ਚੂਡੋਤ੍ਤਂਸਿਤਚਨ੍ਦ੍ਰਚਾਰੁਕਲਿਕਾਚਞ੍ਚਚ੍ਛਿਖਾਭਾਸ੍ਵਰੋ
ਲੀਲਾਦਗ੍ਧਵਿਲੋਲਕਾਮਸ਼ਲਭਃ ਸ਼੍ਰੇਯੋਦਸ਼ਾਗ੍ਰੇ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ ।
ਅਨ੍ਤਃਸ੍ਫੂਰ੍ਜਦ੍ਅਪਾਰਮੋਹਤਿਮਿਰਪ੍ਰਾਗ੍ਭਾਰਂ ਉਚ੍ਚਾਟਯਨ੍
ਸ਼੍ਵੇਤਃਸਦ੍ਮਨਿ ਯੋਗਿਨਾਂ ਵਿਜਯਤੇ ਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਦੀਪੋ ਹਰਃ ॥ 3.1 ॥
ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਦੇਸ਼ਂ ਅਨੇਕਦੁਰ੍ਗਵਿषਮਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਫਲਂ
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜਾਤਿਕੁਲਾਭਿਮਾਨਂ ਉਚਿਤਂ ਸੇਵਾ ਕृਤਾ ਨਿष੍ਫਲਾ ।
ਭੁਕ੍ਤਂ ਮਾਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤਂ ਪਰਗृਹੇष੍ਵਾਸ਼ਙ੍ਕਯਾ ਕਾਕਵਤ੍
ਤृष੍ਣੇ ਜृਮ੍ਭਸਿ ਪਾਪਕਰ੍ਮਪਿਸ਼ੁਨੇ ਨਾਦ੍ਯਾਪਿ ਸਨ੍ਤੁष੍ਯਸਿ ॥ 3.2 ॥
ਉਤ੍ਖਾਤਂ ਨਿਧਿਸ਼ਙ੍ਕਯਾ ਕ੍षਿਤਿਤਲਂ ਧ੍ਮਾਤਾ ਗਿਰੇਰ੍ਧਾਤਵੋ
ਨਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਃ ਸਰਿਤਾਂ ਪਤਿਰ੍ਨृਪਤਯੋ ਯਤ੍ਨੇਨ ਸਨ੍ਤੋषਿਤਾਃ ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਰਾਧਨਤਤ੍ਪਰੇਣ ਮਨਸਾ ਨੀਤਾਃ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨੇ ਨਿਸ਼ਾਃ
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਕਾਣਵਰਾਟਕੋऽਪਿ ਨ ਮਯਾ ਤृष੍ਣੇ ਸਕਾਮਾ ਭਵ ॥ 3.3 ॥
ਖਲਾਲਾਪਾਃ ਸੌਢਾਃ ਕਥਂ ਅਪਿ ਤਦ੍ਆਰਾਧਨਪਰੈਰ੍ਨਿਗृਹ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍
ਬਾष੍ਪਂ ਹਸਿਤਂ ਅਪਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇਨ ਮਨਸਾ ।
ਕृਤੋ ਵਿਤ੍ਤਸ੍ਤਮ੍ਭਪ੍ਰਤਿਹਤਧਿਯਾਂ ਅਞ੍ਜਲਿਰਪਿ
ਤ੍ਵਂ ਆਸ਼ੇ ਮੋਘਾਸ਼ੇ ਕਿਮ ਅਪਰਂ ਅਤੋ ਨਰ੍ਤਯਸਿ ਮਾਮ੍ ॥ 3.4 ॥
ਅਮੀषਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਂ ਤੁਲਿਤਵਿਸਿਨੀਪਤ੍ਰਪਯਸਾਂ
ਕृਤੇ ਕਿਂ ਨਾਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ਵਿਗਲਿਤਵਿਵੇਕੈਰ੍ਵ੍ਯਵਸਿਤਮ੍ ।
ਯਦ੍ਆਢ੍ਯਾਨਾਂ ਅਗ੍ਰੇ ਦ੍ਰਵਿਣਮਦਨਿਃਸਞ੍ਜ੍ਞਮਨਸਾਂ
ਕृਤਂ ਮਾਵਵ੍ਰੀਡੈਰ੍ਨਿਜਗੁਣਕਥਾਪਾਤਕਂ ਅਪਿ ॥ 3.5 ॥
ਕ੍षਾਨ੍ਤਂ ਨ ਕ੍षਮਯਾ ਗृਹੋਚਿਤਸੁਖਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਨ ਸਨ੍ਤੋषਤਃ
ਸੋਢੋ ਦੁਃਸਹਸ਼ੀਤਤਾਪਪਵਨਕ੍ਲੇਸ਼ੋ ਨ ਤਪ੍ਤਂ ਤਪਃ ।
ਧ੍ਯਾਤਂ ਵਿਤ੍ਤਂ ਅਹਰ੍ਨਿਸ਼ਂ ਨਿਤ੍ਯਮਿਤਪ੍ਰਾਣੈਰ੍ਨ ਸ਼ਮ੍ਭੋਃ ਪਦਂ
ਤਤ੍ਤਤ੍ਕਰ੍ਮ ਕृਤਂ ਯਦੇਵ ਮੁਨਿਭਿਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਃ ਫਲੈਰ੍ਵਞ੍ਚਿਤਾਃ ॥ 3.6 ॥
ਭੋਗਾ ਨ ਭੁਕ੍ਤਾ ਵਯਂ ਏਵ ਭੁਕ੍ਤਾਸ੍
ਤਪੋ ਨ ਤਪ੍ਤਂ ਵਯਂ ਏਵ ਤਪ੍ਤਾਃ ।
ਕਾਲੋ ਨ ਯਾਤੋ ਵਯਂ ਏਵ ਯਾਤਾਸ੍ਤृष੍ਣਾ
ਨ ਜੀਰ੍ਣਾ ਵਯਂ ਏਵ ਜੀਰ੍ਣਾਃ ॥ 3.7 ॥
ਬਲਿਭਿਰ੍ਮੁਖਂ ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਪਲਿਤੇਨਾਙ੍ਕਿਤਂ ਸ਼ਿਰਃ ।
ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਿਥਿਲਾਯਨ੍ਤੇ ਤृष੍ਣੈਕਾ ਤਰੁਣਾਯਤੇ ॥ 3.8 ॥
ਵਿਵੇਕਵ੍ਯਾਕੋਸ਼ੇ ਵਿਦਧਤਿ ਸਮੇ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਤृषਾ
ਪਰਿष੍ਵਙ੍ਗੇ ਤੁਙ੍ਗੇ ਪ੍ਰਸਰਤਿਤਰਾਂ ਸਾ ਪਰਿਣਤਾ ।
ਜਰਾਜੀਰ੍ਣੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਗ੍ਰਸਨਗਹਨਾਕ੍षੇਪਕृਪਣਸ੍ਤृषਾਪਾਤ੍ਰਂ
ਯਸ੍ਯਾਂ ਭਵਤਿ ਮਰੁਤਾਂ ਅਪ੍ਯਧਿਪਤਿਃ ॥ 3.8.1 ॥
ਨਿਵृਤ੍ਤਾ ਭੋਗੇਚ੍ਛਾ ਪੁਰੁषਬਹੁਮਾਨੋऽਪਿ ਗਲਿਤਃ
ਸਮਾਨਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਯਾਤਾਃ ਸਪਦਿ ਸੁਹृਦੋ ਜੀਵਿਤਸਮਾਃ ।
ਸ਼ਨੈਰ੍ਯष੍ਟ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨਂ ਘਨਤਿਮਿਰਰੁਦ੍ਧੇ ਚ ਨਯਨੇ
ਅਹੋ ਮੂਢਃ ਕਾਯਸ੍ਤਦਪਿ ਮਰਣਾਪਾਯਚਕਿਤਃ ॥ 3.9 ॥
ਆਸ਼ਾ ਨਾਮ ਨਦੀ ਮਨੋਰਥਜਲਾ ਤृष੍ਣਾਤਰਙ੍ਗਾਕੁਲਾ
ਰਾਗਗ੍ਰਾਹਵਤੀ ਵਿਤਰ੍ਕਵਿਹਗਾ ਧੈਰ੍ਯਦ੍ਰੁਮਧ੍ਵਂਸਿਨੀ ।
ਮੋਹਾਵਰ੍ਤਸੁਦੁਸ੍ਤਰਾਤਿਗਹਨਾ ਪ੍ਰੋਤ੍ਤੁਙ੍ਗਚਿਨ੍ਤਾਤਟੀ
ਤਸ੍ਯਾਃ ਪਰਗਤਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਅਲਸੋ ਨਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਯੋਗੀਸ਼੍ਵਰਾਃ ॥ 3.10 ॥
ਨ ਸਂਸਾਰੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਚਰਿਤਂ ਅਨੁਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕੁਸ਼ਲਂ
ਵਿਪਾਕਃ ਪੁਣ੍ਯਾਨਾਂ ਜਨਯਤਿ ਭਯਂ ਮੇ ਵਿਮृਸ਼ਤਃ ।
ਮਹਦ੍ਭਿਃ ਪੁਣ੍ਯੌਘੈਸ਼੍ਚਿਰਪਰਿਗृਹੀਤਾਸ਼੍ਚ ਵਿषਯਾ
ਮਹਾਨ੍ਤੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਸਨਂ ਇਵ ਦਾਤੁਂ ਵਿषਯਿਣਾਮ੍ ॥ 3.11 ॥
ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਯਾਤਾਰਸ਼੍ਚਿਰਤਰਂ ਉषਿਤ੍ਵਾਪਿ ਵਿषਯਾ
ਵਿਯੋਗੇ ਕੋ ਭੇਦਸ੍ਤ੍ਯਜਤਿ ਨ ਜਨੋ ਯਤ੍ਸ੍ਵਯਂ ਅਮੂਨ੍ ।
ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਃ ਸ੍ਵਾਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਦਤੁਲਪਰਿਤਾਪਾਯ ਮਨਸਃ
ਸ੍ਵਯਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਸ਼ਮਸੁਖਂ ਅਨਨ੍ਤਂ ਵਿਦਧਤਿ ॥ 3.12 ॥
ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਞਾਨਵਿਵੇਕਨਿਰ੍ਮਲਧਿਯਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਹੋ ਦੁष੍ਕਰਂ
ਯਨ੍ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤ੍ਯੁਪਭੋਗਭਾਞ੍ਜ੍ਯਪਿ ਧਨਾਨ੍ਯੇਕਾਨ੍ਤਤੋ ਨਿਃਸ੍ਪृਹਾਃ ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਤਾਨ੍ਨ ਪੁਰਾ ਨ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਨ ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਦृਢਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਨ੍
ਵਾਞ੍ਛਾਮਾਤ੍ਰਪਰਿਗ੍ਰਹਾਨਪਿ ਪਰਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਵਯਮ੍ ॥ 3.13 ॥
ਧਨ੍ਯਾਨਾਂ ਗਿਰਿਕਨ੍ਦਰੇषੁ ਵਸਤਾਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਪਰਂ ਧ੍ਯਾਯਤਾਮਾਨਨ੍ਦਾਸ਼੍ਰੁ
ਜਲਂ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਸ਼ਕੁਨਾ ਨਿਃਸ਼ਙ੍ਕਂ ਅਙ੍ਕੇਸ਼ਯਾਃ ।
ਅਸ੍ਮਾਕਂ ਤੁ ਮਨੋਰਥੋਪਰਚਿਤਪ੍ਰਾਸਾਦਵਾਪੀਤਟਕ੍ਰੀਡਾ
ਕਾਨਨਕੇਲਿਕੌਤੁਕਜੁषਾਂ ਆਯੁਃ ਪਰਂ ਕ੍षੀਯਤੇ ॥ 3.14 ॥
ਭਿਕ੍षਾਸ਼ਤਂ ਤਦਪਿ ਨੀਰਸਂ ਏਕਬਾਰਂ
ਸ਼ਯ੍ਯਾ ਚ ਭੂਃ ਪਰਿਜਨੋ ਨਿਜਦੇਹਮਾਤ੍ਰਮ੍ ।
ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਸ਼ਤਖਣ੍ਡਮਯੀ ਚ ਕਨ੍ਥਾ
ਹਾ ਹਾ ਤਥਾਪਿ ਵਿषਯਾ ਨ ਪਰਿਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ॥ 3.15 ॥
ਸ੍ਤਨੌ ਮਾਂਸਗ੍ਰਨ੍ਥੀ ਕਨਕਕਲਸ਼ਾਵਿਤ੍ਯੁਪਮਿਤੀ
ਮੁਖਂ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਾਗਾਰਂ ਤਦਪਿ ਚ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕੇਨ ਤੁਲਿਤਮ੍ ।
ਸ੍ਰਵਨ੍ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਕਰਿਵਰਸ਼ਿਰਸ੍ਪਰ੍ਧਿ ਜਘਨਂ
ਮੁਹੁਰ੍ਨਿਨ੍ਦ੍ਯਂ ਰੂਪਂ ਕਵਿਜਨਵਿਸ਼ੇषੈਰ੍ਗੁਰੁਕृਤਮ੍ ॥ 3.16 ॥
ਏਕੋ ਰਾਗਿषੁ ਰਾਜਤੇ ਪ੍ਰਿਯਤਮਾਦੇਹਾਰ੍ਧਹਾਰੀ ਹਰੋ
ਨੀਰਾਗੇषੁ ਜਨੋ ਵਿਮੁਕ੍ਤਲਲਨਾਸਙ੍ਗੋ ਨ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪਰਃ ।
ਦੁਰ੍ਵਾਰਸ੍ਮਰਬਾਣਪਨ੍ਨਗਵਿषਵ੍ਯਾਬਿਦ੍ਧਮੁਗ੍ਧੋ ਜਨਃ
ਸ਼ੇषਃ ਕਾਮਵਿਡਮ੍ਬਿਤਾਨ੍ਨ ਵਿषਯਾਨ੍ਭੋਕ੍ਤੁਂ ਨ ਮੋਕ੍ਤੁਂ ਕ੍षਮਃ ॥ 3.17 ॥
ਅਜਾਨਨ੍ਦਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਪਤਤੁ ਸ਼ਲਭਸ੍ਤੀਵ੍ਰਦਹਨੇ
ਸ ਮੀਨੋऽਪ੍ਯਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਬਡਿਸ਼ਯੁਤਂ ਅਸ਼੍ਨਾਤੁ ਪਿਸ਼ਿਤਮ੍ ।
ਵਿਜਾਨਨ੍ਤੋऽਪ੍ਯੇਤੇ ਵਯਂ ਇਹ ਵਿਯਜ੍ਜਾਲਜਟਿਲਾਨ੍
ਨ ਮੁਞ੍ਚਾਮਃ ਕਾਨਾਂ ਅਹਹ ਗਹਨੋ ਮੋਹਮਹਿਮਾ ॥ 3.18 ॥
ਤृषਾ ਸ਼ੁष੍ਯਤ੍ਯਾਸ੍ਯੇ ਪਿਬਤਿ ਸਲਿਲਂ ਸ਼ੀਤਮਧੁਰਂ
ਕ੍षੁਧਾਰ੍ਤਃ ਸ਼ਾਲ੍ਯਨ੍ਨਂ ਕਵਲਯਤਿ ਮਾਂਸਾਦਿਕਲਿਤਮ੍ ।
ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤੇ ਕਾਮਾਗ੍ਨੌ ਸੁਦृਢਤਰਂ ਆਲਿਙ੍ਗਤਿ ਵਧੂਂ
ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਂ ਵ੍ਯਾਧਃ ਸੁਖਂ ਇਤਿ ਵਿਪਰ੍ਯਸ੍ਯਤਿ ਜਨਃ ॥ 3.19 ॥
ਤੁਙ੍ਗਂ ਵੇਸ਼੍ਮ ਸੁਤਾਃ ਸਤਾਂ ਅਭਿਮਤਾਃ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਿਗਾਃ ਸਮ੍ਪਦਃ
ਕਲ੍ਯਾਣੀ ਦਯਿਤਾ ਵਯਸ਼੍ਚ ਨਵਂ ਇਤ੍ਯਜ੍ਞਾਨਮੂਢੋ ਜਨਃ ।
ਮਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਅਨਸ਼੍ਵਰਂ ਨਿਵਿਸ਼ਤੇ ਸਂਸਾਰਕਾਰਾਗृਹੇ
ਸਨ੍ਦृਸ਼੍ਯ ਕ੍षਣਭਙ੍ਗੁਰਂ ਤਦਖਿਲਂ ਧਨ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਨ੍ਨ੍ਯਸ੍ਯਤਿ ॥ 3.20 ॥
ਦੀਨਾ ਦੀਨਮੁਖੈਃ ਸਦੈਵ ਸ਼ਿਸ਼ੁਕੈਰਾਕृष੍ਟਜੀਰ੍ਣਾਮ੍ਬਰਾ
ਕ੍ਰੋਸ਼ਦ੍ਭਿਃ ਕ੍षੁਧਿਤੈਰ੍ਨਿਰਨ੍ਨਵਿਧੁਰਾ ਦृਸ਼੍ਯਾ ਨ ਚੇਦ੍ਗੇਹਿਨੀ ।
ਯਾਚ੍ਞਾਭਙ੍ਗਭਯੇਨ ਗਦ੍ਗਦਗਲਤ੍ਰੁਟ੍ਯਦ੍ਵਿਲੀਨਾਕ੍षਰਂ
ਕੋ ਦੇਹੀਤਿ ਵਦੇਤ੍ਸ੍ਵਦਗ੍ਧਜਠਰਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਮਨਸ੍ਵੀ ਪੁਮਾਨ੍ ॥ 3.21 ॥
ਅਭਿਮਤਮਹਾਮਾਨਗ੍ਰਨ੍ਥਿਪ੍ਰਭੇਦਪਟੀਯਸੀ
ਗੁਰੁਤਰਗੁਣਗ੍ਰਾਮਾਭੋਜਸ੍ਫੁਟੋਜ੍ਜ੍ਵਲਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾ ।
ਵਿਪੁਲਵਿਲਲ੍ਲਜ੍ਜਾਵਲ੍ਲੀਵਿਤਾਨਕੁਠਾਰਿਕਾ
ਜਠਰਪਿਠਰੀ ਦੁਸ੍ਪੁਰੇਯਂ ਕਰੋਤਿ ਵਿਡਮ੍ਬਨਮ੍ ॥ 3.22 ॥
ਪੁਣ੍ਯੇ ਗ੍ਰਾਮੇ ਵਨੇ ਵਾ ਮਹਤਿ ਸਿਤਪਟਚ੍ਛਨ੍ਨਪਾਲੀ ਕਪਾਲਿਂ
ਹ੍ਯਾਦਾਯ ਨ੍ਯਾਯਗਰ੍ਭਦ੍ਵਿਜਹੁਤਹੁਤਭੁਗ੍ਧੂਮਧੂਮ੍ਰੋਪਕਣ੍ਠੇ ।
ਦ੍ਵਾਰਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਵਰਂ ਉਦਰਦਰੀਪੂਰਣਾਯ ਕ੍षੁਧਾਰ੍ਤੋ
ਮਾਨੀ ਪ੍ਰਾਣੈਃ ਸਨਾਥੋ ਨ ਪੁਨਰਨੁਦਿਨਂ ਤੁਲ੍ਯਕੁਲ੍ਯੇਸੁ ਦੀਨਃ ॥ 3.23 ॥
ਗਙ੍ਗਾਤਰਙ੍ਗਕਣਸ਼ੀਕਰਸ਼ੀਤਲਾਨਿ
ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਧ੍ਯੁषਿਤਚਾਰੁਸ਼ਿਲਾਤਲਾਨਿ ।
ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਕਿਂ ਹਿਮਵਤਃ ਪ੍ਰਲਯਂ ਗਤਾਨਿ
ਯਤ੍ਸਾਵਮਾਨਪਰਪਿਣ੍ਡਰਤਾ ਮਨੁष੍ਯਾਃ ॥ 3.24 ॥
ਕਿਂ ਕਨ੍ਦਾਃ ਕਨ੍ਦਰੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਲਯਂ ਉਪਗਤਾ ਨਿਰ੍ਝਰਾ ਵਾ ਗਿਰਿਭ੍ਯਃ
ਪ੍ਰਧ੍ਵਸ੍ਤਾ ਵਾ ਤਰੁਭ੍ਯਃ ਸਰਸਗਲਭृਤੋ ਵਲ੍ਕਲਿਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਖਾਃ ।
ਵੀਕ੍ष੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਨ੍ਮੁਖਾਨਿ ਪ੍ਰਸਭਂ ਅਪਗਤਪ੍ਰਸ਼੍ਰਯਾਣਾਂ ਖਲਾਨਾਂ
ਦੁਃਖਾਪ੍ਤਸ੍ਵਲ੍ਪਵਿਤ੍ਤਸ੍ਮਯਪਵਨਵਸ਼ਾਨਰ੍ਤਿਤਭ੍ਰੂਲਤਾਨਿ ॥ 3.25 ॥
ਪੁਣ੍ਯੈਰ੍ਮੂਲਫਲੈਸ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਣਯਿਨੀਂ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਕੁਰੁष੍ਵਾਧੁਨਾ
ਭੂਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਨਵਪਲ੍ਲਵੈਰਕृਪਣੈਰੁਤ੍ਤਿष੍ਠ ਯਾਵੋ ਵਨਮ੍ ।
ਕ੍षੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਅਵਿਵੇਕਮੂਢਮਨਸਾਂ ਯਤ੍ਰੇਸ਼੍ਵਰਾਣਾਂ ਸਦਾ
ਵਿਤ੍ਤਵ੍ਯਾਧਿਵਿਕਾਰਵਿਹ੍ਵਲਗਿਰਾਂ ਨਾਮਾਪਿ ਨ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ॥ 3.26 ॥
ਫਲਂ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਾਲਭ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਵਨਂ ਅਖੇਦਂ ਕ੍षਿਤਿਰੁਹਾਂ
ਪਯਃ ਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਮਧੁਰਂ ਪੁਣ੍ਯਸਰਿਤਾਮ੍ ।
ਮृਦੁਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾ ਸ਼ਯ੍ਯਾ ਸੁਲਲਿਤਲਤਾਪਲ੍ਲਵਮਯੀ
ਸਹਨ੍ਤੇ ਸਨ੍ਤਾਪਂ ਤਦਪਿ ਧਨਿਨਾਂ ਦ੍ਵਾਰਿ ਕृਪਣਾਃ ॥ 3.27 ॥
ਯੇ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਧਨਪਤਿਪੁਰਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾਦੁਃਖਭਾਜੋ
ਯੇ ਚਾਲ੍ਪਤ੍ਵਂ ਦਧਤਿ ਵਿषਯਾਕ੍षੇਪਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਬੁਦ੍ਧੇਃ ।
ਤੇषਾਂ ਅਨ੍ਤਃਸ੍ਫੁਰਿਤਹਸਿਤਂ ਵਾਸਰਾਣਿ ਸ੍ਮਰੇਯਂ
ਧ੍ਯਾਨਚ੍ਛੇਦੇ ਸ਼ਿਖਰਿਕੁਹਰਗ੍ਰਾਵਸ਼ਯ੍ਯਾਨਿषਣ੍ਣਃ ॥ 3.28 ॥
ਯੇ ਸਨ੍ਤੋषਨਿਰਨ੍ਤਰਪ੍ਰਮੁਦਿਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਨ ਭਿਨ੍ਨਾ ਮੁਦੋ
ਯੇ ਤ੍ਵਨ੍ਯੇ ਧਨਲੁਬ੍ਧਸਙ੍ਕਲਧਿਯਸ੍ਤੇਸਾਂ ਨ ਤृष੍ਣਾਹਤਾ ।
ਇਤ੍ਥਂ ਕਸ੍ਯ ਕृਤੇ ਕੁਤਃ ਸ ਵਿਧਿਨਾ ਕੀਦृਕ੍ਪਦਂ ਸਮ੍ਪਦਾਂ
ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵ ਸਮਾਪ੍ਤਹੇਮਮਹਿਮਾ ਮੇਰੁਰ੍ਨ ਮੇ ਰੋਚਤੇ ॥ 3.29 ॥
ਭਿਕ੍षਾਹਾਰਂ ਅਦੈਨ੍ਯਂ ਅਪ੍ਰਤਿਸੁਖਂ ਭੀਤਿਚ੍ਛਿਦਂ ਸਰ੍ਵਤੋ
ਦੁਰ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਮਦਾਭਿਮਾਨਮਥਨਂ ਦੁਃਖੌਘਵਿਧ੍ਵਂਸਨਮ੍ ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਨ੍ਵਹਂ ਅਪ੍ਰਯਤ੍ਨਸੁਲਭਂ ਸਾਧੁਪ੍ਰਿਯਂ ਪਾਵਨਂ
ਸ਼ਮ੍ਭੋਃ ਸਤ੍ਰਂ ਅਵਾਯਂ ਅਕ੍षਯਨਿਧਿਂ ਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਯੋਗੀਸ਼੍ਵਰਾਃ ॥ 3.30 ॥
ਭੋਗੇ ਰੋਗਭਯਂ ਕੁਲੇ ਚ੍ਯੁਤਿਭਯਂ ਵਿਤ੍ਤੇ ਨृਪਾਲਾਦ੍ਭਯਂ
ਮਾਨੇ ਦੈਨ੍ਯਭਯਂ ਬਲੇ ਰਿਪੁਭਯਂ ਰੂਪੇ ਜਰਾਯਾ ਭਯਮ੍ ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਵਾਦਿਭਯਂ ਗੁਣੇ ਖਲਭਯਂ ਕਾਯੇ ਕृਤਾਨ੍ਤਾਦ੍ਭਯਂ
ਸਰ੍ਵਂ ਵਸ੍ਤੁ ਭਯਾਨ੍ਵਿਤਂ ਭੁਵਿ ਨृਣਾਂ ਵੈਰਾਗ੍ਯਮੇਵਾਭਯਮ੍ ॥ 3.31 ॥
ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਮਰਣੇਨ ਜਨ੍ਮ ਜਰਸਾ ਚਾਤ੍ਯੁਜ੍ਜ੍ਵਲਂ ਯੌਵਨਂ
ਸਨ੍ਤੋषੋ ਧਨਲਿਪ੍ਸਯਾ ਸ਼ਮਸੁਖਂ ਪ੍ਰੌਢਾਙ੍ਗਨਾਵਿਭ੍ਰਮੈਃ ।
ਲੋਕੈਰ੍ਮਤ੍ਸਰਿਭਿਰ੍ਗੁਣਾ ਵਨਭੁਵੋ ਵ੍ਯਾਲੈਰ੍ਨृਪਾ ਦੁਰ੍ਜਨੈਰ੍
ਅਸ੍ਥੈਰ੍ਯੇਣ ਵਿਭੂਤਯੋऽਪ੍ਯਪਹਤਾ ਗ੍ਰਸ੍ਤਂ ਨ ਕਿਂ ਕੇਨ ਵਾ ॥ 3.32 ॥
ਆਧਿਵ੍ਯਾਧਿਸ਼ਤੈਰ੍ਜਨਸ੍ਯ ਵਿਵਿਧੈਰਾਰੋਗ੍ਯਂ ਉਨ੍ਮੂਲ੍ਯਤੇ
ਲਕ੍ष੍ਮੀਰ੍ਯਤ੍ਰ ਪਤਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰ ਵਿਵृਤਦ੍ਵਾਰਾ ਇਵ ਵ੍ਯਾਪਦਃ ।
ਜਾਤਂ ਜਾਤਂ ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਆਸ਼ੁ ਵਿਵਸ਼ਂ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਕਰੋਤ੍ਯਾਤ੍ਮਸਾਤ੍
ਤਤ੍ਕਿਂ ਤੇਨ ਨਿਰਙ੍ਕੁਸ਼ੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਯਨ੍ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਸੁਸ੍ਥਿਰਮ੍ ॥ 3.33 ॥
ਭੋਗਾਸ੍ਤੁਙ੍ਗਤਰਙ੍ਗਭਙ੍ਗਤਰਲਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਕ੍षਣਧ੍ਵਂਸਿਨਃ
ਸ੍ਤੋਕਾਨ੍ਯੇਵ ਦਿਨਾਨਿ ਯੌਵਨਸੁਖਂ ਸ੍ਫੂਰ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਿਯਾਸੁ ਸ੍ਥਿਤਾ ।
ਤਤ੍ਸਂਸਾਰਂ ਅਸਾਰਂ ਏਵ ਨਿਖਿਲਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਬੁਧਾ ਬੋਧਕਾ
ਲੋਕਾਨੁਗ੍ਰਹਪੇਸ਼ਲੇਨ ਮਨਸਾ ਯਤ੍ਨਃ ਸਮਾਧੀਯਤਾਮ੍ ॥ 3.34 ॥
ਭੋਗਾ ਮੇਘਵਿਤਾਨਮਧ੍ਯਵਿਲਸਤ੍ਸੌਦਾਮਿਨੀਚਞ੍ਚਲਾ
ਆਯੁਰ੍ਵਾਯੁਵਿਘਟ੍ਟਿਤਾਬ੍ਜਪਟਲੀਲੀਨਾਮ੍ਬੁਵਦ੍ਭਙ੍ਗੁਰਮ੍ ।
ਲੀਲਾ ਯੌਵਨਲਾਲਸਾਸ੍ਤਨੁਭृਤਾਂ ਇਤ੍ਯਾਕਲਯ੍ਯ ਦ੍ਰੁਤਂ
ਯੋਗੇ ਧੈਰ੍ਯਸਮਾਧਿਸਿਦ੍ਧਿਸੁਲਭੇ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਵਿਦਧ੍ਵਂ ਬੁਧਾਃ ॥ 3.35 ॥
ਆਯੁਃ ਕਲ੍ਲੋਲਲੋਲਂ ਕਤਿਪਯਦਿਵਸਸ੍ਥਾਯਿਨੀ ਯੌਵਨਸ਼੍ਰੀਃ
ਅਰ੍ਥਾਃ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲ੍ਪਾ ਘਨਸਮਯਤਡਿਦ੍ਵਿਭ੍ਰਮਾ ਭੋਗਪੂਗਾਃ ।
ਕਣ੍ਠਾਸ਼੍ਲੇषੋਪਗੂਢਂ ਤਦਪਿ ਚ ਨ ਚਿਰਂ ਯਤ੍ਪ੍ਰਿਯਾਭਿਃ ਪ੍ਰਣੀਤਂ
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯਾਸਕ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾ ਭਵਤ ਭਵਭਯਾਮ੍ਭੋਧਿਪਾਰਂ ਤਰੀਤੁਮ੍ ॥ 3.36 ॥
ਕृਚ੍ਛ੍ਰੇਣਾਮੇਧ੍ਯਮਧ੍ਯੇ ਨਿਯਮਿਤਤਨੁਭਿਃ ਸ੍ਥੀਯਤੇ ਗਰ੍ਭਵਾਸੇ
ਕਾਨ੍ਤਾਵਿਸ਼੍ਲੇषਦੁਃਖਵ੍ਯਤਿਕਰਵਿषਮੋ ਯੌਵਨੇ ਚੋਪਭੋਗਃ ।
ਵਾਮਾਕ੍षੀਣਾਂ ਅਵਜ੍ਞਾਵਿਹਸਿਤਵਸਤਿਰ੍ਵृਦ੍ਧਭਾਵੋऽਨ੍ਯਸਾਧੁਃ
ਸਂਸਾਰੇ ਰੇ ਮਨੁष੍ਯਾ ਵਦਤ ਯਦਿ ਸੁਖਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ ਅਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ॥ 3.37 ॥
ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਵ ਤਿष੍ਠਤਿ ਜਰਾ ਪਰਿਤਰ੍ਜਯਨ੍ਤੀ
ਰੋਗਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤ੍ਰਵ ਇਵ ਪ੍ਰਹਰਨ੍ਤਿ ਦੇਹਮ੍ ।
ਆਯੁਃ ਪਰਿਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਭਿਨ੍ਨਘਟਾਦਿਵਾਮ੍ਭੋ
ਲੋਕਸ੍ਤਥਾਪ੍ਯਹਿਤਂ ਆਚਰਤੀਤਿ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ॥ 3.38 ॥
ਭੋਗਾ ਭਙ੍ਗੁਰਵृਤ੍ਤਯੋ ਬਹੁਵਿਧਾਸ੍ਤੈਰੇਵ ਚਾਯਂ ਭਵਸ੍ਤਤ੍
ਕਸ੍ਯੇਹ ਕृਤੇ ਪਰਿਭ੍ਰਮਤ ਰੇ ਲੋਕਾਃ ਕृਤਂ ਚੇष੍ਟਤੈਃ ।
ਆਸ਼ਾਪਾਸ਼ਸ਼ਤਾਪਸ਼ਾਨ੍ਤਿਵਿਸ਼ਦਂ ਚੇਤਃਸਮਾਧੀਯਤਾਂ
ਕਾਮੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਸ਼ਾਤ੍ਸ੍ਵਧਾਮਨਿ ਯਦਿ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦੇਯਂ ਅਸ੍ਮਦ੍ਵਚਃ ॥ 3.39 ॥
ਸਖੇ ਧਨ੍ਯਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ਤ੍ਰੁਟਿਤਭਵਬਨ੍ਧਵ੍ਯਤਿਕਰਾ
ਵਨਾਨ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤਰ੍ਵਿषਂ ਅਵਿषਯਾਸ਼ੀਤ੍ਵਿषਗਤਾਃ ।
ਸ਼ਰਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਧਵਲਗਗਨਾਭੋਗਸੁਭਗਾਂ
ਨਯਨ੍ਤੇ ਯੇ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਸੁਕृਤਚਯਚਿਨ੍ਤੈਕਸ਼ਰਣਾਃ ॥ 3.39.1 ॥
ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਮਰੁਦ੍ਗਣਾਂਸ੍ਤृਣਕਣਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤੋ ਮਨ੍ਯਤੇ
ਯਤ੍ਸ੍ਵਾਦਾਦ੍ਵਿਰਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਿਭਵਾਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਰਾਜ੍ਯਾਦਯਃ ।
ਭੋਗਃ ਕੋऽਪਿ ਸ ਏਵ ਏਕ ਪਰਮੋ ਨਿਤ੍ਯੋਦਿਤੋ ਜृਮ੍ਭਤੇ
ਭੋਃ ਸਾਧੋ ਕ੍षਣਭਙ੍ਗੁਰੇ ਤਦਿਤਰੇ ਭੋਗੇ ਰਤਿਂ ਮਾ ਕृਥਾਃ ॥ 3.40 ॥
ਸਾ ਰਮ੍ਯਾ ਨਗਰੀ ਮਹਾਨ੍ਸ ਨृਪਤਿਃ ਸਾਮਨ੍ਤਚਕ੍ਰਂ ਚ ਤਤ੍
ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤਸ੍ਯ ਚ ਸਾ ਵਿਦਗ੍ਧਪਰਿषਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਬਿਮ੍ਬਾਨਨਾਃ ।
ਉਦ੍ਵृਤ੍ਤਃ ਸ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਨਿਵਹਸ੍ਤੇ ਵਨ੍ਦਿਨਸ੍ਤਾਃ ਕਥਾਃ
ਸਰ੍ਵਂ ਯਸ੍ਯ ਵਸ਼ਾਦਗਾਤ੍ਸ੍ਮृਤਿਪਥਂ ਕਾਲਾਯ ਤਸ੍ਮੈ ਨਮਃ ॥ 3.41 ॥
ਯਤ੍ਰਾਨੇਕਃ ਕ੍ਵਚਿਦਪਿ ਗृਹੇ ਤਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯਥੈਕੋ
ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯੇਕਸ੍ਤਦਨੁ ਬਹਵਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨੈਕੋऽਪਿ ਚਾਨ੍ਤੇ ।
ਇਤ੍ਥਂ ਨੇਯੌ ਰਜਨਿਦਿਵਸੌ ਲੋਲਯਨ੍ਦ੍ਵਾਵਿਵਾਕ੍षੌ
ਕਾਲਃ ਕਲ੍ਯੋ ਭੁਵਨਫਲਕੇ ਕ੍ਰੀਡਤਿ ਪ੍ਰਾਣਿਸ਼ਾਰੈਃ ॥ 3.42 ॥
ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਗਤਾਗਤੈਰਹਰਹਃ ਸਙ੍ਕ੍षੀਯਤੇ ਜੀਵਿਤਂ
ਵ੍ਯਾਪਾਰੈਰ੍ਬਹੁਕਾਰ੍ਯਭਾਰਗੁਰੁਭਿਃ ਕਾਲੋऽਪਿ ਨ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਜਨ੍ਮਜਰਾਵਿਪਤ੍ਤਿਮਰਣਂ ਤ੍ਰਾਸਸ਼੍ਚ ਨੋਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ
ਪੀਤ੍ਵਾ ਮੋਹਮਯੀਂ ਪ੍ਰਮਾਦਮਦਿਰਾਂ ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਭੂਤਂ ਜਗਤ੍ ॥ 3.43 ॥
ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਸੈਵ ਪੁਨਃ ਸ ਏਵ ਦਿਵਸੋ ਮਤ੍ਵਾ ਮੁਧਾ ਜਨ੍ਤਵੋ
ਧਾਵਨ੍ਤ੍ਯੁਦ੍ਯਮਿਨਸ੍ਤਥੈਵ ਨਿਭृਤਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਤਤ੍ਤਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਃ ।
ਵ੍ਯਾਪਾਰੈਃ ਪੁਨਰ੍ਉਕ੍ਤਭੂਤਵਿषਯੈਰਿਤ੍ਥਂ ਵਿਧੇਨਾਮੁਨਾ
ਸਂਸਾਰੇਣ ਕਦਰ੍ਥਿਤਾ ਵਯਂ ਅਹੋ ਮੋਹਾਨ੍ਨ ਲਜ੍ਜਾਮਹੇ ॥ 3.44 ॥
ਨ ਧ੍ਯਾਨਂ ਪਦਂ ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਵਿਧਿਵਤ੍ਸਂਸਾਰਵਿਚ੍ਛਿਤ੍ਤਯੇ
ਸ੍ਵਰ੍ਗਦ੍ਵਾਰਕਪਾਟਪਾਟਨਪਟੁਰ੍ਧਰ੍ਮੋऽਪਿ ਨੋਪਾਰ੍ਜਿਤਃ ।
ਨਾਰੀਪੀਨਪਯੋਧਰੋਰੁਯੁਗਲਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇऽਪਿ ਨਾਲਿਙ੍ਗਿਤਂ
ਮਾਤੁਃ ਕੇਵਲਂ ਏਵ ਯੌਵਨਵਨਚ੍ਛੇਦੇ ਕੁਠਾਰਾ ਵਯਮ੍ ॥ 3.45 ॥
ਨਾਭ੍ਯਸ੍ਤਾ ਪ੍ਰਤਿਵਾਦਿਵृਨ੍ਦਦਮਨੀ ਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿਨੀਤੋਚਿਤਾ
ਖਡ੍ਗਾਗ੍ਰੈਃ ਕਰਿਕੁਮ੍ਭਪੀਠਦਲਨੈਰ੍ਨਾਕਂ ਨ ਨੀਤਂ ਯਸ਼ਃ ।
ਕਾਨ੍ਤਾਕੌਮ੍ਅਲਪਲ੍ਲਵਾਧਰਰਸਃ ਪੀਤੋ ਨ ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਦਯੇ
ਤਾਰੁਣ੍ਯਂ ਗਤਂ ਏਵ ਨਿष੍ਫਲਂ ਅਹੋ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਲਯੇ ਦੀਪਵਤ੍ ॥ 3.46 ॥
ਵਿਦ੍ਯਾ ਨਾਧਿਗਤਾ ਕਲਙ੍ਕਰਹਿਤਾ ਵਿਤ੍ਤਂ ਚ ਨੋਪਾਰ੍ਜਿਤਂ
ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾਪਿ ਸਮਾਹਿਤੇਨ ਮਨਸਾ ਪਿਤ੍ਰੋਰ੍ਨ ਸਮ੍ਪਾਦਿਤਾ ।
ਆਲੋਲਾਯਤਲੋਚਨਾਃ ਪ੍ਰਿਯਤਮਾਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇऽਪਿ ਨਾਲਿਙ੍ਗਿਤਾਃ
ਕਾਲੋऽਯਂ ਪਰਪਿਣ੍ਡਲੋਲੁਪਤਯਾ ਕਾਕੈਰਿਵ ਪ੍ਰੇਰ੍ਯਤੇ ॥ 3.47 ॥
ਵਯਂ ਯੇਭ੍ਯੋ ਜਾਤਾਸ਼੍ਚਿਰਪਰਿਗਤਾ ਏਵ ਖਲੁ ਤੇ
ਸਮਂ ਯੈਃ ਸਂਵृਦ੍ਧਾਃ ਸ੍ਮृਤਿਵਿषਯਤਾਂ ਤੇऽਪਿ ਗਮਿਤਾਃ ।
ਇਦਾਨੀਂ ਏਤੇ ਸ੍ਮਃ ਪ੍ਰਤਿਦਿਵਸਂ ਆਸਨ੍ਨਪਤਨਾ
ਗਤਾਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਂ ਸਿਕਤਿਲਨਦੀਤੀਰਤਰੁਭਿਃ ॥ 3.48 ॥
ਆਯੁਰ੍ਵਰ੍षਸ਼ਤਂ ਨृਣਾਂ ਪਰਿਮਿਤਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਤਦ੍ਅਰ੍ਧਂ ਗਤਂ
ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਧਸ੍ਯ ਪਰਸ੍ਯ ਚਾਰ੍ਧਂ ਅਪਰਂ ਬਾਲਤ੍ਵਵृਦ੍ਧਤ੍ਵਯੋਃ ।
ਸ਼ੇषਂ ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਯੋਗਦੁਃਖਸਹਿਤਂ ਸੇਵਾਦਿਭਿਰ੍ਨੀਯਤੇ
ਜੀਵੇ ਵਾਰਿਤਰਙ੍ਗਚਞ੍ਚਲਤਰੇ ਸੌਖ੍ਯਂ ਕੁਤਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਮ੍ ॥ 3.49 ॥
ਕ੍षਣਂ ਬਾਲੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਕ੍षਣਂ ਅਪਿ ਯੁਵਾ ਕਾਮਰਸਿਕਃ
ਕ੍षਣਂ ਵਿਤ੍ਤੈਰ੍ਹੀਨਃ ਕ੍षਣਂ ਅਪਿ ਚ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਵਿਭਵਃ ।
ਜਰਾਜੀਰ੍ਣੈਰਙ੍ਗੈਰ੍ਨਟ ਇਵ ਬਲੀਮਣ੍ਡਿਤਤਨੂਰ੍
ਨਰਃ ਸਂਸਾਰਾਨ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ਤਿ ਯਮਧਾਨੀਯਵਨਿਕਾਮ੍ ॥ 3.50 ॥
ਤ੍ਵਂ ਰਾਜਾ ਵਯਂ ਅਪ੍ਯੁਪਾਸਿਤਗੁਰੁਪ੍ਰਜ੍ਞਾਭਿਮਾਨੋਨ੍ਨਤਾਃ
ਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਭਵੈਰ੍ਯਸ਼ਾਂਸਿ ਕਵਯੋ ਦਿਕ੍षੁ ਪ੍ਰਤਨ੍ਵਨ੍ਤਿ ਨਃ ।
ਇਤ੍ਥਂ ਮਾਨਧਨਾਤਿਦੂਰਂ ਉਭਯੋਰਪ੍ਯਾਵਯੋਰਨ੍ਤਰਂ
ਯਦ੍ਯਸ੍ਮਾਸੁ ਪਰਾਙ੍ਮੁਖੋऽਸਿ ਵਯਂ ਅਪ੍ਯੇਕਾਨ੍ਤਤੋ ਨਿਃਸ੍ਪृਹਾ ॥ 3.51 ॥
ਅਰ੍ਥਾਨਾਂ ਈਸ਼ਿषੇ ਤ੍ਵਂ ਵਯਂ ਅਪਿ ਚ ਗਿਰਾਂ ਈਸ਼੍ਮਹੇ ਯਾਵਦਰ੍ਥਂ
ਸ਼ੂਰਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵਾਦਿਦਰ੍ਪਵ੍ਯੁਪਸ਼ਮਨਵਿਧਾਵਕ੍षਯਂ ਪਾਟਵਂ ਨਃ ।
ਸੇਵਨ੍ਤੇ ਤ੍ਵਾਂ ਧਨਾਢ੍ਯਾ ਮਤਿਮਲਹਤਯੇ ਮਾਂ ਅਪਿ ਸ਼੍ਰੋਤੁਕਾਮਾਃ ।
ਮਯ੍ਯਪ੍ਯਾਸ੍ਥਾ ਨ ਤੇ ਚੇਤ੍ਤ੍ਵਯਿ ਮਮ ਨਿਤਰਾਂ ਏਵ ਰਾਜਨ੍ਨਨਾਸ੍ਥਾ ॥ 3.52 ॥
ਵਯਂ ਇਹ ਪਰਿਤੁष੍ਟਾ ਵਲ੍ਕਲੈਸ੍ਤ੍ਵਂ ਦੁਕੂਲੈਃ
ਸਮ ਇਹ ਪਰਿਤੋषੋ ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇषੋ ਵਿਸ਼ੇषਃ ।
ਸ ਤੁ ਭਵਤੁ ਦਰਿਦ੍ਰੋ ਯਸ੍ਯ ਤृष੍ਣਾ ਵਿਸ਼ਾਲਾ
ਮਨਸਿ ਚ ਪਰਿਤੁष੍ਟੇ ਕੋऽਰ੍ਥਵਾਨ੍ਕੋ ਦਰਿਦ੍ਰਃ ॥ 3.53 ॥
ਫਲਂ ਅਲਂ ਅਸ਼ਨਾਯ ਸ੍ਵਾਦੁ ਪਾਨਾਯ ਤੋਯਂ
ਕ੍षਿਤਿਰਪਿ ਸ਼ਯਨਾਰ੍ਥਂ ਵਾਸਸੇ ਵਲ੍ਕਲਂ ਚ ।
ਨਵਧਨਮਧੁਪਾਨਭ੍ਰਾਨ੍ਤਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ
ਅਵਿਨਯਂ ਅਨੁਮਨ੍ਤੁਂ ਨੋਤ੍ਸਹੇ ਦੁਰ੍ਜਨਾਨਾਮ੍ ॥ 3.54 ॥
ਅਸ਼੍ਨੀਮਹਿ ਵਯਂ ਭਿਕ੍षਾਂ ਆਸ਼ਾਵਾਸੋ ਵਸੀਮਹਿ ।
ਸ਼ਯੀਮਹਿ ਮਹੀਪृष੍ਠੇ ਕੁਰ੍ਵੀਮਹਿ ਕਿਂ ਈਸ਼੍ਵਰੈਃ ॥ 3.55 ॥
ਨ ਨਟਾ ਨਾ ਵਿਟਾ ਨ ਗਾਯਕਾ ਨ ਚ ਸਭ੍ਯੇਤਰਵਾਦਚੁਞ੍ਚਵਃ ।
ਨृਪਂ ਈਕ੍षਿਤੁਂ ਅਤ੍ਰ ਕੇ ਵਯਂ ਸ੍ਤਨਭਾਰਾਨਮਿਤਾ ਨ ਯੋषਿਤਃ ॥ 3.56 ॥
ਵਿਪੁਲਹृਦਯੈਰੀਸ਼ੈਰੇਤਜ੍ਜਗਜ੍ਜਨਿਤਂ ਪੁਰਾ
ਵਿਧृਤਂ ਅਪਰੈਰ੍ਦਤ੍ਤਂ ਚਾਨ੍ਯੈਰ੍ਵਿਜਿਤ੍ਯ ਤृਣਂ ਯਥਾ ।
ਇਹ ਹਿ ਭੁਵਨਾਨ੍ਯਨ੍ਯੈਰ੍ਧੀਰਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਭੁਞ੍ਜਤੇ
ਕਤਿਪਯਪੁਰਸ੍ਵਾਮ੍ਯੇ ਪੁਂਸਾਂ ਕ ਏष ਮਦਜ੍ਵਰਃ ॥ 3.57 ॥
ਅਭੁਕ੍ਤਾਯਾਂ ਯਸ੍ਯਾਂ ਕ੍षਣਂ ਅਪਿ ਨ ਯਾਤਂ ਨृਪਸ਼ਤੈਰ੍
ਭੁਵਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਲਾਭੇ ਕ ਇਵ ਬਹੁਮਾਨਃ ਕ੍षਿਤਿਭृਤਾਮ੍ ।
ਤਦ੍ਅਂਸ਼ਸ੍ਯਾਪ੍ਯਂਸ਼ੇ ਤਦ੍ਅਵਯਲੇਸ਼ੇऽਪਿ ਪਤਯੋ
ਵਿषਾਦੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇ ਵਿਦਧਤਿ ਜਡਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ ਮੁਦਮ੍ ॥ 3.58 ॥
ਮृਤ੍ਪਿਣ੍ਡੋ ਜਲਰੇਖਯਾ ਵਲਯਿਤਃ ਸਰ੍ਵੋऽਪ੍ਯਯਂ ਨਨ੍ਵਣੁਃ
ਸ੍ਵਾਂਸ਼ੀਕृਤ੍ਯ ਸ ਏਵ ਸਙ੍ਗਰਸ਼ਤੈ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਗਣਾ ਭੁਞ੍ਜਤੇ ।
ਯੇ ਦਦ੍ਯੁਰ੍ਦਦਤੋऽਥਵਾ ਕਿਂ ਅਪਰਂ ਕ੍षੁਦ੍ਰਾ ਦਰਿਦ੍ਰਂ ਭृਸ਼ਂ
ਧਿਗ੍ਧਿਕ੍ਤਾਨ੍ਪੁਰੁषਾਧਮਾਨ੍ਧਨਕਣਾਨ੍ਵਾਞ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤੇਭ੍ਯੋऽਪਿ ਯੇ ॥ 3.59 ॥
ਸ ਜਾਤਃ ਕੋऽਪ੍ਯਾਸੀਨ੍ਮਦਨਰਿਪੁਣਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਧਵਲਂ
ਕਪਾਲਂ ਯਸ੍ਯੋਚ੍ਚੈਰ੍ਵਿਨਿਹਿਤਂ ਅਲਙ੍ਕਾਰਵਿਧਯੇ ।
ਨृਭਿਃ ਪ੍ਰਾਣਤ੍ਰਾਣਪ੍ਰਵਣਮਤਿਭਿਃ ਕੈਸ਼੍ਚਿਦਧੁਨਾ
ਨਮਦ੍ਭਿਃ ਕਃ ਪੁਂਸਾਂ ਅਯਂ ਅਤੁਲਦਰ੍ਪਜ੍ਵਰਭਰਃ ॥ 3.60 ॥
ਪਰੇषਾਂ ਚੇਤਾਂਸਿ ਪ੍ਰਤਿਦਿਵਸਂ ਆਰਾਧ੍ਯ ਬਹੁਧਾ
ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕਿਂ ਨੇਤੁਂ ਵਿਸ਼ਸਿ ਹृਦਯ ਕ੍ਲੇਸ਼ਕਲਿਤਮ੍ ।
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇ ਤ੍ਵਯ੍ਯਨ੍ਤਃਸਵਯਮੁਦਿਤਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਗਣੋ
ਵਿਵਿਕ੍ਤਃ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਃ ਕਿਂ ਅਭਿਲषਿਤਂ ਪੁष੍ਯਤਿ ਨ ਤੇ ॥ 3.61 ॥
ਸਤ੍ਯਾਂ ਏਵ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀਸਰਿਤਿ ਹਰਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚੁਮ੍ਬਿਨੀਵਚ੍ਛਟਾਯਾਂ
ਸਦ੍ਵृਤ੍ਤਿਂ ਕਲ੍ਪਯਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਬਟਵਿਟਪਭਵੈਰ੍ਵਲ੍ਕਲੈਃ ਸਤ੍ਫਲੈਸ਼੍ਚ ।
ਕੋऽਯਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਵਿਪਤ੍ਤਿਜ੍ਵਰਜਨਿਤਰੁਜਾਤੀਵਦੁਃਖਾਸਿਕਾਨਾਂ
ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਵੀਕ੍षੇਤ ਦੁਃਸ੍ਥੇ ਯਦਿ ਹਿ ਨ ਵਿਭृਯਾਤ੍ਸ੍ਵੇ ਕੁਟੁਮ੍ਬੇऽਨੁਕਮ੍ਪਾਮ੍ ॥ 3.61.1 ॥
ਪਰਿਭ੍ਰਮਸਿ ਕਿਂ ਮੁਧਾ ਕ੍ਵਚਨ ਚਿਤ੍ਤ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ੍ਯਤਾਂ
ਸ੍ਵਯਂ ਭਵਤਿ ਯਦ੍ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ਤਥਾ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ।
ਅਤੀਤਂ ਅਨਨੁਸ੍ਮਰਨ੍ਨਪਿ ਚ ਭਾਵ੍ਯਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯਨ੍ਨਤਰ੍ਕਿਤ
ਸਮਾਗਮਾਨੁਭਵਾਮਿ ਭੋਗਨਾਹਮ੍ ॥ 3.62 ॥
ਏਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਰਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਗਹਨਾਦਾਯਾਸਕਾਦਾਸ਼੍ਰਯਸ਼੍ਰੇਯੋ
ਮਾਰ੍ਗਂ ਅਸ਼ੇषਦੁਃਖਸ਼ਮਨਵ੍ਯਾਪਾਰਦਕ੍षਂ ਕ੍षਣਾਤ੍ ।
ਸ੍ਵਾਤ੍ਮੀਭਾਵਂ ਉਪੈਹਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ ਨਿਜਾਂ ਕਲ੍ਲੋਲਲੋਲਂ ਗਤਿਂ
ਮਾ ਭੂਯੋ ਭਜ ਭਙ੍ਗੁਰਾਂ ਭਵਰਤਿਂ ਚੇਤਃ ਪ੍ਰਸੀਦਾਧੁਨਾ ॥ 3.63 ॥
ਮੋਹਂ ਮਾਰ੍ਜਯ ਤਾਂ ਉਪਾਰ੍ਜਯ ਰਤਿਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਧਚੂਡਾਮਣੌ
ਚੇਤਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਰਙ੍ਗਿਣੀਤਟਭੁਵਾਂ ਆਸਙ੍ਗਂ ਅਙ੍ਗੀਕੁਰੁ ।
ਕੋ ਵਾ ਵੀਚਿषੁ ਬੁਦ੍ਬੁਦੇषੁ ਚ ਤਡਿਲ੍ਲੇਖਾਸੁ ਚ ਸ਼੍ਰੀषੁ ਚ
ਜ੍ਵਾਲਾਗ੍ਰੇषੁ ਚ ਪਨ੍ਨਗੇषੁ ਸਰਿਦ੍ਵੇਗੇषੁ ਚ ਚਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ ॥ 3.64 ॥
ਚੇਤਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯ ਮਾ ਰਮਾਂ ਸਕृਦਿਮਾਂ ਅਸ੍ਥਾਯਿਨੀਂ ਆਸ੍ਥਯਾ
ਭੂਪਾਲਭ੍ਰੁਕੁਟੀਕੁਟੀਵਿਹਰਣਵ੍ਯਾਪਾਰਪਣ੍ਯਾਙ੍ਗਨਾਮ੍ ।
ਕਨ੍ਥਾਕਞ੍ਚੁਕਿਨਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਭਵਨਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਵਾਰਾਣਸੀਰਥ੍ਯਾ
ਪਙ੍ਕ੍ਤਿषੁ ਪਾਣਿਪਾਤ੍ਰਪਤਿਤਾਂ ਭਿਕ੍षਾਂ ਅਪੇਕ੍षਾਮਹੇ ॥ 3.65 ॥
ਅਗ੍ਰੇ ਗੀਤਂ ਸਰਸਕਵਯਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਦਾਕ੍षਿਣਾਤ੍ਯਾਃ
ਪਸ਼੍ਚਾਲ੍ਲੀਲਾਵਲਯਰਣਿਤਂ ਚਾਮਰਗ੍ਰਾਹਿਣੀਨਾਮ੍ ।
ਯਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਯੇਵਂ ਕੁਰੁ ਭਵਰਸਾਸ੍ਵਾਦਨੇ ਲਮ੍ਪਟਤ੍ਵਂ
ਨੋ ਚੇਚ੍ਚੇਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ ਸਹਸਾ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪੇ ਸਮਾਧੌ ॥ 3.66 ॥
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਸ਼੍ਰਿਯਃ ਸਕਲਕਾਮਦੁਧਾਸ੍ਤਤਃ ਕਿਂ
ਨ੍ਯਸ੍ਤਂ ਪਦਂ ਸ਼ਿਰਸਿ ਵਿਦ੍ਵਿषਤਾਂ ਤਤਃ ਕਿਮ੍ ।
ਸਮ੍ਪਾਦਿਤਾਃ ਪ੍ਰਣਯਿਨੋ ਵਿਭਵੈਸ੍ਤਤਃ ਕਿਂ
ਕਲ੍ਪਂ ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤਨੁਭृਤਾਂ ਤਨਵਸ੍ਤਤਃ ਕਿਮ੍ ॥ 3.67 ॥
ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵੇ ਮਰਣਜਨ੍ਮਭਯਂ ਹृਦਿਸ੍ਥਂ
ਸ੍ਨੇਹੋ ਨ ਬਨ੍ਧੁषੁ ਨ ਮਨ੍ਮਥਜਾ ਵਿਕਾਰਾਃ ।
ਸਂਸਰ੍ਜ ਦੋषਰਹਿਤਾ ਵਿਜਯਾ ਵਨਾਨ੍ਤਾ
ਵੈਰਾਗ੍ਯਂ ਅਸ੍ਤਿ ਕਿਂ ਇਤਃ ਪਰਮਰ੍ਥਨੀਯਮ੍ ॥ 3.68 ॥
ਤਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਂ ਅਜਰਂ ਪਰਮਂ ਵਿਕਾਸਿ
ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚਿਨ੍ਤਯ ਕਿਂ ਏਭਿਰਸਦ੍ਵਿਕਲ੍ਪੈਃ ।
ਯਸ੍ਯਾਨੁषਙ੍ਗਿਣ ਇਮੇ ਭੁਵਨਾਧਿਪਤ੍ਯਭੋਗਾਦਯਃ
ਕृਪਣਲੋਕਮਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ॥ 3.69 ॥
ਪਾਤਾਲਂ ਆਵਿਸ਼ਸਿ ਯਾਸਿ ਨਭੋ ਵਿਲਙ੍ਘ੍ਯ
ਦਿਙ੍ਮਣ੍ਡਲਂ ਭ੍ਰਮਸਿ ਮਾਨਸ ਚਾਪਲੇਨ ।
ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਾਪਿ ਜਾਤੁ ਵਿਮਲਂ ਕਥਂ ਆਤ੍ਮਨੀਨਂ
ਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਂਸਰਸਿ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਂ ਏषਿ ਯੇਨ ॥ 3.70 ॥
ਕਿਂ ਵੇਦੈਃ ਸ੍ਮृਤਿਭਿਃ ਪੁਰਾਣਪਠਨੈਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਮਹਾਵਿਸ੍ਤਰੈਃ
ਸ੍ਵਰ੍ਗਗ੍ਰਾਮਕੁਟੀਨਿਵਾਸਫਲਦੈਃ ਕਰ੍ਮਕ੍ਰਿਯਾਵਿਭ੍ਰਮੈਃ ।
ਮੁਕ੍ਤ੍ਵੈਕਂ ਭਵਦੁਃਖਭਾਰਰਚਨਾਵਿਧ੍ਵਂਸਕਾਲਾਨਲਂ
ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਨ੍ਦਪਦਪ੍ਰਵੇਸ਼ਕਲਨਂ ਸ਼ੇਸੈਰ੍ਵਾਣਿਗ੍ਵृਤ੍ਤਿਭਿਃ ॥ 3.71 ॥
ਨਾਯਂ ਤੇ ਸਮਯੋ ਰਹਸ੍ਯਂ ਅਧੁਨਾ ਨਿਦ੍ਰਾਤਿ ਨਾਥੋ ਯਦਿ
ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਤਿ ਕੁਪ੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਭੁਰਿਤਿ ਦ੍ਵਾਰੇषੁ ਯੇषਾਂ ਵਚਃ ।
ਚੇਤਸ੍ਤਾਨਪਹਾਯ ਯਾਹਿ ਭਵਨਂ ਦੇਵਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਿਤੁਰ੍
ਨਿਰ੍ਦੌਵਾਰਿਕਨਿਰ੍ਦਯੋਕ੍ਤ੍ਯ੍ਅਪਰੁषਂ ਨਿਃਸੌਮ੍ਅਸ਼ਰ੍ਮਪ੍ਰਦਮ੍ ॥ 3.71.1 ॥
ਯਤੋ ਮੇਰੁਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਨਿਪਤਤਿ ਯੁਗਾਨ੍ਤਾਗ੍ਨਿਵਲਿਤਃ
ਸਮੁਦ੍ਰਾਃ ਸ਼ੁष੍ਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਚੁਰਮਕਰਗ੍ਰਾਹਨਿਲਯਾਃ ।
ਧਰਾ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਧਰਣਿਧਰਪਾਦੈਰਪਿ ਧृਤਾ
ਸ਼ਰੀਰੇ ਕਾ ਵਾਰ੍ਤਾ ਕਰਿਕਲਭਕਰ੍ਣਾਗ੍ਰਚਪਲੇ ॥ 3.72 ॥
ਗਾਤ੍ਰਂ ਸਙ੍ਕੁਚਿਤਂ ਗਤਿਰ੍ਵਿਗਲਿਤਾ ਭ੍ਰष੍ਟਾ ਚ ਦਨ੍ਤਾਵਲਿਰ੍
ਦृष੍ਟਿਰ੍ਨਕ੍ष੍ਯਤਿ ਵਰ੍ਧਤੇ ਬਧਿਰਤਾ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਲਾਲਾਯਤੇ ।
ਵਾਕ੍ਯਂ ਨਾਦ੍ਰਿਯਤੇ ਚ ਬਾਨ੍ਧਵਜਨੋ ਭਾਰ੍ਯਾ ਨ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਤੇ
ਹਾ ਕष੍ਟਂ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਜੀਰ੍ਣਵਯਸਃ ਪੁਤ੍ਰੋऽਪ੍ਯਮਿਤ੍ਰਾਯਤੇ ॥ 3.73 ॥
ਵਰ੍ਣਂ ਸਿਤਂ ਸ਼ਿਰਸਿ ਵੀਕ੍ष੍ਯ ਸ਼ਿਰੋਰੁਹਾਣਾਂ
ਸ੍ਥਾਨਂ ਜਰਾਪਰਿਭਵਸ੍ਯ ਤਦਾ ਪੁਮਾਂਸਮ੍ ।
ਆਰੋਪਿਤਾਂਸ੍ਥਿਸ਼ਤਕਂ ਪਰਿਹृਤ੍ਯ ਯਾਨ੍ਤਿ
ਚਣ੍ਡਾਲਕੂਪਂ ਇਵ ਦੂਰਤਰਂ ਤਰੁਣ੍ਯਃ ॥ 3.74 ॥
ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਵਸ੍ਥਂ ਇਦਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਅਰੁਜਂ ਯਾਵਚ੍ਚ ਦੂਰੇ ਜਰਾ
ਯਾਵਚ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ਼ਕ੍ਤਿਰਪ੍ਰਤਿਹਤਾ ਯਾਵਤ੍ਕ੍षਯੋ ਨਾਯੁषਃ ।
ਆਤ੍ਮਸ਼੍ਰੇਯਸਿ ਤਾਵਦੇਵ ਵਿਦੁषਾ ਕਾਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੋ ਮਹਾਨ੍
ਸਨ੍ਦੀਪ੍ਤੇ ਭਵਨੇ ਤੁ ਕੂਪਖਨਨਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਦ੍ਯਮਃ ਕੀਦृਸ਼ਃ ॥ 3.75 ॥
ਤਪਸ੍ਯਨ੍ਤਃ ਸਨ੍ਤਃ ਕਿਂ ਅਧਿਨਿਵਸਾਮਃ ਸੁਰਨਦੀਂ
ਗੁਣੋਦਾਰਾਨ੍ਦਾਰਾਨੁਤ ਪਰਿਚਰਾਮਃ ਸਵਿਨਯਮ੍ ।
ਪਿਬਾਮਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੌਘਾਨੁਤਵਿਵਿਧਕਾਵ੍ਯਾਮृਤਰਸਾਨ੍
ਨ ਵਿਦ੍ਮਃ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਮਃ ਕਤਿਪਯਨਿਮੇषਾਯੁषਿ ਜਨੇ ॥ 3.76 ॥
ਦੁਰਾਰਾਧ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਮੀ ਤੁਰਗਚਲਚਿਤ੍ਤਾਃ ਕ੍षਿਤਿਭੁਜੋ
ਵਯਂ ਤੁ ਸ੍ਥੂਲੇਚ੍ਛਾਃ ਸੁਮਹਤਿ ਫਲੇ ਬਦ੍ਧਮਨਸਃ ।
ਜਰਾ ਦੇਹਂ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਹਰਤਿ ਦਯਿਤਂ ਜੀਵਿਤਂ ਇਦਂ
ਸਖੇ ਨਾਨ੍ਯਚ੍ਛ੍ਰੇਯੋ ਜਗਤਿ ਵਿਦੁषੇऽਨ੍ਯਤ੍ਰ ਤਪਸਃ ॥ 3.77 ॥
ਮਾਨੇ ਮ੍ਲਾਯਿਨਿ ਖਣ੍ਡਿਤੇ ਚ ਵਸੁਨਿ ਵ੍ਯਰ੍ਥੇ ਪ੍ਰਯਾਤੇऽਰ੍ਥਿਨਿ
ਕ੍षੀਣੇ ਬਨ੍ਧੁਜਨੇ ਗਤੇ ਪਰਿਜਨੇ ਨष੍ਟੇ ਸ਼ਨੈਰ੍ਯੌਵਨੇ ।
ਯੁਕ੍ਤਂ ਕੇਵਲਂ ਏਤਦੇਵ ਸੁਧਿਯਾਂ ਯਜ੍ਜਹ੍ਨੁਕਨ੍ਯਾਪਯਃਪੂਤਾਗ੍ਰਾਵ
ਗਿਰੀਨ੍ਦ੍ਰਕਨ੍ਦਰਤਟੀਕੁਞ੍ਜੇ ਨਿਵਾਸਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ॥ 3.78 ॥
ਰਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਰੀਚਯਸ੍ਤृਣਵਤੀ ਰਮ੍ਯਾ ਵਨਾਨ੍ਤਸ੍ਥਲੀ
ਰਮ੍ਯਂ ਸਾਧੁਸਮਾਗਮਾਗਤਸੁਖਂ ਕਾਵ੍ਯੇषੁ ਰਮ੍ਯਾਃ ਕਥਾਃ ।
ਕੋਪੋਪਾਹਿਤਬਾष੍ਪਬਿਨ੍ਦੁਤਰਲਂ ਰਮ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਾਯਾ ਮੁਖਂ
ਸਰ੍ਵਂ ਰਮ੍ਯਂ ਅਨਿਤ੍ਯਤਾਂ ਉਪਗਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪੁਨਃ ॥ 3.79 ॥
ਰਮ੍ਯਂ ਹਰ੍ਮ੍ਯਤਲਂ ਨ ਕਿਂ ਵਸਤਯੇ ਸ਼੍ਰਵ੍ਯਂ ਨ ਗੇਯਾਦਿਕਂ
ਕਿਂ ਵਾ ਪ੍ਰਾਣਸਮਾਸਮਾਗਮਸੁਖਂ ਨੈਵਾਧਿਕਪ੍ਰੀਤਯੇ ।
ਕਿਨ੍ਤੁ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਪਤਙ੍ਗਕ੍षਪਵਨਵ੍ਯਾਲੋਲਦੀਪਾਙ੍ਕੁਰਚ੍ਛਾਯਾ
ਚਞ੍ਚਲਂ ਆਕਲਯ੍ਯ ਸਕਲਂ ਸਨ੍ਤੋ ਵਨਾਨ੍ਤਂ ਗਤਾਃ ॥ 3.80 ॥
ਆ ਸਂਸਾਰਾਤ੍ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਂ ਇਦਂ ਚਿਨ੍ਵਤਾਂ ਤਾਤ੍ਤਾਦृਙ੍ਨੈਵਾਸ੍ਮਾਕਂ
ਨਯਨਪਦਵੀਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗਂ ਗਤੋ ਵਾ ।
ਯੋऽਯਂ ਧਤ੍ਤੇ ਵਿषਯਕਰਿਣੋ ਗਾਢਗੂਢਾਭਿਮਾਨਕ੍षੀਵਸ੍ਯਾਨ੍ਤਃ
ਕਰਣਕਰਿਣਃ ਸਂਯਮਾਲਾਨਲੀਲਾਮ੍ ॥ 3.81 ॥
ਯਦੇਤਤ੍ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਂ ਵਿਹਰਣਂ ਅਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯਂ ਅਸ਼ਨਂ
ਸਹਾਰ੍ਯੈਃ ਸਂਵਾਸਃ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਉਪਸ਼ਮੈਕਵ੍ਰਤਫਲਮ੍ ।
ਮਨੋ ਮਨ੍ਦਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਬਹਿਰਪਿ ਚਿਰਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਮृਸ਼ਨ੍ਨ
ਜਾਨੇ ਕਸ੍ਯੈषਾ ਪਰਿਣਤਿਰੁਦਾਰਸ੍ਯ ਤਪਸਃ ॥ 3.82 ॥
ਜੀਰ੍ਣਾ ਏਵ ਮਨੋਰਥਾਸ਼੍ਚ ਹृਦਯੇ ਯਾਤਂ ਚ ਤਦ੍ਯੌਵਨਂ
ਹਨ੍ਤਾਙ੍ਗੇषੁ ਗੁਣਾਸ਼੍ਬਨ੍ਧ੍ਯਫਲਤਾਂ ਯਾਤਾ ਗੁਣਜ੍ਞੈਰ੍ਵਿਨਾ ।
ਕਿਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਹਸਾਭ੍ਯੁਪੈਤਿ ਬਲਵਾਨ੍ਕਾਲਃ ਕृਤਾਨ੍ਤੋऽਕ੍षਮੀ
ਹਾ ਜ੍ਞਾਤਂ ਮਦਨਾਨ੍ਤਕਾਙ੍ਘ੍ਰਿਯੁਗਲਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਸ੍ਤਿ ਨਾਨ੍ਯੋ ਗਤਿਃ ॥ 3.83 ॥
ਮਹੇਸ਼੍ਵਰੇ ਵਾ ਜਗਤਾਂ ਅਧੀਸ਼੍ਵਰੇ
ਜਨਾਰ੍ਦਨੇ ਵਾ ਜਗਦ੍ਅਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਿ ।
ਨ ਵਸ੍ਤੁਭੇਦਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਰਸ੍ਤਿ ਮੇ
ਤਥਾਪਿ ਭਕ੍ਤਿਸ੍ਤਰੁਣੇਨ੍ਦੁਸ਼ੇਖਰੇ ॥ 3.84 ॥
ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਸ੍ਫਾਰਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਧਵਲਿਤਤਲੇ ਕ੍ਵਾਪਿ ਪੁਲਿਨੇ
ਸੁਖਾਸੀਨਾਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਧ੍ਵਨ੍ਤਿਸੁ ਰਜਨੀषੁ ਦ੍ਯੁਸਰਿਤਃ ।
ਭਵਾਭੋਗੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨਾਃ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਿਵੇਤ੍ਯੁਚ੍ਚਵਚਸਃ
ਕਦਾ ਯਾਸ੍ਯਾਮੋऽਤਰ੍ਗਤਬਹੁਲਬਾष੍ਪਾਕੁਲਦਸ਼ਾਮ੍ ॥ 3.85 ॥
ਮਹਾਦੇਵੋ ਦੇਵਃ ਸਰਿਦਪਿ ਚ ਸੈषਾ ਸੁਰਸਰਿਦ੍ਗੁਹਾ
ਏਵਾਗਾਰਂ ਵਸਨਂ ਅਪਿ ਤਾ ਏਵ ਹਰਿਤਃ ।
ਸੁਹृਦਾ ਕਾਲੋऽਯਂ ਵ੍ਰਤਂ ਇਦਂ ਅਦੈਨ੍ਯਵ੍ਰਤਂ ਇਦਂ
ਕਿਯਦ੍ਵਾ ਵਕ੍ष੍ਯਾਮੋ ਵਟਵਿਟਪ ਏਵਾਸ੍ਤੁ ਦਯਿਤਾ ॥ 3.85.1 ॥
ਵਿਤੀਰ੍ਣੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਵੇ ਤਰੁਣਕਰੁਣਾਪੂਰ੍ਣਹृਦਯਾਃ
ਸ੍ਮਰਨ੍ਤਃ ਸਂਸਾਰੇ ਵਿਗੁਣਪਰਿਣਾਮਾਂ ਵਿਧਿਗਤਿਮ੍ ।
ਵਯਂ ਪੁਣ੍ਯਾਰਣ੍ਯੇ ਪਰਿਣਤਸ਼ਰਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਿਰਣਾਸ੍
ਤ੍ਰਿਯਾਮਾ ਨੇਸ੍ਯਾਮੋ ਹਰਚਰਣਚਿਨ੍ਤੈਕਸ਼ਰਣਾਃ ॥ 3.86 ॥
ਕਦਾ ਵਾਰਾਣਸ੍ਯਾਂ ਅਮਰਤਟਿਨੀਰੋਧਸਿ ਵਸਨ੍
ਵਸਾਨਃ ਕੌਪੀਨਂ ਸ਼ਿਰਸਿ ਨਿਦਧਾਨੋऽਞ੍ਜਲਿਪੁਟਮ੍ ।
ਅਯੇ ਗੌਰੀਨਾਥ ਤ੍ਰਿਪੁਰਹਰ ਸ਼ਮ੍ਭੋ ਤ੍ਰਿਨਯਨ
ਪ੍ਰਸੀਦੇਤ੍ਯਾਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਨਿਮਿषਂ ਇਵ ਨੇष੍ਯਾਮਿ ਦਿਵਸਾਨ੍ ॥ 3.87 ॥
ਉਦ੍ਯਾਨੇषੁ ਵਿਚਿਤ੍ਰਭੋਜਨਵਿਧਿਸ੍ਤੀਵ੍ਰਾਤਿਤੀਵ੍ਰਂ ਤਪਃ
ਕੌਪੀਨਾਵਰਣਂ ਸੁਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਅਮਿਤਂ ਭਿਕ੍षਾਟਨਂ ਮਣ੍ਡਨਮ੍ ।
ਆਸਨ੍ਨਂ ਮਰਣਂ ਚ ਮਙ੍ਗਲਸਮਂ ਯਸ੍ਯਾਂ ਸਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ
ਤਾਂ ਕਾਸ਼ੀਂ ਪਰਿਹृਤ੍ਯ ਹਨ੍ਤ ਵਿਬੁਧੈਰਨ੍ਯਤ੍ਰ ਕਿਂ ਸ੍ਥੀਯਤੇ ॥ 3.87.1 ॥
ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਗਾਙ੍ਗੈਃ ਪਯੋਭਿਃ ਸ਼ੁਚਿਕੁਸੁਮਫਲੈਰਰ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਭੋ ਤ੍ਵਾ
ਧ੍ਯੇਯੇ ਧ੍ਯਾਨਂ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਕ੍षਿਤਿਧਰਕੁਹਰਗ੍ਰਾਵਪਰ੍ਯਙ੍ਕਮੂਲੇ ।
ਆਤ੍ਮਾਰਾਮਃ ਫਲਾਸ਼ੀ ਗੁਰੁਵਚਨਰਤਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਸ੍ਮਰਾਰੇ
ਦੁਃਖਂ ਮੋਕ੍ष੍ਯੇ ਕਦਾਹਂ ਸਮਕਰਚਰਣੇ ਪੁਂਸਿ ਸੇਵਾਸਮੁਤ੍ਥਮ੍ ॥ 3.88 ॥
ਏਕਾਕੀ ਨਿਃਸ੍ਪृਹਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਪਾਣਿਪਾਤ੍ਰੋ ਦਿਗਮ੍ਬਰਃ ।
ਕਦਾ ਸ਼ਮ੍ਭੋ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਕਰ੍ਮਨਿਰ੍ਮੂਲਨਕ੍षਮਃ ॥ 3.89 ॥
ਪਾਣਿਂ ਪਾਤ੍ਰਯਤਾਂ ਨਿਸਰ੍ਗਸ਼ੁਚਿਨਾ ਭੈਕ੍षੇਣ ਸਨ੍ਤੁष੍ਯਤਾਂ
ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਵਾਪਿ ਨਿषੀਦਤਾਂ ਬਹੁਤृਣਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਮੁਹੁਃ ਪਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ ।
ਅਤ੍ਯਾਗੇऽਪਿ ਤਨੋਰਖਣ੍ਡਪਰਮਾਨਨ੍ਦਾਵਬੋਧਸ੍ਪृਸ਼ਾ
ਮਧ੍ਵਾ ਕੋऽਪਿ ਸ਼ਿਵਪ੍ਰਸਾਦਸੁਲਭਃ ਸਮ੍ਪਤ੍ਸ੍ਯਤੇ ਯੋਗਿਨਾਮ੍ ॥ 3.90 ॥
ਕੌਪੀਨਂ ਸ਼ਤਖਣ੍ਡਜਰ੍ਜਰਤਰਂ ਕਨ੍ਥਾ ਪੁਨਸ੍ਤਾਦृਸ਼ੀ
ਨੈਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਨਿਰਪੇਕ੍षਭੈਕ੍ष੍ਯਂ ਅਸ਼ਨਂ ਨਿਦ੍ਰਾ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨੇ ਵਨੇ ।
ਸ੍ਵਾਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯੇਣ ਨਿਰਙ੍ਕੁਸ਼ਂ ਵਿਹਰਣਂ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਦਾ
ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਯੋਗਮਹੋਤ੍ਸਵੇऽਪਿ ਚ ਯਦਿ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਰਾਜ੍ਯੇਨ ਕਿਮ੍ ॥ 3.91 ॥
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਮਣ੍ਡਲੀਮਾਤ੍ਰਂ ਕਿਂ ਲੋਭਾਯ ਮਨਸ੍ਵਿਨਃ ।
ਸ਼ਫਰੀਸ੍ਫੁਰ੍ਤੇਨਾਬ੍ਧਿਃ ਕ੍षੁਬ੍ਧੋ ਨ ਖਲੁ ਜਾਯਤੇ ॥ 3.92 ॥
ਮਾਤਰ੍ਲਕ੍ष੍ਮਿ ਭਜਸ੍ਵ ਕਞ੍ਚਿਦਪਰਂ ਮਤ੍ਕਾਙ੍ਕ੍षਿਣੀ ਮਾ ਸ੍ਮ ਭੂਰ੍
ਭੋਗੇषੁ ਸ੍ਪृਹਯਾਲਵਸ੍ਤਵ ਵਸ਼ੇ ਕਾ ਨਿਃਸ੍ਪृਹਾਣਾਂ ਅਸਿ ।
ਸਦ੍ਯਃ ਸ੍ਯੂਤਪਲਾਸ਼ਪਤ੍ਰਪੁਟਿਕਾਪਾਤ੍ਰੈਃ ਪਵਿਤ੍ਰੀਕृਤੈਰ੍
ਭਿਕ੍षਾਵਸ੍ਤੁਭਿਰੇਵ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਵਯਂ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਸਮੀਹਾਮਹੇ ॥ 3.93 ॥
ਮਹਾਸ਼ਯ੍ਯਾ ਪृਥ੍ਵੀ ਵਿਪੁਲਂ ਉਪਧਾਨਂ ਭੁਜਲਤਾਂ
ਵਿਤਾਨਂ ਚਾਕਾਸ਼ਂ ਵ੍ਯਜਨਂ ਅਨੁਕੂਲੋऽਯਂ ਅਨਿਲਃ ।
ਸ਼ਰਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਦੀਪੋ ਵਿਰਤਿਵਨਿਤਾਸਙ੍ਗਮੁਦਿਤਃ
ਸੁਖੀ ਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਸ਼ੇਤੇ ਮੁਨਿਰਤਨੁਭੂਤਿਰ੍ਨृਪ ਇਵ ॥ 3.94 ॥
ਭਿਕ੍षਾਸੀ ਜਨਮਧ੍ਯਸਙ੍ਗਰਹਿਤਃ ਸ੍ਵਾਯਤ੍ਤਚੇष੍ਟਃ ਸਦਾ
ਹਾਨਾਦਾਨਵਿਰਕ੍ਤਮਾਰ੍ਗਨਿਰਤਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਪਸ੍ਵੀ ਸ੍ਥਿਤਃ ।
ਰਥ੍ਯਾਕੀਰ੍ਣਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਜੀਰ੍ਣਵਸਨਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਨ੍ਥਾਸਨੋ
ਨਿਰ੍ਮਾਨੋ ਨਿਰਹਙ੍ਕृਤਿਃ ਸ਼ਮਸੁਖਾਭੋਗੈਕਬਦ੍ਧਸ੍ਪृਹਃ ॥ 3.95 ॥
ਚਣ੍ਡਾਲਃ ਕਿਂ ਅਯਂ ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਰਥਵਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋऽਥ ਕਿਂ ਤਾਪਸਃ
ਕਿਂ ਵਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਵੇਕਪੇਸ਼ਲਮਤਿਰ੍ਯੋਗੀਸ਼੍ਵਰਃ ਕੋऽਪਿ ਕਿਮ੍ ।
ਇਤ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨਵਿਕਲ੍ਪਜਲ੍ਪਮੁਖਰੈਰਾਭਾष੍ਯਮਾਣਾ ਜਨੈਰ੍
ਨ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਃ ਪਥਿ ਨੈਵ ਤੁष੍ਟਮਨਸੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਯਂ ਯੋਗਿਨਃ ॥ 3.96 ॥
ਹਿਂਸਾਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਅਯਤ੍ਨਲਭ੍ਯਂ ਅਸ਼ਨਂ ਧਾਤ੍ਰਾ ਮਰੁਤ੍ਕਲ੍ਪਿਤਂ
ਵ੍ਯਾਲਾਨਂ ਪਸ਼ਵਸ੍ਤृਣਾਙ੍ਕੁਰਭੁਜਸ੍ਤੁष੍ਟਾਃ ਸ੍ਥਲੀਸ਼ਾਯਿਨਃ ।
ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਲਙ੍ਘਨਕ੍षਮਧਿਯਾਂ ਵृਤ੍ਤਿਃ ਕृਤਾ ਸਾ ਨृਣਾਂ
ਤਾਂ ਅਨ੍ਵੇषਯਤਾਂ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਸਤਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਪ੍ਤਿਂ ਗੁਣਾਃ ॥ 3.97 ॥
ਗਙ੍ਗਾਤੀਰੇ ਹਿਮਗਿਰਿਸ਼ਿਲਾਬਦ੍ਧਪਦ੍ਮਾਸਨਸ੍ਯ
ਬ੍ਰਹ੍ਮਧ੍ਯਾਨਾਭ੍ਯਸਨਵਿਧਿਨਾ ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾਂ ਗਤਸ੍ਯ ।
ਕਿਂ ਤੈਰ੍ਭਾਵ੍ਯਂ ਮਮ ਸੁਦਿਵਸੈਰ੍ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ਙ੍ਕਾਃ
ਕਣ੍ਡੂਯਨ੍ਤੇ ਜਰਠਹਰਿਣਾਃ ਸ੍ਵਾਙ੍ਗਂ ਅਙ੍ਗੇ ਮਦੀਯੇ ॥ 3.98 ॥
ਜੀਰ੍ਣਾਃ ਕਨ੍ਥਾ ਤਤਃ ਕਿਂ ਸਿਤਂ ਅਮਲਪਟਂ ਪਟ੍ਟਸੂਤ੍ਰਂ ਤਤਃ ਕਿਂ
ਏਕਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਤਤਃ ਕਿਂ ਹਯਕਰਿਸੁਗਣੈਰਾਵृਤੋ ਵਾ ਤਤਃ ਕਿਮ੍ ।
ਭਕ੍ਤਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਤਤਃ ਕਿਂ ਕਦਸ਼ਨਂ ਅਥਵਾ ਵਾਸਰਾਨ੍ਤੇ ਤਤਃ ਕਿਂ
ਵ੍ਯਕ੍ਤਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਨ ਵਾਨ੍ਤਰ੍ਮਥਿਤਭਵਭਯਂ ਵੈਭਵਂ ਵਾ ਤਤਃ ਕਿਮ੍ ॥ 3.98.1 ॥
ਪਾਣਿਃ ਪਾਤ੍ਰਂ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਭ੍ਰਮਣਪਰਿਗਤਂ ਭੈਕ੍ष੍ਯਂ ਅਕ੍षਯ੍ਯਂ ਅਨ੍ਨਂ
ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਆਸ਼ਾਦਸ਼ਕਂ ਅਚਪਲਂ ਤਲ੍ਪਂ ਅਸ੍ਵਲ੍ਪਂ ਉਰ੍ਵੀਮ੍ ।
ਯੇषਾਂ ਨਿਃਸਙ੍ਗਤਾਙ੍ਗੀਕਰਣਪਰਿਣਤਸ੍ਵਾਨ੍ਤਸਨ੍ਤੋषਿਣਸ੍ਤੇ
ਧਨ੍ਯਾਃ ਸਨ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਦੈਨ੍ਯਵ੍ਯਤਿਕਰਨਿਕਰਾਃ ਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਮੂਲਯਨ੍ਤਿ ॥ 3.99 ॥
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਾਧਿਪਤਿਤ੍ਵਂ ਏਵ ਵਿਰਸਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਸ਼ਾਸਨੇ
ਤਲ੍ਲਬ੍ਧ੍ਵਾਸਨਵਸ੍ਤ੍ਰਮਾਨਘਟਨੇ ਭੋਗੇ ਰਤਿਂ ਮਾ ਕृਥਾਃ ।
ਭੋਗਃ ਕੋऽਪਿ ਸ ਏਕ ਏਵ ਪਰਮੋ ਨਿਤ੍ਯੋਦਿਤਾ ਜृਮ੍ਭਨੇ
ਯਤ੍ਸ੍ਵਾਦਾਦ੍ਵਿਰਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਿਸਯਾਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਰਾਜ੍ਯਾਦਯਃ ॥ 3.99.1 ॥
ਮਾਤਰ੍ਮੇਦਿਨਿ ਤਾਤ ਮਾਰੁਤਿ ਸਖੇ ਤੇਜਃ ਸੁਬਨ੍ਧੋ ਜਲ
ਭ੍ਰਾਤਰ੍ਵ੍ਯੌਮ੍ਅ ਨਿਬਦ੍ਧ ਏष ਭਵਤਾਂ ਅਨ੍ਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਣਾਮਾਞ੍ਜਲਿਃ ।
ਯੁष੍ਮਤ੍ਸਙ੍ਗਵਸ਼ੋਪਜਾਤਸੁਕृਤਸ੍ਫਾਰਸ੍ਫੁਰਨ੍ਨਿਰ੍ਮਲਜ੍ਞਾਨਾਪਾਸ੍ਤ
ਸਮਸ੍ਤਮੋਹਮਹਿਮਾ ਲੀਨੇ ਪਰਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ॥ 3.100 ॥
ਸ਼ਯ੍ਯਾ ਸ਼ੈਲਸ਼ਿਲਾਗृਹਂ ਗਿਰਿਗੁਹਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤਰੁਣਾਂ ਤ੍ਵਚਃ
ਸਾਰਙ੍ਗਾਃ ਸੁਹृਦੋ ਨਨੁ ਕ੍षਿਤਿਰੁਹਾਂ ਵृਤ੍ਤਿਃ ਫਲੈਃ ਕੌਮ੍ਅਲੈਃ ।
ਯੇਸਾਂ ਨਿਰ੍ਝਰਂ ਅਮ੍ਬੁਪਾਨਂ ਉਚਿਤਂ ਰਤ੍ਯੈ ਤੁ ਵਿਦ੍ਯਾਙ੍ਗਨਾ
ਮਨ੍ਯੇ ਤੇ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਾਃ ਸ਼ਿਰਸਿ ਯਰਿ ਬਦ੍ਧੋ ਨ ਸੇਵਾਞ੍ਜਲਿਃ ॥ 3.101 ॥
ਧੈਰ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯ ਪਿਤਾ ਕ੍षਮਾ ਚ ਜਨਨੀ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸ਼੍ਚਿਰਂ ਗੇਹਿਨੀ
ਸਤ੍ਯਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਇਦਂ ਦਯਾ ਚ ਭਗਿਨੀ ਭ੍ਰਾਤਾ ਮਨਃਸਂਯਮਃ ।
ਸ਼ਯ੍ਯਾ ਭੂਮਿਤਲਂ ਦਿਸ਼ੋऽਪਿ ਵਸਨਂ ਜ੍ਞਾਨਾਮृਤਂ ਭੋਜਨਂ
ਹ੍ਯੇਤੇ ਯਸ੍ਯ ਕੁਟੁਮ੍ਬਿਨੋ ਵਦ ਸਖੇ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਭਯਂ ਯੋਗਿਨਃ ॥ 3.102 ॥
ਅਹੋ ਵਾ ਹਾਰੇ ਵਾ ਬਲਵਤਿ ਰਿਪੌ ਵਾ ਸੁਹृਦਿ ਵਾ
ਮਣੌ ਵਾ ਲੋष੍ਠੇ ਵਾ ਕੁਸੁਮਸ਼ਯਨੇ ਵਾ ਦृषਦਿ ਵਾ ।
ਤृਣੇ ਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰੈਣੇ ਵਾ ਮਮ ਸਮਦृਸ਼ੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਦਿਵਸਾਃ
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਪੁਣ੍ਯਾਰਣ੍ਯੇ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਿਵੇਤਿ ਪ੍ਰਲਪਤਃ ॥ 3.103 ॥
Roman (IAST) Transliteration
cūḍottaṃsitacandracārukalikācañcacchikhābhāsvaro
līlādagdhavilolakāmaśalabhaḥ śreyodaśāgre sphuran |
antaḥsphūrjadapāramohatimiraprāgbhāraṃ uccāṭayan
śvetaḥsadmani yogināṃ vijayate jñānapradīpo haraḥ || 3.1 ||
bhrāntaṃ deśaṃ anekadurgaviṣamaṃ prāptaṃ na kiñcitphalaṃ
tyaktvā jātikulābhimānaṃ ucitaṃ sevā kṛtā niṣphalā |
bhuktaṃ mānavivarjitaṃ paragṛheṣvāśaṅkayā kākavat
tṛṣṇe jṛmbhasi pāpakarmapiśune nādyāpi santuṣyasi || 3.2 ||
utkhātaṃ nidhiśaṅkayā kṣititalaṃ dhmātā girerdhātavo
nistīrṇaḥ saritāṃ patirnṛpatayo yatnena santoṣitāḥ |
mantrārādhanatatpareṇa manasā nītāḥ śmaśāne niśāḥ
prāptaḥ kāṇavarāṭako'pi na mayā tṛṣṇe sakāmā bhava || 3.3 ||
khalālāpāḥ sauḍhāḥ kathaṃ api tadārādhanaparairnigṛhyāntar
bāṣpaṃ hasitaṃ api śūnyena manasā |
kṛto vittastambhapratihatadhiyāṃ añjalirapi
tvaṃ āśe moghāśe kima aparaṃ ato nartayasi mām || 3.4 ||
amīṣāṃ prāṇānāṃ tulitavisinīpatrapayasāṃ
kṛte kiṃ nāsmābhirvigalitavivekairvyavasitam |
yadāḍhyānāṃ agre draviṇamadaniḥsañjñamanasāṃ
kṛtaṃ māvavrīḍairnijaguṇakathāpātakaṃ api || 3.5 ||
kṣāntaṃ na kṣamayā gṛhocitasukhaṃ tyaktaṃ na santoṣataḥ
soḍho duḥsahaśītatāpapavanakleśo na taptaṃ tapaḥ |
dhyātaṃ vittaṃ aharniśaṃ nityamitaprāṇairna śambhoḥ padaṃ
tattatkarma kṛtaṃ yadeva munibhistaistaiḥ phalairvañcitāḥ || 3.6 ||
bhogā na bhuktā vayaṃ eva bhuktās
tapo na taptaṃ vayaṃ eva taptāḥ |
kālo na yāto vayaṃ eva yātāstṛṣṇā
na jīrṇā vayaṃ eva jīrṇāḥ || 3.7 ||
balibhirmukhaṃ ākrāntaṃ palitenāṅkitaṃ śiraḥ |
gātrāṇi śithilāyante tṛṣṇaikā taruṇāyate || 3.8 ||
vivekavyākośe vidadhati same śāmyati tṛṣā
pariṣvaṅge tuṅge prasaratitarāṃ sā pariṇatā |
jarājīrṇaiśvaryagrasanagahanākṣepakṛpaṇastṛṣāpātraṃ
yasyāṃ bhavati marutāṃ apyadhipatiḥ || 3.8.1 ||
nivṛttā bhogecchā puruṣabahumāno'pi galitaḥ
samānāḥ svaryātāḥ sapadi suhṛdo jīvitasamāḥ |
śanairyaṣṭyutthānaṃ ghanatimiraruddhe ca nayane
aho mūḍhaḥ kāyastadapi maraṇāpāyacakitaḥ || 3.9 ||
āśā nāma nadī manorathajalā tṛṣṇātaraṅgākulā
rāgagrāhavatī vitarkavihagā dhairyadrumadhvaṃsinī |
mohāvartasudustarātigahanā prottuṅgacintātaṭī
tasyāḥ paragatā viśuddhaṃ alaso nandanti yogīśvarāḥ || 3.10 ||
na saṃsārotpannaṃ caritaṃ anupaśyāmi kuśalaṃ
vipākaḥ puṇyānāṃ janayati bhayaṃ me vimṛśataḥ |
mahadbhiḥ puṇyaughaiściraparigṛhītāśca viṣayā
mahānto jāyante vyasanaṃ iva dātuṃ viṣayiṇām || 3.11 ||
avaśyaṃ yātāraścirataraṃ uṣitvāpi viṣayā
viyoge ko bhedastyajati na jano yatsvayaṃ amūn |
vrajantaḥ svātantryādatulaparitāpāya manasaḥ
svayaṃ tyaktā hyete śamasukhaṃ anantaṃ vidadhati || 3.12 ||
brahmajñānavivekanirmaladhiyaḥ kurvantyaho duṣkaraṃ
yanmuñcantyupabhogabhāñjyapi dhanānyekāntato niḥspṛhāḥ |
samprātānna purā na samprati na ca prāptau dṛḍhapratyayān
vāñchāmātraparigrahānapi paraṃ tyaktuṃ na śaktā vayam || 3.13 ||
dhanyānāṃ girikandareṣu vasatāṃ jyotiḥ paraṃ dhyāyatāmānandāśru
jalaṃ pibanti śakunā niḥśaṅkaṃ aṅkeśayāḥ |
asmākaṃ tu manorathoparacitaprāsādavāpītaṭakrīḍā
kānanakelikautukajuṣāṃ āyuḥ paraṃ kṣīyate || 3.14 ||
bhikṣāśataṃ tadapi nīrasaṃ ekabāraṃ
śayyā ca bhūḥ parijano nijadehamātram |
vastraṃ viśīrṇaśatakhaṇḍamayī ca kanthā
hā hā tathāpi viṣayā na parityajanti || 3.15 ||
stanau māṃsagranthī kanakakalaśāvityupamitī
mukhaṃ śleṣmāgāraṃ tadapi ca śaśāṅkena tulitam |
sravanmūtraklinnaṃ karivaraśiraspardhi jaghanaṃ
muhurnindyaṃ rūpaṃ kavijanaviśeṣairgurukṛtam || 3.16 ||
eko rāgiṣu rājate priyatamādehārdhahārī haro
nīrāgeṣu jano vimuktalalanāsaṅgo na yasmātparaḥ |
durvārasmarabāṇapannagaviṣavyābiddhamugdho janaḥ
śeṣaḥ kāmaviḍambitānna viṣayānbhoktuṃ na moktuṃ kṣamaḥ || 3.17 ||
ajānandāhātmyaṃ patatu śalabhastīvradahane
sa mīno'pyajñānādbaḍiśayutaṃ aśnātu piśitam |
vijānanto'pyete vayaṃ iha viyajjālajaṭilān
na muñcāmaḥ kānāṃ ahaha gahano mohamahimā || 3.18 ||
tṛṣā śuṣyatyāsye pibati salilaṃ śītamadhuraṃ
kṣudhārtaḥ śālyannaṃ kavalayati māṃsādikalitam |
pradīpte kāmāgnau sudṛḍhataraṃ āliṅgati vadhūṃ
pratīkāraṃ vyādhaḥ sukhaṃ iti viparyasyati janaḥ || 3.19 ||
tuṅgaṃ veśma sutāḥ satāṃ abhimatāḥ saṅkhyātigāḥ sampadaḥ
kalyāṇī dayitā vayaśca navaṃ ityajñānamūḍho janaḥ |
matvā viśvaṃ anaśvaraṃ niviśate saṃsārakārāgṛhe
sandṛśya kṣaṇabhaṅguraṃ tadakhilaṃ dhanyastu sannyasyati || 3.20 ||
dīnā dīnamukhaiḥ sadaiva śiśukairākṛṣṭajīrṇāmbarā
krośadbhiḥ kṣudhitairnirannavidhurā dṛśyā na cedgehinī |
yācñābhaṅgabhayena gadgadagalatruṭyadvilīnākṣaraṃ
ko dehīti vadetsvadagdhajaṭharasyārthe manasvī pumān || 3.21 ||
abhimatamahāmānagranthiprabhedapaṭīyasī
gurutaraguṇagrāmābhojasphuṭojjvalacandrikā |
vipulavilallajjāvallīvitānakuṭhārikā
jaṭharapiṭharī duspureyaṃ karoti viḍambanam || 3.22 ||
puṇye grāme vane vā mahati sitapaṭacchannapālī kapāliṃ
hyādāya nyāyagarbhadvijahutahutabhugdhūmadhūmropakaṇṭhe |
dvāraṃ dvāraṃ praviṣṭo varaṃ udaradarīpūraṇāya kṣudhārto
mānī prāṇaiḥ sanātho na punaranudinaṃ tulyakulyesu dīnaḥ || 3.23 ||
gaṅgātaraṅgakaṇaśīkaraśītalāni
vidyādharādhyuṣitacāruśilātalāni |
sthānāni kiṃ himavataḥ pralayaṃ gatāni
yatsāvamānaparapiṇḍaratā manuṣyāḥ || 3.24 ||
kiṃ kandāḥ kandarebhyaḥ pralayaṃ upagatā nirjharā vā giribhyaḥ
pradhvastā vā tarubhyaḥ sarasagalabhṛto valkalinyaśca śākhāḥ |
vīkṣyante yanmukhāni prasabhaṃ apagatapraśrayāṇāṃ khalānāṃ
duḥkhāptasvalpavittasmayapavanavaśānartitabhrūlatāni || 3.25 ||
puṇyairmūlaphalaistathā praṇayinīṃ vṛttiṃ kuruṣvādhunā
bhūśayyāṃ navapallavairakṛpaṇairuttiṣṭha yāvo vanam |
kṣudrāṇāṃ avivekamūḍhamanasāṃ yatreśvarāṇāṃ sadā
vittavyādhivikāravihvalagirāṃ nāmāpi na śrūyate || 3.26 ||
phalaṃ svecchālabhyaṃ prativanaṃ akhedaṃ kṣitiruhāṃ
payaḥ sthāne sthāne śiśiramadhuraṃ puṇyasaritām |
mṛdusparśā śayyā sulalitalatāpallavamayī
sahante santāpaṃ tadapi dhanināṃ dvāri kṛpaṇāḥ || 3.27 ||
ye vartante dhanapatipuraḥ prārthanāduḥkhabhājo
ye cālpatvaṃ dadhati viṣayākṣepaparyāptabuddheḥ |
teṣāṃ antaḥsphuritahasitaṃ vāsarāṇi smareyaṃ
dhyānacchede śikharikuharagrāvaśayyāniṣaṇṇaḥ || 3.28 ||
ye santoṣanirantarapramuditasteṣāṃ na bhinnā mudo
ye tvanye dhanalubdhasaṅkaladhiyastesāṃ na tṛṣṇāhatā |
itthaṃ kasya kṛte kutaḥ sa vidhinā kīdṛkpadaṃ sampadāṃ
svātmanyeva samāptahemamahimā merurna me rocate || 3.29 ||
bhikṣāhāraṃ adainyaṃ apratisukhaṃ bhīticchidaṃ sarvato
durmātsaryamadābhimānamathanaṃ duḥkhaughavidhvaṃsanam |
sarvatrānvahaṃ aprayatnasulabhaṃ sādhupriyaṃ pāvanaṃ
śambhoḥ satraṃ avāyaṃ akṣayanidhiṃ śaṃsanti yogīśvarāḥ || 3.30 ||
bhoge rogabhayaṃ kule cyutibhayaṃ vitte nṛpālādbhayaṃ
māne dainyabhayaṃ bale ripubhayaṃ rūpe jarāyā bhayam |
śāstre vādibhayaṃ guṇe khalabhayaṃ kāye kṛtāntādbhayaṃ
sarvaṃ vastu bhayānvitaṃ bhuvi nṛṇāṃ vairāgyamevābhayam || 3.31 ||
ākrāntaṃ maraṇena janma jarasā cātyujjvalaṃ yauvanaṃ
santoṣo dhanalipsayā śamasukhaṃ prauḍhāṅganāvibhramaiḥ |
lokairmatsaribhirguṇā vanabhuvo vyālairnṛpā durjanair
asthairyeṇa vibhūtayo'pyapahatā grastaṃ na kiṃ kena vā || 3.32 ||
ādhivyādhiśatairjanasya vividhairārogyaṃ unmūlyate
lakṣmīryatra patanti tatra vivṛtadvārā iva vyāpadaḥ |
jātaṃ jātaṃ avaśyaṃ āśu vivaśaṃ mṛtyuḥ karotyātmasāt
tatkiṃ tena niraṅkuśena vidhinā yannirmitaṃ susthiram || 3.33 ||
bhogāstuṅgataraṅgabhaṅgataralāḥ prāṇāḥ kṣaṇadhvaṃsinaḥ
stokānyeva dināni yauvanasukhaṃ sphūrtiḥ priyāsu sthitā |
tatsaṃsāraṃ asāraṃ eva nikhilaṃ buddhvā budhā bodhakā
lokānugrahapeśalena manasā yatnaḥ samādhīyatām || 3.34 ||
bhogā meghavitānamadhyavilasatsaudāminīcañcalā
āyurvāyuvighaṭṭitābjapaṭalīlīnāmbuvadbhaṅguram |
līlā yauvanalālasāstanubhṛtāṃ ityākalayya drutaṃ
yoge dhairyasamādhisiddhisulabhe buddhiṃ vidadhvaṃ budhāḥ || 3.35 ||
āyuḥ kallolalolaṃ katipayadivasasthāyinī yauvanaśrīḥ
arthāḥ saṅkalpakalpā ghanasamayataḍidvibhramā bhogapūgāḥ |
kaṇṭhāśleṣopagūḍhaṃ tadapi ca na ciraṃ yatpriyābhiḥ praṇītaṃ
brahmaṇyāsaktacittā bhavata bhavabhayāmbhodhipāraṃ tarītum || 3.36 ||
kṛcchreṇāmedhyamadhye niyamitatanubhiḥ sthīyate garbhavāse
kāntāviśleṣaduḥkhavyatikaraviṣamo yauvane copabhogaḥ |
vāmākṣīṇāṃ avajñāvihasitavasatirvṛddhabhāvo'nyasādhuḥ
saṃsāre re manuṣyā vadata yadi sukhaṃ svalpaṃ apyasti kiñcit || 3.37 ||
vyāghrīva tiṣṭhati jarā paritarjayantī
rogāśca śatrava iva praharanti deham |
āyuḥ parisravanti bhinnaghaṭādivāmbho
lokastathāpyahitaṃ ācaratīti citram || 3.38 ||
bhogā bhaṅguravṛttayo bahuvidhāstaireva cāyaṃ bhavastat
kasyeha kṛte paribhramata re lokāḥ kṛtaṃ ceṣṭataiḥ |
āśāpāśaśatāpaśāntiviśadaṃ cetaḥsamādhīyatāṃ
kāmotpattivaśātsvadhāmani yadi śraddeyaṃ asmadvacaḥ || 3.39 ||
sakhe dhanyāḥ kecittruṭitabhavabandhavyatikarā
vanānte cittāntarviṣaṃ aviṣayāśītviṣagatāḥ |
śaraccandrajyotsnādhavalagaganābhogasubhagāṃ
nayante ye rātriṃ sukṛtacayacintaikaśaraṇāḥ || 3.39.1 ||
brahmendrādimarudgaṇāṃstṛṇakaṇānyatra sthito manyate
yatsvādādvirasā bhavanti vibhavāstrailokyarājyādayaḥ |
bhogaḥ ko'pi sa eva eka paramo nityodito jṛmbhate
bhoḥ sādho kṣaṇabhaṅgure taditare bhoge ratiṃ mā kṛthāḥ || 3.40 ||
sā ramyā nagarī mahānsa nṛpatiḥ sāmantacakraṃ ca tat
pārśve tasya ca sā vidagdhapariṣattāścandrabimbānanāḥ |
udvṛttaḥ sa rājaputranivahaste vandinastāḥ kathāḥ
sarvaṃ yasya vaśādagātsmṛtipathaṃ kālāya tasmai namaḥ || 3.41 ||
yatrānekaḥ kvacidapi gṛhe tatra tiṣṭhatyathaiko
yatrāpyekastadanu bahavastatra naiko'pi cānte |
itthaṃ neyau rajanidivasau lolayandvāvivākṣau
kālaḥ kalyo bhuvanaphalake krīḍati prāṇiśāraiḥ || 3.42 ||
ādityasya gatāgatairaharahaḥ saṅkṣīyate jīvitaṃ
vyāpārairbahukāryabhāragurubhiḥ kālo'pi na jñāyate |
dṛṣṭvā janmajarāvipattimaraṇaṃ trāsaśca notpadyate
pītvā mohamayīṃ pramādamadirāṃ unmattabhūtaṃ jagat || 3.43 ||
rātriḥ saiva punaḥ sa eva divaso matvā mudhā jantavo
dhāvantyudyaminastathaiva nibhṛtaprārabdhatattatkriyāḥ |
vyāpāraiḥ punaruktabhūtaviṣayairitthaṃ vidhenāmunā
saṃsāreṇa kadarthitā vayaṃ aho mohānna lajjāmahe || 3.44 ||
na dhyānaṃ padaṃ īśvarasya vidhivatsaṃsāravicchittaye
svargadvārakapāṭapāṭanapaṭurdharmo'pi nopārjitaḥ |
nārīpīnapayodharoruyugalaṃ svapne'pi nāliṅgitaṃ
mātuḥ kevalaṃ eva yauvanavanacchede kuṭhārā vayam || 3.45 ||
nābhyastā prativādivṛndadamanī vidyā vinītocitā
khaḍgāgraiḥ karikumbhapīṭhadalanairnākaṃ na nītaṃ yaśaḥ |
kāntākaumalapallavādhararasaḥ pīto na candrodaye
tāruṇyaṃ gataṃ eva niṣphalaṃ aho śūnyālaye dīpavat || 3.46 ||
vidyā nādhigatā kalaṅkarahitā vittaṃ ca nopārjitaṃ
śuśrūṣāpi samāhitena manasā pitrorna sampāditā |
ālolāyatalocanāḥ priyatamāḥ svapne'pi nāliṅgitāḥ
kālo'yaṃ parapiṇḍalolupatayā kākairiva preryate || 3.47 ||
vayaṃ yebhyo jātāściraparigatā eva khalu te
samaṃ yaiḥ saṃvṛddhāḥ smṛtiviṣayatāṃ te'pi gamitāḥ |
idānīṃ ete smaḥ pratidivasaṃ āsannapatanā
gatāstulyāvasthāṃ sikatilanadītīratarubhiḥ || 3.48 ||
āyurvarṣaśataṃ nṛṇāṃ parimitaṃ rātrau tadardhaṃ gataṃ
tasyārdhasya parasya cārdhaṃ aparaṃ bālatvavṛddhatvayoḥ |
śeṣaṃ vyādhiviyogaduḥkhasahitaṃ sevādibhirnīyate
jīve vāritaraṅgacañcalatare saukhyaṃ kutaḥ prāṇinām || 3.49 ||
kṣaṇaṃ bālo bhūtvā kṣaṇaṃ api yuvā kāmarasikaḥ
kṣaṇaṃ vittairhīnaḥ kṣaṇaṃ api ca sampūrṇavibhavaḥ |
jarājīrṇairaṅgairnaṭa iva balīmaṇḍitatanūr
naraḥ saṃsārānte viśati yamadhānīyavanikām || 3.50 ||
tvaṃ rājā vayaṃ apyupāsitaguruprajñābhimānonnatāḥ
khyātastvaṃ vibhavairyaśāṃsi kavayo dikṣu pratanvanti naḥ |
itthaṃ mānadhanātidūraṃ ubhayorapyāvayorantaraṃ
yadyasmāsu parāṅmukho'si vayaṃ apyekāntato niḥspṛhā || 3.51 ||
arthānāṃ īśiṣe tvaṃ vayaṃ api ca girāṃ īśmahe yāvadarthaṃ
śūrastvaṃ vādidarpavyupaśamanavidhāvakṣayaṃ pāṭavaṃ naḥ |
sevante tvāṃ dhanāḍhyā matimalahataye māṃ api śrotukāmāḥ |
mayyapyāsthā na te cettvayi mama nitarāṃ eva rājannanāsthā || 3.52 ||
vayaṃ iha parituṣṭā valkalaistvaṃ dukūlaiḥ
sama iha paritoṣo nirviśeṣo viśeṣaḥ |
sa tu bhavatu daridro yasya tṛṣṇā viśālā
manasi ca parituṣṭe ko'rthavānko daridraḥ || 3.53 ||
phalaṃ alaṃ aśanāya svādu pānāya toyaṃ
kṣitirapi śayanārthaṃ vāsase valkalaṃ ca |
navadhanamadhupānabhrāntasarvendriyāṇāṃ
avinayaṃ anumantuṃ notsahe durjanānām || 3.54 ||
aśnīmahi vayaṃ bhikṣāṃ āśāvāso vasīmahi |
śayīmahi mahīpṛṣṭhe kurvīmahi kiṃ īśvaraiḥ || 3.55 ||
na naṭā nā viṭā na gāyakā na ca sabhyetaravādacuñcavaḥ |
nṛpaṃ īkṣituṃ atra ke vayaṃ stanabhārānamitā na yoṣitaḥ || 3.56 ||
vipulahṛdayairīśairetajjagajjanitaṃ purā
vidhṛtaṃ aparairdattaṃ cānyairvijitya tṛṇaṃ yathā |
iha hi bhuvanānyanyairdhīrāścaturdaśa bhuñjate
katipayapurasvāmye puṃsāṃ ka eṣa madajvaraḥ || 3.57 ||
abhuktāyāṃ yasyāṃ kṣaṇaṃ api na yātaṃ nṛpaśatair
bhuvastasyā lābhe ka iva bahumānaḥ kṣitibhṛtām |
tadaṃśasyāpyaṃśe tadavayaleśe'pi patayo
viṣāde kartavye vidadhati jaḍāḥ pratyuta mudam || 3.58 ||
mṛtpiṇḍo jalarekhayā valayitaḥ sarvo'pyayaṃ nanvaṇuḥ
svāṃśīkṛtya sa eva saṅgaraśatai rājñāṃ gaṇā bhuñjate |
ye dadyurdadato'thavā kiṃ aparaṃ kṣudrā daridraṃ bhṛśaṃ
dhigdhiktānpuruṣādhamāndhanakaṇānvāñchanti tebhyo'pi ye || 3.59 ||
sa jātaḥ ko'pyāsīnmadanaripuṇā mūrdhni dhavalaṃ
kapālaṃ yasyoccairvinihitaṃ alaṅkāravidhaye |
nṛbhiḥ prāṇatrāṇapravaṇamatibhiḥ kaiścidadhunā
namadbhiḥ kaḥ puṃsāṃ ayaṃ atuladarpajvarabharaḥ || 3.60 ||
pareṣāṃ cetāṃsi pratidivasaṃ ārādhya bahudhā
prasādaṃ kiṃ netuṃ viśasi hṛdaya kleśakalitam |
prasanne tvayyantaḥsavayamuditacintāmaṇigaṇo
viviktaḥ saṅkalpaḥ kiṃ abhilaṣitaṃ puṣyati na te || 3.61 ||
satyāṃ eva trilokīsariti haraśiraścumbinīvacchaṭāyāṃ
sadvṛttiṃ kalpayantyāṃ baṭaviṭapabhavairvalkalaiḥ satphalaiśca |
ko'yaṃ vidvānvipattijvarajanitarujātīvaduḥkhāsikānāṃ
vaktraṃ vīkṣeta duḥsthe yadi hi na vibhṛyātsve kuṭumbe'nukampām || 3.61.1 ||
paribhramasi kiṃ mudhā kvacana citta viśrāmyatāṃ
svayaṃ bhavati yadyathā bhavati tattathā nānyathā |
atītaṃ ananusmarannapi ca bhāvyasaṅkalpayannatarkita
samāgamānubhavāmi bhoganāham || 3.62 ||
etasmādviramendriyārthagahanādāyāsakādāśrayaśreyo
mārgaṃ aśeṣaduḥkhaśamanavyāpāradakṣaṃ kṣaṇāt |
svātmībhāvaṃ upaihi santyaja nijāṃ kallolalolaṃ gatiṃ
mā bhūyo bhaja bhaṅgurāṃ bhavaratiṃ cetaḥ prasīdādhunā || 3.63 ||
mohaṃ mārjaya tāṃ upārjaya ratiṃ candrārdhacūḍāmaṇau
cetaḥ svargataraṅgiṇītaṭabhuvāṃ āsaṅgaṃ aṅgīkuru |
ko vā vīciṣu budbudeṣu ca taḍillekhāsu ca śrīṣu ca
jvālāgreṣu ca pannageṣu saridvegeṣu ca capratyayaḥ || 3.64 ||
cetaścintaya mā ramāṃ sakṛdimāṃ asthāyinīṃ āsthayā
bhūpālabhrukuṭīkuṭīviharaṇavyāpārapaṇyāṅganām |
kanthākañcukinaḥ praviśya bhavanadvārāṇi vārāṇasīrathyā
paṅktiṣu pāṇipātrapatitāṃ bhikṣāṃ apekṣāmahe || 3.65 ||
agre gītaṃ sarasakavayaḥ pārśvayordākṣiṇātyāḥ
paścāllīlāvalayaraṇitaṃ cāmaragrāhiṇīnām |
yadyastyevaṃ kuru bhavarasāsvādane lampaṭatvaṃ
no ceccetaḥ praviśa sahasā nirvikalpe samādhau || 3.66 ||
prāptāḥ śriyaḥ sakalakāmadudhāstataḥ kiṃ
nyastaṃ padaṃ śirasi vidviṣatāṃ tataḥ kim |
sampāditāḥ praṇayino vibhavaistataḥ kiṃ
kalpaṃ sthitāstanubhṛtāṃ tanavastataḥ kim || 3.67 ||
bhaktirbhave maraṇajanmabhayaṃ hṛdisthaṃ
sneho na bandhuṣu na manmathajā vikārāḥ |
saṃsarja doṣarahitā vijayā vanāntā
vairāgyaṃ asti kiṃ itaḥ paramarthanīyam || 3.68 ||
tasmādanantaṃ ajaraṃ paramaṃ vikāsi
tadbrahma cintaya kiṃ ebhirasadvikalpaiḥ |
yasyānuṣaṅgiṇa ime bhuvanādhipatyabhogādayaḥ
kṛpaṇalokamatā bhavanti || 3.69 ||
pātālaṃ āviśasi yāsi nabho vilaṅghya
diṅmaṇḍalaṃ bhramasi mānasa cāpalena |
bhrāntyāpi jātu vimalaṃ kathaṃ ātmanīnaṃ
na brahma saṃsarasi nirvṛtiṃ eṣi yena || 3.70 ||
kiṃ vedaiḥ smṛtibhiḥ purāṇapaṭhanaiḥ śāstrairmahāvistaraiḥ
svargagrāmakuṭīnivāsaphaladaiḥ karmakriyāvibhramaiḥ |
muktvaikaṃ bhavaduḥkhabhāraracanāvidhvaṃsakālānalaṃ
svātmānandapadapraveśakalanaṃ śesairvāṇigvṛttibhiḥ || 3.71 ||
nāyaṃ te samayo rahasyaṃ adhunā nidrāti nātho yadi
sthitvā drakṣyati kupyati prabhuriti dvāreṣu yeṣāṃ vacaḥ |
cetastānapahāya yāhi bhavanaṃ devasya viśveśitur
nirdauvārikanirdayoktyaparuṣaṃ niḥsaumaśarmapradam || 3.71.1 ||
yato meruḥ śrīmānnipatati yugāntāgnivalitaḥ
samudrāḥ śuṣyanti pracuramakaragrāhanilayāḥ |
dharā gacchatyantaṃ dharaṇidharapādairapi dhṛtā
śarīre kā vārtā karikalabhakarṇāgracapale || 3.72 ||
gātraṃ saṅkucitaṃ gatirvigalitā bhraṣṭā ca dantāvalir
dṛṣṭirnakṣyati vardhate badhiratā vaktraṃ ca lālāyate |
vākyaṃ nādriyate ca bāndhavajano bhāryā na śuśrūṣate
hā kaṣṭaṃ puruṣasya jīrṇavayasaḥ putro'pyamitrāyate || 3.73 ||
varṇaṃ sitaṃ śirasi vīkṣya śiroruhāṇāṃ
sthānaṃ jarāparibhavasya tadā pumāṃsam |
āropitāṃsthiśatakaṃ parihṛtya yānti
caṇḍālakūpaṃ iva dūrataraṃ taruṇyaḥ || 3.74 ||
yāvatsvasthaṃ idaṃ śarīraṃ arujaṃ yāvacca dūre jarā
yāvaccendriyaśaktirapratihatā yāvatkṣayo nāyuṣaḥ |
ātmaśreyasi tāvadeva viduṣā kāryaḥ prayatno mahān
sandīpte bhavane tu kūpakhananaṃ pratyudyamaḥ kīdṛśaḥ || 3.75 ||
tapasyantaḥ santaḥ kiṃ adhinivasāmaḥ suranadīṃ
guṇodārāndārānuta paricarāmaḥ savinayam |
pibāmaḥ śāstraughānutavividhakāvyāmṛtarasān
na vidmaḥ kiṃ kurmaḥ katipayanimeṣāyuṣi jane || 3.76 ||
durārādhyāścāmī turagacalacittāḥ kṣitibhujo
vayaṃ tu sthūlecchāḥ sumahati phale baddhamanasaḥ |
jarā dehaṃ mṛtyurharati dayitaṃ jīvitaṃ idaṃ
sakhe nānyacchreyo jagati viduṣe'nyatra tapasaḥ || 3.77 ||
māne mlāyini khaṇḍite ca vasuni vyarthe prayāte'rthini
kṣīṇe bandhujane gate parijane naṣṭe śanairyauvane |
yuktaṃ kevalaṃ etadeva sudhiyāṃ yajjahnukanyāpayaḥpūtāgrāva
girīndrakandarataṭīkuñje nivāsaḥ kvacit || 3.78 ||
ramyāścandramarīcayastṛṇavatī ramyā vanāntasthalī
ramyaṃ sādhusamāgamāgatasukhaṃ kāvyeṣu ramyāḥ kathāḥ |
kopopāhitabāṣpabindutaralaṃ ramyaṃ priyāyā mukhaṃ
sarvaṃ ramyaṃ anityatāṃ upagate citte na kiñcitpunaḥ || 3.79 ||
ramyaṃ harmyatalaṃ na kiṃ vasataye śravyaṃ na geyādikaṃ
kiṃ vā prāṇasamāsamāgamasukhaṃ naivādhikaprītaye |
kintu bhrāntapataṅgakṣapavanavyāloladīpāṅkuracchāyā
cañcalaṃ ākalayya sakalaṃ santo vanāntaṃ gatāḥ || 3.80 ||
ā saṃsārāttribhuvanaṃ idaṃ cinvatāṃ tāttādṛṅnaivāsmākaṃ
nayanapadavīṃ śrotramārgaṃ gato vā |
yo'yaṃ dhatte viṣayakariṇo gāḍhagūḍhābhimānakṣīvasyāntaḥ
karaṇakariṇaḥ saṃyamālānalīlām || 3.81 ||
yadetatsvacchandaṃ viharaṇaṃ akārpaṇyaṃ aśanaṃ
sahāryaiḥ saṃvāsaḥ śrutaṃ upaśamaikavrataphalam |
mano mandaspandaṃ bahirapi cirasyāpi vimṛśanna
jāne kasyaiṣā pariṇatirudārasya tapasaḥ || 3.82 ||
jīrṇā eva manorathāśca hṛdaye yātaṃ ca tadyauvanaṃ
hantāṅgeṣu guṇāśbandhyaphalatāṃ yātā guṇajñairvinā |
kiṃ yuktaṃ sahasābhyupaiti balavānkālaḥ kṛtānto'kṣamī
hā jñātaṃ madanāntakāṅghriyugalaṃ muktvāsti nānyo gatiḥ || 3.83 ||
maheśvare vā jagatāṃ adhīśvare
janārdane vā jagadantarātmani |
na vastubhedapratipattirasti me
tathāpi bhaktistaruṇenduśekhare || 3.84 ||
sphuratsphārajyotsnādhavalitatale kvāpi puline
sukhāsīnāḥ śāntadhvantisu rajanīṣu dyusaritaḥ |
bhavābhogodvignāḥ śiva śiva śivetyuccavacasaḥ
kadā yāsyāmo'targatabahulabāṣpākuladaśām || 3.85 ||
mahādevo devaḥ saridapi ca saiṣā surasaridguhā
evāgāraṃ vasanaṃ api tā eva haritaḥ |
suhṛdā kālo'yaṃ vrataṃ idaṃ adainyavrataṃ idaṃ
kiyadvā vakṣyāmo vaṭaviṭapa evāstu dayitā || 3.85.1 ||
vitīrṇe sarvasve taruṇakaruṇāpūrṇahṛdayāḥ
smarantaḥ saṃsāre viguṇapariṇāmāṃ vidhigatim |
vayaṃ puṇyāraṇye pariṇataśaraccandrakiraṇās
triyāmā nesyāmo haracaraṇacintaikaśaraṇāḥ || 3.86 ||
kadā vārāṇasyāṃ amarataṭinīrodhasi vasan
vasānaḥ kaupīnaṃ śirasi nidadhāno'ñjalipuṭam |
aye gaurīnātha tripurahara śambho trinayana
prasīdetyākrośannimiṣaṃ iva neṣyāmi divasān || 3.87 ||
udyāneṣu vicitrabhojanavidhistīvrātitīvraṃ tapaḥ
kaupīnāvaraṇaṃ suvastraṃ amitaṃ bhikṣāṭanaṃ maṇḍanam |
āsannaṃ maraṇaṃ ca maṅgalasamaṃ yasyāṃ samutpadyate
tāṃ kāśīṃ parihṛtya hanta vibudhairanyatra kiṃ sthīyate || 3.87.1 ||
snātvā gāṅgaiḥ payobhiḥ śucikusumaphalairarcayitvā vibho tvā
dhyeye dhyānaṃ niveśya kṣitidharakuharagrāvaparyaṅkamūle |
ātmārāmaḥ phalāśī guruvacanaratastvatprasādātsmarāre
duḥkhaṃ mokṣye kadāhaṃ samakaracaraṇe puṃsi sevāsamuttham || 3.88 ||
ekākī niḥspṛhaḥ śāntaḥ pāṇipātro digambaraḥ |
kadā śambho bhaviṣyāmi karmanirmūlanakṣamaḥ || 3.89 ||
pāṇiṃ pātrayatāṃ nisargaśucinā bhaikṣeṇa santuṣyatāṃ
yatra kvāpi niṣīdatāṃ bahutṛṇaṃ viśvaṃ muhuḥ paśyatām |
atyāge'pi tanorakhaṇḍaparamānandāvabodhaspṛśā
madhvā ko'pi śivaprasādasulabhaḥ sampatsyate yoginām || 3.90 ||
kaupīnaṃ śatakhaṇḍajarjarataraṃ kanthā punastādṛśī
naiścintyaṃ nirapekṣabhaikṣyaṃ aśanaṃ nidrā śmaśāne vane |
svātantryeṇa niraṅkuśaṃ viharaṇaṃ svāntaṃ praśāntaṃ sadā
sthairyaṃ yogamahotsave'pi ca yadi trailokyarājyena kim || 3.91 ||
brahmāṇḍaṃ maṇḍalīmātraṃ kiṃ lobhāya manasvinaḥ |
śapharīsphurtenābdhiḥ kṣubdho na khalu jāyate || 3.92 ||
mātarlakṣmi bhajasva kañcidaparaṃ matkāṅkṣiṇī mā sma bhūr
bhogeṣu spṛhayālavastava vaśe kā niḥspṛhāṇāṃ asi |
sadyaḥ syūtapalāśapatrapuṭikāpātraiḥ pavitrīkṛtair
bhikṣāvastubhireva samprati vayaṃ vṛttiṃ samīhāmahe || 3.93 ||
mahāśayyā pṛthvī vipulaṃ upadhānaṃ bhujalatāṃ
vitānaṃ cākāśaṃ vyajanaṃ anukūlo'yaṃ anilaḥ |
śaraccandro dīpo virativanitāsaṅgamuditaḥ
sukhī śāntaḥ śete muniratanubhūtirnṛpa iva || 3.94 ||
bhikṣāsī janamadhyasaṅgarahitaḥ svāyattaceṣṭaḥ sadā
hānādānaviraktamārganirataḥ kaścittapasvī sthitaḥ |
rathyākīrṇaviśīrṇajīrṇavasanaḥ samprāptakanthāsano
nirmāno nirahaṅkṛtiḥ śamasukhābhogaikabaddhaspṛhaḥ || 3.95 ||
caṇḍālaḥ kiṃ ayaṃ dvijātirathavā śūdro'tha kiṃ tāpasaḥ
kiṃ vā tattvavivekapeśalamatiryogīśvaraḥ ko'pi kim |
ityutpannavikalpajalpamukharairābhāṣyamāṇā janair
na kruddhāḥ pathi naiva tuṣṭamanaso yānti svayaṃ yoginaḥ || 3.96 ||
hiṃsāśūnyaṃ ayatnalabhyaṃ aśanaṃ dhātrā marutkalpitaṃ
vyālānaṃ paśavastṛṇāṅkurabhujastuṣṭāḥ sthalīśāyinaḥ |
saṃsārārṇavalaṅghanakṣamadhiyāṃ vṛttiḥ kṛtā sā nṛṇāṃ
tāṃ anveṣayatāṃ prayānti satataṃ sarvaṃ samāptiṃ guṇāḥ || 3.97 ||
gaṅgātīre himagiriśilābaddhapadmāsanasya
brahmadhyānābhyasanavidhinā yoganidrāṃ gatasya |
kiṃ tairbhāvyaṃ mama sudivasairyatra te nirviśaṅkāḥ
kaṇḍūyante jaraṭhahariṇāḥ svāṅgaṃ aṅge madīye || 3.98 ||
jīrṇāḥ kanthā tataḥ kiṃ sitaṃ amalapaṭaṃ paṭṭasūtraṃ tataḥ kiṃ
ekā bhāryā tataḥ kiṃ hayakarisugaṇairāvṛto vā tataḥ kim |
bhaktaṃ bhuktaṃ tataḥ kiṃ kadaśanaṃ athavā vāsarānte tataḥ kiṃ
vyaktajyotirna vāntarmathitabhavabhayaṃ vaibhavaṃ vā tataḥ kim || 3.98.1 ||
pāṇiḥ pātraṃ pavitraṃ bhramaṇaparigataṃ bhaikṣyaṃ akṣayyaṃ annaṃ
vistīrṇaṃ vastraṃ āśādaśakaṃ acapalaṃ talpaṃ asvalpaṃ urvīm |
yeṣāṃ niḥsaṅgatāṅgīkaraṇapariṇatasvāntasantoṣiṇaste
dhanyāḥ sannyastadainyavyatikaranikarāḥ karma nirmūlayanti || 3.99 ||
trailokyādhipatitvaṃ eva virasaṃ yasminmahāśāsane
tallabdhvāsanavastramānaghaṭane bhoge ratiṃ mā kṛthāḥ |
bhogaḥ ko'pi sa eka eva paramo nityoditā jṛmbhane
yatsvādādvirasā bhavanti visayāstrailokyarājyādayaḥ || 3.99.1 ||
mātarmedini tāta māruti sakhe tejaḥ subandho jala
bhrātarvyauma nibaddha eṣa bhavatāṃ antyaḥ praṇāmāñjaliḥ |
yuṣmatsaṅgavaśopajātasukṛtasphārasphurannirmalajñānāpāsta
samastamohamahimā līne parabrahmaṇi || 3.100 ||
śayyā śailaśilāgṛhaṃ giriguhā vastraṃ taruṇāṃ tvacaḥ
sāraṅgāḥ suhṛdo nanu kṣitiruhāṃ vṛttiḥ phalaiḥ kaumalaiḥ |
yesāṃ nirjharaṃ ambupānaṃ ucitaṃ ratyai tu vidyāṅganā
manye te parameśvarāḥ śirasi yari baddho na sevāñjaliḥ || 3.101 ||
dhairyaṃ yasya pitā kṣamā ca jananī śāntiściraṃ gehinī
satyaṃ mitraṃ idaṃ dayā ca bhaginī bhrātā manaḥsaṃyamaḥ |
śayyā bhūmitalaṃ diśo'pi vasanaṃ jñānāmṛtaṃ bhojanaṃ
hyete yasya kuṭumbino vada sakhe kasmādbhayaṃ yoginaḥ || 3.102 ||
aho vā hāre vā balavati ripau vā suhṛdi vā
maṇau vā loṣṭhe vā kusumaśayane vā dṛṣadi vā |
tṛṇe vā straiṇe vā mama samadṛśo yānti divasāḥ
kvacitpuṇyāraṇye śiva śiva śiveti pralapataḥ || 3.103 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
चूडोत्तंसितचन्द्रचारुकलिकाचञ्चच्छिखाभास्वरो
लीलादग्धविलोलकामशलभः श्रेयोदशाग्रे स्फुरन् ।
अन्तःस्फूर्जद्अपारमोहतिमिरप्राग्भारं उच्चाटयन्
श्वेतःसद्मनि योगिनां विजयते ज्ञानप्रदीपो हरः ॥ 3.1 ॥
भ्रान्तं देशं अनेकदुर्गविषमं प्राप्तं न किञ्चित्फलं
त्यक्त्वा जातिकुलाभिमानं उचितं सेवा कृता निष्फला ।
भुक्तं मानविवर्जितं परगृहेष्वाशङ्कया काकवत्
तृष्णे जृम्भसि पापकर्मपिशुने नाद्यापि सन्तुष्यसि ॥ 3.2 ॥
उत्खातं निधिशङ्कया क्षितितलं ध्माता गिरेर्धातवो
निस्तीर्णः सरितां पतिर्नृपतयो यत्नेन सन्तोषिताः ।
मन्त्राराधनतत्परेण मनसा नीताः श्मशाने निशाः
प्राप्तः काणवराटकोऽपि न मया तृष्णे सकामा भव ॥ 3.3 ॥
खलालापाः सौढाः कथं अपि तद्आराधनपरैर्निगृह्यान्तर्
बाष्पं हसितं अपि शून्येन मनसा ।
कृतो वित्तस्तम्भप्रतिहतधियां अञ्जलिरपि
त्वं आशे मोघाशे किम अपरं अतो नर्तयसि माम् ॥ 3.4 ॥
अमीषां प्राणानां तुलितविसिनीपत्रपयसां
कृते किं नास्माभिर्विगलितविवेकैर्व्यवसितम् ।
यद्आढ्यानां अग्रे द्रविणमदनिःसञ्ज्ञमनसां
कृतं मावव्रीडैर्निजगुणकथापातकं अपि ॥ 3.5 ॥
क्षान्तं न क्षमया गृहोचितसुखं त्यक्तं न सन्तोषतः
सोढो दुःसहशीततापपवनक्लेशो न तप्तं तपः ।
ध्यातं वित्तं अहर्निशं नित्यमितप्राणैर्न शम्भोः पदं
तत्तत्कर्म कृतं यदेव मुनिभिस्तैस्तैः फलैर्वञ्चिताः ॥ 3.6 ॥
भोगा न भुक्ता वयं एव भुक्तास्
तपो न तप्तं वयं एव तप्ताः ।
कालो न यातो वयं एव यातास्तृष्णा
न जीर्णा वयं एव जीर्णाः ॥ 3.7 ॥
बलिभिर्मुखं आक्रान्तं पलितेनाङ्कितं शिरः ।
गात्राणि शिथिलायन्ते तृष्णैका तरुणायते ॥ 3.8 ॥
विवेकव्याकोशे विदधति समे शाम्यति तृषा
परिष्वङ्गे तुङ्गे प्रसरतितरां सा परिणता ।
जराजीर्णैश्वर्यग्रसनगहनाक्षेपकृपणस्तृषापात्रं
यस्यां भवति मरुतां अप्यधिपतिः ॥ 3.8.1 ॥
निवृत्ता भोगेच्छा पुरुषबहुमानोऽपि गलितः
समानाः स्वर्याताः सपदि सुहृदो जीवितसमाः ।
शनैर्यष्ट्युत्थानं घनतिमिररुद्धे च नयने
अहो मूढः कायस्तदपि मरणापायचकितः ॥ 3.9 ॥
आशा नाम नदी मनोरथजला तृष्णातरङ्गाकुला
रागग्राहवती वितर्कविहगा धैर्यद्रुमध्वंसिनी ।
मोहावर्तसुदुस्तरातिगहना प्रोत्तुङ्गचिन्तातटी
तस्याः परगता विशुद्धं अलसो नन्दन्ति योगीश्वराः ॥ 3.10 ॥
न संसारोत्पन्नं चरितं अनुपश्यामि कुशलं
विपाकः पुण्यानां जनयति भयं मे विमृशतः ।
महद्भिः पुण्यौघैश्चिरपरिगृहीताश्च विषया
महान्तो जायन्ते व्यसनं इव दातुं विषयिणाम् ॥ 3.11 ॥
अवश्यं यातारश्चिरतरं उषित्वापि विषया
वियोगे को भेदस्त्यजति न जनो यत्स्वयं अमून् ।
व्रजन्तः स्वातन्त्र्यादतुलपरितापाय मनसः
स्वयं त्यक्ता ह्येते शमसुखं अनन्तं विदधति ॥ 3.12 ॥
ब्रह्मज्ञानविवेकनिर्मलधियः कुर्वन्त्यहो दुष्करं
यन्मुञ्चन्त्युपभोगभाञ्ज्यपि धनान्येकान्ततो निःस्पृहाः ।
सम्प्रातान्न पुरा न सम्प्रति न च प्राप्तौ दृढप्रत्ययान्
वाञ्छामात्रपरिग्रहानपि परं त्यक्तुं न शक्ता वयम् ॥ 3.13 ॥
धन्यानां गिरिकन्दरेषु वसतां ज्योतिः परं ध्यायतामानन्दाश्रु
जलं पिबन्ति शकुना निःशङ्कं अङ्केशयाः ।
अस्माकं तु मनोरथोपरचितप्रासादवापीतटक्रीडा
काननकेलिकौतुकजुषां आयुः परं क्षीयते ॥ 3.14 ॥
भिक्षाशतं तदपि नीरसं एकबारं
शय्या च भूः परिजनो निजदेहमात्रम् ।
वस्त्रं विशीर्णशतखण्डमयी च कन्था
हा हा तथापि विषया न परित्यजन्ति ॥ 3.15 ॥
स्तनौ मांसग्रन्थी कनककलशावित्युपमिती
मुखं श्लेष्मागारं तदपि च शशाङ्केन तुलितम् ।
स्रवन्मूत्रक्लिन्नं करिवरशिरस्पर्धि जघनं
मुहुर्निन्द्यं रूपं कविजनविशेषैर्गुरुकृतम् ॥ 3.16 ॥
एको रागिषु राजते प्रियतमादेहार्धहारी हरो
नीरागेषु जनो विमुक्तललनासङ्गो न यस्मात्परः ।
दुर्वारस्मरबाणपन्नगविषव्याबिद्धमुग्धो जनः
शेषः कामविडम्बितान्न विषयान्भोक्तुं न मोक्तुं क्षमः ॥ 3.17 ॥
अजानन्दाहात्म्यं पततु शलभस्तीव्रदहने
स मीनोऽप्यज्ञानाद्बडिशयुतं अश्नातु पिशितम् ।
विजानन्तोऽप्येते वयं इह वियज्जालजटिलान्
न मुञ्चामः कानां अहह गहनो मोहमहिमा ॥ 3.18 ॥
तृषा शुष्यत्यास्ये पिबति सलिलं शीतमधुरं
क्षुधार्तः शाल्यन्नं कवलयति मांसादिकलितम् ।
प्रदीप्ते कामाग्नौ सुदृढतरं आलिङ्गति वधूं
प्रतीकारं व्याधः सुखं इति विपर्यस्यति जनः ॥ 3.19 ॥
तुङ्गं वेश्म सुताः सतां अभिमताः सङ्ख्यातिगाः सम्पदः
कल्याणी दयिता वयश्च नवं इत्यज्ञानमूढो जनः ।
मत्वा विश्वं अनश्वरं निविशते संसारकारागृहे
सन्दृश्य क्षणभङ्गुरं तदखिलं धन्यस्तु सन्न्यस्यति ॥ 3.20 ॥
दीना दीनमुखैः सदैव शिशुकैराकृष्टजीर्णाम्बरा
क्रोशद्भिः क्षुधितैर्निरन्नविधुरा दृश्या न चेद्गेहिनी ।
याच्ञाभङ्गभयेन गद्गदगलत्रुट्यद्विलीनाक्षरं
को देहीति वदेत्स्वदग्धजठरस्यार्थे मनस्वी पुमान् ॥ 3.21 ॥
अभिमतमहामानग्रन्थिप्रभेदपटीयसी
गुरुतरगुणग्रामाभोजस्फुटोज्ज्वलचन्द्रिका ।
विपुलविलल्लज्जावल्लीवितानकुठारिका
जठरपिठरी दुस्पुरेयं करोति विडम्बनम् ॥ 3.22 ॥
पुण्ये ग्रामे वने वा महति सितपटच्छन्नपाली कपालिं
ह्यादाय न्यायगर्भद्विजहुतहुतभुग्धूमधूम्रोपकण्ठे ।
द्वारं द्वारं प्रविष्टो वरं उदरदरीपूरणाय क्षुधार्तो
मानी प्राणैः सनाथो न पुनरनुदिनं तुल्यकुल्येसु दीनः ॥ 3.23 ॥
गङ्गातरङ्गकणशीकरशीतलानि
विद्याधराध्युषितचारुशिलातलानि ।
स्थानानि किं हिमवतः प्रलयं गतानि
यत्सावमानपरपिण्डरता मनुष्याः ॥ 3.24 ॥
किं कन्दाः कन्दरेभ्यः प्रलयं उपगता निर्झरा वा गिरिभ्यः
प्रध्वस्ता वा तरुभ्यः सरसगलभृतो वल्कलिन्यश्च शाखाः ।
वीक्ष्यन्ते यन्मुखानि प्रसभं अपगतप्रश्रयाणां खलानां
दुःखाप्तस्वल्पवित्तस्मयपवनवशानर्तितभ्रूलतानि ॥ 3.25 ॥
पुण्यैर्मूलफलैस्तथा प्रणयिनीं वृत्तिं कुरुष्वाधुना
भूशय्यां नवपल्लवैरकृपणैरुत्तिष्ठ यावो वनम् ।
क्षुद्राणां अविवेकमूढमनसां यत्रेश्वराणां सदा
वित्तव्याधिविकारविह्वलगिरां नामापि न श्रूयते ॥ 3.26 ॥
फलं स्वेच्छालभ्यं प्रतिवनं अखेदं क्षितिरुहां
पयः स्थाने स्थाने शिशिरमधुरं पुण्यसरिताम् ।
मृदुस्पर्शा शय्या सुललितलतापल्लवमयी
सहन्ते सन्तापं तदपि धनिनां द्वारि कृपणाः ॥ 3.27 ॥
ये वर्तन्ते धनपतिपुरः प्रार्थनादुःखभाजो
ये चाल्पत्वं दधति विषयाक्षेपपर्याप्तबुद्धेः ।
तेषां अन्तःस्फुरितहसितं वासराणि स्मरेयं
ध्यानच्छेदे शिखरिकुहरग्रावशय्यानिषण्णः ॥ 3.28 ॥
ये सन्तोषनिरन्तरप्रमुदितस्तेषां न भिन्ना मुदो
ये त्वन्ये धनलुब्धसङ्कलधियस्तेसां न तृष्णाहता ।
इत्थं कस्य कृते कुतः स विधिना कीदृक्पदं सम्पदां
स्वात्मन्येव समाप्तहेममहिमा मेरुर्न मे रोचते ॥ 3.29 ॥
भिक्षाहारं अदैन्यं अप्रतिसुखं भीतिच्छिदं सर्वतो
दुर्मात्सर्यमदाभिमानमथनं दुःखौघविध्वंसनम् ।
सर्वत्रान्वहं अप्रयत्नसुलभं साधुप्रियं पावनं
शम्भोः सत्रं अवायं अक्षयनिधिं शंसन्ति योगीश्वराः ॥ 3.30 ॥
भोगे रोगभयं कुले च्युतिभयं वित्ते नृपालाद्भयं
माने दैन्यभयं बले रिपुभयं रूपे जराया भयम् ।
शास्त्रे वादिभयं गुणे खलभयं काये कृतान्ताद्भयं
सर्वं वस्तु भयान्वितं भुवि नृणां वैराग्यमेवाभयम् ॥ 3.31 ॥
आक्रान्तं मरणेन जन्म जरसा चात्युज्ज्वलं यौवनं
सन्तोषो धनलिप्सया शमसुखं प्रौढाङ्गनाविभ्रमैः ।
लोकैर्मत्सरिभिर्गुणा वनभुवो व्यालैर्नृपा दुर्जनैर्
अस्थैर्येण विभूतयोऽप्यपहता ग्रस्तं न किं केन वा ॥ 3.32 ॥
आधिव्याधिशतैर्जनस्य विविधैरारोग्यं उन्मूल्यते
लक्ष्मीर्यत्र पतन्ति तत्र विवृतद्वारा इव व्यापदः ।
जातं जातं अवश्यं आशु विवशं मृत्युः करोत्यात्मसात्
तत्किं तेन निरङ्कुशेन विधिना यन्निर्मितं सुस्थिरम् ॥ 3.33 ॥
भोगास्तुङ्गतरङ्गभङ्गतरलाः प्राणाः क्षणध्वंसिनः
स्तोकान्येव दिनानि यौवनसुखं स्फूर्तिः प्रियासु स्थिता ।
तत्संसारं असारं एव निखिलं बुद्ध्वा बुधा बोधका
लोकानुग्रहपेशलेन मनसा यत्नः समाधीयताम् ॥ 3.34 ॥
भोगा मेघवितानमध्यविलसत्सौदामिनीचञ्चला
आयुर्वायुविघट्टिताब्जपटलीलीनाम्बुवद्भङ्गुरम् ।
लीला यौवनलालसास्तनुभृतां इत्याकलय्य द्रुतं
योगे धैर्यसमाधिसिद्धिसुलभे बुद्धिं विदध्वं बुधाः ॥ 3.35 ॥
आयुः कल्लोललोलं कतिपयदिवसस्थायिनी यौवनश्रीः
अर्थाः सङ्कल्पकल्पा घनसमयतडिद्विभ्रमा भोगपूगाः ।
कण्ठाश्लेषोपगूढं तदपि च न चिरं यत्प्रियाभिः प्रणीतं
ब्रह्मण्यासक्तचित्ता भवत भवभयाम्भोधिपारं तरीतुम् ॥ 3.36 ॥
कृच्छ्रेणामेध्यमध्ये नियमिततनुभिः स्थीयते गर्भवासे
कान्ताविश्लेषदुःखव्यतिकरविषमो यौवने चोपभोगः ।
वामाक्षीणां अवज्ञाविहसितवसतिर्वृद्धभावोऽन्यसाधुः
संसारे रे मनुष्या वदत यदि सुखं स्वल्पं अप्यस्ति किञ्चित् ॥ 3.37 ॥
व्याघ्रीव तिष्ठति जरा परितर्जयन्ती
रोगाश्च शत्रव इव प्रहरन्ति देहम् ।
आयुः परिस्रवन्ति भिन्नघटादिवाम्भो
लोकस्तथाप्यहितं आचरतीति चित्रम् ॥ 3.38 ॥
भोगा भङ्गुरवृत्तयो बहुविधास्तैरेव चायं भवस्तत्
कस्येह कृते परिभ्रमत रे लोकाः कृतं चेष्टतैः ।
आशापाशशतापशान्तिविशदं चेतःसमाधीयतां
कामोत्पत्तिवशात्स्वधामनि यदि श्रद्देयं अस्मद्वचः ॥ 3.39 ॥
सखे धन्याः केचित्त्रुटितभवबन्धव्यतिकरा
वनान्ते चित्तान्तर्विषं अविषयाशीत्विषगताः ।
शरच्चन्द्रज्योत्स्नाधवलगगनाभोगसुभगां
नयन्ते ये रात्रिं सुकृतचयचिन्तैकशरणाः ॥ 3.39.1 ॥
ब्रह्मेन्द्रादिमरुद्गणांस्तृणकणान्यत्र स्थितो मन्यते
यत्स्वादाद्विरसा भवन्ति विभवास्त्रैलोक्यराज्यादयः ।
भोगः कोऽपि स एव एक परमो नित्योदितो जृम्भते
भोः साधो क्षणभङ्गुरे तदितरे भोगे रतिं मा कृथाः ॥ 3.40 ॥
सा रम्या नगरी महान्स नृपतिः सामन्तचक्रं च तत्
पार्श्वे तस्य च सा विदग्धपरिषत्ताश्चन्द्रबिम्बाननाः ।
उद्वृत्तः स राजपुत्रनिवहस्ते वन्दिनस्ताः कथाः
सर्वं यस्य वशादगात्स्मृतिपथं कालाय तस्मै नमः ॥ 3.41 ॥
यत्रानेकः क्वचिदपि गृहे तत्र तिष्ठत्यथैको
यत्राप्येकस्तदनु बहवस्तत्र नैकोऽपि चान्ते ।
इत्थं नेयौ रजनिदिवसौ लोलयन्द्वाविवाक्षौ
कालः कल्यो भुवनफलके क्रीडति प्राणिशारैः ॥ 3.42 ॥
आदित्यस्य गतागतैरहरहः सङ्क्षीयते जीवितं
व्यापारैर्बहुकार्यभारगुरुभिः कालोऽपि न ज्ञायते ।
दृष्ट्वा जन्मजराविपत्तिमरणं त्रासश्च नोत्पद्यते
पीत्वा मोहमयीं प्रमादमदिरां उन्मत्तभूतं जगत् ॥ 3.43 ॥
रात्रिः सैव पुनः स एव दिवसो मत्वा मुधा जन्तवो
धावन्त्युद्यमिनस्तथैव निभृतप्रारब्धतत्तत्क्रियाः ।
व्यापारैः पुनर्उक्तभूतविषयैरित्थं विधेनामुना
संसारेण कदर्थिता वयं अहो मोहान्न लज्जामहे ॥ 3.44 ॥
न ध्यानं पदं ईश्वरस्य विधिवत्संसारविच्छित्तये
स्वर्गद्वारकपाटपाटनपटुर्धर्मोऽपि नोपार्जितः ।
नारीपीनपयोधरोरुयुगलं स्वप्नेऽपि नालिङ्गितं
मातुः केवलं एव यौवनवनच्छेदे कुठारा वयम् ॥ 3.45 ॥
नाभ्यस्ता प्रतिवादिवृन्ददमनी विद्या विनीतोचिता
खड्गाग्रैः करिकुम्भपीठदलनैर्नाकं न नीतं यशः ।
कान्ताकौम्अलपल्लवाधररसः पीतो न चन्द्रोदये
तारुण्यं गतं एव निष्फलं अहो शून्यालये दीपवत् ॥ 3.46 ॥
विद्या नाधिगता कलङ्करहिता वित्तं च नोपार्जितं
शुश्रूषापि समाहितेन मनसा पित्रोर्न सम्पादिता ।
आलोलायतलोचनाः प्रियतमाः स्वप्नेऽपि नालिङ्गिताः
कालोऽयं परपिण्डलोलुपतया काकैरिव प्रेर्यते ॥ 3.47 ॥
वयं येभ्यो जाताश्चिरपरिगता एव खलु ते
समं यैः संवृद्धाः स्मृतिविषयतां तेऽपि गमिताः ।
इदानीं एते स्मः प्रतिदिवसं आसन्नपतना
गतास्तुल्यावस्थां सिकतिलनदीतीरतरुभिः ॥ 3.48 ॥
आयुर्वर्षशतं नृणां परिमितं रात्रौ तद्अर्धं गतं
तस्यार्धस्य परस्य चार्धं अपरं बालत्ववृद्धत्वयोः ।
शेषं व्याधिवियोगदुःखसहितं सेवादिभिर्नीयते
जीवे वारितरङ्गचञ्चलतरे सौख्यं कुतः प्राणिनाम् ॥ 3.49 ॥
क्षणं बालो भूत्वा क्षणं अपि युवा कामरसिकः
क्षणं वित्तैर्हीनः क्षणं अपि च सम्पूर्णविभवः ।
जराजीर्णैरङ्गैर्नट इव बलीमण्डिततनूर्
नरः संसारान्ते विशति यमधानीयवनिकाम् ॥ 3.50 ॥
त्वं राजा वयं अप्युपासितगुरुप्रज्ञाभिमानोन्नताः
ख्यातस्त्वं विभवैर्यशांसि कवयो दिक्षु प्रतन्वन्ति नः ।
इत्थं मानधनातिदूरं उभयोरप्यावयोरन्तरं
यद्यस्मासु पराङ्मुखोऽसि वयं अप्येकान्ततो निःस्पृहा ॥ 3.51 ॥
अर्थानां ईशिषे त्वं वयं अपि च गिरां ईश्महे यावदर्थं
शूरस्त्वं वादिदर्पव्युपशमनविधावक्षयं पाटवं नः ।
सेवन्ते त्वां धनाढ्या मतिमलहतये मां अपि श्रोतुकामाः ।
मय्यप्यास्था न ते चेत्त्वयि मम नितरां एव राजन्ननास्था ॥ 3.52 ॥
वयं इह परितुष्टा वल्कलैस्त्वं दुकूलैः
सम इह परितोषो निर्विशेषो विशेषः ।
स तु भवतु दरिद्रो यस्य तृष्णा विशाला
मनसि च परितुष्टे कोऽर्थवान्को दरिद्रः ॥ 3.53 ॥
फलं अलं अशनाय स्वादु पानाय तोयं
क्षितिरपि शयनार्थं वाससे वल्कलं च ।
नवधनमधुपानभ्रान्तसर्वेन्द्रियाणां
अविनयं अनुमन्तुं नोत्सहे दुर्जनानाम् ॥ 3.54 ॥
अश्नीमहि वयं भिक्षां आशावासो वसीमहि ।
शयीमहि महीपृष्ठे कुर्वीमहि किं ईश्वरैः ॥ 3.55 ॥
न नटा ना विटा न गायका न च सभ्येतरवादचुञ्चवः ।
नृपं ईक्षितुं अत्र के वयं स्तनभारानमिता न योषितः ॥ 3.56 ॥
विपुलहृदयैरीशैरेतज्जगज्जनितं पुरा
विधृतं अपरैर्दत्तं चान्यैर्विजित्य तृणं यथा ।
इह हि भुवनान्यन्यैर्धीराश्चतुर्दश भुञ्जते
कतिपयपुरस्वाम्ये पुंसां क एष मदज्वरः ॥ 3.57 ॥
अभुक्तायां यस्यां क्षणं अपि न यातं नृपशतैर्
भुवस्तस्या लाभे क इव बहुमानः क्षितिभृताम् ।
तद्अंशस्याप्यंशे तद्अवयलेशेऽपि पतयो
विषादे कर्तव्ये विदधति जडाः प्रत्युत मुदम् ॥ 3.58 ॥
मृत्पिण्डो जलरेखया वलयितः सर्वोऽप्ययं नन्वणुः
स्वांशीकृत्य स एव सङ्गरशतै राज्ञां गणा भुञ्जते ।
ये दद्युर्ददतोऽथवा किं अपरं क्षुद्रा दरिद्रं भृशं
धिग्धिक्तान्पुरुषाधमान्धनकणान्वाञ्छन्ति तेभ्योऽपि ये ॥ 3.59 ॥
स जातः कोऽप्यासीन्मदनरिपुणा मूर्ध्नि धवलं
कपालं यस्योच्चैर्विनिहितं अलङ्कारविधये ।
नृभिः प्राणत्राणप्रवणमतिभिः कैश्चिदधुना
नमद्भिः कः पुंसां अयं अतुलदर्पज्वरभरः ॥ 3.60 ॥
परेषां चेतांसि प्रतिदिवसं आराध्य बहुधा
प्रसादं किं नेतुं विशसि हृदय क्लेशकलितम् ।
प्रसन्ने त्वय्यन्तःसवयमुदितचिन्तामणिगणो
विविक्तः सङ्कल्पः किं अभिलषितं पुष्यति न ते ॥ 3.61 ॥
सत्यां एव त्रिलोकीसरिति हरशिरश्चुम्बिनीवच्छटायां
सद्वृत्तिं कल्पयन्त्यां बटविटपभवैर्वल्कलैः सत्फलैश्च ।
कोऽयं विद्वान्विपत्तिज्वरजनितरुजातीवदुःखासिकानां
वक्त्रं वीक्षेत दुःस्थे यदि हि न विभृयात्स्वे कुटुम्बेऽनुकम्पाम् ॥ 3.61.1 ॥
परिभ्रमसि किं मुधा क्वचन चित्त विश्राम्यतां
स्वयं भवति यद्यथा भवति तत्तथा नान्यथा ।
अतीतं अननुस्मरन्नपि च भाव्यसङ्कल्पयन्नतर्कित
समागमानुभवामि भोगनाहम् ॥ 3.62 ॥
एतस्माद्विरमेन्द्रियार्थगहनादायासकादाश्रयश्रेयो
मार्गं अशेषदुःखशमनव्यापारदक्षं क्षणात् ।
स्वात्मीभावं उपैहि सन्त्यज निजां कल्लोललोलं गतिं
मा भूयो भज भङ्गुरां भवरतिं चेतः प्रसीदाधुना ॥ 3.63 ॥
मोहं मार्जय तां उपार्जय रतिं चन्द्रार्धचूडामणौ
चेतः स्वर्गतरङ्गिणीतटभुवां आसङ्गं अङ्गीकुरु ।
को वा वीचिषु बुद्बुदेषु च तडिल्लेखासु च श्रीषु च
ज्वालाग्रेषु च पन्नगेषु सरिद्वेगेषु च चप्रत्ययः ॥ 3.64 ॥
चेतश्चिन्तय मा रमां सकृदिमां अस्थायिनीं आस्थया
भूपालभ्रुकुटीकुटीविहरणव्यापारपण्याङ्गनाम् ।
कन्थाकञ्चुकिनः प्रविश्य भवनद्वाराणि वाराणसीरथ्या
पङ्क्तिषु पाणिपात्रपतितां भिक्षां अपेक्षामहे ॥ 3.65 ॥
अग्रे गीतं सरसकवयः पार्श्वयोर्दाक्षिणात्याः
पश्चाल्लीलावलयरणितं चामरग्राहिणीनाम् ।
यद्यस्त्येवं कुरु भवरसास्वादने लम्पटत्वं
नो चेच्चेतः प्रविश सहसा निर्विकल्पे समाधौ ॥ 3.66 ॥
प्राप्ताः श्रियः सकलकामदुधास्ततः किं
न्यस्तं पदं शिरसि विद्विषतां ततः किम् ।
सम्पादिताः प्रणयिनो विभवैस्ततः किं
कल्पं स्थितास्तनुभृतां तनवस्ततः किम् ॥ 3.67 ॥
भक्तिर्भवे मरणजन्मभयं हृदिस्थं
स्नेहो न बन्धुषु न मन्मथजा विकाराः ।
संसर्ज दोषरहिता विजया वनान्ता
वैराग्यं अस्ति किं इतः परमर्थनीयम् ॥ 3.68 ॥
तस्मादनन्तं अजरं परमं विकासि
तद्ब्रह्म चिन्तय किं एभिरसद्विकल्पैः ।
यस्यानुषङ्गिण इमे भुवनाधिपत्यभोगादयः
कृपणलोकमता भवन्ति ॥ 3.69 ॥
पातालं आविशसि यासि नभो विलङ्घ्य
दिङ्मण्डलं भ्रमसि मानस चापलेन ।
भ्रान्त्यापि जातु विमलं कथं आत्मनीनं
न ब्रह्म संसरसि निर्वृतिं एषि येन ॥ 3.70 ॥
किं वेदैः स्मृतिभिः पुराणपठनैः शास्त्रैर्महाविस्तरैः
स्वर्गग्रामकुटीनिवासफलदैः कर्मक्रियाविभ्रमैः ।
मुक्त्वैकं भवदुःखभाररचनाविध्वंसकालानलं
स्वात्मानन्दपदप्रवेशकलनं शेसैर्वाणिग्वृत्तिभिः ॥ 3.71 ॥
नायं ते समयो रहस्यं अधुना निद्राति नाथो यदि
स्थित्वा द्रक्ष्यति कुप्यति प्रभुरिति द्वारेषु येषां वचः ।
चेतस्तानपहाय याहि भवनं देवस्य विश्वेशितुर्
निर्दौवारिकनिर्दयोक्त्य्अपरुषं निःसौम्अशर्मप्रदम् ॥ 3.71.1 ॥
यतो मेरुः श्रीमान्निपतति युगान्ताग्निवलितः
समुद्राः शुष्यन्ति प्रचुरमकरग्राहनिलयाः ।
धरा गच्छत्यन्तं धरणिधरपादैरपि धृता
शरीरे का वार्ता करिकलभकर्णाग्रचपले ॥ 3.72 ॥
गात्रं सङ्कुचितं गतिर्विगलिता भ्रष्टा च दन्तावलिर्
दृष्टिर्नक्ष्यति वर्धते बधिरता वक्त्रं च लालायते ।
वाक्यं नाद्रियते च बान्धवजनो भार्या न शुश्रूषते
हा कष्टं पुरुषस्य जीर्णवयसः पुत्रोऽप्यमित्रायते ॥ 3.73 ॥
वर्णं सितं शिरसि वीक्ष्य शिरोरुहाणां
स्थानं जरापरिभवस्य तदा पुमांसम् ।
आरोपितांस्थिशतकं परिहृत्य यान्ति
चण्डालकूपं इव दूरतरं तरुण्यः ॥ 3.74 ॥
यावत्स्वस्थं इदं शरीरं अरुजं यावच्च दूरे जरा
यावच्चेन्द्रियशक्तिरप्रतिहता यावत्क्षयो नायुषः ।
आत्मश्रेयसि तावदेव विदुषा कार्यः प्रयत्नो महान्
सन्दीप्ते भवने तु कूपखननं प्रत्युद्यमः कीदृशः ॥ 3.75 ॥
तपस्यन्तः सन्तः किं अधिनिवसामः सुरनदीं
गुणोदारान्दारानुत परिचरामः सविनयम् ।
पिबामः शास्त्रौघानुतविविधकाव्यामृतरसान्
न विद्मः किं कुर्मः कतिपयनिमेषायुषि जने ॥ 3.76 ॥
दुराराध्याश्चामी तुरगचलचित्ताः क्षितिभुजो
वयं तु स्थूलेच्छाः सुमहति फले बद्धमनसः ।
जरा देहं मृत्युर्हरति दयितं जीवितं इदं
सखे नान्यच्छ्रेयो जगति विदुषेऽन्यत्र तपसः ॥ 3.77 ॥
माने म्लायिनि खण्डिते च वसुनि व्यर्थे प्रयातेऽर्थिनि
क्षीणे बन्धुजने गते परिजने नष्टे शनैर्यौवने ।
युक्तं केवलं एतदेव सुधियां यज्जह्नुकन्यापयःपूताग्राव
गिरीन्द्रकन्दरतटीकुञ्जे निवासः क्वचित् ॥ 3.78 ॥
रम्याश्चन्द्रमरीचयस्तृणवती रम्या वनान्तस्थली
रम्यं साधुसमागमागतसुखं काव्येषु रम्याः कथाः ।
कोपोपाहितबाष्पबिन्दुतरलं रम्यं प्रियाया मुखं
सर्वं रम्यं अनित्यतां उपगते चित्ते न किञ्चित्पुनः ॥ 3.79 ॥
रम्यं हर्म्यतलं न किं वसतये श्रव्यं न गेयादिकं
किं वा प्राणसमासमागमसुखं नैवाधिकप्रीतये ।
किन्तु भ्रान्तपतङ्गक्षपवनव्यालोलदीपाङ्कुरच्छाया
चञ्चलं आकलय्य सकलं सन्तो वनान्तं गताः ॥ 3.80 ॥
आ संसारात्त्रिभुवनं इदं चिन्वतां तात्तादृङ्नैवास्माकं
नयनपदवीं श्रोत्रमार्गं गतो वा ।
योऽयं धत्ते विषयकरिणो गाढगूढाभिमानक्षीवस्यान्तः
करणकरिणः संयमालानलीलाम् ॥ 3.81 ॥
यदेतत्स्वच्छन्दं विहरणं अकार्पण्यं अशनं
सहार्यैः संवासः श्रुतं उपशमैकव्रतफलम् ।
मनो मन्दस्पन्दं बहिरपि चिरस्यापि विमृशन्न
जाने कस्यैषा परिणतिरुदारस्य तपसः ॥ 3.82 ॥
जीर्णा एव मनोरथाश्च हृदये यातं च तद्यौवनं
हन्ताङ्गेषु गुणाश्बन्ध्यफलतां याता गुणज्ञैर्विना ।
किं युक्तं सहसाभ्युपैति बलवान्कालः कृतान्तोऽक्षमी
हा ज्ञातं मदनान्तकाङ्घ्रियुगलं मुक्त्वास्ति नान्यो गतिः ॥ 3.83 ॥
महेश्वरे वा जगतां अधीश्वरे
जनार्दने वा जगद्अन्तरात्मनि ।
न वस्तुभेदप्रतिपत्तिरस्ति मे
तथापि भक्तिस्तरुणेन्दुशेखरे ॥ 3.84 ॥
स्फुरत्स्फारज्योत्स्नाधवलिततले क्वापि पुलिने
सुखासीनाः शान्तध्वन्तिसु रजनीषु द्युसरितः ।
भवाभोगोद्विग्नाः शिव शिव शिवेत्युच्चवचसः
कदा यास्यामोऽतर्गतबहुलबाष्पाकुलदशाम् ॥ 3.85 ॥
महादेवो देवः सरिदपि च सैषा सुरसरिद्गुहा
एवागारं वसनं अपि ता एव हरितः ।
सुहृदा कालोऽयं व्रतं इदं अदैन्यव्रतं इदं
कियद्वा वक्ष्यामो वटविटप एवास्तु दयिता ॥ 3.85.1 ॥
वितीर्णे सर्वस्वे तरुणकरुणापूर्णहृदयाः
स्मरन्तः संसारे विगुणपरिणामां विधिगतिम् ।
वयं पुण्यारण्ये परिणतशरच्चन्द्रकिरणास्
त्रियामा नेस्यामो हरचरणचिन्तैकशरणाः ॥ 3.86 ॥
कदा वाराणस्यां अमरतटिनीरोधसि वसन्
वसानः कौपीनं शिरसि निदधानोऽञ्जलिपुटम् ।
अये गौरीनाथ त्रिपुरहर शम्भो त्रिनयन
प्रसीदेत्याक्रोशन्निमिषं इव नेष्यामि दिवसान् ॥ 3.87 ॥
उद्यानेषु विचित्रभोजनविधिस्तीव्रातितीव्रं तपः
कौपीनावरणं सुवस्त्रं अमितं भिक्षाटनं मण्डनम् ।
आसन्नं मरणं च मङ्गलसमं यस्यां समुत्पद्यते
तां काशीं परिहृत्य हन्त विबुधैरन्यत्र किं स्थीयते ॥ 3.87.1 ॥
स्नात्वा गाङ्गैः पयोभिः शुचिकुसुमफलैरर्चयित्वा विभो त्वा
ध्येये ध्यानं निवेश्य क्षितिधरकुहरग्रावपर्यङ्कमूले ।
आत्मारामः फलाशी गुरुवचनरतस्त्वत्प्रसादात्स्मरारे
दुःखं मोक्ष्ये कदाहं समकरचरणे पुंसि सेवासमुत्थम् ॥ 3.88 ॥
एकाकी निःस्पृहः शान्तः पाणिपात्रो दिगम्बरः ।
कदा शम्भो भविष्यामि कर्मनिर्मूलनक्षमः ॥ 3.89 ॥
पाणिं पात्रयतां निसर्गशुचिना भैक्षेण सन्तुष्यतां
यत्र क्वापि निषीदतां बहुतृणं विश्वं मुहुः पश्यताम् ।
अत्यागेऽपि तनोरखण्डपरमानन्दावबोधस्पृशा
मध्वा कोऽपि शिवप्रसादसुलभः सम्पत्स्यते योगिनाम् ॥ 3.90 ॥
कौपीनं शतखण्डजर्जरतरं कन्था पुनस्तादृशी
नैश्चिन्त्यं निरपेक्षभैक्ष्यं अशनं निद्रा श्मशाने वने ।
स्वातन्त्र्येण निरङ्कुशं विहरणं स्वान्तं प्रशान्तं सदा
स्थैर्यं योगमहोत्सवेऽपि च यदि त्रैलोक्यराज्येन किम् ॥ 3.91 ॥
ब्रह्माण्डं मण्डलीमात्रं किं लोभाय मनस्विनः ।
शफरीस्फुर्तेनाब्धिः क्षुब्धो न खलु जायते ॥ 3.92 ॥
मातर्लक्ष्मि भजस्व कञ्चिदपरं मत्काङ्क्षिणी मा स्म भूर्
भोगेषु स्पृहयालवस्तव वशे का निःस्पृहाणां असि ।
सद्यः स्यूतपलाशपत्रपुटिकापात्रैः पवित्रीकृतैर्
भिक्षावस्तुभिरेव सम्प्रति वयं वृत्तिं समीहामहे ॥ 3.93 ॥
महाशय्या पृथ्वी विपुलं उपधानं भुजलतां
वितानं चाकाशं व्यजनं अनुकूलोऽयं अनिलः ।
शरच्चन्द्रो दीपो विरतिवनितासङ्गमुदितः
सुखी शान्तः शेते मुनिरतनुभूतिर्नृप इव ॥ 3.94 ॥
भिक्षासी जनमध्यसङ्गरहितः स्वायत्तचेष्टः सदा
हानादानविरक्तमार्गनिरतः कश्चित्तपस्वी स्थितः ।
रथ्याकीर्णविशीर्णजीर्णवसनः सम्प्राप्तकन्थासनो
निर्मानो निरहङ्कृतिः शमसुखाभोगैकबद्धस्पृहः ॥ 3.95 ॥
चण्डालः किं अयं द्विजातिरथवा शूद्रोऽथ किं तापसः
किं वा तत्त्वविवेकपेशलमतिर्योगीश्वरः कोऽपि किम् ।
इत्युत्पन्नविकल्पजल्पमुखरैराभाष्यमाणा जनैर्
न क्रुद्धाः पथि नैव तुष्टमनसो यान्ति स्वयं योगिनः ॥ 3.96 ॥
हिंसाशून्यं अयत्नलभ्यं अशनं धात्रा मरुत्कल्पितं
व्यालानं पशवस्तृणाङ्कुरभुजस्तुष्टाः स्थलीशायिनः ।
संसारार्णवलङ्घनक्षमधियां वृत्तिः कृता सा नृणां
तां अन्वेषयतां प्रयान्ति सततं सर्वं समाप्तिं गुणाः ॥ 3.97 ॥
गङ्गातीरे हिमगिरिशिलाबद्धपद्मासनस्य
ब्रह्मध्यानाभ्यसनविधिना योगनिद्रां गतस्य ।
किं तैर्भाव्यं मम सुदिवसैर्यत्र ते निर्विशङ्काः
कण्डूयन्ते जरठहरिणाः स्वाङ्गं अङ्गे मदीये ॥ 3.98 ॥
जीर्णाः कन्था ततः किं सितं अमलपटं पट्टसूत्रं ततः किं
एका भार्या ततः किं हयकरिसुगणैरावृतो वा ततः किम् ।
भक्तं भुक्तं ततः किं कदशनं अथवा वासरान्ते ततः किं
व्यक्तज्योतिर्न वान्तर्मथितभवभयं वैभवं वा ततः किम् ॥ 3.98.1 ॥
पाणिः पात्रं पवित्रं भ्रमणपरिगतं भैक्ष्यं अक्षय्यं अन्नं
विस्तीर्णं वस्त्रं आशादशकं अचपलं तल्पं अस्वल्पं उर्वीम् ।
येषां निःसङ्गताङ्गीकरणपरिणतस्वान्तसन्तोषिणस्ते
धन्याः सन्न्यस्तदैन्यव्यतिकरनिकराः कर्म निर्मूलयन्ति ॥ 3.99 ॥
त्रैलोक्याधिपतित्वं एव विरसं यस्मिन्महाशासने
तल्लब्ध्वासनवस्त्रमानघटने भोगे रतिं मा कृथाः ।
भोगः कोऽपि स एक एव परमो नित्योदिता जृम्भने
यत्स्वादाद्विरसा भवन्ति विसयास्त्रैलोक्यराज्यादयः ॥ 3.99.1 ॥
मातर्मेदिनि तात मारुति सखे तेजः सुबन्धो जल
भ्रातर्व्यौम्अ निबद्ध एष भवतां अन्त्यः प्रणामाञ्जलिः ।
युष्मत्सङ्गवशोपजातसुकृतस्फारस्फुरन्निर्मलज्ञानापास्त
समस्तमोहमहिमा लीने परब्रह्मणि ॥ 3.100 ॥
शय्या शैलशिलागृहं गिरिगुहा वस्त्रं तरुणां त्वचः
सारङ्गाः सुहृदो ननु क्षितिरुहां वृत्तिः फलैः कौम्अलैः ।
येसां निर्झरं अम्बुपानं उचितं रत्यै तु विद्याङ्गना
मन्ये ते परमेश्वराः शिरसि यरि बद्धो न सेवाञ्जलिः ॥ 3.101 ॥
धैर्यं यस्य पिता क्षमा च जननी शान्तिश्चिरं गेहिनी
सत्यं मित्रं इदं दया च भगिनी भ्राता मनःसंयमः ।
शय्या भूमितलं दिशोऽपि वसनं ज्ञानामृतं भोजनं
ह्येते यस्य कुटुम्बिनो वद सखे कस्माद्भयं योगिनः ॥ 3.102 ॥
अहो वा हारे वा बलवति रिपौ वा सुहृदि वा
मणौ वा लोष्ठे वा कुसुमशयने वा दृषदि वा ।
तृणे वा स्त्रैणे वा मम समदृशो यान्ति दिवसाः
क्वचित्पुण्यारण्ये शिव शिव शिवेति प्रलपतः ॥ 3.103 ॥
cūḍottaṃsitacandracārukalikācañcacchikhābhāsvaro
līlādagdhavilolakāmaśalabhaḥ śreyodaśāgre sphuran |
antaḥsphūrjadapāramohatimiraprāgbhāraṃ uccāṭayan
śvetaḥsadmani yogināṃ vijayate jñānapradīpo haraḥ || 3.1 ||
bhrāntaṃ deśaṃ anekadurgaviṣamaṃ prāptaṃ na kiñcitphalaṃ
tyaktvā jātikulābhimānaṃ ucitaṃ sevā kṛtā niṣphalā |
bhuktaṃ mānavivarjitaṃ paragṛheṣvāśaṅkayā kākavat
tṛṣṇe jṛmbhasi pāpakarmapiśune nādyāpi santuṣyasi || 3.2 ||
utkhātaṃ nidhiśaṅkayā kṣititalaṃ dhmātā girerdhātavo
nistīrṇaḥ saritāṃ patirnṛpatayo yatnena santoṣitāḥ |
mantrārādhanatatpareṇa manasā nītāḥ śmaśāne niśāḥ
prāptaḥ kāṇavarāṭako'pi na mayā tṛṣṇe sakāmā bhava || 3.3 ||
khalālāpāḥ sauḍhāḥ kathaṃ api tadārādhanaparairnigṛhyāntar
bāṣpaṃ hasitaṃ api śūnyena manasā |
kṛto vittastambhapratihatadhiyāṃ añjalirapi
tvaṃ āśe moghāśe kima aparaṃ ato nartayasi mām || 3.4 ||
amīṣāṃ prāṇānāṃ tulitavisinīpatrapayasāṃ
kṛte kiṃ nāsmābhirvigalitavivekairvyavasitam |
yadāḍhyānāṃ agre draviṇamadaniḥsañjñamanasāṃ
kṛtaṃ māvavrīḍairnijaguṇakathāpātakaṃ api || 3.5 ||
kṣāntaṃ na kṣamayā gṛhocitasukhaṃ tyaktaṃ na santoṣataḥ
soḍho duḥsahaśītatāpapavanakleśo na taptaṃ tapaḥ |
dhyātaṃ vittaṃ aharniśaṃ nityamitaprāṇairna śambhoḥ padaṃ
tattatkarma kṛtaṃ yadeva munibhistaistaiḥ phalairvañcitāḥ || 3.6 ||
bhogā na bhuktā vayaṃ eva bhuktās
tapo na taptaṃ vayaṃ eva taptāḥ |
kālo na yāto vayaṃ eva yātāstṛṣṇā
na jīrṇā vayaṃ eva jīrṇāḥ || 3.7 ||
balibhirmukhaṃ ākrāntaṃ palitenāṅkitaṃ śiraḥ |
gātrāṇi śithilāyante tṛṣṇaikā taruṇāyate || 3.8 ||
vivekavyākośe vidadhati same śāmyati tṛṣā
pariṣvaṅge tuṅge prasaratitarāṃ sā pariṇatā |
jarājīrṇaiśvaryagrasanagahanākṣepakṛpaṇastṛṣāpātraṃ
yasyāṃ bhavati marutāṃ apyadhipatiḥ || 3.8.1 ||
nivṛttā bhogecchā puruṣabahumāno'pi galitaḥ
samānāḥ svaryātāḥ sapadi suhṛdo jīvitasamāḥ |
śanairyaṣṭyutthānaṃ ghanatimiraruddhe ca nayane
aho mūḍhaḥ kāyastadapi maraṇāpāyacakitaḥ || 3.9 ||
āśā nāma nadī manorathajalā tṛṣṇātaraṅgākulā
rāgagrāhavatī vitarkavihagā dhairyadrumadhvaṃsinī |
mohāvartasudustarātigahanā prottuṅgacintātaṭī
tasyāḥ paragatā viśuddhaṃ alaso nandanti yogīśvarāḥ || 3.10 ||
na saṃsārotpannaṃ caritaṃ anupaśyāmi kuśalaṃ
vipākaḥ puṇyānāṃ janayati bhayaṃ me vimṛśataḥ |
mahadbhiḥ puṇyaughaiściraparigṛhītāśca viṣayā
mahānto jāyante vyasanaṃ iva dātuṃ viṣayiṇām || 3.11 ||
avaśyaṃ yātāraścirataraṃ uṣitvāpi viṣayā
viyoge ko bhedastyajati na jano yatsvayaṃ amūn |
vrajantaḥ svātantryādatulaparitāpāya manasaḥ
svayaṃ tyaktā hyete śamasukhaṃ anantaṃ vidadhati || 3.12 ||
brahmajñānavivekanirmaladhiyaḥ kurvantyaho duṣkaraṃ
yanmuñcantyupabhogabhāñjyapi dhanānyekāntato niḥspṛhāḥ |
samprātānna purā na samprati na ca prāptau dṛḍhapratyayān
vāñchāmātraparigrahānapi paraṃ tyaktuṃ na śaktā vayam || 3.13 ||
dhanyānāṃ girikandareṣu vasatāṃ jyotiḥ paraṃ dhyāyatāmānandāśru
jalaṃ pibanti śakunā niḥśaṅkaṃ aṅkeśayāḥ |
asmākaṃ tu manorathoparacitaprāsādavāpītaṭakrīḍā
kānanakelikautukajuṣāṃ āyuḥ paraṃ kṣīyate || 3.14 ||
bhikṣāśataṃ tadapi nīrasaṃ ekabāraṃ
śayyā ca bhūḥ parijano nijadehamātram |
vastraṃ viśīrṇaśatakhaṇḍamayī ca kanthā
hā hā tathāpi viṣayā na parityajanti || 3.15 ||
stanau māṃsagranthī kanakakalaśāvityupamitī
mukhaṃ śleṣmāgāraṃ tadapi ca śaśāṅkena tulitam |
sravanmūtraklinnaṃ karivaraśiraspardhi jaghanaṃ
muhurnindyaṃ rūpaṃ kavijanaviśeṣairgurukṛtam || 3.16 ||
eko rāgiṣu rājate priyatamādehārdhahārī haro
nīrāgeṣu jano vimuktalalanāsaṅgo na yasmātparaḥ |
durvārasmarabāṇapannagaviṣavyābiddhamugdho janaḥ
śeṣaḥ kāmaviḍambitānna viṣayānbhoktuṃ na moktuṃ kṣamaḥ || 3.17 ||
ajānandāhātmyaṃ patatu śalabhastīvradahane
sa mīno'pyajñānādbaḍiśayutaṃ aśnātu piśitam |
vijānanto'pyete vayaṃ iha viyajjālajaṭilān
na muñcāmaḥ kānāṃ ahaha gahano mohamahimā || 3.18 ||
tṛṣā śuṣyatyāsye pibati salilaṃ śītamadhuraṃ
kṣudhārtaḥ śālyannaṃ kavalayati māṃsādikalitam |
pradīpte kāmāgnau sudṛḍhataraṃ āliṅgati vadhūṃ
pratīkāraṃ vyādhaḥ sukhaṃ iti viparyasyati janaḥ || 3.19 ||
tuṅgaṃ veśma sutāḥ satāṃ abhimatāḥ saṅkhyātigāḥ sampadaḥ
kalyāṇī dayitā vayaśca navaṃ ityajñānamūḍho janaḥ |
matvā viśvaṃ anaśvaraṃ niviśate saṃsārakārāgṛhe
sandṛśya kṣaṇabhaṅguraṃ tadakhilaṃ dhanyastu sannyasyati || 3.20 ||
dīnā dīnamukhaiḥ sadaiva śiśukairākṛṣṭajīrṇāmbarā
krośadbhiḥ kṣudhitairnirannavidhurā dṛśyā na cedgehinī |
yācñābhaṅgabhayena gadgadagalatruṭyadvilīnākṣaraṃ
ko dehīti vadetsvadagdhajaṭharasyārthe manasvī pumān || 3.21 ||
abhimatamahāmānagranthiprabhedapaṭīyasī
gurutaraguṇagrāmābhojasphuṭojjvalacandrikā |
vipulavilallajjāvallīvitānakuṭhārikā
jaṭharapiṭharī duspureyaṃ karoti viḍambanam || 3.22 ||
puṇye grāme vane vā mahati sitapaṭacchannapālī kapāliṃ
hyādāya nyāyagarbhadvijahutahutabhugdhūmadhūmropakaṇṭhe |
dvāraṃ dvāraṃ praviṣṭo varaṃ udaradarīpūraṇāya kṣudhārto
mānī prāṇaiḥ sanātho na punaranudinaṃ tulyakulyesu dīnaḥ || 3.23 ||
gaṅgātaraṅgakaṇaśīkaraśītalāni
vidyādharādhyuṣitacāruśilātalāni |
sthānāni kiṃ himavataḥ pralayaṃ gatāni
yatsāvamānaparapiṇḍaratā manuṣyāḥ || 3.24 ||
kiṃ kandāḥ kandarebhyaḥ pralayaṃ upagatā nirjharā vā giribhyaḥ
pradhvastā vā tarubhyaḥ sarasagalabhṛto valkalinyaśca śākhāḥ |
vīkṣyante yanmukhāni prasabhaṃ apagatapraśrayāṇāṃ khalānāṃ
duḥkhāptasvalpavittasmayapavanavaśānartitabhrūlatāni || 3.25 ||
puṇyairmūlaphalaistathā praṇayinīṃ vṛttiṃ kuruṣvādhunā
bhūśayyāṃ navapallavairakṛpaṇairuttiṣṭha yāvo vanam |
kṣudrāṇāṃ avivekamūḍhamanasāṃ yatreśvarāṇāṃ sadā
vittavyādhivikāravihvalagirāṃ nāmāpi na śrūyate || 3.26 ||
phalaṃ svecchālabhyaṃ prativanaṃ akhedaṃ kṣitiruhāṃ
payaḥ sthāne sthāne śiśiramadhuraṃ puṇyasaritām |
mṛdusparśā śayyā sulalitalatāpallavamayī
sahante santāpaṃ tadapi dhanināṃ dvāri kṛpaṇāḥ || 3.27 ||
ye vartante dhanapatipuraḥ prārthanāduḥkhabhājo
ye cālpatvaṃ dadhati viṣayākṣepaparyāptabuddheḥ |
teṣāṃ antaḥsphuritahasitaṃ vāsarāṇi smareyaṃ
dhyānacchede śikharikuharagrāvaśayyāniṣaṇṇaḥ || 3.28 ||
ye santoṣanirantarapramuditasteṣāṃ na bhinnā mudo
ye tvanye dhanalubdhasaṅkaladhiyastesāṃ na tṛṣṇāhatā |
itthaṃ kasya kṛte kutaḥ sa vidhinā kīdṛkpadaṃ sampadāṃ
svātmanyeva samāptahemamahimā merurna me rocate || 3.29 ||
bhikṣāhāraṃ adainyaṃ apratisukhaṃ bhīticchidaṃ sarvato
durmātsaryamadābhimānamathanaṃ duḥkhaughavidhvaṃsanam |
sarvatrānvahaṃ aprayatnasulabhaṃ sādhupriyaṃ pāvanaṃ
śambhoḥ satraṃ avāyaṃ akṣayanidhiṃ śaṃsanti yogīśvarāḥ || 3.30 ||
bhoge rogabhayaṃ kule cyutibhayaṃ vitte nṛpālādbhayaṃ
māne dainyabhayaṃ bale ripubhayaṃ rūpe jarāyā bhayam |
śāstre vādibhayaṃ guṇe khalabhayaṃ kāye kṛtāntādbhayaṃ
sarvaṃ vastu bhayānvitaṃ bhuvi nṛṇāṃ vairāgyamevābhayam || 3.31 ||
ākrāntaṃ maraṇena janma jarasā cātyujjvalaṃ yauvanaṃ
santoṣo dhanalipsayā śamasukhaṃ prauḍhāṅganāvibhramaiḥ |
lokairmatsaribhirguṇā vanabhuvo vyālairnṛpā durjanair
asthairyeṇa vibhūtayo'pyapahatā grastaṃ na kiṃ kena vā || 3.32 ||
ādhivyādhiśatairjanasya vividhairārogyaṃ unmūlyate
lakṣmīryatra patanti tatra vivṛtadvārā iva vyāpadaḥ |
jātaṃ jātaṃ avaśyaṃ āśu vivaśaṃ mṛtyuḥ karotyātmasāt
tatkiṃ tena niraṅkuśena vidhinā yannirmitaṃ susthiram || 3.33 ||
bhogāstuṅgataraṅgabhaṅgataralāḥ prāṇāḥ kṣaṇadhvaṃsinaḥ
stokānyeva dināni yauvanasukhaṃ sphūrtiḥ priyāsu sthitā |
tatsaṃsāraṃ asāraṃ eva nikhilaṃ buddhvā budhā bodhakā
lokānugrahapeśalena manasā yatnaḥ samādhīyatām || 3.34 ||
bhogā meghavitānamadhyavilasatsaudāminīcañcalā
āyurvāyuvighaṭṭitābjapaṭalīlīnāmbuvadbhaṅguram |
līlā yauvanalālasāstanubhṛtāṃ ityākalayya drutaṃ
yoge dhairyasamādhisiddhisulabhe buddhiṃ vidadhvaṃ budhāḥ || 3.35 ||
āyuḥ kallolalolaṃ katipayadivasasthāyinī yauvanaśrīḥ
arthāḥ saṅkalpakalpā ghanasamayataḍidvibhramā bhogapūgāḥ |
kaṇṭhāśleṣopagūḍhaṃ tadapi ca na ciraṃ yatpriyābhiḥ praṇītaṃ
brahmaṇyāsaktacittā bhavata bhavabhayāmbhodhipāraṃ tarītum || 3.36 ||
kṛcchreṇāmedhyamadhye niyamitatanubhiḥ sthīyate garbhavāse
kāntāviśleṣaduḥkhavyatikaraviṣamo yauvane copabhogaḥ |
vāmākṣīṇāṃ avajñāvihasitavasatirvṛddhabhāvo'nyasādhuḥ
saṃsāre re manuṣyā vadata yadi sukhaṃ svalpaṃ apyasti kiñcit || 3.37 ||
vyāghrīva tiṣṭhati jarā paritarjayantī
rogāśca śatrava iva praharanti deham |
āyuḥ parisravanti bhinnaghaṭādivāmbho
lokastathāpyahitaṃ ācaratīti citram || 3.38 ||
bhogā bhaṅguravṛttayo bahuvidhāstaireva cāyaṃ bhavastat
kasyeha kṛte paribhramata re lokāḥ kṛtaṃ ceṣṭataiḥ |
āśāpāśaśatāpaśāntiviśadaṃ cetaḥsamādhīyatāṃ
kāmotpattivaśātsvadhāmani yadi śraddeyaṃ asmadvacaḥ || 3.39 ||
sakhe dhanyāḥ kecittruṭitabhavabandhavyatikarā
vanānte cittāntarviṣaṃ aviṣayāśītviṣagatāḥ |
śaraccandrajyotsnādhavalagaganābhogasubhagāṃ
nayante ye rātriṃ sukṛtacayacintaikaśaraṇāḥ || 3.39.1 ||
brahmendrādimarudgaṇāṃstṛṇakaṇānyatra sthito manyate
yatsvādādvirasā bhavanti vibhavāstrailokyarājyādayaḥ |
bhogaḥ ko'pi sa eva eka paramo nityodito jṛmbhate
bhoḥ sādho kṣaṇabhaṅgure taditare bhoge ratiṃ mā kṛthāḥ || 3.40 ||
sā ramyā nagarī mahānsa nṛpatiḥ sāmantacakraṃ ca tat
pārśve tasya ca sā vidagdhapariṣattāścandrabimbānanāḥ |
udvṛttaḥ sa rājaputranivahaste vandinastāḥ kathāḥ
sarvaṃ yasya vaśādagātsmṛtipathaṃ kālāya tasmai namaḥ || 3.41 ||
yatrānekaḥ kvacidapi gṛhe tatra tiṣṭhatyathaiko
yatrāpyekastadanu bahavastatra naiko'pi cānte |
itthaṃ neyau rajanidivasau lolayandvāvivākṣau
kālaḥ kalyo bhuvanaphalake krīḍati prāṇiśāraiḥ || 3.42 ||
ādityasya gatāgatairaharahaḥ saṅkṣīyate jīvitaṃ
vyāpārairbahukāryabhāragurubhiḥ kālo'pi na jñāyate |
dṛṣṭvā janmajarāvipattimaraṇaṃ trāsaśca notpadyate
pītvā mohamayīṃ pramādamadirāṃ unmattabhūtaṃ jagat || 3.43 ||
rātriḥ saiva punaḥ sa eva divaso matvā mudhā jantavo
dhāvantyudyaminastathaiva nibhṛtaprārabdhatattatkriyāḥ |
vyāpāraiḥ punaruktabhūtaviṣayairitthaṃ vidhenāmunā
saṃsāreṇa kadarthitā vayaṃ aho mohānna lajjāmahe || 3.44 ||
na dhyānaṃ padaṃ īśvarasya vidhivatsaṃsāravicchittaye
svargadvārakapāṭapāṭanapaṭurdharmo'pi nopārjitaḥ |
nārīpīnapayodharoruyugalaṃ svapne'pi nāliṅgitaṃ
mātuḥ kevalaṃ eva yauvanavanacchede kuṭhārā vayam || 3.45 ||
nābhyastā prativādivṛndadamanī vidyā vinītocitā
khaḍgāgraiḥ karikumbhapīṭhadalanairnākaṃ na nītaṃ yaśaḥ |
kāntākaumalapallavādhararasaḥ pīto na candrodaye
tāruṇyaṃ gataṃ eva niṣphalaṃ aho śūnyālaye dīpavat || 3.46 ||
vidyā nādhigatā kalaṅkarahitā vittaṃ ca nopārjitaṃ
śuśrūṣāpi samāhitena manasā pitrorna sampāditā |
ālolāyatalocanāḥ priyatamāḥ svapne'pi nāliṅgitāḥ
kālo'yaṃ parapiṇḍalolupatayā kākairiva preryate || 3.47 ||
vayaṃ yebhyo jātāściraparigatā eva khalu te
samaṃ yaiḥ saṃvṛddhāḥ smṛtiviṣayatāṃ te'pi gamitāḥ |
idānīṃ ete smaḥ pratidivasaṃ āsannapatanā
gatāstulyāvasthāṃ sikatilanadītīratarubhiḥ || 3.48 ||
āyurvarṣaśataṃ nṛṇāṃ parimitaṃ rātrau tadardhaṃ gataṃ
tasyārdhasya parasya cārdhaṃ aparaṃ bālatvavṛddhatvayoḥ |
śeṣaṃ vyādhiviyogaduḥkhasahitaṃ sevādibhirnīyate
jīve vāritaraṅgacañcalatare saukhyaṃ kutaḥ prāṇinām || 3.49 ||
kṣaṇaṃ bālo bhūtvā kṣaṇaṃ api yuvā kāmarasikaḥ
kṣaṇaṃ vittairhīnaḥ kṣaṇaṃ api ca sampūrṇavibhavaḥ |
jarājīrṇairaṅgairnaṭa iva balīmaṇḍitatanūr
naraḥ saṃsārānte viśati yamadhānīyavanikām || 3.50 ||
tvaṃ rājā vayaṃ apyupāsitaguruprajñābhimānonnatāḥ
khyātastvaṃ vibhavairyaśāṃsi kavayo dikṣu pratanvanti naḥ |
itthaṃ mānadhanātidūraṃ ubhayorapyāvayorantaraṃ
yadyasmāsu parāṅmukho'si vayaṃ apyekāntato niḥspṛhā || 3.51 ||
arthānāṃ īśiṣe tvaṃ vayaṃ api ca girāṃ īśmahe yāvadarthaṃ
śūrastvaṃ vādidarpavyupaśamanavidhāvakṣayaṃ pāṭavaṃ naḥ |
sevante tvāṃ dhanāḍhyā matimalahataye māṃ api śrotukāmāḥ |
mayyapyāsthā na te cettvayi mama nitarāṃ eva rājannanāsthā || 3.52 ||
vayaṃ iha parituṣṭā valkalaistvaṃ dukūlaiḥ
sama iha paritoṣo nirviśeṣo viśeṣaḥ |
sa tu bhavatu daridro yasya tṛṣṇā viśālā
manasi ca parituṣṭe ko'rthavānko daridraḥ || 3.53 ||
phalaṃ alaṃ aśanāya svādu pānāya toyaṃ
kṣitirapi śayanārthaṃ vāsase valkalaṃ ca |
navadhanamadhupānabhrāntasarvendriyāṇāṃ
avinayaṃ anumantuṃ notsahe durjanānām || 3.54 ||
aśnīmahi vayaṃ bhikṣāṃ āśāvāso vasīmahi |
śayīmahi mahīpṛṣṭhe kurvīmahi kiṃ īśvaraiḥ || 3.55 ||
na naṭā nā viṭā na gāyakā na ca sabhyetaravādacuñcavaḥ |
nṛpaṃ īkṣituṃ atra ke vayaṃ stanabhārānamitā na yoṣitaḥ || 3.56 ||
vipulahṛdayairīśairetajjagajjanitaṃ purā
vidhṛtaṃ aparairdattaṃ cānyairvijitya tṛṇaṃ yathā |
iha hi bhuvanānyanyairdhīrāścaturdaśa bhuñjate
katipayapurasvāmye puṃsāṃ ka eṣa madajvaraḥ || 3.57 ||
abhuktāyāṃ yasyāṃ kṣaṇaṃ api na yātaṃ nṛpaśatair
bhuvastasyā lābhe ka iva bahumānaḥ kṣitibhṛtām |
tadaṃśasyāpyaṃśe tadavayaleśe'pi patayo
viṣāde kartavye vidadhati jaḍāḥ pratyuta mudam || 3.58 ||
mṛtpiṇḍo jalarekhayā valayitaḥ sarvo'pyayaṃ nanvaṇuḥ
svāṃśīkṛtya sa eva saṅgaraśatai rājñāṃ gaṇā bhuñjate |
ye dadyurdadato'thavā kiṃ aparaṃ kṣudrā daridraṃ bhṛśaṃ
dhigdhiktānpuruṣādhamāndhanakaṇānvāñchanti tebhyo'pi ye || 3.59 ||
sa jātaḥ ko'pyāsīnmadanaripuṇā mūrdhni dhavalaṃ
kapālaṃ yasyoccairvinihitaṃ alaṅkāravidhaye |
nṛbhiḥ prāṇatrāṇapravaṇamatibhiḥ kaiścidadhunā
namadbhiḥ kaḥ puṃsāṃ ayaṃ atuladarpajvarabharaḥ || 3.60 ||
pareṣāṃ cetāṃsi pratidivasaṃ ārādhya bahudhā
prasādaṃ kiṃ netuṃ viśasi hṛdaya kleśakalitam |
prasanne tvayyantaḥsavayamuditacintāmaṇigaṇo
viviktaḥ saṅkalpaḥ kiṃ abhilaṣitaṃ puṣyati na te || 3.61 ||
satyāṃ eva trilokīsariti haraśiraścumbinīvacchaṭāyāṃ
sadvṛttiṃ kalpayantyāṃ baṭaviṭapabhavairvalkalaiḥ satphalaiśca |
ko'yaṃ vidvānvipattijvarajanitarujātīvaduḥkhāsikānāṃ
vaktraṃ vīkṣeta duḥsthe yadi hi na vibhṛyātsve kuṭumbe'nukampām || 3.61.1 ||
paribhramasi kiṃ mudhā kvacana citta viśrāmyatāṃ
svayaṃ bhavati yadyathā bhavati tattathā nānyathā |
atītaṃ ananusmarannapi ca bhāvyasaṅkalpayannatarkita
samāgamānubhavāmi bhoganāham || 3.62 ||
etasmādviramendriyārthagahanādāyāsakādāśrayaśreyo
mārgaṃ aśeṣaduḥkhaśamanavyāpāradakṣaṃ kṣaṇāt |
svātmībhāvaṃ upaihi santyaja nijāṃ kallolalolaṃ gatiṃ
mā bhūyo bhaja bhaṅgurāṃ bhavaratiṃ cetaḥ prasīdādhunā || 3.63 ||
mohaṃ mārjaya tāṃ upārjaya ratiṃ candrārdhacūḍāmaṇau
cetaḥ svargataraṅgiṇītaṭabhuvāṃ āsaṅgaṃ aṅgīkuru |
ko vā vīciṣu budbudeṣu ca taḍillekhāsu ca śrīṣu ca
jvālāgreṣu ca pannageṣu saridvegeṣu ca capratyayaḥ || 3.64 ||
cetaścintaya mā ramāṃ sakṛdimāṃ asthāyinīṃ āsthayā
bhūpālabhrukuṭīkuṭīviharaṇavyāpārapaṇyāṅganām |
kanthākañcukinaḥ praviśya bhavanadvārāṇi vārāṇasīrathyā
paṅktiṣu pāṇipātrapatitāṃ bhikṣāṃ apekṣāmahe || 3.65 ||
agre gītaṃ sarasakavayaḥ pārśvayordākṣiṇātyāḥ
paścāllīlāvalayaraṇitaṃ cāmaragrāhiṇīnām |
yadyastyevaṃ kuru bhavarasāsvādane lampaṭatvaṃ
no ceccetaḥ praviśa sahasā nirvikalpe samādhau || 3.66 ||
prāptāḥ śriyaḥ sakalakāmadudhāstataḥ kiṃ
nyastaṃ padaṃ śirasi vidviṣatāṃ tataḥ kim |
sampāditāḥ praṇayino vibhavaistataḥ kiṃ
kalpaṃ sthitāstanubhṛtāṃ tanavastataḥ kim || 3.67 ||
bhaktirbhave maraṇajanmabhayaṃ hṛdisthaṃ
sneho na bandhuṣu na manmathajā vikārāḥ |
saṃsarja doṣarahitā vijayā vanāntā
vairāgyaṃ asti kiṃ itaḥ paramarthanīyam || 3.68 ||
tasmādanantaṃ ajaraṃ paramaṃ vikāsi
tadbrahma cintaya kiṃ ebhirasadvikalpaiḥ |
yasyānuṣaṅgiṇa ime bhuvanādhipatyabhogādayaḥ
kṛpaṇalokamatā bhavanti || 3.69 ||
pātālaṃ āviśasi yāsi nabho vilaṅghya
diṅmaṇḍalaṃ bhramasi mānasa cāpalena |
bhrāntyāpi jātu vimalaṃ kathaṃ ātmanīnaṃ
na brahma saṃsarasi nirvṛtiṃ eṣi yena || 3.70 ||
kiṃ vedaiḥ smṛtibhiḥ purāṇapaṭhanaiḥ śāstrairmahāvistaraiḥ
svargagrāmakuṭīnivāsaphaladaiḥ karmakriyāvibhramaiḥ |
muktvaikaṃ bhavaduḥkhabhāraracanāvidhvaṃsakālānalaṃ
svātmānandapadapraveśakalanaṃ śesairvāṇigvṛttibhiḥ || 3.71 ||
nāyaṃ te samayo rahasyaṃ adhunā nidrāti nātho yadi
sthitvā drakṣyati kupyati prabhuriti dvāreṣu yeṣāṃ vacaḥ |
cetastānapahāya yāhi bhavanaṃ devasya viśveśitur
nirdauvārikanirdayoktyaparuṣaṃ niḥsaumaśarmapradam || 3.71.1 ||
yato meruḥ śrīmānnipatati yugāntāgnivalitaḥ
samudrāḥ śuṣyanti pracuramakaragrāhanilayāḥ |
dharā gacchatyantaṃ dharaṇidharapādairapi dhṛtā
śarīre kā vārtā karikalabhakarṇāgracapale || 3.72 ||
gātraṃ saṅkucitaṃ gatirvigalitā bhraṣṭā ca dantāvalir
dṛṣṭirnakṣyati vardhate badhiratā vaktraṃ ca lālāyate |
vākyaṃ nādriyate ca bāndhavajano bhāryā na śuśrūṣate
hā kaṣṭaṃ puruṣasya jīrṇavayasaḥ putro'pyamitrāyate || 3.73 ||
varṇaṃ sitaṃ śirasi vīkṣya śiroruhāṇāṃ
sthānaṃ jarāparibhavasya tadā pumāṃsam |
āropitāṃsthiśatakaṃ parihṛtya yānti
caṇḍālakūpaṃ iva dūrataraṃ taruṇyaḥ || 3.74 ||
yāvatsvasthaṃ idaṃ śarīraṃ arujaṃ yāvacca dūre jarā
yāvaccendriyaśaktirapratihatā yāvatkṣayo nāyuṣaḥ |
ātmaśreyasi tāvadeva viduṣā kāryaḥ prayatno mahān
sandīpte bhavane tu kūpakhananaṃ pratyudyamaḥ kīdṛśaḥ || 3.75 ||
tapasyantaḥ santaḥ kiṃ adhinivasāmaḥ suranadīṃ
guṇodārāndārānuta paricarāmaḥ savinayam |
pibāmaḥ śāstraughānutavividhakāvyāmṛtarasān
na vidmaḥ kiṃ kurmaḥ katipayanimeṣāyuṣi jane || 3.76 ||
durārādhyāścāmī turagacalacittāḥ kṣitibhujo
vayaṃ tu sthūlecchāḥ sumahati phale baddhamanasaḥ |
jarā dehaṃ mṛtyurharati dayitaṃ jīvitaṃ idaṃ
sakhe nānyacchreyo jagati viduṣe'nyatra tapasaḥ || 3.77 ||
māne mlāyini khaṇḍite ca vasuni vyarthe prayāte'rthini
kṣīṇe bandhujane gate parijane naṣṭe śanairyauvane |
yuktaṃ kevalaṃ etadeva sudhiyāṃ yajjahnukanyāpayaḥpūtāgrāva
girīndrakandarataṭīkuñje nivāsaḥ kvacit || 3.78 ||
ramyāścandramarīcayastṛṇavatī ramyā vanāntasthalī
ramyaṃ sādhusamāgamāgatasukhaṃ kāvyeṣu ramyāḥ kathāḥ |
kopopāhitabāṣpabindutaralaṃ ramyaṃ priyāyā mukhaṃ
sarvaṃ ramyaṃ anityatāṃ upagate citte na kiñcitpunaḥ || 3.79 ||
ramyaṃ harmyatalaṃ na kiṃ vasataye śravyaṃ na geyādikaṃ
kiṃ vā prāṇasamāsamāgamasukhaṃ naivādhikaprītaye |
kintu bhrāntapataṅgakṣapavanavyāloladīpāṅkuracchāyā
cañcalaṃ ākalayya sakalaṃ santo vanāntaṃ gatāḥ || 3.80 ||
ā saṃsārāttribhuvanaṃ idaṃ cinvatāṃ tāttādṛṅnaivāsmākaṃ
nayanapadavīṃ śrotramārgaṃ gato vā |
yo'yaṃ dhatte viṣayakariṇo gāḍhagūḍhābhimānakṣīvasyāntaḥ
karaṇakariṇaḥ saṃyamālānalīlām || 3.81 ||
yadetatsvacchandaṃ viharaṇaṃ akārpaṇyaṃ aśanaṃ
sahāryaiḥ saṃvāsaḥ śrutaṃ upaśamaikavrataphalam |
mano mandaspandaṃ bahirapi cirasyāpi vimṛśanna
jāne kasyaiṣā pariṇatirudārasya tapasaḥ || 3.82 ||
jīrṇā eva manorathāśca hṛdaye yātaṃ ca tadyauvanaṃ
hantāṅgeṣu guṇāśbandhyaphalatāṃ yātā guṇajñairvinā |
kiṃ yuktaṃ sahasābhyupaiti balavānkālaḥ kṛtānto'kṣamī
hā jñātaṃ madanāntakāṅghriyugalaṃ muktvāsti nānyo gatiḥ || 3.83 ||
maheśvare vā jagatāṃ adhīśvare
janārdane vā jagadantarātmani |
na vastubhedapratipattirasti me
tathāpi bhaktistaruṇenduśekhare || 3.84 ||
sphuratsphārajyotsnādhavalitatale kvāpi puline
sukhāsīnāḥ śāntadhvantisu rajanīṣu dyusaritaḥ |
bhavābhogodvignāḥ śiva śiva śivetyuccavacasaḥ
kadā yāsyāmo'targatabahulabāṣpākuladaśām || 3.85 ||
mahādevo devaḥ saridapi ca saiṣā surasaridguhā
evāgāraṃ vasanaṃ api tā eva haritaḥ |
suhṛdā kālo'yaṃ vrataṃ idaṃ adainyavrataṃ idaṃ
kiyadvā vakṣyāmo vaṭaviṭapa evāstu dayitā || 3.85.1 ||
vitīrṇe sarvasve taruṇakaruṇāpūrṇahṛdayāḥ
smarantaḥ saṃsāre viguṇapariṇāmāṃ vidhigatim |
vayaṃ puṇyāraṇye pariṇataśaraccandrakiraṇās
triyāmā nesyāmo haracaraṇacintaikaśaraṇāḥ || 3.86 ||
kadā vārāṇasyāṃ amarataṭinīrodhasi vasan
vasānaḥ kaupīnaṃ śirasi nidadhāno'ñjalipuṭam |
aye gaurīnātha tripurahara śambho trinayana
prasīdetyākrośannimiṣaṃ iva neṣyāmi divasān || 3.87 ||
udyāneṣu vicitrabhojanavidhistīvrātitīvraṃ tapaḥ
kaupīnāvaraṇaṃ suvastraṃ amitaṃ bhikṣāṭanaṃ maṇḍanam |
āsannaṃ maraṇaṃ ca maṅgalasamaṃ yasyāṃ samutpadyate
tāṃ kāśīṃ parihṛtya hanta vibudhairanyatra kiṃ sthīyate || 3.87.1 ||
snātvā gāṅgaiḥ payobhiḥ śucikusumaphalairarcayitvā vibho tvā
dhyeye dhyānaṃ niveśya kṣitidharakuharagrāvaparyaṅkamūle |
ātmārāmaḥ phalāśī guruvacanaratastvatprasādātsmarāre
duḥkhaṃ mokṣye kadāhaṃ samakaracaraṇe puṃsi sevāsamuttham || 3.88 ||
ekākī niḥspṛhaḥ śāntaḥ pāṇipātro digambaraḥ |
kadā śambho bhaviṣyāmi karmanirmūlanakṣamaḥ || 3.89 ||
pāṇiṃ pātrayatāṃ nisargaśucinā bhaikṣeṇa santuṣyatāṃ
yatra kvāpi niṣīdatāṃ bahutṛṇaṃ viśvaṃ muhuḥ paśyatām |
atyāge'pi tanorakhaṇḍaparamānandāvabodhaspṛśā
madhvā ko'pi śivaprasādasulabhaḥ sampatsyate yoginām || 3.90 ||
kaupīnaṃ śatakhaṇḍajarjarataraṃ kanthā punastādṛśī
naiścintyaṃ nirapekṣabhaikṣyaṃ aśanaṃ nidrā śmaśāne vane |
svātantryeṇa niraṅkuśaṃ viharaṇaṃ svāntaṃ praśāntaṃ sadā
sthairyaṃ yogamahotsave'pi ca yadi trailokyarājyena kim || 3.91 ||
brahmāṇḍaṃ maṇḍalīmātraṃ kiṃ lobhāya manasvinaḥ |
śapharīsphurtenābdhiḥ kṣubdho na khalu jāyate || 3.92 ||
mātarlakṣmi bhajasva kañcidaparaṃ matkāṅkṣiṇī mā sma bhūr
bhogeṣu spṛhayālavastava vaśe kā niḥspṛhāṇāṃ asi |
sadyaḥ syūtapalāśapatrapuṭikāpātraiḥ pavitrīkṛtair
bhikṣāvastubhireva samprati vayaṃ vṛttiṃ samīhāmahe || 3.93 ||
mahāśayyā pṛthvī vipulaṃ upadhānaṃ bhujalatāṃ
vitānaṃ cākāśaṃ vyajanaṃ anukūlo'yaṃ anilaḥ |
śaraccandro dīpo virativanitāsaṅgamuditaḥ
sukhī śāntaḥ śete muniratanubhūtirnṛpa iva || 3.94 ||
bhikṣāsī janamadhyasaṅgarahitaḥ svāyattaceṣṭaḥ sadā
hānādānaviraktamārganirataḥ kaścittapasvī sthitaḥ |
rathyākīrṇaviśīrṇajīrṇavasanaḥ samprāptakanthāsano
nirmāno nirahaṅkṛtiḥ śamasukhābhogaikabaddhaspṛhaḥ || 3.95 ||
caṇḍālaḥ kiṃ ayaṃ dvijātirathavā śūdro'tha kiṃ tāpasaḥ
kiṃ vā tattvavivekapeśalamatiryogīśvaraḥ ko'pi kim |
ityutpannavikalpajalpamukharairābhāṣyamāṇā janair
na kruddhāḥ pathi naiva tuṣṭamanaso yānti svayaṃ yoginaḥ || 3.96 ||
hiṃsāśūnyaṃ ayatnalabhyaṃ aśanaṃ dhātrā marutkalpitaṃ
vyālānaṃ paśavastṛṇāṅkurabhujastuṣṭāḥ sthalīśāyinaḥ |
saṃsārārṇavalaṅghanakṣamadhiyāṃ vṛttiḥ kṛtā sā nṛṇāṃ
tāṃ anveṣayatāṃ prayānti satataṃ sarvaṃ samāptiṃ guṇāḥ || 3.97 ||
gaṅgātīre himagiriśilābaddhapadmāsanasya
brahmadhyānābhyasanavidhinā yoganidrāṃ gatasya |
kiṃ tairbhāvyaṃ mama sudivasairyatra te nirviśaṅkāḥ
kaṇḍūyante jaraṭhahariṇāḥ svāṅgaṃ aṅge madīye || 3.98 ||
jīrṇāḥ kanthā tataḥ kiṃ sitaṃ amalapaṭaṃ paṭṭasūtraṃ tataḥ kiṃ
ekā bhāryā tataḥ kiṃ hayakarisugaṇairāvṛto vā tataḥ kim |
bhaktaṃ bhuktaṃ tataḥ kiṃ kadaśanaṃ athavā vāsarānte tataḥ kiṃ
vyaktajyotirna vāntarmathitabhavabhayaṃ vaibhavaṃ vā tataḥ kim || 3.98.1 ||
pāṇiḥ pātraṃ pavitraṃ bhramaṇaparigataṃ bhaikṣyaṃ akṣayyaṃ annaṃ
vistīrṇaṃ vastraṃ āśādaśakaṃ acapalaṃ talpaṃ asvalpaṃ urvīm |
yeṣāṃ niḥsaṅgatāṅgīkaraṇapariṇatasvāntasantoṣiṇaste
dhanyāḥ sannyastadainyavyatikaranikarāḥ karma nirmūlayanti || 3.99 ||
trailokyādhipatitvaṃ eva virasaṃ yasminmahāśāsane
tallabdhvāsanavastramānaghaṭane bhoge ratiṃ mā kṛthāḥ |
bhogaḥ ko'pi sa eka eva paramo nityoditā jṛmbhane
yatsvādādvirasā bhavanti visayāstrailokyarājyādayaḥ || 3.99.1 ||
mātarmedini tāta māruti sakhe tejaḥ subandho jala
bhrātarvyauma nibaddha eṣa bhavatāṃ antyaḥ praṇāmāñjaliḥ |
yuṣmatsaṅgavaśopajātasukṛtasphārasphurannirmalajñānāpāsta
samastamohamahimā līne parabrahmaṇi || 3.100 ||
śayyā śailaśilāgṛhaṃ giriguhā vastraṃ taruṇāṃ tvacaḥ
sāraṅgāḥ suhṛdo nanu kṣitiruhāṃ vṛttiḥ phalaiḥ kaumalaiḥ |
yesāṃ nirjharaṃ ambupānaṃ ucitaṃ ratyai tu vidyāṅganā
manye te parameśvarāḥ śirasi yari baddho na sevāñjaliḥ || 3.101 ||
dhairyaṃ yasya pitā kṣamā ca jananī śāntiściraṃ gehinī
satyaṃ mitraṃ idaṃ dayā ca bhaginī bhrātā manaḥsaṃyamaḥ |
śayyā bhūmitalaṃ diśo'pi vasanaṃ jñānāmṛtaṃ bhojanaṃ
hyete yasya kuṭumbino vada sakhe kasmādbhayaṃ yoginaḥ || 3.102 ||
aho vā hāre vā balavati ripau vā suhṛdi vā
maṇau vā loṣṭhe vā kusumaśayane vā dṛṣadi vā |
tṛṇe vā straiṇe vā mama samadṛśo yānti divasāḥ
kvacitpuṇyāraṇye śiva śiva śiveti pralapataḥ || 3.103 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.