vikāsi

tadbrahma cintaya kiṃ ebhirasadvikalpaiḥ |

yasyānuṣaṅgiṇa ime bhuvanādhipatyabhogādayaḥ

kṛpaṇalokamatā bhavanti || 3.69 ||

pātālaṃ āviśasi yāsi nabho vilaṅghya

diṅmaṇḍalaṃ bhramasi mānasa cāpalena |

bhrāntyāpi jātu vimalaṃ kathaṃ ātmanīnaṃ

na brahma saṃsarasi nirvṛtiṃ eṣi yena || 3.70 ||

kiṃ vedaiḥ smṛtibhiḥ purāṇapaṭhanaiḥ śāstrairmahāvistaraiḥ

svargagrāmakuṭīnivāsaphaladaiḥ karmakriyāvibhramaiḥ |

muktvaikaṃ bhavaduḥkhabhāraracanāvidhvaṃsakālānalaṃ

svātmānandapadapraveśakalanaṃ śesairvāṇigvṛttibhiḥ || 3.71 ||

nāyaṃ te samayo rahasyaṃ adhunā nidrāti nātho yadi

sthitvā drakṣyati kupyati prabhuriti dvāreṣu yeṣāṃ vacaḥ |

cetastānapahāya yāhi bhavanaṃ devasya viśveśitur

nirdauvārikanirdayoktyaparuṣaṃ niḥsaumaśarmapradam || 3.71.1 ||

yato meruḥ śrīmānnipatati yugāntāgnivalitaḥ

samudrāḥ śuṣyanti pracuramakaragrāhanilayāḥ |

dharā gacchatyantaṃ dharaṇidharapādairapi dhṛtā

śarīre kā vārtā karikalabhakarṇāgracapale || 3.72 ||

gātraṃ saṅkucitaṃ gatirvigalitā bhraṣṭā ca dantāvalir

dṛṣṭirnakṣyati vardhate badhiratā vaktraṃ ca lālāyate |

vākyaṃ nādriyate ca bāndhavajano bhāryā na śuśrūṣate

hā kaṣṭaṃ puruṣasya jīrṇavayasaḥ putro'pyamitrāyate || 3.73 ||

varṇaṃ sitaṃ śirasi vīkṣya śiroruhāṇāṃ

sthānaṃ jarāparibhavasya tadā pumāṃsam |

āropitāṃsthiśatakaṃ parihṛtya yānti

caṇḍālakūpaṃ iva dūrataraṃ taruṇyaḥ || 3.74 ||

yāvatsvasthaṃ idaṃ śarīraṃ arujaṃ yāvacca dūre jarā

yāvaccendriyaśaktirapratihatā yāvatkṣayo nāyuṣaḥ |

ātmaśreyasi tāvadeva viduṣā kāryaḥ prayatno mahān

sandīpte bhavane tu kūpakhananaṃ pratyudyamaḥ kīdṛśaḥ || 3.75 ||

tapasyantaḥ santaḥ kiṃ adhinivasāmaḥ suranadīṃ

guṇodārāndārānuta paricarāmaḥ savinayam |

pibāmaḥ śāstraughānutavividhakāvyāmṛtarasān

na vidmaḥ kiṃ kurmaḥ katipayanimeṣāyuṣi jane || 3.76 ||

durārādhyāścāmī turagacalacittāḥ kṣitibhujo

vayaṃ tu sthūlecchāḥ sumahati phale baddhamanasaḥ |

jarā dehaṃ mṛtyurharati dayitaṃ jīvitaṃ idaṃ

sakhe nānyacchreyo jagati viduṣe'nyatra tapasaḥ || 3.77 ||

māne mlāyini khaṇḍite ca vasuni vyarthe prayāte'rthini

kṣīṇe bandhujane gate parijane naṣṭe śanairyauvane |

yuktaṃ kevalaṃ etadeva sudhiyāṃ yajjahnukanyāpayaḥpūtāgrāva

girīndrakandarataṭīkuñje nivāsaḥ kvacit || 3.78 ||

ramyāścandramarīcayastṛṇavatī ramyā vanāntasthalī

ramyaṃ sādhusamāgamāgatasukhaṃ kāvyeṣu ramyāḥ kathāḥ |

kopopāhitabāṣpabindutaralaṃ ramyaṃ priyāyā mukhaṃ

sarvaṃ ramyaṃ anityatāṃ upagate citte na kiñcitpunaḥ || 3.79 ||

ramyaṃ harmyatalaṃ na kiṃ vasataye śravyaṃ na geyādikaṃ

kiṃ vā prāṇasamāsamāgamasukhaṃ naivādhikaprītaye |

kintu bhrāntapataṅgakṣapavanavyāloladīpāṅkuracchāyā

cañcalaṃ ākalayya sakalaṃ santo vanāntaṃ gatāḥ || 3.80 ||

ā saṃsārāttribhuvanaṃ idaṃ cinvatāṃ tāttādṛṅnaivāsmākaṃ

nayanapadavīṃ śrotramārgaṃ gato vā |

yo'yaṃ dhatte viṣayakariṇo gāḍhagūḍhābhimānakṣīvasyāntaḥ

karaṇakariṇaḥ saṃyamālānalīlām || 3.81 ||

yadetatsvacchandaṃ viharaṇaṃ akārpaṇyaṃ aśanaṃ

sahāryaiḥ saṃvāsaḥ śrutaṃ upaśamaikavrataphalam |

mano mandaspandaṃ bahirapi cirasyāpi vimṛśanna

jāne kasyaiṣā pariṇatirudārasya tapasaḥ || 3.82 ||

jīrṇā eva manorathāśca hṛdaye yātaṃ ca tadyauvanaṃ

hantāṅgeṣu guṇāśbandhyaphalatāṃ yātā guṇajñairvinā |

kiṃ yuktaṃ sahasābhyupaiti balavānkālaḥ kṛtānto'kṣamī

hā jñātaṃ madanāntakāṅghriyugalaṃ muktvāsti nānyo gatiḥ || 3.83 ||

maheśvare vā jagatāṃ adhīśvare

janārdane vā jagadantarātmani |

na vastubhedapratipattirasti me

tathāpi bhaktistaruṇenduśekhare || 3.84 ||

sphuratsphārajyotsnādhavalitatale kvāpi puline

sukhāsīnāḥ śāntadhvantisu rajanīṣu dyusaritaḥ |

bhavābhogodvignāḥ śiva śiva śivetyuccavacasaḥ

kadā yāsyāmo'targatabahulabāṣpākuladaśām || 3.85 ||

mahādevo devaḥ saridapi ca saiṣā surasaridguhā

evāgāraṃ vasanaṃ api tā eva haritaḥ |

suhṛdā kālo'yaṃ vrataṃ idaṃ adainyavrataṃ idaṃ

kiyadvā vakṣyāmo vaṭaviṭapa evāstu dayitā || 3.85.1 ||

vitīrṇe sarvasve taruṇakaruṇāpūrṇahṛdayāḥ

smarantaḥ saṃsāre viguṇapariṇāmāṃ vidhigatim |

vayaṃ puṇyāraṇye pariṇataśaraccandrakiraṇās

triyāmā nesyāmo haracaraṇacintaikaśaraṇāḥ || 3.86 ||

kadā vārāṇasyāṃ amarataṭinīrodhasi vasan

vasānaḥ kaupīnaṃ śirasi nidadhāno'ñjalipuṭam |

aye gaurīnātha tripurahara śambho trinayana

prasīdetyākrośannimiṣaṃ iva neṣyāmi divasān || 3.87 ||

udyāneṣu vicitrabhojanavidhistīvrātitīvraṃ tapaḥ

kaupīnāvaraṇaṃ suvastraṃ amitaṃ bhikṣāṭanaṃ maṇḍanam |

āsannaṃ maraṇaṃ ca maṅgalasamaṃ yasyāṃ samutpadyate

tāṃ kāśīṃ parihṛtya hanta vibudhairanyatra kiṃ sthīyate || 3.87.1 ||

snātvā gāṅgaiḥ payobhiḥ śucikusumaphalairarcayitvā vibho tvā

dhyeye dhyānaṃ niveśya kṣitidharakuharagrāvaparyaṅkamūle |

ātmārāmaḥ phalāśī guruvacanaratastvatprasādātsmarāre

duḥkhaṃ mokṣye kadāhaṃ samakaracaraṇe puṃsi sevāsamuttham || 3.88 ||

ekākī niḥspṛhaḥ śāntaḥ pāṇipātro digambaraḥ |

kadā śambho bhaviṣyāmi karmanirmūlanakṣamaḥ || 3.89 ||

pāṇiṃ pātrayatāṃ nisargaśucinā bhaikṣeṇa santuṣyatāṃ

yatra kvāpi niṣīdatāṃ bahutṛṇaṃ viśvaṃ muhuḥ paśyatām |

atyāge'pi tanorakhaṇḍaparamānandāvabodhaspṛśā

madhvā ko'pi śivaprasādasulabhaḥ sampatsyate yoginām || 3.90 ||

kaupīnaṃ śatakhaṇḍajarjarataraṃ kanthā punastādṛśī

naiścintyaṃ nirapekṣabhaikṣyaṃ aśanaṃ nidrā śmaśāne vane |

svātantryeṇa niraṅkuśaṃ viharaṇaṃ svāntaṃ praśāntaṃ sadā

sthairyaṃ yogamahotsave'pi ca yadi trailokyarājyena kim || 3.91 ||

brahmāṇḍaṃ maṇḍalīmātraṃ kiṃ lobhāya manasvinaḥ |

śapharīsphurtenābdhiḥ kṣubdho na khalu jāyate || 3.92 ||

mātarlakṣmi bhajasva kañcidaparaṃ matkāṅkṣiṇī mā sma bhūr

bhogeṣu spṛhayālavastava vaśe kā niḥspṛhāṇāṃ asi |

sadyaḥ syūtapalāśapatrapuṭikāpātraiḥ pavitrīkṛtair

bhikṣāvastubhireva samprati vayaṃ vṛttiṃ samīhāmahe || 3.93 ||

mahāśayyā pṛthvī vipulaṃ upadhānaṃ bhujalatāṃ

vitānaṃ cākāśaṃ vyajanaṃ anukūlo'yaṃ anilaḥ |

śaraccandro dīpo virativanitāsaṅgamuditaḥ

sukhī śāntaḥ śete muniratanubhūtirnṛpa iva || 3.94 ||

bhikṣāsī janamadhyasaṅgarahitaḥ svāyattaceṣṭaḥ sadā

hānādānaviraktamārganirataḥ kaścittapasvī sthitaḥ |

rathyākīrṇaviśīrṇajīrṇavasanaḥ samprāptakanthāsano

nirmāno nirahaṅkṛtiḥ śamasukhābhogaikabaddhaspṛhaḥ || 3.95 ||

caṇḍālaḥ kiṃ ayaṃ dvijātirathavā śūdro'tha kiṃ tāpasaḥ

kiṃ vā tattvavivekapeśalamatiryogīśvaraḥ ko'pi kim |

ityutpannavikalpajalpamukharairābhāṣyamāṇā janair

na kruddhāḥ pathi naiva tuṣṭamanaso yānti svayaṃ yoginaḥ || 3.96 ||

hiṃsāśūnyaṃ ayatnalabhyaṃ aśanaṃ dhātrā marutkalpitaṃ

vyālānaṃ paśavastṛṇāṅkurabhujastuṣṭāḥ sthalīśāyinaḥ |

saṃsārārṇavalaṅghanakṣamadhiyāṃ vṛttiḥ kṛtā sā nṛṇāṃ

tāṃ anveṣayatāṃ prayānti satataṃ sarvaṃ samāptiṃ guṇāḥ || 3.97 ||

gaṅgātīre himagiriśilābaddhapadmāsanasya

brahmadhyānābhyasanavidhinā yoganidrāṃ gatasya |

kiṃ tairbhāvyaṃ mama sudivasairyatra te nirviśaṅkāḥ

kaṇḍūyante jaraṭhahariṇāḥ svāṅgaṃ aṅge madīye || 3.98 ||

jīrṇāḥ kanthā tataḥ kiṃ sitaṃ amalapaṭaṃ paṭṭasūtraṃ tataḥ kiṃ

ekā bhāryā tataḥ kiṃ hayakarisugaṇairāvṛto vā tataḥ kim |

bhaktaṃ bhuktaṃ tataḥ kiṃ kadaśanaṃ athavā vāsarānte tataḥ kiṃ

vyaktajyotirna vāntarmathitabhavabhayaṃ vaibhavaṃ vā tataḥ kim || 3.98.1 ||

pāṇiḥ pātraṃ pavitraṃ bhramaṇaparigataṃ bhaikṣyaṃ akṣayyaṃ annaṃ

vistīrṇaṃ vastraṃ āśādaśakaṃ acapalaṃ talpaṃ asvalpaṃ urvīm |

yeṣāṃ niḥsaṅgatāṅgīkaraṇapariṇatasvāntasantoṣiṇaste

dhanyāḥ sannyastadainyavyatikaranikarāḥ karma nirmūlayanti || 3.99 ||

trailokyādhipatitvaṃ eva virasaṃ yasminmahāśāsane

tallabdhvāsanavastramānaghaṭane bhoge ratiṃ mā kṛthāḥ |

bhogaḥ ko'pi sa eka eva paramo nityoditā jṛmbhane

yatsvādādvirasā bhavanti visayāstrailokyarājyādayaḥ || 3.99.1 ||

mātarmedini tāta māruti sakhe tejaḥ subandho jala

bhrātarvyauma nibaddha eṣa bhavatāṃ antyaḥ praṇāmāñjaliḥ |

yuṣmatsaṅgavaśopajātasukṛtasphārasphurannirmalajñānāpāsta

samastamohamahimā līne parabrahmaṇi || 3.100 ||

śayyā śailaśilāgṛhaṃ giriguhā vastraṃ taruṇāṃ tvacaḥ

sāraṅgāḥ suhṛdo nanu kṣitiruhāṃ vṛttiḥ phalaiḥ kaumalaiḥ |

yesāṃ nirjharaṃ ambupānaṃ ucitaṃ ratyai tu vidyāṅganā

manye te parameśvarāḥ śirasi yari baddho na sevāñjaliḥ || 3.101 ||

dhairyaṃ yasya pitā kṣamā ca jananī śāntiściraṃ gehinī

satyaṃ mitraṃ idaṃ dayā ca bhaginī bhrātā manaḥsaṃyamaḥ |

śayyā bhūmitalaṃ diśo'pi vasanaṃ jñānāmṛtaṃ bhojanaṃ

hyete yasya kuṭumbino vada sakhe kasmādbhayaṃ yoginaḥ || 3.102 ||

aho vā hāre vā balavati ripau vā suhṛdi vā

maṇau vā loṣṭhe vā kusumaśayane vā dṛṣadi vā |

tṛṇe vā straiṇe vā mama samadṛśo yānti divasāḥ

kvacitpuṇyāraṇye śiva śiva śiveti pralapataḥ || 3.103 ||

Sanskrit — Devanagari (original)

चूडोत्तंसितचन्द्रचारुकलिकाचञ्चच्छिखाभास्वरो

लीलादग्धविलोलकामशलभः श्रेयोदशाग्रे स्फुरन् ।

अन्तःस्फूर्जद्अपारमोहतिमिरप्राग्भारं उच्चाटयन्

श्वेतःसद्मनि योगिनां विजयते ज्ञानप्रदीपो हरः ॥ 3.1 ॥

भ्रान्तं देशं अनेकदुर्गविषमं प्राप्तं न किञ्चित्फलं

त्यक्त्वा जातिकुलाभिमानं उचितं सेवा कृता निष्फला ।

भुक्तं मानविवर्जितं परगृहेष्वाशङ्कया काकवत्

तृष्णे जृम्भसि पापकर्मपिशुने नाद्यापि सन्तुष्यसि ॥ 3.2 ॥

उत्खातं निधिशङ्कया क्षितितलं ध्माता गिरेर्धातवो

निस्तीर्णः सरितां पतिर्नृपतयो यत्नेन सन्तोषिताः ।

मन्त्राराधनतत्परेण मनसा नीताः श्मशाने निशाः

प्राप्तः काणवराटकोऽपि न मया तृष्णे सकामा भव ॥ 3.3 ॥

खलालापाः सौढाः कथं अपि तद्आराधनपरैर्निगृह्यान्तर्

बाष्पं हसितं अपि शून्येन मनसा ।

कृतो वित्तस्तम्भप्रतिहतधियां अञ्जलिरपि

त्वं आशे मोघाशे किम अपरं अतो नर्तयसि माम् ॥ 3.4 ॥

अमीषां प्राणानां तुलितविसिनीपत्रपयसां

कृते किं नास्माभिर्विगलितविवेकैर्व्यवसितम् ।

यद्आढ्यानां अग्रे द्रविणमदनिःसञ्ज्ञमनसां

कृतं मावव्रीडैर्निजगुणकथापातकं अपि ॥ 3.5 ॥

क्षान्तं न क्षमया गृहोचितसुखं त्यक्तं न सन्तोषतः

सोढो दुःसहशीततापपवनक्लेशो न तप्तं तपः ।

ध्यातं वित्तं अहर्निशं नित्यमितप्राणैर्न शम्भोः पदं

तत्तत्कर्म कृतं यदेव मुनिभिस्तैस्तैः फलैर्वञ्चिताः ॥ 3.6 ॥

भोगा न भुक्ता वयं एव भुक्तास्

तपो न तप्तं वयं एव तप्ताः ।

कालो न यातो वयं एव यातास्तृष्णा

न जीर्णा वयं एव जीर्णाः ॥ 3.7 ॥

बलिभिर्मुखं आक्रान्तं पलितेनाङ्कितं शिरः ।

गात्राणि शिथिलायन्ते तृष्णैका तरुणायते ॥ 3.8 ॥

विवेकव्याकोशे विदधति समे शाम्यति तृषा

परिष्वङ्गे तुङ्गे प्रसरतितरां सा परिणता ।

जराजीर्णैश्वर्यग्रसनगहनाक्षेपकृपणस्तृषापात्रं

यस्यां भवति मरुतां अप्यधिपतिः ॥ 3.8.1 ॥

निवृत्ता भोगेच्छा पुरुषबहुमानोऽपि गलितः

समानाः स्वर्याताः सपदि सुहृदो जीवितसमाः ।

शनैर्यष्ट्युत्थानं घनतिमिररुद्धे च नयने

अहो मूढः कायस्तदपि मरणापायचकितः ॥ 3.9 ॥

आशा नाम नदी मनोरथजला तृष्णातरङ्गाकुला

रागग्राहवती वितर्कविहगा धैर्यद्रुमध्वंसिनी ।

मोहावर्तसुदुस्तरातिगहना प्रोत्तुङ्गचिन्तातटी

तस्याः परगता विशुद्धं अलसो नन्दन्ति योगीश्वराः ॥ 3.10 ॥

न संसारोत्पन्नं चरितं अनुपश्यामि कुशलं

विपाकः पुण्यानां जनयति भयं मे विमृशतः ।

महद्भिः पुण्यौघैश्चिरपरिगृहीताश्च विषया

महान्तो जायन्ते व्यसनं इव दातुं विषयिणाम् ॥ 3.11 ॥

अवश्यं यातारश्चिरतरं उषित्वापि विषया

वियोगे को भेदस्त्यजति न जनो यत्स्वयं अमून् ।

व्रजन्तः स्वातन्त्र्यादतुलपरितापाय मनसः

स्वयं त्यक्ता ह्येते शमसुखं अनन्तं विदधति ॥ 3.12 ॥

ब्रह्मज्ञानविवेकनिर्मलधियः कुर्वन्त्यहो दुष्करं

यन्मुञ्चन्त्युपभोगभाञ्ज्यपि धनान्येकान्ततो निःस्पृहाः ।

सम्प्रातान्न पुरा न सम्प्रति न च प्राप्तौ दृढप्रत्ययान्

वाञ्छामात्रपरिग्रहानपि परं त्यक्तुं न शक्ता वयम् ॥ 3.13 ॥

धन्यानां गिरिकन्दरेषु वसतां ज्योतिः परं ध्यायतामानन्दाश्रु

जलं पिबन्ति शकुना निःशङ्कं अङ्केशयाः ।

अस्माकं तु मनोरथोपरचितप्रासादवापीतटक्रीडा

काननकेलिकौतुकजुषां आयुः परं क्षीयते ॥ 3.14 ॥

भिक्षाशतं तदपि नीरसं एकबारं

शय्या च भूः परिजनो निजदेहमात्रम् ।

वस्त्रं विशीर्णशतखण्डमयी च कन्था

हा हा तथापि विषया न परित्यजन्ति ॥ 3.15 ॥

स्तनौ मांसग्रन्थी कनककलशावित्युपमिती

मुखं श्लेष्मागारं तदपि च शशाङ्केन तुलितम् ।

स्रवन्मूत्रक्लिन्नं करिवरशिरस्पर्धि जघनं

मुहुर्निन्द्यं रूपं कविजनविशेषैर्गुरुकृतम् ॥ 3.16 ॥

एको रागिषु राजते प्रियतमादेहार्धहारी हरो

नीरागेषु जनो विमुक्तललनासङ्गो न यस्मात्परः ।

दुर्वारस्मरबाणपन्नगविषव्याबिद्धमुग्धो जनः

शेषः कामविडम्बितान्न विषयान्भोक्तुं न मोक्तुं क्षमः ॥ 3.17 ॥

अजानन्दाहात्म्यं पततु शलभस्तीव्रदहने

स मीनोऽप्यज्ञानाद्बडिशयुतं अश्नातु पिशितम् ।

विजानन्तोऽप्येते वयं इह वियज्जालजटिलान्

न मुञ्चामः कानां अहह गहनो मोहमहिमा ॥ 3.18 ॥

तृषा शुष्यत्यास्ये पिबति सलिलं शीतमधुरं

क्षुधार्तः शाल्यन्नं कवलयति मांसादिकलितम् ।

प्रदीप्ते कामाग्नौ सुदृढतरं आलिङ्गति वधूं

प्रतीकारं व्याधः सुखं इति विपर्यस्यति जनः ॥ 3.19 ॥

तुङ्गं वेश्म सुताः सतां अभिमताः सङ्ख्यातिगाः सम्पदः

कल्याणी दयिता वयश्च नवं इत्यज्ञानमूढो जनः ।

मत्वा विश्वं अनश्वरं निविशते संसारकारागृहे

सन्दृश्य क्षणभङ्गुरं तदखिलं धन्यस्तु सन्न्यस्यति ॥ 3.20 ॥

दीना दीनमुखैः सदैव शिशुकैराकृष्टजीर्णाम्बरा

क्रोशद्भिः क्षुधितैर्निरन्नविधुरा दृश्या न चेद्गेहिनी ।

याच्ञाभङ्गभयेन गद्गदगलत्रुट्यद्विलीनाक्षरं

को देहीति वदेत्स्वदग्धजठरस्यार्थे मनस्वी पुमान् ॥ 3.21 ॥

अभिमतमहामानग्रन्थिप्रभेदपटीयसी

गुरुतरगुणग्रामाभोजस्फुटोज्ज्वलचन्द्रिका ।

विपुलविलल्लज्जावल्लीवितानकुठारिका

जठरपिठरी दुस्पुरेयं करोति विडम्बनम् ॥ 3.22 ॥

पुण्ये ग्रामे वने वा महति सितपटच्छन्नपाली कपालिं

ह्यादाय न्यायगर्भद्विजहुतहुतभुग्धूमधूम्रोपकण्ठे ।

द्वारं द्वारं प्रविष्टो वरं उदरदरीपूरणाय क्षुधार्तो

मानी प्राणैः सनाथो न पुनरनुदिनं तुल्यकुल्येसु दीनः ॥ 3.23 ॥

गङ्गातरङ्गकणशीकरशीतलानि

विद्याधराध्युषितचारुशिलातलानि ।

स्थानानि किं हिमवतः प्रलयं गतानि

यत्सावमानपरपिण्डरता मनुष्याः ॥ 3.24 ॥

किं कन्दाः कन्दरेभ्यः प्रलयं उपगता निर्झरा वा गिरिभ्यः

प्रध्वस्ता वा तरुभ्यः सरसगलभृतो वल्कलिन्यश्च शाखाः ।

वीक्ष्यन्ते यन्मुखानि प्रसभं अपगतप्रश्रयाणां खलानां

दुःखाप्तस्वल्पवित्तस्मयपवनवशानर्तितभ्रूलतानि ॥ 3.25 ॥

पुण्यैर्मूलफलैस्तथा प्रणयिनीं वृत्तिं कुरुष्वाधुना

भूशय्यां नवपल्लवैरकृपणैरुत्तिष्ठ यावो वनम् ।

क्षुद्राणां अविवेकमूढमनसां यत्रेश्वराणां सदा

वित्तव्याधिविकारविह्वलगिरां नामापि न श्रूयते ॥ 3.26 ॥

फलं स्वेच्छालभ्यं प्रतिवनं अखेदं क्षितिरुहां

पयः स्थाने स्थाने शिशिरमधुरं पुण्यसरिताम् ।

मृदुस्पर्शा शय्या सुललितलतापल्लवमयी

सहन्ते सन्तापं तदपि धनिनां द्वारि कृपणाः ॥ 3.27 ॥

ये वर्तन्ते धनपतिपुरः प्रार्थनादुःखभाजो

ये चाल्पत्वं दधति विषयाक्षेपपर्याप्तबुद्धेः ।

तेषां अन्तःस्फुरितहसितं वासराणि स्मरेयं

ध्यानच्छेदे शिखरिकुहरग्रावशय्यानिषण्णः ॥ 3.28 ॥

ये सन्तोषनिरन्तरप्रमुदितस्तेषां न भिन्ना मुदो

ये त्वन्ये धनलुब्धसङ्कलधियस्तेसां न तृष्णाहता ।

इत्थं कस्य कृते कुतः स विधिना कीदृक्पदं सम्पदां

स्वात्मन्येव समाप्तहेममहिमा मेरुर्न मे रोचते ॥ 3.29 ॥

भिक्षाहारं अदैन्यं अप्रतिसुखं भीतिच्छिदं सर्वतो

दुर्मात्सर्यमदाभिमानमथनं दुःखौघविध्वंसनम् ।

सर्वत्रान्वहं अप्रयत्नसुलभं साधुप्रियं पावनं

शम्भोः सत्रं अवायं अक्षयनिधिं शंसन्ति योगीश्वराः ॥ 3.30 ॥

भोगे रोगभयं कुले च्युतिभयं वित्ते नृपालाद्भयं

माने दैन्यभयं बले रिपुभयं रूपे जराया भयम् ।

शास्त्रे वादिभयं गुणे खलभयं काये कृतान्ताद्भयं

सर्वं वस्तु भयान्वितं भुवि नृणां वैराग्यमेवाभयम् ॥ 3.31 ॥

आक्रान्तं मरणेन जन्म जरसा चात्युज्ज्वलं यौवनं

सन्तोषो धनलिप्सया शमसुखं प्रौढाङ्गनाविभ्रमैः ।

लोकैर्मत्सरिभिर्गुणा वनभुवो व्यालैर्नृपा दुर्जनैर्

अस्थैर्येण विभूतयोऽप्यपहता ग्रस्तं न किं केन वा ॥ 3.32 ॥

आधिव्याधिशतैर्जनस्य विविधैरारोग्यं उन्मूल्यते

लक्ष्मीर्यत्र पतन्ति तत्र विवृतद्वारा इव व्यापदः ।

जातं जातं अवश्यं आशु विवशं मृत्युः करोत्यात्मसात्

तत्किं तेन निरङ्कुशेन विधिना यन्निर्मितं सुस्थिरम् ॥ 3.33 ॥

भोगास्तुङ्गतरङ्गभङ्गतरलाः प्राणाः क्षणध्वंसिनः

स्तोकान्येव दिनानि यौवनसुखं स्फूर्तिः प्रियासु स्थिता ।

तत्संसारं असारं एव निखिलं बुद्ध्वा बुधा बोधका

लोकानुग्रहपेशलेन मनसा यत्नः समाधीयताम् ॥ 3.34 ॥

भोगा मेघवितानमध्यविलसत्सौदामिनीचञ्चला

आयुर्वायुविघट्टिताब्जपटलीलीनाम्बुवद्भङ्गुरम् ।

लीला यौवनलालसास्तनुभृतां इत्याकलय्य द्रुतं

योगे धैर्यसमाधिसिद्धिसुलभे बुद्धिं विदध्वं बुधाः ॥ 3.35 ॥

आयुः कल्लोललोलं कतिपयदिवसस्थायिनी यौवनश्रीः

अर्थाः सङ्कल्पकल्पा घनसमयतडिद्विभ्रमा भोगपूगाः ।

कण्ठाश्लेषोपगूढं तदपि च न चिरं यत्प्रियाभिः प्रणीतं

ब्रह्मण्यासक्तचित्ता भवत भवभयाम्भोधिपारं तरीतुम् ॥ 3.36 ॥

कृच्छ्रेणामेध्यमध्ये नियमिततनुभिः स्थीयते गर्भवासे

कान्ताविश्लेषदुःखव्यतिकरविषमो यौवने चोपभोगः ।

वामाक्षीणां अवज्ञाविहसितवसतिर्वृद्धभावोऽन्यसाधुः

संसारे रे मनुष्या वदत यदि सुखं स्वल्पं अप्यस्ति किञ्चित् ॥ 3.37 ॥

व्याघ्रीव तिष्ठति जरा परितर्जयन्ती

रोगाश्च शत्रव इव प्रहरन्ति देहम् ।

आयुः परिस्रवन्ति भिन्नघटादिवाम्भो

लोकस्तथाप्यहितं आचरतीति चित्रम् ॥ 3.38 ॥

भोगा भङ्गुरवृत्तयो बहुविधास्तैरेव चायं भवस्तत्

कस्येह कृते परिभ्रमत रे लोकाः कृतं चेष्टतैः ।

आशापाशशतापशान्तिविशदं चेतःसमाधीयतां

कामोत्पत्तिवशात्स्वधामनि यदि श्रद्देयं अस्मद्वचः ॥ 3.39 ॥

सखे धन्याः केचित्त्रुटितभवबन्धव्यतिकरा

वनान्ते चित्तान्तर्विषं अविषयाशीत्विषगताः ।

शरच्चन्द्रज्योत्स्नाधवलगगनाभोगसुभगां

नयन्ते ये रात्रिं सुकृतचयचिन्तैकशरणाः ॥ 3.39.1 ॥

ब्रह्मेन्द्रादिमरुद्गणांस्तृणकणान्यत्र स्थितो मन्यते

यत्स्वादाद्विरसा भवन्ति विभवास्त्रैलोक्यराज्यादयः ।

भोगः कोऽपि स एव एक परमो नित्योदितो जृम्भते

भोः साधो क्षणभङ्गुरे तदितरे भोगे रतिं मा कृथाः ॥ 3.40 ॥

सा रम्या नगरी महान्स नृपतिः सामन्तचक्रं च तत्

पार्श्वे तस्य च सा विदग्धपरिषत्ताश्चन्द्रबिम्बाननाः ।

उद्वृत्तः स राजपुत्रनिवहस्ते वन्दिनस्ताः कथाः

सर्वं यस्य वशादगात्स्मृतिपथं कालाय तस्मै नमः ॥ 3.41 ॥

यत्रानेकः क्वचिदपि गृहे तत्र तिष्ठत्यथैको

यत्राप्येकस्तदनु बहवस्तत्र नैकोऽपि चान्ते ।

इत्थं नेयौ रजनिदिवसौ लोलयन्द्वाविवाक्षौ

कालः कल्यो भुवनफलके क्रीडति प्राणिशारैः ॥ 3.42 ॥

आदित्यस्य गतागतैरहरहः सङ्क्षीयते जीवितं

व्यापारैर्बहुकार्यभारगुरुभिः कालोऽपि न ज्ञायते ।

दृष्ट्वा जन्मजराविपत्तिमरणं त्रासश्च नोत्पद्यते

पीत्वा मोहमयीं प्रमादमदिरां उन्मत्तभूतं जगत् ॥ 3.43 ॥

रात्रिः सैव पुनः स एव दिवसो मत्वा मुधा जन्तवो

धावन्त्युद्यमिनस्तथैव निभृतप्रारब्धतत्तत्क्रियाः ।

व्यापारैः पुनर्उक्तभूतविषयैरित्थं विधेनामुना

संसारेण कदर्थिता वयं अहो मोहान्न लज्जामहे ॥ 3.44 ॥

न ध्यानं पदं ईश्वरस्य विधिवत्संसारविच्छित्तये

स्वर्गद्वारकपाटपाटनपटुर्धर्मोऽपि नोपार्जितः ।

नारीपीनपयोधरोरुयुगलं स्वप्नेऽपि नालिङ्गितं

मातुः केवलं एव यौवनवनच्छेदे कुठारा वयम् ॥ 3.45 ॥

नाभ्यस्ता प्रतिवादिवृन्ददमनी विद्या विनीतोचिता

खड्गाग्रैः करिकुम्भपीठदलनैर्नाकं न नीतं यशः ।

कान्ताकौम्अलपल्लवाधररसः पीतो न चन्द्रोदये

तारुण्यं गतं एव निष्फलं अहो शून्यालये दीपवत् ॥ 3.46 ॥

विद्या नाधिगता कलङ्करहिता वित्तं च नोपार्जितं

शुश्रूषापि समाहितेन मनसा पित्रोर्न सम्पादिता ।

आलोलायतलोचनाः प्रियतमाः स्वप्नेऽपि नालिङ्गिताः

कालोऽयं परपिण्डलोलुपतया काकैरिव प्रेर्यते ॥ 3.47 ॥

वयं येभ्यो जाताश्चिरपरिगता एव खलु ते

समं यैः संवृद्धाः स्मृतिविषयतां तेऽपि गमिताः ।

इदानीं एते स्मः प्रतिदिवसं आसन्नपतना

गतास्तुल्यावस्थां सिकतिलनदीतीरतरुभिः ॥ 3.48 ॥

आयुर्वर्षशतं नृणां परिमितं रात्रौ तद्अर्धं गतं

तस्यार्धस्य परस्य चार्धं अपरं बालत्ववृद्धत्वयोः ।

शेषं व्याधिवियोगदुःखसहितं सेवादिभिर्नीयते

जीवे वारितरङ्गचञ्चलतरे सौख्यं कुतः प्राणिनाम् ॥ 3.49 ॥

क्षणं बालो भूत्वा क्षणं अपि युवा कामरसिकः

क्षणं वित्तैर्हीनः क्षणं अपि च सम्पूर्णविभवः ।

जराजीर्णैरङ्गैर्नट इव बलीमण्डिततनूर्

नरः संसारान्ते विशति यमधानीयवनिकाम् ॥ 3.50 ॥

त्वं राजा वयं अप्युपासितगुरुप्रज्ञाभिमानोन्नताः

ख्यातस्त्वं विभवैर्यशांसि कवयो दिक्षु प्रतन्वन्ति नः ।

इत्थं मानधनातिदूरं उभयोरप्यावयोरन्तरं

यद्यस्मासु पराङ्मुखोऽसि वयं अप्येकान्ततो निःस्पृहा ॥ 3.51 ॥

अर्थानां ईशिषे त्वं वयं अपि च गिरां ईश्महे यावदर्थं

शूरस्त्वं वादिदर्पव्युपशमनविधावक्षयं पाटवं नः ।

सेवन्ते त्वां धनाढ्या मतिमलहतये मां अपि श्रोतुकामाः ।

मय्यप्यास्था न ते चेत्त्वयि मम नितरां एव राजन्ननास्था ॥ 3.52 ॥

वयं इह परितुष्टा वल्कलैस्त्वं दुकूलैः

सम इह परितोषो निर्विशेषो विशेषः ।

स तु भवतु दरिद्रो यस्य तृष्णा विशाला

मनसि च परितुष्टे कोऽर्थवान्को दरिद्रः ॥ 3.53 ॥

फलं अलं अशनाय स्वादु पानाय तोयं

क्षितिरपि शयनार्थं वाससे वल्कलं च ।

नवधनमधुपानभ्रान्तसर्वेन्द्रियाणां

अविनयं अनुमन्तुं नोत्सहे दुर्जनानाम् ॥ 3.54 ॥

अश्नीमहि वयं भिक्षां आशावासो वसीमहि ।

शयीमहि महीपृष्ठे कुर्वीमहि किं ईश्वरैः ॥ 3.55 ॥

न नटा ना विटा न गायका न च सभ्येतरवादचुञ्चवः ।

नृपं ईक्षितुं अत्र के वयं स्तनभारानमिता न योषितः ॥ 3.56 ॥

विपुलहृदयैरीशैरेतज्जगज्जनितं पुरा

विधृतं अपरैर्दत्तं चान्यैर्विजित्य तृणं यथा ।

इह हि भुवनान्यन्यैर्धीराश्चतुर्दश भुञ्जते

कतिपयपुरस्वाम्ये पुंसां क एष मदज्वरः ॥ 3.57 ॥

अभुक्तायां यस्यां क्षणं अपि न यातं नृपशतैर्

भुवस्तस्या लाभे क इव बहुमानः क्षितिभृताम् ।

तद्अंशस्याप्यंशे तद्अवयलेशेऽपि पतयो

विषादे कर्तव्ये विदधति जडाः प्रत्युत मुदम् ॥ 3.58 ॥

मृत्पिण्डो जलरेखया वलयितः सर्वोऽप्ययं नन्वणुः

स्वांशीकृत्य स एव सङ्गरशतै राज्ञां गणा भुञ्जते ।

ये दद्युर्ददतोऽथवा किं अपरं क्षुद्रा दरिद्रं भृशं

धिग्धिक्तान्पुरुषाधमान्धनकणान्वाञ्छन्ति तेभ्योऽपि ये ॥ 3.59 ॥

स जातः कोऽप्यासीन्मदनरिपुणा मूर्ध्नि धवलं

कपालं यस्योच्चैर्विनिहितं अलङ्कारविधये ।

नृभिः प्राणत्राणप्रवणमतिभिः कैश्चिदधुना

नमद्भिः कः पुंसां अयं अतुलदर्पज्वरभरः ॥ 3.60 ॥

परेषां चेतांसि प्रतिदिवसं आराध्य बहुधा

प्रसादं किं नेतुं विशसि हृदय क्लेशकलितम् ।

प्रसन्ने त्वय्यन्तःसवयमुदितचिन्तामणिगणो

विविक्तः सङ्कल्पः किं अभिलषितं पुष्यति न ते ॥ 3.61 ॥

सत्यां एव त्रिलोकीसरिति हरशिरश्चुम्बिनीवच्छटायां

सद्वृत्तिं कल्पयन्त्यां बटविटपभवैर्वल्कलैः सत्फलैश्च ।

कोऽयं विद्वान्विपत्तिज्वरजनितरुजातीवदुःखासिकानां

वक्त्रं वीक्षेत दुःस्थे यदि हि न विभृयात्स्वे कुटुम्बेऽनुकम्पाम् ॥ 3.61.1 ॥

परिभ्रमसि किं मुधा क्वचन चित्त विश्राम्यतां

स्वयं भवति यद्यथा भवति तत्तथा नान्यथा ।

अतीतं अननुस्मरन्नपि च भाव्यसङ्कल्पयन्नतर्कित

समागमानुभवामि भोगनाहम् ॥ 3.62 ॥

एतस्माद्विरमेन्द्रियार्थगहनादायासकादाश्रयश्रेयो

मार्गं अशेषदुःखशमनव्यापारदक्षं क्षणात् ।

स्वात्मीभावं उपैहि सन्त्यज निजां कल्लोललोलं गतिं

मा भूयो भज भङ्गुरां भवरतिं चेतः प्रसीदाधुना ॥ 3.63 ॥

मोहं मार्जय तां उपार्जय रतिं चन्द्रार्धचूडामणौ

चेतः स्वर्गतरङ्गिणीतटभुवां आसङ्गं अङ्गीकुरु ।

को वा वीचिषु बुद्बुदेषु च तडिल्लेखासु च श्रीषु च

ज्वालाग्रेषु च पन्नगेषु सरिद्वेगेषु च चप्रत्ययः ॥ 3.64 ॥

चेतश्चिन्तय मा रमां सकृदिमां अस्थायिनीं आस्थया

भूपालभ्रुकुटीकुटीविहरणव्यापारपण्याङ्गनाम् ।

कन्थाकञ्चुकिनः प्रविश्य भवनद्वाराणि वाराणसीरथ्या

पङ्क्तिषु पाणिपात्रपतितां भिक्षां अपेक्षामहे ॥ 3.65 ॥

अग्रे गीतं सरसकवयः पार्श्वयोर्दाक्षिणात्याः

पश्चाल्लीलावलयरणितं चामरग्राहिणीनाम् ।

यद्यस्त्येवं कुरु भवरसास्वादने लम्पटत्वं

नो चेच्चेतः प्रविश सहसा निर्विकल्पे समाधौ ॥ 3.66 ॥

प्राप्ताः श्रियः सकलकामदुधास्ततः किं

न्यस्तं पदं शिरसि विद्विषतां ततः किम् ।

सम्पादिताः प्रणयिनो विभवैस्ततः किं

कल्पं स्थितास्तनुभृतां तनवस्ततः किम् ॥ 3.67 ॥

भक्तिर्भवे मरणजन्मभयं हृदिस्थं

स्नेहो न बन्धुषु न मन्मथजा विकाराः ।

संसर्ज दोषरहिता विजया वनान्ता

वैराग्यं अस्ति किं इतः परमर्थनीयम् ॥ 3.68 ॥

तस्मादनन्तं अजरं परमं विकासि

तद्ब्रह्म चिन्तय किं एभिरसद्विकल्पैः ।

यस्यानुषङ्गिण इमे भुवनाधिपत्यभोगादयः

कृपणलोकमता भवन्ति ॥ 3.69 ॥

पातालं आविशसि यासि नभो विलङ्घ्य

दिङ्मण्डलं भ्रमसि मानस चापलेन ।

भ्रान्त्यापि जातु विमलं कथं आत्मनीनं

न ब्रह्म संसरसि निर्वृतिं एषि येन ॥ 3.70 ॥

किं वेदैः स्मृतिभिः पुराणपठनैः शास्त्रैर्महाविस्तरैः

स्वर्गग्रामकुटीनिवासफलदैः कर्मक्रियाविभ्रमैः ।

मुक्त्वैकं भवदुःखभाररचनाविध्वंसकालानलं

स्वात्मानन्दपदप्रवेशकलनं शेसैर्वाणिग्वृत्तिभिः ॥ 3.71 ॥

नायं ते समयो रहस्यं अधुना निद्राति नाथो यदि

स्थित्वा द्रक्ष्यति कुप्यति प्रभुरिति द्वारेषु येषां वचः ।

चेतस्तानपहाय याहि भवनं देवस्य विश्वेशितुर्

निर्दौवारिकनिर्दयोक्त्य्अपरुषं निःसौम्अशर्मप्रदम् ॥ 3.71.1 ॥

यतो मेरुः श्रीमान्निपतति युगान्ताग्निवलितः

समुद्राः शुष्यन्ति प्रचुरमकरग्राहनिलयाः ।

धरा गच्छत्यन्तं धरणिधरपादैरपि धृता

शरीरे का वार्ता करिकलभकर्णाग्रचपले ॥ 3.72 ॥

गात्रं सङ्कुचितं गतिर्विगलिता भ्रष्टा च दन्तावलिर्

दृष्टिर्नक्ष्यति वर्धते बधिरता वक्त्रं च लालायते ।

वाक्यं नाद्रियते च बान्धवजनो भार्या न शुश्रूषते

हा कष्टं पुरुषस्य जीर्णवयसः पुत्रोऽप्यमित्रायते ॥ 3.73 ॥

वर्णं सितं शिरसि वीक्ष्य शिरोरुहाणां

स्थानं जरापरिभवस्य तदा पुमांसम् ।

आरोपितांस्थिशतकं परिहृत्य यान्ति

चण्डालकूपं इव दूरतरं तरुण्यः ॥ 3.74 ॥

यावत्स्वस्थं इदं शरीरं अरुजं यावच्च दूरे जरा

यावच्चेन्द्रियशक्तिरप्रतिहता यावत्क्षयो नायुषः ।

आत्मश्रेयसि तावदेव विदुषा कार्यः प्रयत्नो महान्

सन्दीप्ते भवने तु कूपखननं प्रत्युद्यमः कीदृशः ॥ 3.75 ॥

तपस्यन्तः सन्तः किं अधिनिवसामः सुरनदीं

गुणोदारान्दारानुत परिचरामः सविनयम् ।

पिबामः शास्त्रौघानुतविविधकाव्यामृतरसान्

न विद्मः किं कुर्मः कतिपयनिमेषायुषि जने ॥ 3.76 ॥

दुराराध्याश्चामी तुरगचलचित्ताः क्षितिभुजो

वयं तु स्थूलेच्छाः सुमहति फले बद्धमनसः ।

जरा देहं मृत्युर्हरति दयितं जीवितं इदं

सखे नान्यच्छ्रेयो जगति विदुषेऽन्यत्र तपसः ॥ 3.77 ॥

माने म्लायिनि खण्डिते च वसुनि व्यर्थे प्रयातेऽर्थिनि

क्षीणे बन्धुजने गते परिजने नष्टे शनैर्यौवने ।

युक्तं केवलं एतदेव सुधियां यज्जह्नुकन्यापयःपूताग्राव

गिरीन्द्रकन्दरतटीकुञ्जे निवासः क्वचित् ॥ 3.78 ॥

रम्याश्चन्द्रमरीचयस्तृणवती रम्या वनान्तस्थली

रम्यं साधुसमागमागतसुखं काव्येषु रम्याः कथाः ।

कोपोपाहितबाष्पबिन्दुतरलं रम्यं प्रियाया मुखं

सर्वं रम्यं अनित्यतां उपगते चित्ते न किञ्चित्पुनः ॥ 3.79 ॥

रम्यं हर्म्यतलं न किं वसतये श्रव्यं न गेयादिकं

किं वा प्राणसमासमागमसुखं नैवाधिकप्रीतये ।

किन्तु भ्रान्तपतङ्गक्षपवनव्यालोलदीपाङ्कुरच्छाया

चञ्चलं आकलय्य सकलं सन्तो वनान्तं गताः ॥ 3.80 ॥

आ संसारात्त्रिभुवनं इदं चिन्वतां तात्तादृङ्नैवास्माकं

नयनपदवीं श्रोत्रमार्गं गतो वा ।

योऽयं धत्ते विषयकरिणो गाढगूढाभिमानक्षीवस्यान्तः

करणकरिणः संयमालानलीलाम् ॥ 3.81 ॥

यदेतत्स्वच्छन्दं विहरणं अकार्पण्यं अशनं

सहार्यैः संवासः श्रुतं उपशमैकव्रतफलम् ।

मनो मन्दस्पन्दं बहिरपि चिरस्यापि विमृशन्न

जाने कस्यैषा परिणतिरुदारस्य तपसः ॥ 3.82 ॥

जीर्णा एव मनोरथाश्च हृदये यातं च तद्यौवनं

हन्ताङ्गेषु गुणाश्बन्ध्यफलतां याता गुणज्ञैर्विना ।

किं युक्तं सहसाभ्युपैति बलवान्कालः कृतान्तोऽक्षमी

हा ज्ञातं मदनान्तकाङ्घ्रियुगलं मुक्त्वास्ति नान्यो गतिः ॥ 3.83 ॥

महेश्वरे वा जगतां अधीश्वरे

जनार्दने वा जगद्अन्तरात्मनि ।

न वस्तुभेदप्रतिपत्तिरस्ति मे

तथापि भक्तिस्तरुणेन्दुशेखरे ॥ 3.84 ॥

स्फुरत्स्फारज्योत्स्नाधवलिततले क्वापि पुलिने

सुखासीनाः शान्तध्वन्तिसु रजनीषु द्युसरितः ।

भवाभोगोद्विग्नाः शिव शिव शिवेत्युच्चवचसः

कदा यास्यामोऽतर्गतबहुलबाष्पाकुलदशाम् ॥ 3.85 ॥

महादेवो देवः सरिदपि च सैषा सुरसरिद्गुहा

एवागारं वसनं अपि ता एव हरितः ।

सुहृदा कालोऽयं व्रतं इदं अदैन्यव्रतं इदं

कियद्वा वक्ष्यामो वटविटप एवास्तु दयिता ॥ 3.85.1 ॥

वितीर्णे सर्वस्वे तरुणकरुणापूर्णहृदयाः

स्मरन्तः संसारे विगुणपरिणामां विधिगतिम् ।

वयं पुण्यारण्ये परिणतशरच्चन्द्रकिरणास्

त्रियामा नेस्यामो हरचरणचिन्तैकशरणाः ॥ 3.86 ॥

कदा वाराणस्यां अमरतटिनीरोधसि वसन्

वसानः कौपीनं शिरसि निदधानोऽञ्जलिपुटम् ।

अये गौरीनाथ त्रिपुरहर शम्भो त्रिनयन

प्रसीदेत्याक्रोशन्निमिषं इव नेष्यामि दिवसान् ॥ 3.87 ॥

उद्यानेषु विचित्रभोजनविधिस्तीव्रातितीव्रं तपः

कौपीनावरणं सुवस्त्रं अमितं भिक्षाटनं मण्डनम् ।

आसन्नं मरणं च मङ्गलसमं यस्यां समुत्पद्यते

तां काशीं परिहृत्य हन्त विबुधैरन्यत्र किं स्थीयते ॥ 3.87.1 ॥

स्नात्वा गाङ्गैः पयोभिः शुचिकुसुमफलैरर्चयित्वा विभो त्वा

ध्येये ध्यानं निवेश्य क्षितिधरकुहरग्रावपर्यङ्कमूले ।

आत्मारामः फलाशी गुरुवचनरतस्त्वत्प्रसादात्स्मरारे

दुःखं मोक्ष्ये कदाहं समकरचरणे पुंसि सेवासमुत्थम् ॥ 3.88 ॥

एकाकी निःस्पृहः शान्तः पाणिपात्रो दिगम्बरः ।

कदा शम्भो भविष्यामि कर्मनिर्मूलनक्षमः ॥ 3.89 ॥

पाणिं पात्रयतां निसर्गशुचिना भैक्षेण सन्तुष्यतां

यत्र क्वापि निषीदतां बहुतृणं विश्वं मुहुः पश्यताम् ।

अत्यागेऽपि तनोरखण्डपरमानन्दावबोधस्पृशा

मध्वा कोऽपि शिवप्रसादसुलभः सम्पत्स्यते योगिनाम् ॥ 3.90 ॥

कौपीनं शतखण्डजर्जरतरं कन्था पुनस्तादृशी

नैश्चिन्त्यं निरपेक्षभैक्ष्यं अशनं निद्रा श्मशाने वने ।

स्वातन्त्र्येण निरङ्कुशं विहरणं स्वान्तं प्रशान्तं सदा

स्थैर्यं योगमहोत्सवेऽपि च यदि त्रैलोक्यराज्येन किम् ॥ 3.91 ॥

ब्रह्माण्डं मण्डलीमात्रं किं लोभाय मनस्विनः ।

शफरीस्फुर्तेनाब्धिः क्षुब्धो न खलु जायते ॥ 3.92 ॥

मातर्लक्ष्मि भजस्व कञ्चिदपरं मत्काङ्क्षिणी मा स्म भूर्

भोगेषु स्पृहयालवस्तव वशे का निःस्पृहाणां असि ।

सद्यः स्यूतपलाशपत्रपुटिकापात्रैः पवित्रीकृतैर्

भिक्षावस्तुभिरेव सम्प्रति वयं वृत्तिं समीहामहे ॥ 3.93 ॥

महाशय्या पृथ्वी विपुलं उपधानं भुजलतां

वितानं चाकाशं व्यजनं अनुकूलोऽयं अनिलः ।

शरच्चन्द्रो दीपो विरतिवनितासङ्गमुदितः

सुखी शान्तः शेते मुनिरतनुभूतिर्नृप इव ॥ 3.94 ॥

भिक्षासी जनमध्यसङ्गरहितः स्वायत्तचेष्टः सदा

हानादानविरक्तमार्गनिरतः कश्चित्तपस्वी स्थितः ।

रथ्याकीर्णविशीर्णजीर्णवसनः सम्प्राप्तकन्थासनो

निर्मानो निरहङ्कृतिः शमसुखाभोगैकबद्धस्पृहः ॥ 3.95 ॥

चण्डालः किं अयं द्विजातिरथवा शूद्रोऽथ किं तापसः

किं वा तत्त्वविवेकपेशलमतिर्योगीश्वरः कोऽपि किम् ।

इत्युत्पन्नविकल्पजल्पमुखरैराभाष्यमाणा जनैर्

न क्रुद्धाः पथि नैव तुष्टमनसो यान्ति स्वयं योगिनः ॥ 3.96 ॥

हिंसाशून्यं अयत्नलभ्यं अशनं धात्रा मरुत्कल्पितं

व्यालानं पशवस्तृणाङ्कुरभुजस्तुष्टाः स्थलीशायिनः ।

संसारार्णवलङ्घनक्षमधियां वृत्तिः कृता सा नृणां

तां अन्वेषयतां प्रयान्ति सततं सर्वं समाप्तिं गुणाः ॥ 3.97 ॥

गङ्गातीरे हिमगिरिशिलाबद्धपद्मासनस्य

ब्रह्मध्यानाभ्यसनविधिना योगनिद्रां गतस्य ।

किं तैर्भाव्यं मम सुदिवसैर्यत्र ते निर्विशङ्काः

कण्डूयन्ते जरठहरिणाः स्वाङ्गं अङ्गे मदीये ॥ 3.98 ॥

जीर्णाः कन्था ततः किं सितं अमलपटं पट्टसूत्रं ततः किं

एका भार्या ततः किं हयकरिसुगणैरावृतो वा ततः किम् ।

भक्तं भुक्तं ततः किं कदशनं अथवा वासरान्ते ततः किं

व्यक्तज्योतिर्न वान्तर्मथितभवभयं वैभवं वा ततः किम् ॥ 3.98.1 ॥

पाणिः पात्रं पवित्रं भ्रमणपरिगतं भैक्ष्यं अक्षय्यं अन्नं

विस्तीर्णं वस्त्रं आशादशकं अचपलं तल्पं अस्वल्पं उर्वीम् ।

येषां निःसङ्गताङ्गीकरणपरिणतस्वान्तसन्तोषिणस्ते

धन्याः सन्न्यस्तदैन्यव्यतिकरनिकराः कर्म निर्मूलयन्ति ॥ 3.99 ॥

त्रैलोक्याधिपतित्वं एव विरसं यस्मिन्महाशासने

तल्लब्ध्वासनवस्त्रमानघटने भोगे रतिं मा कृथाः ।

भोगः कोऽपि स एक एव परमो नित्योदिता जृम्भने

यत्स्वादाद्विरसा भवन्ति विसयास्त्रैलोक्यराज्यादयः ॥ 3.99.1 ॥

मातर्मेदिनि तात मारुति सखे तेजः सुबन्धो जल

भ्रातर्व्यौम्अ निबद्ध एष भवतां अन्त्यः प्रणामाञ्जलिः ।

युष्मत्सङ्गवशोपजातसुकृतस्फारस्फुरन्निर्मलज्ञानापास्त

समस्तमोहमहिमा लीने परब्रह्मणि ॥ 3.100 ॥

शय्या शैलशिलागृहं गिरिगुहा वस्त्रं तरुणां त्वचः

सारङ्गाः सुहृदो ननु क्षितिरुहां वृत्तिः फलैः कौम्अलैः ।

येसां निर्झरं अम्बुपानं उचितं रत्यै तु विद्याङ्गना

मन्ये ते परमेश्वराः शिरसि यरि बद्धो न सेवाञ्जलिः ॥ 3.101 ॥

धैर्यं यस्य पिता क्षमा च जननी शान्तिश्चिरं गेहिनी

सत्यं मित्रं इदं दया च भगिनी भ्राता मनःसंयमः ।

शय्या भूमितलं दिशोऽपि वसनं ज्ञानामृतं भोजनं

ह्येते यस्य कुटुम्बिनो वद सखे कस्माद्भयं योगिनः ॥ 3.102 ॥

अहो वा हारे वा बलवति रिपौ वा सुहृदि वा

मणौ वा लोष्ठे वा कुसुमशयने वा दृषदि वा ।

तृणे वा स्त्रैणे वा मम समदृशो यान्ति दिवसाः

क्वचित्पुण्यारण्ये शिव शिव शिवेति प्रलपतः ॥ 3.103 ॥