॥ ਸ਼੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ਾਯ ਨਮਃ ॥
॥ ਸ਼੍ਰੀਪਰਮਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ ॥
ਅਥ ਕਥਾ ਪ੍ਰਾਰਮ੍ਭਃ ।
ਅਥ ਪ੍ਰਥਮੋ-ऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸ਼੍ਰੀਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ।
ਏਕਦਾ ਨੈਮਿषਾਰਣ੍ਯੇ ऋषਯ-ਸ਼੍ਸ਼ੌਨਕਾਦਯਃ ।
ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਰ੍ਮੁਨਯ-ਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਸੂਤ-ਮ੍ਪੌਰਾਣਿਕ-ਙ੍ਖਲੁ ॥ 1॥
ऋषਯ ਊਚੁਃ ।
ਵ੍ਰਤੇਨ ਤਪਸਾ ਕਿਂ-ਵਾਁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਵਾਞ੍ਛਿਤ-ਮ੍ਫਲਮ੍ ।
ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਃ ਕਥਯਸ੍ਵ ਮਹਾਮੁਨੇ ॥ 2॥
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ।
ਨਾਰਦੇਨੈਵ ਸਮ੍ਪृष੍ਟੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਕਮਲਾਪਤਿਃ ।
ਸੁਰਰ੍षਯੇ ਯਥੈਵਾਹ ਤਚ੍ਛृਣੁਧ੍ਵਂ ਸਮਾਹਿਤਾਃ ॥ 3॥
ਏਕਦਾ ਨਾਰਦੋ ਯੋਗੀ ਪਰਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਙ੍ਕ੍षਯਾ ।
ਪਰ੍ਯਟਨ੍ ਵਿਵਿਧਾ-ਲ੍ਲੋਁਕਾ-ਨ੍ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕਮੁਪਾਗਤਃ ॥ 4॥
ਤਤੋਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਜਨਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾ-ਨ੍ਨਾਨਾਕ੍ਲੇਸ਼ਸਮਨ੍ਵਿਤਾਨ੍ ।
ਨਾਨਾਯੋਨਿਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਨ੍ ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਮਾਨਾਨ੍ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ ॥ 5॥
ਕੇਨੋਪਾਯੇਨ ਚੈਤੇषਾ-ਨ੍ਦੁਃਖਨਾਸ਼ੋ ਭਵੇਦ੍ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ।
ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਮਨਸਾ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕ-ਙ੍ਗਤਸ੍ਤਦਾ ॥ 6॥
ਤਤ੍ਰ ਨਾਰਾਯਣ-ਨ੍ਦੇਵਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਵਰ੍ਣ-ਞ੍ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਮ੍ ।
ਸ਼ਙ੍ਖ-ਚਕ੍ਰ-ਗਦਾ-ਪਦ੍ਮ-ਵਨਮਾਲਾ-ਵਿਭੂषਿਤਮ੍ ॥ 7॥
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤ-ਨ੍ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ਂ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ।
ਨਮੋ ਵਾਙ੍ਗਮਨਸਾਤੀਤਰੂਪਾਯਾਨਨ੍ਤਸ਼ਕ੍ਤਯੇ ।
ਆਦਿਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਹੀਨਾਯ ਨਿਰ੍ਗੁਣਾਯ ਗੁਣਾਤ੍ਮਨੇ ॥ 8॥
ਸਰ੍ਵੇषਾਮਾਦਿਭੂਤਾਯ ਭਕ੍ਤਾਨਾਮਾਰ੍ਤਿਨਾਸ਼ਿਨੇ ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰ-ਨ੍ਤਤੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨਾਰਦ-ਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਭਾषਤ ॥ 9॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ।
ਕਿਮਰ੍ਥਮਾਗਤੋ-ऽਸਿ ਤ੍ਵ-ਙ੍ਕਿ-ਨ੍ਤੇ ਮਨਸਿ ਵਰ੍ਤਤੇ ।
ਕਥਯਸ੍ਵ ਮਹਾਭਾਗ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵ-ਙ੍ਕਥਾਯਾਮਿ ਤੇ ॥ 10॥
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ।
ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕੇ ਜਨਾ-ਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਨਾਨਾਕ੍ਲੇਸ਼ਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ ।
ਨਨਾਯੋਨਿਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਪਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਾਪਕਰ੍ਮਭਿਃ ॥ 11॥
ਤਤ੍ਕਥਂ ਸ਼ਮਯੇਨ੍ਨਾਥ ਲਘੂਪਾਯੇਨ ਤਦ੍ਵਦ ।
ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵ-ਙ੍ਕृਪਾਸ੍ਤਿ ਯਦਿ ਤੇ ਮਯਿ ॥ 12॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ।
ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟ-ਨ੍ਤ੍ਵਯਾ ਵਤ੍ਸ ਲੋਕਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਙ੍ਕ੍षਯਾ ।
ਯਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਮੋਹ-ਤ੍ਤਚ੍ਛृਣੁष੍ਵ ਵਦਾਮਿ ਤੇ ॥ 13॥
ਵ੍ਰਤਮਸ੍ਤਿ ਮਹਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇ ਚ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ।
ਤਵ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ਮਯਾ ਵਤ੍ਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ-ऽਧੁਨਾ ॥ 14॥
ਸਤ੍ਯਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯੈਵ ਵ੍ਰਤਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਧਾਨਤਃ । (ਸਤ੍ਯਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯੈਵਂ)
ਕृਤ੍ਵਾ ਸਦ੍ਯ-ਸ੍ਸੁਖ-ਮ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਰਤ੍ਰ ਮੋਕ੍षਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਗਵਦ੍ਵਾਕ੍ਯ-ਨ੍ਨਾਰਦੋ ਮੁਨਿਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 15॥
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ।
ਕਿ-ਮ੍ਫਲ-ਙ੍ਕਿਂ-ਵਿਁਧਾਨ-ਞ੍ਚ ਕृਤ-ਙ੍ਕੇਨੈਵ ਤਦ੍ ਵ੍ਰਤਮ੍ ।
ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ-ਵਿਁਸ੍ਤਰਾਦ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਦਾ ਕਾਰ੍ਯਂ-ਵ੍ਰਁਤ-ਮ੍ਪ੍ਰਭੋ ॥ 16॥ (ਕਾਰ੍ਯਂਹਿਤਦ੍ਵ੍ਰਤਮ੍)
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ।
ਦੁਃਖਸ਼ੋਕਾਦਿਸ਼ਮਨ-ਨ੍ਧਨਧਾਨ੍ਯਪ੍ਰਵਰ੍ਧਨਮ੍ ॥ 17॥
ਸੌਭਾਗ੍ਯਸਨ੍ਤਤਿਕਰਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਿਜਯਪ੍ਰਦਮ੍ ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਸ੍ਮਿ-ਨ੍ਦਿਨੇ ਮਰ੍ਤ੍ਯੋ ਭਕ੍ਤਿਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ॥ 18॥
ਸਤ੍ਯਨਾਰਾਯਣ-ਨ੍ਦੇਵਂ-ਯਁਜੇਚ੍ਚੈਵ ਨਿਸ਼ਾਮੁਖੇ ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਰ੍ਬਾਨ੍ਧਵੈਸ਼੍ਚੈਵ ਸਹਿਤੋ ਧਰ੍ਮਤਤ੍ਪਰਃ ॥ 19॥
ਨੈਵੇਦ੍ਯ-ਮ੍ਭਕ੍ਤਿਤੋ ਦਦ੍ਯਾ-ਥ੍ਸਪਾਦ-ਮ੍ਭਕ੍ष੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਰਮ੍ਭਾਫਲ-ਙ੍ਘृਤ-ਙ੍ਕ੍षੀਰ-ਙ੍ਗੋਧੂਮਸ੍ਯ ਚ ਚੂਰ੍ਣਕਮ੍ ॥ 20॥
ਅਭਾਵੇ ਸ਼ਾਲਿਚੂਰ੍ਣਂ-ਵਾਁ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਵਾ ਗੁਡਸ੍ਤਥਾ ।
ਸਪਾਦਂ ਸਰ੍ਵਭਕ੍ष੍ਯਾਣਿ ਚੈਕੀਕृਤ੍ਯ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ ॥ 21॥
ਵਿਪ੍ਰਾਯ ਦਕ੍षਿਣਾ-ਨ੍ਦਦ੍ਯਾ-ਤ੍ਕਥਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜਨੈ-ਸ੍ਸਹ ।
ਤਤਸ਼੍ਚ ਬਨ੍ਧੁਭਿ-ਸ੍ਸਾਰ੍ਧਂ-ਵਿਁਪ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਭੋਜਯੇਤ੍ ॥ 22॥
ਪ੍ਰਸਾਦ-ਮ੍ਭਕ੍षਯੇਦ੍ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨृਤ੍ਯਗੀਤਾਦਿਕ-ਞ੍ਚਰੇਤ੍ ।
ਤਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਗृਹ-ਙ੍ਗਚ੍ਛੇ-ਥ੍ਸਤ੍ਯਨਾਰਾਯਣਂ ਸ੍ਮਰਨ੍ਨ੍ ॥ 23॥
ਏਵ-ਙ੍ਕृਤੇ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ-ਵਾਁਞ੍ਛਾਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵੇਦ੍ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ।
ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ਕਲਿਯੁਗੇ ਲਘੂਪਾਯੋ-ऽਸ੍ਤਿ ਭੂਤਲੇ ॥ 24॥ (ਲਘੂਪਾਯੋਸ੍ਤਿ)
॥ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਨ੍ਦਪੁਰਾਣੇ ਰੇਵਾਖਣ੍ਡੇ ਸ਼੍ਰੀਸਤ੍ਯਨਾਰਾਯਣ ਵ੍ਰਤਕਥਾਯਾ-ਮ੍ਪ੍ਰਥਮੋ-ऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥ 1 ॥
ਅਥ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ-ऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ।
ਅਥਾਨ੍ਯ-ਥ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਕृਤਂ-ਯੇਁਨ ਪੁਰਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ।
ਕਸ਼੍ਚਿ-ਤ੍ਕਾਸ਼ੀਪੁਰੇ ਰਮ੍ਯੇ ਹ੍ਯਾਸੀਦ੍ਵਿਪ੍ਰੋ-ऽਤਿਨਿਰ੍ਧਨਃ ॥ 1॥ (ਹ੍ਯਾਸੀਦ੍ਵਿਪ੍ਰੋਤਿਨਿਰ੍ਧਨਃ)
ਕ੍षੁਤ੍ਤृਡ੍ਭ੍ਯਾਂ-ਵ੍ਯਾਁਕੁਲੋਭੂਤ੍ਵਾ ਨਿਤ੍ਯ-ਮ੍ਬਭ੍ਰਾਮ ਭੂਤਲੇ ।
ਦੁਃਖਿਤ-ਮ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ-ਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਗਵਾ-ਨ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪ੍ਰਿਯਃ ॥ 2॥
ਵृਦ੍ਧਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਰੂਪਸ੍ਤ-ਮ੍ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਦ੍ਵਿਜਮਾਦਰਾਤ੍ ।
ਕਿਮਰ੍ਥ-ਮ੍ਭ੍ਰਮਸੇ ਵਿਪ੍ਰ ਮਹੀ-ਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸੁਦੁਃਖਿਤਃ ।
ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਕਥ੍ਯਤਾ-ਨ੍ਦ੍ਵਿਜ ਸਤ੍ਤਮ ॥ 3॥
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਉਵਾਚ ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ-ऽਤਿ ਦਰਿਦ੍ਰੋ-ऽਹ-ਮ੍ਭਿਕ੍षਾਰ੍ਥਂ-ਵੈਁ ਭ੍ਰਮੇ ਮਹੀਮ੍ ॥ 4॥ (ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਤਿ)
ਉਪਾਯਂ-ਯਁਦਿ ਜਾਨਾਸਿ ਕृਪਯਾ ਕਥਯ ਪ੍ਰਭੋ ।
ਵृਦ੍ਧਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਉਵਾਚ ।
ਸਤ੍ਯਨਾਰਾਯਣੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਾਞ੍ਛਿਤਾਰ੍ਥਫਲਪ੍ਰਦਃ ॥ 5॥
ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵ-ਮ੍ਪੂਜਨਂ-ਵਿਁਪ੍ਰ ਕੁਰੁष੍ਵ ਵ੍ਰਤਮੁਤ੍ਤਮਮ । (ਵ੍ਰਤਮੁਤ੍ਤਮਮ੍)
ਯਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਦੁਃਖੇਭ੍ਯੋ ਮੁਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ ਮਾਨਵਃ ॥ 6॥
ਵਿਧਾਨ-ਞ੍ਚ ਵ੍ਰਤਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਪ੍ਰਾਯਾਭਾष੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ ।
ਸਤ੍ਯਨਾਰਾਯਣੋ ਵृਦ੍ਧਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ ॥ 7॥
ਤਦ੍ ਵ੍ਰਤਂ ਸਙ੍ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਯਦੁਕ੍ਤ-ਮ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ ਵੈ ।
ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰੋ-ऽਸੌ ਰਾਤ੍ਰੌ ਨਿਦ੍ਰਾ ਨ ਲਬ੍ਧਵਾਨ੍ ॥ 8॥ (ਨਿਦ੍ਰਾਂ)
ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਤ-ਸ੍ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਸਤ੍ਯਨਾਰਾਯਣਵ੍ਰਤਮ੍ ।
ਕਰਿष੍ਯ ਇਤਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯ ਭਿਕ੍षਾਰ੍ਥਮਗਮਦ੍ਵਿਜਃ ॥ 9॥ (ਭਿਕ੍षਾਰ੍ਥਮਗਮਦ੍ਦ੍ਵਿਜਃ)
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਦਿਨੇ ਵਿਪ੍ਰਃ ਪ੍ਰਚੁਰ-ਨ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ ।
ਤੇਨੈਵ ਬਨ੍ਧੁਭਿ-ਸ੍ਸਾਰ੍ਧਂ ਸਤ੍ਯਸ੍ਯਵ੍ਰਤਮਾਚਰਤ੍ ॥ 10॥
ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤ-ਸ੍ਸਰ੍ਵਸਮ੍ਪਤ੍ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ।
ਬਭੂਵ ਸ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਵ੍ਰਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵਤਃ ॥ 11॥
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਕਾਲ-ਞ੍ਚ ਮਾਸਿ ਮਾਸਿ ਵ੍ਰਤ-ਙ੍ਕृਤਮ੍ ।
ਏਵ-ਨ੍ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯੇਦਂ-ਵ੍ਰਁਤ-ਙ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ ॥ 12॥
ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਦੁਰ੍ਲਭ-ਮ੍ਮੋਕ੍षਮਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ ।
ਵ੍ਰਤਮਸ੍ਯ ਯਦਾ ਵਿਪ੍ਰ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਸਙ੍ਕਰਿष੍ਯਤਿ ॥ 13॥ (ਵਿਪ੍ਰਾਃ)
ਤਦੈਵ ਸਰ੍ਵਦੁਃਖ-ਨ੍ਤੁ ਮਨੁਜਸ੍ਯ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ । (ਚ ਮਨੁਜਸ੍ਯ)
ਏਵ-ਨ੍ਨਾਰਾਯਣੇਨੋਕ੍ਤ-ਨ੍ਨਾਰਦਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ ॥ 14॥
ਮਯਾ ਤਤ੍ਕਥਿਤਂ-ਵਿਁਪ੍ਰਾਃ ਕਿਮਨ੍ਯ-ਤ੍ਕਥਯਾਮਿ ਵਃ ।
ऋषਯ ਊਚੁਃ ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਵਿਪ੍ਰਾਚ੍ਛ੍ਰੁਤ-ਙ੍ਕੇਨ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ-ਞ੍ਚਰਿਤ-ਮ੍ਮੁਨੇ ।
ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮ-ਸ਼੍ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ-ऽਸ੍ਮਾਕ-ਮ੍ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ॥ 15॥ (ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸ੍ਮਾਕਂ)
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ।
ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵ-ਮ੍ਮੁਨਯ-ਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਵ੍ਰਤਂ-ਯੇਁਨ ਕृਤ-ਮ੍ਭੁਵਿ ।
ਏਕਦਾ ਸ ਦ੍ਵਿਜਵਰੋ ਯਥਾਵਿਭਵ ਵਿਸ੍ਤਰੈਃ ॥ 16॥
ਬਨ੍ਧੁਭਿ-ਸ੍ਸ੍ਵਜਨੈ-ਸ੍ਸਾਰ੍ਧਂ-ਵ੍ਰਁਤ-ਙ੍ਕਰ੍ਤੁਂ ਸਮੁਦ੍ਯਤਃ ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਕਾਲੇ ਕਾष੍ਠਕ੍ਰੇਤਾ ਸਮਾਗਮਤ੍ ॥ 17॥
ਬਹਿਃ ਕਾष੍ਠ-ਞ੍ਚ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਗृਹਮਾਯਯੌ ।
ਤृष੍ਣਾਯਾ ਪੀਡਿਤਾਤ੍ਮਾ ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਰ-ਙ੍ਕृਤਂ-ਵ੍ਰਁਤਮ੍ ॥ 18॥ (ਕृਤ)
ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜ-ਮ੍ਪ੍ਰਾਹ ਕਿਮਿਦ-ਙ੍ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤ੍ਵਯਾ ।
ਕृਤੇ ਕਿ-ਮ੍ਫਲਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵਿਸ੍ਤਰਾਦ੍ ਵਦ ਮੇ ਪ੍ਰਭੋ ॥ 19॥ (ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਦ੍)
ਵਿਪ੍ਰ ਉਵਾਚ ।
ਸਤ੍ਯਨਾਰਾਯਣੇਸ੍ਯੇਦਂ-ਵ੍ਰਁਤਂ ਸਰ੍ਵੇਪ੍ਸਿਤਪ੍ਰਦਮ੍ ।
ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ਮੇ ਸਰ੍ਵ-ਨ੍ਧਨਧਾਨ੍ਯਾਦਿਕ-ਮ੍ਮਹਤ੍ ॥ 20॥
ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਦ੍ ਵ੍ਰਤ-ਞ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਕਾष੍ਠਕ੍ਰੇਤਾ-ऽਤਿਹਰ੍षਿਤਃ ।
ਪਪੌ ਜਲ-ਮ੍ਪ੍ਰਸਾਦ-ਞ੍ਚ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਨਗਰਂ-ਯਁਯੌ ॥ 21॥
ਸਤ੍ਯਨਾਰਾਯਣ-ਨ੍ਦੇਵ-ਮ੍ਮਨਸਾ ਇਤ੍ਯਚਿਨ੍ਤਯਤ੍ ।
ਕਾष੍ਠਂ-ਵਿਁਕ੍ਰਯਤੋ ਗ੍ਰਾਮੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਚਾਦ੍ਯ ਯਦ੍ ਧਨਮ੍ ॥ 22॥ (ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇਮੇ-ऽਦ੍ਯ)
ਤੇਨੈਵ ਸਤ੍ਯਦੇਵਸ੍ਯ ਕਰਿष੍ਯੇ ਵ੍ਰਤਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਮਨਸਾ ਕਾष੍ਠ-ਨ੍ਧृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮਸ੍ਤਕੇ ॥ 23॥
ਜਗਾਮ ਨਗਰੇ ਰਮ੍ਯੇ ਧਨਿਨਾਂ-ਯਁਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ ।
ਤਦ੍ਦਿਨੇ ਕਾष੍ਠਮੂਲ੍ਯ-ਞ੍ਚ ਦ੍ਵਿਗੁਣ-ਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਨਸੌ ॥ 24॥
ਤਤਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਹृਦਯ-ਸ੍ਸੁਪਕ੍ਵ-ਙ੍ਕਦਲੀ ਫਲਮ੍ ।
ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਘृਤਦੁਗ੍ਧ-ਞ੍ਚ ਗੋਧੂਮਸ੍ਯ ਚ ਚੂਰ੍ਣਕਮ੍ ॥ 25॥
ਕृਤ੍ਵੈਕਤ੍ਰ ਸਪਾਦ-ਞ੍ਚ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਗृਹਂ-ਯਁਯੌ ।
ਤਤੋ ਬਨ੍ਧੂਨ੍ ਸਮਾਹੂਯ ਚਕਾਰ ਵਿਧਿਨਾ ਵ੍ਰਤਮ੍ ॥ 26॥
ਤਦ੍ ਵ੍ਰਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਧਨਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਵਿਤੋ-ऽਭਵਤ੍ । (ਧਨਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਵਿਤੋਭਵਤ੍)
ਇਹਲੋਕੇ ਸੁਖ-ਮ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਾਨ੍ਤੇ ਸਤ੍ਯਪੁਰਂ-ਯਁਯੌ ॥ 27॥
॥ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਨ੍ਦਪੁਰਾਣੇ ਰੇਵਾਖਣ੍ਡੇ ਸ਼੍ਰੀਸਤ੍ਯਨਾਰਾਯਣ ਵ੍ਰਤਕਥਾਯਾ-ਨ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ-ऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥ 2 ॥
ਅਥ ਤृਤੀਯੋ-ऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ।
ਪੁਨਰਗ੍ਰੇ ਪ੍ਰਵਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵ-ਮ੍ਮੁਨਿ ਸਤ੍ਤਮਾਃ ।
ਪੁਰਾ ਚੋਲ੍ਕਾਮੁਖੋ ਨਾਮ ਨृਪਸ਼੍ਚਾਸੀਨ੍ਮਹਾਮਤਿਃ ॥ 1॥
ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ-ਸ੍ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਯਯੌ ਦੇਵਾਲਯ-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ।
ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ ਧਨ-ਨ੍ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ ਸਨ੍ਤੋषਯ-ਥ੍ਸੁਧੀਃ ॥ 2॥
ਭਾਰ੍ਯਾ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮੁਗ੍ਧਾ ਚ ਸਰੋਜਵਦਨਾ ਸਤੀ ।
ਭਦ੍ਰਸ਼ੀਲਾਨਦੀ ਤੀਰੇ ਸਤ੍ਯਸ੍ਯਵ੍ਰਤਮਾਚਰਤ੍ ॥ 3॥
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਤਤ੍ਰ ਸਾਧੁਰੇਕ-ਸ੍ਸਮਾਗਤਃ ।
ਵਾਣਿਜ੍ਯਾਰ੍ਥ-ਮ੍ਬਹੁਧਨੈਰਨੇਕੈਃ ਪਰਿਪੂਰਿਤਃ ॥ 4॥
ਨਾਵਂ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਤਤ੍ਤੀਰੇ ਜਗਾਮ ਨृਪਤਿ-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ ਵ੍ਰਤਿਨ-ਮ੍ਭੂਪ-ਮ੍ਪ੍ਰਪਚ੍ਛ ਵਿਨਯਾਨ੍ਵਿਤਃ ॥ 5॥
ਸਾਧੁਰੁਵਾਚ ।
ਕਿਮਿਦ-ਙ੍ਕੁਰੁषੇ ਰਾਜ-ਨ੍ਭਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਙ੍ਕੁਰੁ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍ ॥ 6॥
ਰਾਜੋਵਾਚ ।
ਪੂਜਨ-ਙ੍ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਸਾਧੋ ਵਿष੍ਣੋਰਤੁਲਤੇਜਸਃ ।
ਵ੍ਰਤ-ਞ੍ਚ ਸ੍ਵਜਨੈ-ਸ੍ਸਾਰ੍ਧ-ਮ੍ਪੁਤ੍ਰਾਦ੍ਯਾਵਾਪ੍ਤਿ ਕਾਮ੍ਯਯਾ ॥ 7॥
ਭੂਪਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਾਧੁਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸਾਦਰਮ੍ ।
ਸਰ੍ਵ-ਙ੍ਕਥਯ ਮੇ ਰਾਜਨ੍ ਕਰਿष੍ਯੇ-ऽਹ-ਨ੍ਤਵੋਦਿਤਮ੍ ॥ 8॥
ਮਮਾਪਿ ਸਨ੍ਤਤਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਹ੍ਯੇਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ।
ਤਤੋ ਨਿਵृਤ੍ਤ੍ਯ ਵਾਣਿਜ੍ਯਾ-ਥ੍ਸਾਨਨ੍ਦੋ ਗृਹਮਾਗਤਃ ॥ 9॥
ਭਾਰ੍ਯਾਯੈ ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ-ਵ੍ਰਁਤਂ ਸਨ੍ਤਤਿ ਦਾਯਕਮ੍ ।
ਤਦਾ ਵ੍ਰਤ-ਙ੍ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਯਦਾ ਮੇ ਸਨ੍ਤਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ 10॥
ਇਤਿ ਲੀਲਾਵਤੀ-ਮ੍ਪ੍ਰਾਹ ਪਤ੍ਨੀਂ ਸਾਧੁ-ਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਮਃ ।
ਏਕਸ੍ਮਿ-ਨ੍ਦਿਵਸੇ ਤਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਲੀਲਾਵਤੀ ਸਤੀ ॥ 11॥ (ਭਾਰ੍ਯਾਂ)
ਭਰ੍ਤृਯੁਕ੍ਤਾਨਨ੍ਦਚਿਤ੍ਤਾ-ऽਭਵਦ੍ ਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਾ ।
ਰ੍ਗਭਿਣੀ ਸਾ-ऽਭਵ-ਤ੍ਤਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸਤ੍ਯਪ੍ਰਸਾਦਤਃ ॥ 12॥ (ਸਾਭਵਤ੍)
ਦਸ਼ਮੇ ਮਾਸਿ ਵੈ ਤਸ੍ਯਾਃ ਕਨ੍ਯਾਰਤ੍ਨਮਜਾਯਤ ।
ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ ਸਾ ਵਵृਧੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍षੇ ਯਥਾ ਸ਼ਸ਼ੀ ॥ 13॥
ਨਾਮ੍ਨਾ ਕਲਾਵਤੀ ਚੇਤਿ ਤਨ੍ਨਾਮਕਰਣ-ਙ੍ਕृਤਮ੍ ।
ਤਤੋ ਲੀਲਾਵਤੀ ਪ੍ਰਾਹ ਸ੍ਵਾਮਿਨ-ਮ੍ਮਧੁਰਂ-ਵਁਚਃ ॥ 14॥
ਨ ਕਰੋषਿ ਕਿਮਰ੍ਥਂ-ਵੈਁ ਪੁਰਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿਤਂ-ਵ੍ਰਁਤਮ੍ ।
ਸਾਧੁਰੁਵਾਚ ।
ਵਿਵਾਹ ਸਮਯੇ ਤ੍ਵਸ੍ਯਾਃ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਵ੍ਰਤ-ਮ੍ਪ੍ਰਿਯੇ ॥ 15॥
ਇਤਿ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਜਗਾਮ ਨਗਰ-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ।
ਤਤਃ ਕਲਾਵਤੀ ਕਨ੍ਯਾ ਵਵृਧੇ ਪਿਤृਵੇਸ਼੍ਮਨਿ ॥ 16॥
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਨ੍ਯਾ-ਨ੍ਤਤ-ਸ੍ਸਾਧੁਰ੍ਨਗਰੇ ਸਖਿਭਿ-ਸ੍ਸਹ ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਯਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਰੁਤ-ਨ੍ਦੂਤ-ਮ੍ਪ੍ਰੇषਯਾਮਾਸ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ ॥ 17॥
ਵਿਵਾਹਾਰ੍ਥ-ਞ੍ਚ ਕਨ੍ਯਾਯਾ ਵਰਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ-ਵਿਁਚਾਰਯ ।
ਤੇਨਾਜ੍ਞਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਦੂਤੋ-ऽਸੌ ਕਾਞ੍ਚਨ-ਨ੍ਨਗਰਂ-ਯਁਯੌ ॥ 18॥
ਤਸ੍ਮਾਦੇਕਂ-ਵਁਣਿਕ੍ਪੁਤ੍ਰਂ ਸਮਾਦਾਯਾਗਤੋ ਹਿ ਸਃ ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਸੁਨ੍ਦਰ-ਮ੍ਬਾਲਂ-ਵਁਣਿਕ੍ਪੁਤ੍ਰ-ਙ੍ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ 19॥
ਜ੍ਞਾਤਿਭਿਰ੍ਬਨ੍ਧੁਭਿ-ਸ੍ਸਾਰ੍ਧ-ਮ੍ਪਰਿਤੁष੍ਟੇਨ ਚੇਤਸਾ ।
ਦਤ੍ਤਾਵਾਨ੍ ਸਾਧੁਪੁਤ੍ਰਾਯ ਕਨ੍ਯਾਂ-ਵਿਁਧਿਵਿਧਾਨਤਃ ॥ 20॥ (ਸਾਧੁਃਪੁਤ੍ਰਾਯ)
ਤਤੋ-ऽਭਾਗ੍ਯਵਸ਼ਾ-ਤ੍ਤੇਨ ਵਿਸ੍ਮृਤਂ-ਵ੍ਰਁਤਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । (ਤਤੋਭਾਗ੍ਯਵਸ਼ਾਤ੍)
ਵਿਵਾਹਸਮਯੇ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੇਨ ਰੁष੍ਟੋ ਭਵ-ਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ॥ 21॥ (ਰੁष੍ਟੋ-ऽਭਵਤ੍)
ਤਤਃ ਕਾਲੇਨ ਨਿਯਤੋ ਨਿਜਕਰ੍ਮ ਵਿਸ਼ਾਰਦਃ ।
ਵਾਣਿਜ੍ਯਾਰ੍ਥ-ਨ੍ਤਤ-ਸ਼੍ਸ਼ੀਘ੍ਰ-ਞ੍ਜਾਮਾਤृ ਸਹਿਤੋ ਵਣਿਕ੍ ॥ 22॥
ਰਤ੍ਨਸਾਰਪੁਰੇ ਰਮ੍ਯੇ ਗਤ੍ਵਾ ਸਿਨ੍ਧੁ ਸਮੀਪਤਃ ।
ਵਾਣਿਜ੍ਯਮਕਰੋ-ਥ੍ਸਾਧੁਰ੍ਜਾਮਾਤ੍ਰਾ ਸ਼੍ਰੀਮਤਾ ਸਹ ॥ 23॥
ਤੌ ਗਤੌ ਨਗਰੇ ਰਮ੍ਯੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਕੇਤੋਰ੍ਨृਪਸ੍ਯ ਚ । (ਨਗਰੇਤਸ੍ਯ)
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਕਾਲੇ ਤੁ ਸਤ੍ਯਨਾਰਾਯਣਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ॥ 24॥
ਭ੍ਰष੍ਟਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਮਾਲੋਕ੍ਯ ਸ਼ਾਪ-ਨ੍ਤਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਦਤ੍ਤਵਾਨ੍ ।
ਦਾਰੁਣ-ਙ੍ਕਠਿਨ-ਞ੍ਚਾਸ੍ਯ ਮਹਦ੍ ਦੁਃਖ-ਮ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ 25॥
ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਦਿਵਸੇ ਰਾਜ੍ਞੋ ਧਨਮਾਦਾਯ ਤਸ੍ਕਰਃ ।
ਤਤ੍ਰੈਵ ਚਾਗਤ ਸ਼੍ਚੌਰੋ ਵਣਿਜੌ ਯਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤੌ ॥ 26॥
ਤਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਧਾਵਕਾ-ਨ੍ਦੂਤਾ-ਨ੍ਦृष੍ਟਵਾ ਭੀਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ।
ਧਨਂ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਤਤ੍ਰੈਵ ਸ ਤੁ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਲਕ੍षਿਤਃ ॥ 27॥
ਤਤੋ ਦੂਤਾਸ੍ਸਮਾਯਾਤਾ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਸਜ੍ਜਨੋ ਵਣਿਕ੍ ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨृਪਧਨ-ਨ੍ਤਤ੍ਰ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ-ऽऽਨੀਤੌ ਵਣਿਕ੍ਸੁਤੌ ॥ 28॥ (ਬਦ੍ਧ੍ਵਾਨੀਤੌ)
ਹਰ੍षੇਣ ਧਾਵਮਾਨਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੋਚੁਰ੍ਨृਪਸਮੀਪਤਃ ।
ਤਸ੍ਕਰੌ ਦ੍ਵੌ ਸਮਾਨੀਤੌ ਵਿਲੋਕ੍ਯਾਜ੍ਞਾਪਯ ਪ੍ਰਭੋ ॥ 29॥
ਰਾਜ੍ਞਾ-ऽऽਜ੍ਞਪ੍ਤਾਸ੍ਤਤ-ਸ਼੍ਸ਼ੀਘ੍ਰ-ਨ੍ਦृਢ-ਮ੍ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਤੁ ਤਾ ਵੁਭੌ ।
ਸ੍ਥਾਪਿਤੌ ਦ੍ਵੌ ਮਹਾਦੁਰ੍ਗੇ ਕਾਰਾਗਾਰੇ-ऽਵਿਚਾਰਤਃ ॥ 30॥
ਮਾਯਯਾ ਸਤ੍ਯਦੇਵਸ੍ਯ ਨ ਸ਼੍ਰੁਤ-ਙ੍ਕੈਸ੍ਤਯੋਰ੍ਵਚਃ ।
ਅਤਸ੍ਤਯੋਰ੍ਧਨਂ ਰਾਜ੍ਞਾ ਗृਹੀਤ-ਞ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਕੇਤੁਨਾ ॥ 31॥
ਤਚ੍ਛਾਪਾਚ੍ਚ ਤਯੋਰ੍ਗੇਹੇ ਭਾਰ੍ਯਾ ਚੈਵਾਤਿ ਦੁਃਖਿਤਾ ।
ਚੌਰੇਣਾਪਹृਤਂ ਸਰ੍ਵ-ਙ੍ਗृਹੇ ਯਚ੍ਚ ਸ੍ਥਿਤ-ਨ੍ਧਨਮ੍ ॥ 32॥
ਆਧਿਵ੍ਯਾਧਿਸਮਾਯੁਕ੍ਤਾ ਕ੍षੁਤ੍ਪਿਪਾਸ਼ਾਤਿ ਦੁਃਖਿਤਾ । (ਕ੍षੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾਤਿ)
ਅਨ੍ਨਚਿਨ੍ਤਾਪਰਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਬਭ੍ਰਾਮ ਚ ਗृਹੇ ਗृਹੇ ।
ਕਲਾਵਤੀ ਤੁ ਕਨ੍ਯਾਪਿ ਬਭ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤਿਵਾਸਰਮ੍ ॥ 33॥
ਏਕਸ੍ਮਿ-ਨ੍ਦਿਵਸੇ ਯਾਤਾ ਕ੍षੁਧਾਰ੍ਤਾ ਦ੍ਵਿਜਮਨ੍ਦਿਰਮ੍ । (ਦਿਵਸੇ ਜਾਤਾ)
ਗਤ੍ਵਾ-ऽਪਸ਼੍ਯਦ੍ ਵ੍ਰਤ-ਨ੍ਤਤ੍ਰ ਸਤ੍ਯਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯ ਚ ॥ 34॥ (ਗਤ੍ਵਾਪਸ਼੍ਯਦ੍)
ਉਪਵਿਸ਼੍ਯ ਕਥਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਰਂ ਰ੍ਪ੍ਰਾਥਿਤਵਤ੍ਯਪਿ ।
ਪ੍ਰਸਾਦ ਭਕ੍षਣ-ਙ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਯਯੌ ਰਾਤ੍ਰੌ ਗृਹ-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ॥ 35॥
ਮਾਤਾ ਕਲਾਵਤੀ-ਙ੍ਕਨ੍ਯਾ-ਙ੍ਕਥਯਾਮਾਸ ਪ੍ਰੇਮਤਃ ।
ਪੁਤ੍ਰਿ ਰਾਤ੍ਰੌ ਸ੍ਥਿਤਾ ਕੁਤ੍ਰ ਕਿ-ਨ੍ਤੇ ਮਨਸਿ ਵਰ੍ਤਤੇ ॥ 36॥
ਕਨ੍ਯਾ ਕਲਾਵਤੀ ਪ੍ਰਾਹ ਮਾਤਰ-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸਤ੍ਵਰਮ੍ ।
ਦ੍ਵਿਜਾਲਯੇ ਵ੍ਰਤ-ਮ੍ਮਾਤਰ੍ਦृष੍ਟਂ-ਵਾਁਞ੍ਛਿਤਸਿਦ੍ਧਿਦਮ੍ ॥ 37॥
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕਨ੍ਯਕਾ ਵਾਕ੍ਯਂ-ਵ੍ਰਁਤ-ਙ੍ਕਰ੍ਤੁਂ ਸਮੁਦ੍ਯਤਾ ।
ਸਾ ਮੁਦਾ ਤੁ ਵਣਿਗ੍ਭਾਰ੍ਯਾ ਸਤ੍ਯਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯ ਚ ॥ 38॥
ਵ੍ਰਤ-ਞ੍ਚਕ੍ਰੇ ਸੈਵ ਸਾਧ੍ਵੀ ਬਨ੍ਧੁਭਿ-ਸ੍ਸ੍ਵਜਨੈ-ਸ੍ਸਹ ।
ਭਰ੍ਤृਜਾਮਾਤਰੌ ਕ੍षਿਪ੍ਰਮਾਗਚ੍ਛੇਤਾਂ ਸ੍ਵਮਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ ॥ 39॥
ਅਪਰਾਧ-ਞ੍ਚ ਮੇ ਭਰ੍ਤੁਰ੍ਜਾਮਾਤੁਃ, ਕ੍षਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।
ਵ੍ਰਤੇਨਾਨੇਨ ਤੁष੍ਟੋ-ऽਸੌ ਸਤ੍ਯਨਾਰਾਯਣਃ ਪੁਨਃ ॥ 40॥ (ਤੁष੍ਟੋਸੌ)
ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਹੀ ਚਨ੍ਦ੍ਰਕੇਤੁ-ਨ੍ਨृਪੋਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਬਨ੍ਦਿਨੌ ਮੋਚਯ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਵਣਿਜੌ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ ॥ 41॥
ਦੇਯ-ਨ੍ਧਨ-ਞ੍ਚ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵ-ਙ੍ਗृਹੀਤਂ-ਯਁ-ਤ੍ਤ੍ਵਯਾ-ऽਧੁਨਾ । (ਤ੍ਵਯਾਧੁਨਾ)
ਨੋ ਚੇ-ਤ੍ਤ੍ਵਾ-ਨ੍ਨਾਸ਼ਯਿष੍ਯਾਮਿ ਸਰਾਜ੍ਯਧਨਪੁਤ੍ਰਕਮ੍ ॥ 42॥
ਏਵਮਾਭਾष੍ਯ ਰਾਜਾਨ-ਨ੍ਧ੍ਯਾਨਗਮ੍ਯੋ-ऽਭਵ-ਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ । (ਧ੍ਯਾਨਗਮ੍ਯੋਭਵਤ੍)
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭਾਤਸਮਯੇ ਰਾਜਾ ਚ ਸ੍ਵਜਨੈ-ਸ੍ਸਹ ॥ 43॥
ਉਪਵਿਸ਼੍ਯ ਸਭਾਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਾਹ ਸ੍ਵਪ੍ਨ-ਞ੍ਜਨ-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ।
ਬਦ੍ਧੌ ਮਹਾਜਨੌ ਸ਼ੀਘ੍ਰ-ਮ੍ਮੋਚਯ ਦ੍ਵੌ ਵਣਿਕ੍ਸੁਤੌ ॥ 44॥
ਇਤਿ ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਚ-ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੋਚਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਜਨੌ ।
ਸਮਾਨੀਯ ਨृਪਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਪ੍ਰਾਹੁਸ੍ਤੇ ਵਿਨਯਾਨ੍ਵਿਤਾਃ ॥ 45॥
ਆਨੀਤੌ ਦ੍ਵੌ ਵਣਿਕ੍ਪੁਤ੍ਰੌ ਮੁਕ੍ਤੌ ਨਿਗਡਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ ।
ਤਤੋ ਮਹਾਜਨੌ ਨਤ੍ਵਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਕੇਤੁ-ਨ੍ਨृਪੋਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 46॥
ਸ੍ਮਰਨ੍ਤੌ ਪੂਰ੍ਵ ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤ-ਨ੍ਨੋਚਤੁਰ੍ਭਯਵਿਹ੍ਵਲੌ ।
ਰਾਜਾ ਵਣਿਕ੍ਸੁਤੌ ਵੀਕ੍ष੍ਯ ਵਚਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸਾਦਰਮ੍ ॥ 47॥
ਦੇਵਾ-ਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ-ਮ੍ਮਹਦ੍ਦੁਃਖਮਿਦਾਨੀ-ਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਵੈ ਭਯਮ੍ ।
ਤਦਾ ਨਿਗਡਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗ-ਙ੍ਕ੍षੌਰਕਰ੍ਮਾਦ੍ਯਕਾਰਯਤ੍ ॥ 48॥
ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਲਙ੍ਕਾਰਕ-ਨ੍ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਰਿਤੋष੍ਯ ਨृਪਸ਼੍ਚ ਤੌ ।
ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਵਣਿਕ੍ਪੁਤ੍ਰੌ ਵਚਸਾ-ऽਤੋषਯਦ੍ ਭृਸ਼ਮ੍ ॥ 49॥ (ਵਚਸਾਤੋषਯਦ੍ਭृਸ਼ਮ੍)
ਪੁਰਾਨੀਤ-ਨ੍ਤੁ ਯਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯ-ਨ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣੀਕृਤ੍ਯ ਦਤ੍ਤਵਾਨ੍ ।
ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਚ ਤਤੋ ਰਾਜਾ ਗਚ੍ਛ ਸਾਧੋ ਨਿਜਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ ॥ 50॥ (ਪ੍ਰੋਵਾਚਤੌ)
ਰਾਜਾਨ-ਮ੍ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯਾਹ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯ-ਨ੍ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੌ ਮਹਾਵੈਸ਼੍ਯੌ ਜਗ੍ਮਤੁ-ਸ੍ਸ੍ਵਗृਹ-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ॥ 51॥ (ਮਹਾਵੈਸ਼੍ਯੋ)
॥ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਨ੍ਦ ਪੁਰਾਣੇ ਰੇਵਾਖਣ੍ਡੇ ਸ਼੍ਰੀਸਤ੍ਯਨਾਰਾਯਣ ਵ੍ਰਤਕਥਾਯਾ-ਨ੍ਤृਤੀਯੋ-ऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥ 3 ॥
ਅਥ ਚਤੁਰ੍ਥੋ-ऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ।
ਯਾਤ੍ਰਾ-ਨ੍ਤੁ ਕृਤਵਾਨ੍ ਸਾਧੁਰ੍ਮਙ੍ਗਲਾਯਨਪੂਰ੍ਵਿਕਾਮ੍ ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋ ਧਨ-ਨ੍ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਦਾ ਤੁ ਨਗਰਂ-ਯਁਯੌ ॥ 1॥
ਕਿਯਦ੍ ਦੂਰੇ ਗਤੇ ਸਾਧੋ ਸਤ੍ਯਨਾਰਾਯਣਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।
ਜਿਜ੍ਞਾਸਾ-ਙ੍ਕृਤਵਾਨ੍ ਸਾਧੌ ਕਿਮਸ੍ਤਿ ਤਵ ਨੌਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ 2॥
ਤਤੋ ਮਹਾਜਨੌ ਮਤ੍ਤੌ ਹੇਲਯਾ ਚ ਪ੍ਰਹਸ੍ਯ ਵੈ । (ਮਤੌ)
ਕਥ-ਮ੍ਪृਚ੍ਛਸਿ ਭੋ ਦਣ੍ਡਿ-ਨ੍ਮੁਦ੍ਰਾ-ਨ੍ਨੇਤੁ-ਙ੍ਕਿਮਿਚ੍ਛਸਿ ॥ 3॥
ਲਤਾਪਤ੍ਰਾਦਿਕ-ਞ੍ਚੈਵ ਵਰ੍ਤਤੇ ਤਰਣੌ ਮਮ ।
ਨਿष੍ਠੁਰ-ਞ੍ਚ ਵਚ-ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਯ-ਮ੍ਭਵਤੁ ਤੇ ਵਚਃ ॥ 4॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗਤ-ਸ਼੍ਸ਼ੀਘ੍ਰ-ਨ੍ਦਣ੍ਡੀ ਤਸ੍ਯ ਸਮੀਪਤਃ ।
ਕਿਯਦ੍ ਦੂਰੇ ਤਤੋ ਗਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਿਤ-ਸ੍ਸਿਨ੍ਧੁ ਸਮੀਪਤਃ ॥ 5॥
ਗਤੇ ਦਣ੍ਡਿਨਿ ਸਾਧੁਸ਼੍ਚ ਕृਤਨਿਤ੍ਯਕ੍ਰਿਯਸ੍ਤਦਾ ।
ਉਤ੍ਥਿਤਾ-ਨ੍ਤਰਣੀ-ਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਮਯ-ਮ੍ਪਰਮਂ-ਯਁਯੌ ॥ 6॥
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਲਤਾਦਿਕ-ਞ੍ਚੈਵ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੋ ਨ੍ਯਪਤਦ੍ ਭੁਵਿ ।
ਲਬ੍ਧਸਞ੍ਜ੍ਞੋ ਵਣਿਕ੍ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਤਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾਨ੍ਵਿਤੋ-ऽਭਵਤ੍ ॥ 7॥ (ਵਣਿਕ੍ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਤਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾਨ੍ਵਿਤੋਭਵਤ੍)
ਤਦਾ ਤੁ ਦੁਹਿਤੁਃ ਕਾਨ੍ਤੋ ਵਚਨ-ਞ੍ਚੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਕਿਮਰ੍ਥ-ਙ੍ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਸ਼ੋਕ-ਸ਼੍ਸ਼ਾਪੋ ਦਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਦਣ੍ਡਿਨਾ ॥ 8॥
ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਤੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਹਿ ਕਰ੍ਤੁ-ਞ੍ਚਾਤ੍ਰ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । (ਸ਼ਕ੍ਯਤੇਨੇ ਨ)
ਅਤਸ੍ਤਚ੍ਛਰਣਂ-ਯਾਁਮੋ ਵਾਞ੍ਛਤਾਰ੍ਥੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ 9॥ (ਵਾਞ੍ਛਿਤਾਰ੍ਥੋ)
ਜਾਮਾਤੁਰ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਸਕਾਸ਼-ਙ੍ਗਤਸ੍ਤਦਾ ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਦਣ੍ਡਿਨ-ਮ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸਾਦਰਮ੍ ॥ 10॥
ਕ੍षਮਸ੍ਵ ਚਾਪਰਾਧ-ਮ੍ਮੇ ਯਦੁਕ੍ਤ-ਨ੍ਤਵ ਸਨ੍ਨਿਧੌ ।
ਏਵ-ਮ੍ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਨਤ੍ਵਾ ਮਹਾਸ਼ੋਕਾਕੁਲੋ-ऽਭਵਤ੍ ॥ 11॥ (ਮਹਾਸ਼ੋਕਾਕੁਲੋਭਵਤ੍)
ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਵਚਨ-ਨ੍ਦਣ੍ਡੀ ਵਿਲਪਨ੍ਤਂ-ਵਿਁਲੋਕ੍ਯ ਚ ।
ਮਾ ਰੋਦੀ-ਸ਼੍ਸ਼ृਣੁਮਦ੍ਵਾਕ੍ਯ-ਮ੍ਮਮ ਪੂਜਾਬਹਿਰ੍ਮੁਖਃ ॥ 12॥
ਮਮਾਜ੍ਞਯਾ ਚ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧੇ ਲਬ੍ਧ-ਨ੍ਦੁਃਖ-ਮ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ।
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਗਵਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ੍ਤੁਤਿ-ਙ੍ਕਰ੍ਤੁਂ ਸਮੁਦ੍ਯਤਃ ॥ 13॥
ਸਾਧੁਰੁਵਾਚ ।
ਤ੍ਵਨ੍ਮਾਯਾਮੋਹਿਤਾ-ਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵੌਕਸਃ ।
ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਗੁਣਾ-ਨ੍ਰੂਪ-ਨ੍ਤਵਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮਿਦ-ਮ੍ਪ੍ਰਭੋ ॥ 14॥
ਮੂਢੋ-ऽਹ-ਨ੍ਤ੍ਵਾ-ਙ੍ਕਥ-ਞ੍ਜਾਨੇ ਮੋਹਿਤਸ੍ਤਵਮਾਯਯਾ । (ਮੂਢੋਹਂ)
ਪ੍ਰਸੀਦ ਪੂਜਯਿष੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਵਿਭਵਵਿਸ੍ਤਰੈਃ ॥ 15॥
ਪੁਰਾ ਵਿਤ੍ਤ-ਞ੍ਚ ਤ-ਥ੍ਸਰ੍ਵ-ਨ੍ਤ੍ਰਾਹਿ ਮਾਂ ਸ਼ਰਣਾਗਤਮ੍ ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਕ੍ਤਿਯੁਤਂ-ਵਾਁਕ੍ਯ-ਮ੍ਪਰਿਤੁष੍ਟੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ ॥ 16॥
ਵਰ-ਞ੍ਚ ਵਾਞ੍ਛਿਤ-ਨ੍ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰ੍ਦਧੇ ਹਰਿਃ ।
ਤਤੋ ਨਾਵਂ ਸਮਾਰੂਹ੍ਯ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਤ੍ਤਪ੍ਰਪੂਰਿਤਾਮ੍ ॥ 17॥
ਕृਪਯਾ ਸਤ੍ਯਦੇਵਸ੍ਯ ਸਫਲਂ-ਵਾਁਞ੍ਛਿਤ-ਮ੍ਮਮ ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਜਨੈ-ਸ੍ਸਾਰ੍ਧ-ਮ੍ਪੂਜਾ-ਙ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ॥ 18॥
ਹਰ੍षੇਣ ਚਾਭਵ-ਤ੍ਪੂਰ੍ਣਸ੍ਸਤ੍ਯਦੇਵਪ੍ਰਸਾਦਤਃ ।
ਨਾਵਂ ਸਂਯੋਁਜ੍ਯ ਯਤ੍ਨੇਨ ਸ੍ਵਦੇਸ਼ਗਮਨ-ਙ੍ਕृਤਮ੍ ॥ 19॥
ਸਾਧੁਰ੍ਜਾਮਾਤਰ-ਮ੍ਪ੍ਰਾਹ ਪਸ਼੍ਯ ਰਤ੍ਨਪੁਰੀ-ਮ੍ਮਮ ।
ਦੂਤ-ਞ੍ਚ ਪ੍ਰੇषਯਾਮਾਸ ਨਿਜਵਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਰਕ੍षਕਮ੍ ॥ 20॥
ਤਤੋ-ऽਸੌ ਨਗਰ-ਙ੍ਗਤ੍ਵਾ ਸਾਧੁਭਾਰ੍ਯਾਂ-ਵਿਁਲੋਕ੍ਯ ਚ । (ਦੂਤੋਸੌ)
ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਵਾਞ੍ਛਿਤਂ-ਵਾਁਕ੍ਯ-ਨ੍ਨਤ੍ਵਾ ਬਦ੍ਧਾਞ੍ਜਲਿਸ੍ਤਦਾ ॥ 21॥
ਨਿਕਟੇ ਨਗਰਸ੍ਯੈਵ ਜਾਮਾਤ੍ਰਾ ਸਹਿਤੋ ਵਣਿਕ੍ ।
ਆਗਤੋ ਬਨ੍ਧੁਵਰ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਵਿਤ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਬਹੁਭਿਰ੍ਯੁਤਃ ॥ 22॥
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦੂਤਮੁਖਾਦ੍ਵਾਕ੍ਯ-ਮ੍ਮਹਾਹਰ੍षਵਤੀ ਸਤੀ ।
ਸਤ੍ਯਪੂਜਾ-ਨ੍ਤਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਤਨੁਜਾ-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ॥ 23॥
ਵ੍ਰਜਾਮਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਗਚ੍ਛ ਸਾਧੁਸਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਯ ਚ ।
ਇਤਿ ਮਾਤृਵਚ-ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਤ-ਙ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਸਮਾਪ੍ਯ ਚ ॥ 24॥
ਪ੍ਰਸਾਦ-ਞ੍ਚ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਗਤਾ ਸਾ-ऽਪਿ ਪਤਿ-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿ । (ਸਾਪਿ)
ਤੇਨ ਰੁष੍ਟਾ-ਸ੍ਸਤ੍ਯਦੇਵੋ ਭਰ੍ਤਾਰ-ਨ੍ਤਰਣਿ-ਨ੍ਤਥਾ ॥ 25॥ (ਰੁष੍ਟਃ, ਤਰਣੀਂ)
ਸਂਹृਤ੍ਯ ਚ ਧਨੈ-ਸ੍ਸਾਰ੍ਧ-ਞ੍ਜਲੇ ਤਸ੍ਯਾਵਮਜ੍ਜਯਤ੍ ।
ਤਤਃ ਕਲਾਵਤੀ ਕਨ੍ਯਾ ਨ ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਨਿਜ-ਮ੍ਪਤਿਮ੍ ॥ 26॥
ਸ਼ੋਕੇਨ ਮਹਤਾ ਤਤ੍ਰ ਰੁਦਨ੍ਤੀ ਚਾਪਤਦ੍ ਭੁਵਿ । (ਰੁਦਤੀ)
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਥਾਵਿਧਾ-ਨ੍ਨਾਵ-ਙ੍ਕਨ੍ਯਾ-ਞ੍ਚ ਬਹੁਦੁਃਖਿਤਾਮ੍ ॥ 27॥
ਭੀਤੇਨ ਮਨਸਾ ਸਾਧੁਃ ਕਿਮਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮਿਦ-ਮ੍ਭਵੇਤ੍ ।
ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮਾਨਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਬਭੂਵੁਸ੍ਤਰਿਵਾਹਕਾਃ ॥ 28॥
ਤਤੋ ਲੀਲਾਵਤੀ ਕਨ੍ਯਾ-ਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਾ ਵਿਹ੍ਵਲਾ-ऽਭਵਤ੍ ।
ਵਿਲਲਾਪਾਤਿਦੁਃਖੇਨ ਭਰ੍ਤਾਰ-ਞ੍ਚੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ ॥ 29॥
ਇਦਾਨੀ-ਨ੍ਨੌਕਯਾ ਸਾਰ੍ਧ-ਙ੍ਕਥਂ ਸੋ-ऽਭੂਦਲਕ੍षਿਤਃ ।
ਨ ਜਾਨੇ ਕਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਹੇਲਯਾ ਚੈਵ ਸਾ ਹृਤਾ ॥ 30॥
ਸਤ੍ਯਦੇਵਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯ-ਞ੍ਜ੍ਞਾਤੁਂ-ਵਾਁ ਕੇਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਲਲਾਪੈਵ ਤਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਜਨੈ-ਸ੍ਸਹ ॥ 31॥
ਤਤੋ ਲੀਲਾਵਤੀ ਕਨ੍ਯਾ-ਙ੍ਕ੍ਰੌਡੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਰੁਰੋਦ ਹ ।
ਤਤਃਕਲਾਵਤੀ ਕਨ੍ਯਾ ਨष੍ਟੇ ਸ੍ਵਾਮਿਨਿ ਦੁਃਖਿਤਾ ॥ 32॥
ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਪਾਦੁਕੇ ਤਸ੍ਯਾਨੁਗਤੁ-ਞ੍ਚ ਮਨੋਦਧੇ । (ਪਾਦੁਕਾਂ)
ਕਨ੍ਯਾਯਾਸ਼੍ਚਰਿਤ-ਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਭਾਰ੍ਯ-ਸ੍ਸਜ੍ਜਨੋ ਵਣਿਕ੍ ॥ 33॥
ਅਤਿਸ਼ੋਕੇਨ ਸਨ੍ਤਪ੍ਤਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ ।
ਹृਤਂ-ਵਾਁ ਸਤ੍ਯਦੇਵੇਨ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੋ-ऽਹਂ ਸਤ੍ਯਮਾਯਯਾ ॥ 34॥
ਸਤ੍ਯਪੂਜਾ-ਙ੍ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਵਿਭਵਵਿਸ੍ਤਰੈਃ ।
ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸਮਾਹੂਯ ਕਥਯਿਤ੍ਵਾ ਮਨੋਰਥਮ੍ ॥ 35॥
ਨਤ੍ਵਾ ਚ ਦਣ੍ਡਵਦ੍ ਭੂਮੌ ਸਤ੍ਯਦੇਵ-ਮ੍ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।
ਤਤਸ੍ਤੁष੍ਟ-ਸ੍ਸਤ੍ਯਦੇਵੋ ਦੀਨਾਨਾ-ਮ੍ਪਰਿਪਾਲਕਃ ॥ 36॥
ਜਗਾਦ ਵਚਨ-ਞ੍ਚੈਨ-ਙ੍ਕृਪਯਾ ਭਕ੍ਤਵਤ੍ਸਲਃ ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸਾਦ-ਨ੍ਤੇ ਕਨ੍ਯਾ ਪਤਿ-ਨ੍ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸਮਾਗਤਾ ॥ 37॥
ਅਤੋ-ऽਦृष੍ਟੋ-ऽਭਵਤ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਕਨ੍ਯਕਾਯਾਃ ਪਤਿਰ੍ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ।
ਗृਹ-ਙ੍ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸਾਦ-ਞ੍ਚ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਾ-ऽऽਯਾਤਿ ਚੇਤ੍ਪੁਨਃ ॥ 38॥ (ਸਾਯਾਤਿ)
ਲਬ੍ਧਭਰ੍ਤ੍ਰੀ ਸੁਤਾ ਸਾਧੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।
ਕਨ੍ਯਕਾ ਤਾਦृਸ਼ਂ-ਵਾਁਕ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਗਗਨਮਣ੍ਡਲਾਤ੍ ॥ 39॥
ਕ੍षਿਪ੍ਰ-ਨ੍ਤਦਾ ਗृਹ-ਙ੍ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸਾਦ-ਞ੍ਚ ਬੁਭੋਜ ਸਾ ।
ਪਸ਼੍ਚਾ-ਥ੍ਸਾ ਪੁਨਰਾਗਤ੍ਯ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸ੍ਵਜਨ-ਮ੍ਪਤਿਮ੍ ॥ 40॥ (ਸਾਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਪੁਨਰਾਗਤ੍ਯ, ਸਜਨਂ)
ਤਤਃ ਕਲਾਵਤੀ ਕਨ੍ਯਾ ਜਗਾਦ ਪਿਤਰ-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ।
ਇਦਾਨੀ-ਞ੍ਚ ਗृਹਂ-ਯਾਁਹਿ ਵਿਲਮ੍ਬ-ਙ੍ਕੁਰੁषੇ ਕਥਮ੍ ॥ 41॥
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕਨ੍ਯਕਾਵਾਕ੍ਯਂ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟੋ-ऽਭੂਦ੍ਵਣਿਕ੍ਸੁਤਃ ।
ਪੂਜਨਂ ਸਤ੍ਯਦੇਵਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਧਿਵਿਧਾਨਤਃ ॥ 42॥
ਧਨੈਰ੍ਬਨ੍ਧੁਗਣੈ-ਸ੍ਸਾਰ੍ਧ-ਞ੍ਜਗਾਮ ਨਿਜਮਨ੍ਦਿਰਮ੍ ।
ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾ-ਞ੍ਚ ਸਙ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਕृਤਵਾਨ੍ ਸਤ੍ਯਸ੍ਯ ਪੂਜਨਮ੍ ॥ 43॥ (ਸਤ੍ਯਪੂਜਨਮ੍)
ਇਹਲੋਕੇ ਸੁਖ-ਮ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਾਨ੍ਤੇ ਸਤ੍ਯਪੁਰਂ-ਯਁਯੌ ॥ 44॥
॥ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਨ੍ਦ ਪੁਰਾਣੇ ਰੇਵਾਖਣ੍ਡੇ ਸ਼੍ਰੀਸਤ੍ਯਨਾਰਾਯਣ ਵ੍ਰਤਕਥਾਯਾ-ਞ੍ਚਤੁਰ੍ਥੋ-ऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥ 4 ॥
ਅਥ ਪਞ੍ਚਮੋ-ऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ।
ਅਥਾਨ੍ਯਚ੍ਚ ਪ੍ਰਵਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਸ਼੍ਰੁਣੁਧ੍ਵ-ਮ੍ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ ।
ਆਸੀ-ਤ੍ਤੁਙ੍ਗਧ੍ਵਜੋ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲਨਤਤ੍ਪਰਃ ॥ 1॥
ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਸਤ੍ਯਦੇਵਸ੍ਯ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੁਃਖਮਵਾਪ ਸਃ ।
ਏਕਦਾ ਸ ਵਨ-ਙ੍ਗਤ੍ਵਾ ਹਤ੍ਵਾ ਬਹੁਵਿਧਾ-ਨ੍ਪਸ਼ੂਨ੍ ॥ 2॥
ਆਗਤ੍ਯ ਵਟਮੂਲ-ਞ੍ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਤ੍ਯਸ੍ਯ ਪੂਜਨਮ੍ । (ਚਾਪਸ਼੍ਯਤ੍)
ਗੋਪਾਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਾ ਭਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਾ-ਸ੍ਸ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ॥ 3॥
ਰਾਜਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਦਰ੍ਪੇਣ ਨ ਗਤੋ ਨ ਨਨਾਮ ਸਃ ।
ਤਤੋ ਗੋਪਗਣਾ-ਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਸਾਦ-ਨ੍ਨृਪਸਨ੍ਨਿਧੌ ॥ 4॥
ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਪੁਨਰਾਗਤ੍ਯ ਭੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵੇ ਯਥੇਪ੍ਸਿਤਮ੍ ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਰਾਜਾ ਦੁਃਖਮਵਾਪ ਸਃ ॥ 5॥
ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ਤ-ਨ੍ਨष੍ਟ-ਨ੍ਧਨਧਾਨ੍ਯਾਦਿਕ-ਞ੍ਚ ਯਤ੍ ।
ਸਤ੍ਯਦੇਵੇਨ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵ-ਨ੍ਨਾਸ਼ਿਤ-ਮ੍ਮਮ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ ॥ 6॥
ਅਤਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਯਤ੍ਰ ਦੇਵਸ੍ਯ ਪੂਜਨਮ੍ ।
ਮਨਸਾ ਤੁ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਯਯੌ ਗੋਪਾਲਸਨ੍ਨਿਧੌ ॥ 7॥
ਤਤੋ-ऽਸੌ ਸਤ੍ਯਦੇਵਸ੍ਯ ਪੂਜਾ-ਙ੍ਗੋਪਗਣੈਸ੍ਸਹ ।
ਭਕ੍ਤਿਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਨ੍ਵਿਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਚਕਾਰ ਵਿਧਿਨਾ ਨृਪਃ ॥ 8॥
ਸਤ੍ਯਦੇਵਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਧਨਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਵਿਤੋ-ऽਭਵਤ੍ ।
ਇਹਲੋਕੇ ਸੁਖ-ਮ੍ਭੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾ ਚਾਨ੍ਤੇ ਸਤ੍ਯਪੁਰਂ-ਯਁਯੌ ॥ 9॥
ਯ ਇਦ-ਙ੍ਕੁਰੁਤੇ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ-ਮ੍ਪਰਮਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ।
ਸ਼ृਣੋਤਿ ਚ ਕਥਾ-ਮ੍ਪੁਣ੍ਯਾ-ਮ੍ਭਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਃ ਫਲਪ੍ਰਦਾਮ੍ ॥ 10॥
ਧਨਧਾਨ੍ਯਾਦਿਕ-ਨ੍ਤਸ੍ਯ ਭਵੇ-ਥ੍ਸਤ੍ਯਪ੍ਰਸਾਦਤਃ ।
ਦਰਿਦ੍ਰੋ ਲਭਤੇ ਵਿਤ੍ਤ-ਮ੍ਬਦ੍ਧੋ ਮੁਚ੍ਯੇਤ ਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ ॥ 11॥
ਭੀਤੋ ਭਯਾ-ਤ੍ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯੇਤ ਸਤ੍ਯਮੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।
ਈਪ੍ਸਿਤ-ਞ੍ਚ ਫਲ-ਮ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਾਨ੍ਤੇ ਸਤ੍ਯਪੁਰਂਵ੍ਰਁਜੇਤ੍ ॥ 12॥
ਇਤਿ ਵਃ ਕਥਿਤਂ-ਵਿਁਪ੍ਰਾ-ਸ੍ਸਤ੍ਯਨਾਰਾਯਣਵ੍ਰਤਮ੍ ।
ਯ-ਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਦੁਃਖੇਭ੍ਯੋ ਮੁਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ ਮਾਨਵਃ ॥ 13॥
ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ਕਲਿਯੁਗੇ ਸਤ੍ਯਪੂਜਾ ਫਲਪ੍ਰਦਾ ।
ਕੇਚਿ-ਤ੍ਕਾਲਂ-ਵਁਦਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਯਮੀਸ਼-ਨ੍ਤਮੇਵ ਚ ॥ 14॥
ਸਤ੍ਯਨਾਰਾਯਣ-ਙ੍ਕੇਚਿ-ਥ੍ਸਤ੍ਯਦੇਵ-ਨ੍ਤਥਾਪਰੇ ।
ਨਾਨਾਰੂਪਧਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੀਪ੍ਸਿਤਪ੍ਰਦਮ੍ ॥ 15॥ (ਸਰ੍ਵੇषਾਮੀਪ੍ਸਿਤਪ੍ਰਦਃ)
ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਕਲੌ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਰੂਪੀ ਸਨਾਤਨਃ ।
ਸ਼੍ਰੀਵਿष੍ਣੁਨਾ ਧृਤਂ ਰੂਪਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੀਪ੍ਸਿਤਪ੍ਰਦਮ੍ ॥ 16॥
ਯ ਇਦ-ਮ੍ਪਠਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ ।
ਤਸ੍ਯ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਾਪਾਨਿ ਸਤ੍ਯਦੇਵਪ੍ਰਸਾਦਤਃ ॥ 17॥
ਵ੍ਰਤਂ-ਯੈਁਸ੍ਤੁ ਕृਤ-ਮ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਤ੍ਯਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯ ਚ ।
ਤੇषਾ-ਨ੍ਤ੍ਵਪਰਜਨ੍ਮਾਨਿ ਕਥਯਾਮਿ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਾਃ ॥ 18॥
ਸ਼ਤਾਨਨ੍ਦੋਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਸੁਦਾਮਾਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਹ੍ਯਭੂਤ੍ ।
ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਜਨ੍ਮਨਿ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ-ਨ੍ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਮੋਕ੍षਮਵਾਪ ਹ ॥ 19॥
ਕਾष੍ਠਭਾਰਵਹੋ ਭਿਲ੍ਲੋ ਗੁਹਰਾਜੋ ਬਭੂਵ ਹ ।
ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਜਨ੍ਮਨਿ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਂ ਸੇਵ੍ਯ ਮੋਕ੍ष-ਞ੍ਜਗਾਮ ਵੈ ॥ 20॥
ਉਲ੍ਕਾਮੁਖੋ ਮਹਾਰਾਜੋ ਨृਪੋ ਦਸ਼ਰਥੋ-ऽਭਵਤ੍ ।
ਸ਼੍ਰੀਰਙ੍ਗਨਾਥਂ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਸ਼੍ਰੀਵੈਕੁਣ੍ਠ-ਨ੍ਤਦਾਗਮਤ੍ ॥ 21॥ (ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਚਨ੍ਦ੍ਰਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ)
ਰ੍ਧਾਮਿਕ-ਸ੍ਸਤ੍ਯਸਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਸਾਧੁਰ੍ਮੋਰਧ੍ਵਜੋ-ऽਭਵਤ੍ । (ਸਾਧੁਰ੍ਮੋਰਧ੍ਵਜੋਭਵਤ੍)
ਦੇਹਾਰ੍ਧ-ਙ੍ਕ੍ਰਕਚੈਸ਼੍ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦਤ੍ਵਾ ਮੋਕ੍षਮਵਾਪ ਹ ॥ 22॥
ਤੁਙ੍ਗਧ੍ਵਜੋ ਮਹਾਰਾਜ-ਸ੍ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੋ-ऽਭਵ-ਤ੍ਕਿਲ । (ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੂਰਭਵਤ੍)
ਸਰ੍ਵਾ-ਨ੍ਭਾਗਵਤਾਨ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੀਵੈਕੁਣ੍ਠ-ਨ੍ਤਦਾ-ऽਗਮਤ੍ ॥ 23॥ (ਕृਤ੍ਤ੍ਵਾ, ਤਦਾਗਮਤ੍)
ਭੂਤ੍ਵਾ ਗੋਪਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਵ੍ਰਜਮਣ੍ਡਲਵਾਸਿਨਃ ।
ਨਿਹਤ੍ਯ ਰਾਕ੍षਸਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾ-ਨ੍ਗੋਲੋਕ-ਨ੍ਤੁ ਤਦਾ ਯਯੁਃ ॥ 24॥
॥ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਨ੍ਦਪੁਰਾਣੇ ਰੇਵਾਖਣ੍ਡੇ ਸ਼੍ਰੀਸਤ੍ਯਨਾਰਾਯਣ ਵ੍ਰਤਕਥਾਯਾ-ਮ੍ਪਞ੍ਚਮੋ-ऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥ 5 ॥
Roman (IAST) Transliteration
|| śrī gaṇeśāya namaḥ ||
|| śrīparamātmane namaḥ ||
atha kathā prārambhaḥ |
atha prathamo-'dhyāyaḥ
śrīvyāsa uvāca |
ekadā naimiṣāraṇye ṛṣaya-śśaunakādayaḥ |
papracchurmunaya-ssarve sūta-mpaurāṇika-ṅkhalu || 1||
ṛṣaya ūcuḥ |
vratena tapasā kiṃ-vā~ prāpyate vāñchita-mphalam |
tatsarvaṃ śrotumicchāmaḥ kathayasva mahāmune || 2||
sūta uvāca |
nāradenaiva sampṛṣṭo bhagavān kamalāpatiḥ |
surarṣaye yathaivāha tacchṛṇudhvaṃ samāhitāḥ || 3||
ekadā nārado yogī parānugrahakāṅkṣayā |
paryaṭan vividhā-llo~kā-nmartyalokamupāgataḥ || 4||
tatodṛṣṭvā janānsarvā-nnānākleśasamanvitān |
nānāyonisamutpannān kliśyamānān svakarmabhiḥ || 5||
kenopāyena caiteṣā-nduḥkhanāśo bhaved dhruvam |
iti sañcintya manasā viṣṇuloka-ṅgatastadā || 6||
tatra nārāyaṇa-ndevaṃ śuklavarṇa-ñcaturbhujam |
śaṅkha-cakra-gadā-padma-vanamālā-vibhūṣitam || 7||
dṛṣṭvā ta-ndevadeveśaṃ stotuṃ samupacakrame |
nārada uvāca |
namo vāṅgamanasātītarūpāyānantaśaktaye |
ādimadhyāntahīnāya nirguṇāya guṇātmane || 8||
sarveṣāmādibhūtāya bhaktānāmārtināśine |
śrutvā stotra-ntato viṣṇurnārada-mpratyabhāṣata || 9||
śrībhagavānuvāca |
kimarthamāgato-'si tva-ṅki-nte manasi vartate |
kathayasva mahābhāga tatsarva-ṅkathāyāmi te || 10||
nārada uvāca |
martyaloke janā-ssarve nānākleśasamanvitāḥ |
nanāyonisamutpannāḥ pacyante pāpakarmabhiḥ || 11||
tatkathaṃ śamayennātha laghūpāyena tadvada |
śrotumicchāmi tatsarva-ṅkṛpāsti yadi te mayi || 12||
śrībhagavānuvāca |
sādhu pṛṣṭa-ntvayā vatsa lokānugrahakāṅkṣayā |
yatkṛtvā mucyate moha-ttacchṛṇuṣva vadāmi te || 13||
vratamasti mahatpuṇyaṃ svarge martye ca durlabham |
tava snehānmayā vatsa prakāśaḥ kriyate-'dhunā || 14||
satyanārāyaṇasyaiva vrataṃ samyagvidhānataḥ | (satyanārāyaṇasyaivaṃ)
kṛtvā sadya-ssukha-mbhuktvā paratra mokṣamāpnuyāt |
tacchrutvā bhagavadvākya-nnārado munirabravīt || 15||
nārada uvāca |
ki-mphala-ṅkiṃ-vi~dhāna-ñca kṛta-ṅkenaiva tad vratam |
tatsarvaṃ-vi~starād brūhi kadā kāryaṃ-vra~ta-mprabho || 16|| (kāryaṃhitadvratam)
śrībhagavānuvāca |
duḥkhaśokādiśamana-ndhanadhānyapravardhanam || 17||
saubhāgyasantatikaraṃ sarvatra vijayapradam |
yasmin kasmi-ndine martyo bhaktiśraddhāsamanvitaḥ || 18||
satyanārāyaṇa-ndevaṃ-ya~jeccaiva niśāmukhe |
brāhmaṇairbāndhavaiścaiva sahito dharmatatparaḥ || 19||
naivedya-mbhaktito dadyā-thsapāda-mbhakṣyamuttamam |
rambhāphala-ṅghṛta-ṅkṣīra-ṅgodhūmasya ca cūrṇakam || 20||
abhāve śālicūrṇaṃ-vā~ śarkarā vā guḍastathā |
sapādaṃ sarvabhakṣyāṇi caikīkṛtya nivedayet || 21||
viprāya dakṣiṇā-ndadyā-tkathāṃ śrutvā janai-ssaha |
tataśca bandhubhi-ssārdhaṃ-vi~prāṃśca pratibhojayet || 22||
prasāda-mbhakṣayed bhaktyā nṛtyagītādika-ñcaret |
tataśca svagṛha-ṅgacche-thsatyanārāyaṇaṃ smarann || 23||
eva-ṅkṛte manuṣyāṇāṃ-vā~ñchāsiddhirbhaved dhruvam |
viśeṣataḥ kaliyuge laghūpāyo-'sti bhūtale || 24|| (laghūpāyosti)
|| iti śrīskāndapurāṇe revākhaṇḍe śrīsatyanārāyaṇa vratakathāyā-mprathamo-'dhyāyaḥ || 1 ||
atha dvitīyo-'dhyāyaḥ
sūta uvāca |
athānya-thsampravakṣyāmi kṛtaṃ-ye~na purā dvijāḥ |
kaści-tkāśīpure ramye hyāsīdvipro-'tinirdhanaḥ || 1|| (hyāsīdviprotinirdhanaḥ)
kṣuttṛḍbhyāṃ-vyā~kulobhūtvā nitya-mbabhrāma bhūtale |
duḥkhita-mbrāhmaṇa-ndṛṣṭvā bhagavā-nbrāhmaṇapriyaḥ || 2||
vṛddhabrāhmaṇa rūpasta-mpapraccha dvijamādarāt |
kimartha-mbhramase vipra mahī-nnityaṃ suduḥkhitaḥ |
tatsarvaṃ śrotumicchāmi kathyatā-ndvija sattama || 3||
brāhmaṇa uvāca |
brāhmaṇo-'ti daridro-'ha-mbhikṣārthaṃ-vai~ bhrame mahīm || 4|| (brāhmaṇoti)
upāyaṃ-ya~di jānāsi kṛpayā kathaya prabho |
vṛddhabrāhmaṇa uvāca |
satyanārāyaṇo viṣṇurvāñchitārthaphalapradaḥ || 5||
tasya tva-mpūjanaṃ-vi~pra kuruṣva vratamuttamama | (vratamuttamam)
yatkṛtvā sarvaduḥkhebhyo mukto bhavati mānavaḥ || 6||
vidhāna-ñca vratasyāpi viprāyābhāṣya yatnataḥ |
satyanārāyaṇo vṛddhastatraivāntaradhīyata || 7||
tad vrataṃ saṅkariṣyāmi yadukta-mbrāhmaṇena vai |
iti sañcintya vipro-'sau rātrau nidrā na labdhavān || 8|| (nidrāṃ)
tataḥ prāta-ssamutthāya satyanārāyaṇavratam |
kariṣya iti saṅkalpya bhikṣārthamagamadvijaḥ || 9|| (bhikṣārthamagamaddvijaḥ)
tasminneva dine vipraḥ pracura-ndravyamāptavān |
tenaiva bandhubhi-ssārdhaṃ satyasyavratamācarat || 10||
sarvaduḥkhavinirmukta-ssarvasampatsamanvitaḥ |
babhūva sa dvijaśreṣṭho vratasyāsya prabhāvataḥ || 11||
tataḥ prabhṛti kāla-ñca māsi māsi vrata-ṅkṛtam |
eva-nnārāyaṇasyedaṃ-vra~ta-ṅkṛtvā dvijottamaḥ || 12||
sarvapāpavinirmukto durlabha-mmokṣamāptavān |
vratamasya yadā vipra pṛthivyāṃ saṅkariṣyati || 13|| (viprāḥ)
tadaiva sarvaduḥkha-ntu manujasya vinaśyati | (ca manujasya)
eva-nnārāyaṇenokta-nnāradāya mahātmane || 14||
mayā tatkathitaṃ-vi~prāḥ kimanya-tkathayāmi vaḥ |
ṛṣaya ūcuḥ |
tasmād viprācchruta-ṅkena pṛthivyā-ñcarita-mmune |
tatsarvaṃ śrotumicchāma-śśraddhā-'smāka-mprajāyate || 15|| (śraddhāsmākaṃ)
sūta uvāca |
śṛṇudhva-mmunaya-ssarve vrataṃ-ye~na kṛta-mbhuvi |
ekadā sa dvijavaro yathāvibhava vistaraiḥ || 16||
bandhubhi-ssvajanai-ssārdhaṃ-vra~ta-ṅkartuṃ samudyataḥ |
etasminnantare kāle kāṣṭhakretā samāgamat || 17||
bahiḥ kāṣṭha-ñca saṃsthāpya viprasya gṛhamāyayau |
tṛṣṇāyā pīḍitātmā ca dṛṣṭvā vipra-ṅkṛtaṃ-vra~tam || 18|| (kṛta)
praṇipatya dvija-mprāha kimida-ṅkriyate tvayā |
kṛte ki-mphalamāpnoti vistarād vada me prabho || 19|| (vistārād)
vipra uvāca |
satyanārāyaṇesyedaṃ-vra~taṃ sarvepsitapradam |
tasya prasādānme sarva-ndhanadhānyādika-mmahat || 20||
tasmādetad vrata-ñjñātvā kāṣṭhakretā-'tiharṣitaḥ |
papau jala-mprasāda-ñca bhuktvā sa nagaraṃ-ya~yau || 21||
satyanārāyaṇa-ndeva-mmanasā ityacintayat |
kāṣṭhaṃ-vi~krayato grāme prāpyate cādya yad dhanam || 22|| (prāpyateme-'dya)
tenaiva satyadevasya kariṣye vratamuttamam |
iti sañcintya manasā kāṣṭha-ndhṛtvā tu mastake || 23||
jagāma nagare ramye dhanināṃ-ya~tra saṃsthitiḥ |
taddine kāṣṭhamūlya-ñca dviguṇa-mprāptavānasau || 24||
tataḥ prasannahṛdaya-ssupakva-ṅkadalī phalam |
śarkarāghṛtadugdha-ñca godhūmasya ca cūrṇakam || 25||
kṛtvaikatra sapāda-ñca gṛhītvā svagṛhaṃ-ya~yau |
tato bandhūn samāhūya cakāra vidhinā vratam || 26||
tad vratasya prabhāveṇa dhanaputrānvito-'bhavat | (dhanaputrānvitobhavat)
ihaloke sukha-mbhuktvā cānte satyapuraṃ-ya~yau || 27||
|| iti śrīskāndapurāṇe revākhaṇḍe śrīsatyanārāyaṇa vratakathāyā-ndvitīyo-'dhyāyaḥ || 2 ||
atha tṛtīyo-'dhyāyaḥ
sūta uvāca |
punaragre pravakṣyāmi śṛṇudhva-mmuni sattamāḥ |
purā colkāmukho nāma nṛpaścāsīnmahāmatiḥ || 1||
jitendriya-ssatyavādī yayau devālaya-mprati |
dine dine dhana-ndattvā dvijān santoṣaya-thsudhīḥ || 2||
bhāryā tasya pramugdhā ca sarojavadanā satī |
bhadraśīlānadī tīre satyasyavratamācarat || 3||
etasminnantare tatra sādhureka-ssamāgataḥ |
vāṇijyārtha-mbahudhanairanekaiḥ paripūritaḥ || 4||
nāvaṃ saṃsthāpya tattīre jagāma nṛpati-mprati |
dṛṣṭvā sa vratina-mbhūpa-mprapaccha vinayānvitaḥ || 5||
sādhuruvāca |
kimida-ṅkuruṣe rāja-nbhaktiyuktena cetasā |
prakāśa-ṅkuru tatsarvaṃ śrotumicchāmi sāmpratam || 6||
rājovāca |
pūjana-ṅkriyate sādho viṣṇoratulatejasaḥ |
vrata-ñca svajanai-ssārdha-mputrādyāvāpti kāmyayā || 7||
bhūpasya vacanaṃ śrutvā sādhuḥ provāca sādaram |
sarva-ṅkathaya me rājan kariṣye-'ha-ntavoditam || 8||
mamāpi santatirnāsti hyetasmājjāyate dhruvam |
tato nivṛttya vāṇijyā-thsānando gṛhamāgataḥ || 9||
bhāryāyai kathitaṃ sarvaṃ-vra~taṃ santati dāyakam |
tadā vrata-ṅkariṣyāmi yadā me santatirbhavet || 10||
iti līlāvatī-mprāha patnīṃ sādhu-ssa sattamaḥ |
ekasmi-ndivase tasya bhāryā līlāvatī satī || 11|| (bhāryāṃ)
bhartṛyuktānandacittā-'bhavad dharmaparāyaṇā |
rgabhiṇī sā-'bhava-ttasya bhāryā satyaprasādataḥ || 12|| (sābhavat)
daśame māsi vai tasyāḥ kanyāratnamajāyata |
dine dine sā vavṛdhe śuklapakṣe yathā śaśī || 13||
nāmnā kalāvatī ceti tannāmakaraṇa-ṅkṛtam |
tato līlāvatī prāha svāmina-mmadhuraṃ-va~caḥ || 14||
na karoṣi kimarthaṃ-vai~ purā saṅkalpitaṃ-vra~tam |
sādhuruvāca |
vivāha samaye tvasyāḥ kariṣyāmi vrata-mpriye || 15||
iti bhāryāṃ samāśvāsya jagāma nagara-mprati |
tataḥ kalāvatī kanyā vavṛdhe pitṛveśmani || 16||
dṛṣṭvā kanyā-ntata-ssādhurnagare sakhibhi-ssaha |
mantrayitvā druta-ndūta-mpreṣayāmāsa dharmavit || 17||
vivāhārtha-ñca kanyāyā varaṃ śreṣṭhaṃ-vi~cāraya |
tenājñaptaśca dūto-'sau kāñcana-nnagaraṃ-ya~yau || 18||
tasmādekaṃ-va~ṇikputraṃ samādāyāgato hi saḥ |
dṛṣṭvā tu sundara-mbālaṃ-va~ṇikputra-ṅguṇānvitam || 19||
jñātibhirbandhubhi-ssārdha-mparituṣṭena cetasā |
dattāvān sādhuputrāya kanyāṃ-vi~dhividhānataḥ || 20|| (sādhuḥputrāya)
tato-'bhāgyavaśā-ttena vismṛtaṃ-vra~tamuttamam | (tatobhāgyavaśāt)
vivāhasamaye tasyāstena ruṣṭo bhava-tprabhuḥ || 21|| (ruṣṭo-'bhavat)
tataḥ kālena niyato nijakarma viśāradaḥ |
vāṇijyārtha-ntata-śśīghra-ñjāmātṛ sahito vaṇik || 22||
ratnasārapure ramye gatvā sindhu samīpataḥ |
vāṇijyamakaro-thsādhurjāmātrā śrīmatā saha || 23||
tau gatau nagare ramye candraketornṛpasya ca | (nagaretasya)
etasminneva kāle tu satyanārāyaṇaḥ prabhuḥ || 24||
bhraṣṭapratijñamālokya śāpa-ntasmai pradattavān |
dāruṇa-ṅkaṭhina-ñcāsya mahad duḥkha-mbhaviṣyati || 25||
ekasmindivase rājño dhanamādāya taskaraḥ |
tatraiva cāgata ścauro vaṇijau yatra saṃsthitau || 26||
tatpaścād dhāvakā-ndūtā-ndṛṣṭavā bhītena cetasā |
dhanaṃ saṃsthāpya tatraiva sa tu śīghramalakṣitaḥ || 27||
tato dūtāssamāyātā yatrāste sajjano vaṇik |
dṛṣṭvā nṛpadhana-ntatra baddhvā-''nītau vaṇiksutau || 28|| (baddhvānītau)
harṣeṇa dhāvamānāśca procurnṛpasamīpataḥ |
taskarau dvau samānītau vilokyājñāpaya prabho || 29||
rājñā-''jñaptāstata-śśīghra-ndṛḍha-mbaddhvā tu tā vubhau |
sthāpitau dvau mahādurge kārāgāre-'vicārataḥ || 30||
māyayā satyadevasya na śruta-ṅkaistayorvacaḥ |
atastayordhanaṃ rājñā gṛhīta-ñcandraketunā || 31||
tacchāpācca tayorgehe bhāryā caivāti duḥkhitā |
caureṇāpahṛtaṃ sarva-ṅgṛhe yacca sthita-ndhanam || 32||
ādhivyādhisamāyuktā kṣutpipāśāti duḥkhitā | (kṣutpipāsāti)
annacintāparā bhūtvā babhrāma ca gṛhe gṛhe |
kalāvatī tu kanyāpi babhrāma prativāsaram || 33||
ekasmi-ndivase yātā kṣudhārtā dvijamandiram | (divase jātā)
gatvā-'paśyad vrata-ntatra satyanārāyaṇasya ca || 34|| (gatvāpaśyad)
upaviśya kathāṃ śrutvā varaṃ rprāthitavatyapi |
prasāda bhakṣaṇa-ṅkṛtvā yayau rātrau gṛha-mprati || 35||
mātā kalāvatī-ṅkanyā-ṅkathayāmāsa premataḥ |
putri rātrau sthitā kutra ki-nte manasi vartate || 36||
kanyā kalāvatī prāha mātara-mprati satvaram |
dvijālaye vrata-mmātardṛṣṭaṃ-vā~ñchitasiddhidam || 37||
tacchrutvā kanyakā vākyaṃ-vra~ta-ṅkartuṃ samudyatā |
sā mudā tu vaṇigbhāryā satyanārāyaṇasya ca || 38||
vrata-ñcakre saiva sādhvī bandhubhi-ssvajanai-ssaha |
bhartṛjāmātarau kṣipramāgacchetāṃ svamāśramam || 39||
aparādha-ñca me bharturjāmātuḥ, kṣantumarhasi |
vratenānena tuṣṭo-'sau satyanārāyaṇaḥ punaḥ || 40|| (tuṣṭosau)
darśayāmāsa svapnaṃ hī candraketu-nnṛpottamam |
bandinau mocaya prātarvaṇijau nṛpasattama || 41||
deya-ndhana-ñca tatsarva-ṅgṛhītaṃ-ya~-ttvayā-'dhunā | (tvayādhunā)
no ce-ttvā-nnāśayiṣyāmi sarājyadhanaputrakam || 42||
evamābhāṣya rājāna-ndhyānagamyo-'bhava-tprabhuḥ | (dhyānagamyobhavat)
tataḥ prabhātasamaye rājā ca svajanai-ssaha || 43||
upaviśya sabhāmadhye prāha svapna-ñjana-mprati |
baddhau mahājanau śīghra-mmocaya dvau vaṇiksutau || 44||
iti rājño vaca-śśrutvā mocayitvā mahājanau |
samānīya nṛpasyāgre prāhuste vinayānvitāḥ || 45||
ānītau dvau vaṇikputrau muktau nigaḍabandhanāt |
tato mahājanau natvā candraketu-nnṛpottamam || 46||
smarantau pūrva vṛttānta-nnocaturbhayavihvalau |
rājā vaṇiksutau vīkṣya vacaḥ provāca sādaram || 47||
devā-tprāpta-mmahadduḥkhamidānī-nnāsti vai bhayam |
tadā nigaḍasantyāga-ṅkṣaurakarmādyakārayat || 48||
vastrālaṅkāraka-ndattvā paritoṣya nṛpaśca tau |
puraskṛtya vaṇikputrau vacasā-'toṣayad bhṛśam || 49|| (vacasātoṣayadbhṛśam)
purānīta-ntu yad dravya-ndviguṇīkṛtya dattavān |
provāca ca tato rājā gaccha sādho nijāśramam || 50|| (provācatau)
rājāna-mpraṇipatyāha gantavya-ntvatprasādataḥ |
ityuktvā tau mahāvaiśyau jagmatu-ssvagṛha-mprati || 51|| (mahāvaiśyo)
|| iti śrīskānda purāṇe revākhaṇḍe śrīsatyanārāyaṇa vratakathāyā-ntṛtīyo-'dhyāyaḥ || 3 ||
atha caturtho-'dhyāyaḥ
sūta uvāca |
yātrā-ntu kṛtavān sādhurmaṅgalāyanapūrvikām |
brāhmaṇebhyo dhana-ndattvā tadā tu nagaraṃ-ya~yau || 1||
kiyad dūre gate sādho satyanārāyaṇaḥ prabhuḥ |
jijñāsā-ṅkṛtavān sādhau kimasti tava nausthitam || 2||
tato mahājanau mattau helayā ca prahasya vai | (matau)
katha-mpṛcchasi bho daṇḍi-nmudrā-nnetu-ṅkimicchasi || 3||
latāpatrādika-ñcaiva vartate taraṇau mama |
niṣṭhura-ñca vaca-śśrutvā satya-mbhavatu te vacaḥ || 4||
evamuktvā gata-śśīghra-ndaṇḍī tasya samīpataḥ |
kiyad dūre tato gatvā sthita-ssindhu samīpataḥ || 5||
gate daṇḍini sādhuśca kṛtanityakriyastadā |
utthitā-ntaraṇī-ndṛṣṭvā vismaya-mparamaṃ-ya~yau || 6||
dṛṣṭvā latādika-ñcaiva mūrcchito nyapatad bhuvi |
labdhasañjño vaṇikputrastataścintānvito-'bhavat || 7|| (vaṇikputrastataścintānvitobhavat)
tadā tu duhituḥ kānto vacana-ñcedamabravīt |
kimartha-ṅkriyate śoka-śśāpo dattaśca daṇḍinā || 8||
śakyate tena sarvaṃ hi kartu-ñcātra na saṃśayaḥ | (śakyatene na)
atastaccharaṇaṃ-yā~mo vāñchatārtho bhaviṣyati || 9|| (vāñchitārtho)
jāmāturvacanaṃ śrutvā tatsakāśa-ṅgatastadā |
dṛṣṭvā ca daṇḍina-mbhaktyā natvā provāca sādaram || 10||
kṣamasva cāparādha-mme yadukta-ntava sannidhau |
eva-mpunaḥ punarnatvā mahāśokākulo-'bhavat || 11|| (mahāśokākulobhavat)
provāca vacana-ndaṇḍī vilapantaṃ-vi~lokya ca |
mā rodī-śśṛṇumadvākya-mmama pūjābahirmukhaḥ || 12||
mamājñayā ca durbuddhe labdha-nduḥkha-mmuhurmuhuḥ |
tacchrutvā bhagavadvākyaṃ stuti-ṅkartuṃ samudyataḥ || 13||
sādhuruvāca |
tvanmāyāmohitā-ssarve brahmādyāstridivaukasaḥ |
na jānanti guṇā-nrūpa-ntavāścaryamida-mprabho || 14||
mūḍho-'ha-ntvā-ṅkatha-ñjāne mohitastavamāyayā | (mūḍhohaṃ)
prasīda pūjayiṣyāmi yathāvibhavavistaraiḥ || 15||
purā vitta-ñca ta-thsarva-ntrāhi māṃ śaraṇāgatam |
śrutvā bhaktiyutaṃ-vā~kya-mparituṣṭo janārdanaḥ || 16||
vara-ñca vāñchita-ndattvā tatraivāntardadhe hariḥ |
tato nāvaṃ samārūhya dṛṣṭvā vittaprapūritām || 17||
kṛpayā satyadevasya saphalaṃ-vā~ñchita-mmama |
ityuktvā svajanai-ssārdha-mpūjā-ṅkṛtvā yathāvidhi || 18||
harṣeṇa cābhava-tpūrṇassatyadevaprasādataḥ |
nāvaṃ saṃyo~jya yatnena svadeśagamana-ṅkṛtam || 19||
sādhurjāmātara-mprāha paśya ratnapurī-mmama |
dūta-ñca preṣayāmāsa nijavittasya rakṣakam || 20||
tato-'sau nagara-ṅgatvā sādhubhāryāṃ-vi~lokya ca | (dūtosau)
provāca vāñchitaṃ-vā~kya-nnatvā baddhāñjalistadā || 21||
nikaṭe nagarasyaiva jāmātrā sahito vaṇik |
āgato bandhuvargaiśca vittaiśca bahubhiryutaḥ || 22||
śrutvā dūtamukhādvākya-mmahāharṣavatī satī |
satyapūjā-ntataḥ kṛtvā provāca tanujā-mprati || 23||
vrajāmi śīghramāgaccha sādhusandarśanāya ca |
iti mātṛvaca-śśrutvā vrata-ṅkṛtvā samāpya ca || 24||
prasāda-ñca parityajya gatā sā-'pi pati-mprati | (sāpi)
tena ruṣṭā-ssatyadevo bhartāra-ntaraṇi-ntathā || 25|| (ruṣṭaḥ, taraṇīṃ)
saṃhṛtya ca dhanai-ssārdha-ñjale tasyāvamajjayat |
tataḥ kalāvatī kanyā na vilokya nija-mpatim || 26||
śokena mahatā tatra rudantī cāpatad bhuvi | (rudatī)
dṛṣṭvā tathāvidhā-nnāva-ṅkanyā-ñca bahuduḥkhitām || 27||
bhītena manasā sādhuḥ kimāścaryamida-mbhavet |
cintyamānāśca te sarve babhūvustarivāhakāḥ || 28||
tato līlāvatī kanyā-ndṛṣṭvā sā vihvalā-'bhavat |
vilalāpātiduḥkhena bhartāra-ñcedamabravīta || 29||
idānī-nnaukayā sārdha-ṅkathaṃ so-'bhūdalakṣitaḥ |
na jāne kasya devasya helayā caiva sā hṛtā || 30||
satyadevasya māhātmya-ñjñātuṃ-vā~ kena śakyate |
ityuktvā vilalāpaiva tataśca svajanai-ssaha || 31||
tato līlāvatī kanyā-ṅkrauḍe kṛtvā ruroda ha |
tataḥkalāvatī kanyā naṣṭe svāmini duḥkhitā || 32||
gṛhītvā pāduke tasyānugatu-ñca manodadhe | (pādukāṃ)
kanyāyāścarita-ndṛṣṭvā sabhārya-ssajjano vaṇik || 33||
atiśokena santaptaścintayāmāsa dharmavit |
hṛtaṃ-vā~ satyadevena bhrānto-'haṃ satyamāyayā || 34||
satyapūjā-ṅkariṣyāmi yathāvibhavavistaraiḥ |
iti sarvān samāhūya kathayitvā manoratham || 35||
natvā ca daṇḍavad bhūmau satyadeva-mpunaḥ punaḥ |
tatastuṣṭa-ssatyadevo dīnānā-mparipālakaḥ || 36||
jagāda vacana-ñcaina-ṅkṛpayā bhaktavatsalaḥ |
tyaktvā prasāda-nte kanyā pati-ndraṣṭuṃ samāgatā || 37||
ato-'dṛṣṭo-'bhavattasyāḥ kanyakāyāḥ patirdhruvam |
gṛha-ṅgatvā prasāda-ñca bhuktvā sā-''yāti cetpunaḥ || 38|| (sāyāti)
labdhabhartrī sutā sādho bhaviṣyati na saṃśayaḥ |
kanyakā tādṛśaṃ-vā~kyaṃ śrutvā gaganamaṇḍalāt || 39||
kṣipra-ntadā gṛha-ṅgatvā prasāda-ñca bubhoja sā |
paścā-thsā punarāgatya dadarśa svajana-mpatim || 40|| (sāpaścātpunarāgatya, sajanaṃ)
tataḥ kalāvatī kanyā jagāda pitara-mprati |
idānī-ñca gṛhaṃ-yā~hi vilamba-ṅkuruṣe katham || 41||
tacchrutvā kanyakāvākyaṃ santuṣṭo-'bhūdvaṇiksutaḥ |
pūjanaṃ satyadevasya kṛtvā vidhividhānataḥ || 42||
dhanairbandhugaṇai-ssārdha-ñjagāma nijamandiram |
paurṇamāsyā-ñca saṅkrāntau kṛtavān satyasya pūjanam || 43|| (satyapūjanam)
ihaloke sukha-mbhuktvā cānte satyapuraṃ-ya~yau || 44||
|| iti śrīskānda purāṇe revākhaṇḍe śrīsatyanārāyaṇa vratakathāyā-ñcaturtho-'dhyāyaḥ || 4 ||
atha pañcamo-'dhyāyaḥ
sūta uvāca |
athānyacca pravakṣyāmi śruṇudhva-mmunisattamāḥ |
āsī-ttuṅgadhvajo rājā prajāpālanatatparaḥ || 1||
prasādaṃ satyadevasya tyaktvā duḥkhamavāpa saḥ |
ekadā sa vana-ṅgatvā hatvā bahuvidhā-npaśūn || 2||
āgatya vaṭamūla-ñca dṛṣṭvā satyasya pūjanam | (cāpaśyat)
gopāḥ kurvanti santuṣṭā bhaktiyuktā-ssa bāndhavāḥ || 3||
rājā dṛṣṭvā tu darpeṇa na gato na nanāma saḥ |
tato gopagaṇā-ssarve prasāda-nnṛpasannidhau || 4||
saṃsthāpya punarāgatya bhuktatvā sarve yathepsitam |
tataḥ prasādaṃ santyajya rājā duḥkhamavāpa saḥ || 5||
tasya putraśata-nnaṣṭa-ndhanadhānyādika-ñca yat |
satyadevena tatsarva-nnāśita-mmama niścitam || 6||
atastatraiva gacchāmi yatra devasya pūjanam |
manasā tu viniścitya yayau gopālasannidhau || 7||
tato-'sau satyadevasya pūjā-ṅgopagaṇaissaha |
bhaktiśraddhānvito bhūtvā cakāra vidhinā nṛpaḥ || 8||
satyadevaprasādena dhanaputrānvito-'bhavat |
ihaloke sukha-mbhuktatvā cānte satyapuraṃ-ya~yau || 9||
ya ida-ṅkurute satyavrata-mparamadurlabham |
śṛṇoti ca kathā-mpuṇyā-mbhaktiyuktaḥ phalapradām || 10||
dhanadhānyādika-ntasya bhave-thsatyaprasādataḥ |
daridro labhate vitta-mbaddho mucyeta bandhanāt || 11||
bhīto bhayā-tpramucyeta satyameva na saṃśayaḥ |
īpsita-ñca phala-mbhuktvā cānte satyapuraṃvra~jet || 12||
iti vaḥ kathitaṃ-vi~prā-ssatyanārāyaṇavratam |
ya-tkṛtvā sarvaduḥkhebhyo mukto bhavati mānavaḥ || 13||
viśeṣataḥ kaliyuge satyapūjā phalapradā |
keci-tkālaṃ-va~diṣyanti satyamīśa-ntameva ca || 14||
satyanārāyaṇa-ṅkeci-thsatyadeva-ntathāpare |
nānārūpadharo bhūtvā sarveṣāmīpsitapradam || 15|| (sarveṣāmīpsitapradaḥ)
bhaviṣyati kalau satyavratarūpī sanātanaḥ |
śrīviṣṇunā dhṛtaṃ rūpaṃ sarveṣāmīpsitapradam || 16||
ya ida-mpaṭhate nityaṃ śṛṇoti munisattamāḥ |
tasya naśyanti pāpāni satyadevaprasādataḥ || 17||
vrataṃ-yai~stu kṛta-mpūrvaṃ satyanārāyaṇasya ca |
teṣā-ntvaparajanmāni kathayāmi munīśvarāḥ || 18||
śatānandomahāprājñassudāmābrāhmaṇo hyabhūt |
tasmiñjanmani śrīkṛṣṇa-ndhyātvā mokṣamavāpa ha || 19||
kāṣṭhabhāravaho bhillo guharājo babhūva ha |
tasmiñjanmani śrīrāmaṃ sevya mokṣa-ñjagāma vai || 20||
ulkāmukho mahārājo nṛpo daśaratho-'bhavat |
śrīraṅganāthaṃ sampūjya śrīvaikuṇṭha-ntadāgamat || 21|| (śrīrāmacandrasamprāpya)
rdhāmika-ssatyasandhaśca sādhurmoradhvajo-'bhavat | (sādhurmoradhvajobhavat)
dehārdha-ṅkrakacaiśchittvā datvā mokṣamavāpa ha || 22||
tuṅgadhvajo mahārāja-ssvāyambhuvo-'bhava-tkila | (svāyambhūrabhavat)
sarvā-nbhāgavatān kṛtvā śrīvaikuṇṭha-ntadā-'gamat || 23|| (kṛttvā, tadāgamat)
bhūtvā gopāśca te sarve vrajamaṇḍalavāsinaḥ |
nihatya rākṣasān sarvā-ngoloka-ntu tadā yayuḥ || 24||
|| iti śrīskāndapurāṇe revākhaṇḍe śrīsatyanārāyaṇa vratakathāyā-mpañcamo-'dhyāyaḥ || 5 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
॥ श्री गणेशाय नमः ॥
॥ श्रीपरमात्मने नमः ॥
अथ कथा प्रारम्भः ।
अथ प्रथमो-ऽध्यायः
श्रीव्यास उवाच ।
एकदा नैमिषारण्ये ऋषय-श्शौनकादयः ।
पप्रच्छुर्मुनय-स्सर्वे सूत-म्पौराणिक-ङ्खलु ॥ 1॥
ऋषय ऊचुः ।
व्रतेन तपसा किं-वाँ प्राप्यते वाञ्छित-म्फलम् ।
तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामः कथयस्व महामुने ॥ 2॥
सूत उवाच ।
नारदेनैव सम्पृष्टो भगवान् कमलापतिः ।
सुरर्षये यथैवाह तच्छृणुध्वं समाहिताः ॥ 3॥
एकदा नारदो योगी परानुग्रहकाङ्क्षया ।
पर्यटन् विविधा-ल्लोँका-न्मर्त्यलोकमुपागतः ॥ 4॥
ततोदृष्ट्वा जनान्सर्वा-न्नानाक्लेशसमन्वितान् ।
नानायोनिसमुत्पन्नान् क्लिश्यमानान् स्वकर्मभिः ॥ 5॥
केनोपायेन चैतेषा-न्दुःखनाशो भवेद् ध्रुवम् ।
इति सञ्चिन्त्य मनसा विष्णुलोक-ङ्गतस्तदा ॥ 6॥
तत्र नारायण-न्देवं शुक्लवर्ण-ञ्चतुर्भुजम् ।
शङ्ख-चक्र-गदा-पद्म-वनमाला-विभूषितम् ॥ 7॥
दृष्ट्वा त-न्देवदेवेशं स्तोतुं समुपचक्रमे ।
नारद उवाच ।
नमो वाङ्गमनसातीतरूपायानन्तशक्तये ।
आदिमध्यान्तहीनाय निर्गुणाय गुणात्मने ॥ 8॥
सर्वेषामादिभूताय भक्तानामार्तिनाशिने ।
श्रुत्वा स्तोत्र-न्ततो विष्णुर्नारद-म्प्रत्यभाषत ॥ 9॥
श्रीभगवानुवाच ।
किमर्थमागतो-ऽसि त्व-ङ्कि-न्ते मनसि वर्तते ।
कथयस्व महाभाग तत्सर्व-ङ्कथायामि ते ॥ 10॥
नारद उवाच ।
मर्त्यलोके जना-स्सर्वे नानाक्लेशसमन्विताः ।
ननायोनिसमुत्पन्नाः पच्यन्ते पापकर्मभिः ॥ 11॥
तत्कथं शमयेन्नाथ लघूपायेन तद्वद ।
श्रोतुमिच्छामि तत्सर्व-ङ्कृपास्ति यदि ते मयि ॥ 12॥
श्रीभगवानुवाच ।
साधु पृष्ट-न्त्वया वत्स लोकानुग्रहकाङ्क्षया ।
यत्कृत्वा मुच्यते मोह-त्तच्छृणुष्व वदामि ते ॥ 13॥
व्रतमस्ति महत्पुण्यं स्वर्गे मर्त्ये च दुर्लभम् ।
तव स्नेहान्मया वत्स प्रकाशः क्रियते-ऽधुना ॥ 14॥
सत्यनारायणस्यैव व्रतं सम्यग्विधानतः । (सत्यनारायणस्यैवं)
कृत्वा सद्य-स्सुख-म्भुक्त्वा परत्र मोक्षमाप्नुयात् ।
तच्छ्रुत्वा भगवद्वाक्य-न्नारदो मुनिरब्रवीत् ॥ 15॥
नारद उवाच ।
कि-म्फल-ङ्किं-विँधान-ञ्च कृत-ङ्केनैव तद् व्रतम् ।
तत्सर्वं-विँस्तराद् ब्रूहि कदा कार्यं-व्रँत-म्प्रभो ॥ 16॥ (कार्यंहितद्व्रतम्)
श्रीभगवानुवाच ।
दुःखशोकादिशमन-न्धनधान्यप्रवर्धनम् ॥ 17॥
सौभाग्यसन्ततिकरं सर्वत्र विजयप्रदम् ।
यस्मिन् कस्मि-न्दिने मर्त्यो भक्तिश्रद्धासमन्वितः ॥ 18॥
सत्यनारायण-न्देवं-यँजेच्चैव निशामुखे ।
ब्राह्मणैर्बान्धवैश्चैव सहितो धर्मतत्परः ॥ 19॥
नैवेद्य-म्भक्तितो दद्या-थ्सपाद-म्भक्ष्यमुत्तमम् ।
रम्भाफल-ङ्घृत-ङ्क्षीर-ङ्गोधूमस्य च चूर्णकम् ॥ 20॥
अभावे शालिचूर्णं-वाँ शर्करा वा गुडस्तथा ।
सपादं सर्वभक्ष्याणि चैकीकृत्य निवेदयेत् ॥ 21॥
विप्राय दक्षिणा-न्दद्या-त्कथां श्रुत्वा जनै-स्सह ।
ततश्च बन्धुभि-स्सार्धं-विँप्रांश्च प्रतिभोजयेत् ॥ 22॥
प्रसाद-म्भक्षयेद् भक्त्या नृत्यगीतादिक-ञ्चरेत् ।
ततश्च स्वगृह-ङ्गच्छे-थ्सत्यनारायणं स्मरन्न् ॥ 23॥
एव-ङ्कृते मनुष्याणां-वाँञ्छासिद्धिर्भवेद् ध्रुवम् ।
विशेषतः कलियुगे लघूपायो-ऽस्ति भूतले ॥ 24॥ (लघूपायोस्ति)
॥ इति श्रीस्कान्दपुराणे रेवाखण्डे श्रीसत्यनारायण व्रतकथाया-म्प्रथमो-ऽध्यायः ॥ 1 ॥
अथ द्वितीयो-ऽध्यायः
सूत उवाच ।
अथान्य-थ्सम्प्रवक्ष्यामि कृतं-येँन पुरा द्विजाः ।
कश्चि-त्काशीपुरे रम्ये ह्यासीद्विप्रो-ऽतिनिर्धनः ॥ 1॥ (ह्यासीद्विप्रोतिनिर्धनः)
क्षुत्तृड्भ्यां-व्याँकुलोभूत्वा नित्य-म्बभ्राम भूतले ।
दुःखित-म्ब्राह्मण-न्दृष्ट्वा भगवा-न्ब्राह्मणप्रियः ॥ 2॥
वृद्धब्राह्मण रूपस्त-म्पप्रच्छ द्विजमादरात् ।
किमर्थ-म्भ्रमसे विप्र मही-न्नित्यं सुदुःखितः ।
तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथ्यता-न्द्विज सत्तम ॥ 3॥
ब्राह्मण उवाच ।
ब्राह्मणो-ऽति दरिद्रो-ऽह-म्भिक्षार्थं-वैँ भ्रमे महीम् ॥ 4॥ (ब्राह्मणोति)
उपायं-यँदि जानासि कृपया कथय प्रभो ।
वृद्धब्राह्मण उवाच ।
सत्यनारायणो विष्णुर्वाञ्छितार्थफलप्रदः ॥ 5॥
तस्य त्व-म्पूजनं-विँप्र कुरुष्व व्रतमुत्तमम । (व्रतमुत्तमम्)
यत्कृत्वा सर्वदुःखेभ्यो मुक्तो भवति मानवः ॥ 6॥
विधान-ञ्च व्रतस्यापि विप्रायाभाष्य यत्नतः ।
सत्यनारायणो वृद्धस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ 7॥
तद् व्रतं सङ्करिष्यामि यदुक्त-म्ब्राह्मणेन वै ।
इति सञ्चिन्त्य विप्रो-ऽसौ रात्रौ निद्रा न लब्धवान् ॥ 8॥ (निद्रां)
ततः प्रात-स्समुत्थाय सत्यनारायणव्रतम् ।
करिष्य इति सङ्कल्प्य भिक्षार्थमगमद्विजः ॥ 9॥ (भिक्षार्थमगमद्द्विजः)
तस्मिन्नेव दिने विप्रः प्रचुर-न्द्रव्यमाप्तवान् ।
तेनैव बन्धुभि-स्सार्धं सत्यस्यव्रतमाचरत् ॥ 10॥
सर्वदुःखविनिर्मुक्त-स्सर्वसम्पत्समन्वितः ।
बभूव स द्विजश्रेष्ठो व्रतस्यास्य प्रभावतः ॥ 11॥
ततः प्रभृति काल-ञ्च मासि मासि व्रत-ङ्कृतम् ।
एव-न्नारायणस्येदं-व्रँत-ङ्कृत्वा द्विजोत्तमः ॥ 12॥
सर्वपापविनिर्मुक्तो दुर्लभ-म्मोक्षमाप्तवान् ।
व्रतमस्य यदा विप्र पृथिव्यां सङ्करिष्यति ॥ 13॥ (विप्राः)
तदैव सर्वदुःख-न्तु मनुजस्य विनश्यति । (च मनुजस्य)
एव-न्नारायणेनोक्त-न्नारदाय महात्मने ॥ 14॥
मया तत्कथितं-विँप्राः किमन्य-त्कथयामि वः ।
ऋषय ऊचुः ।
तस्माद् विप्राच्छ्रुत-ङ्केन पृथिव्या-ञ्चरित-म्मुने ।
तत्सर्वं श्रोतुमिच्छाम-श्श्रद्धा-ऽस्माक-म्प्रजायते ॥ 15॥ (श्रद्धास्माकं)
सूत उवाच ।
शृणुध्व-म्मुनय-स्सर्वे व्रतं-येँन कृत-म्भुवि ।
एकदा स द्विजवरो यथाविभव विस्तरैः ॥ 16॥
बन्धुभि-स्स्वजनै-स्सार्धं-व्रँत-ङ्कर्तुं समुद्यतः ।
एतस्मिन्नन्तरे काले काष्ठक्रेता समागमत् ॥ 17॥
बहिः काष्ठ-ञ्च संस्थाप्य विप्रस्य गृहमाययौ ।
तृष्णाया पीडितात्मा च दृष्ट्वा विप्र-ङ्कृतं-व्रँतम् ॥ 18॥ (कृत)
प्रणिपत्य द्विज-म्प्राह किमिद-ङ्क्रियते त्वया ।
कृते कि-म्फलमाप्नोति विस्तराद् वद मे प्रभो ॥ 19॥ (विस्ताराद्)
विप्र उवाच ।
सत्यनारायणेस्येदं-व्रँतं सर्वेप्सितप्रदम् ।
तस्य प्रसादान्मे सर्व-न्धनधान्यादिक-म्महत् ॥ 20॥
तस्मादेतद् व्रत-ञ्ज्ञात्वा काष्ठक्रेता-ऽतिहर्षितः ।
पपौ जल-म्प्रसाद-ञ्च भुक्त्वा स नगरं-यँयौ ॥ 21॥
सत्यनारायण-न्देव-म्मनसा इत्यचिन्तयत् ।
काष्ठं-विँक्रयतो ग्रामे प्राप्यते चाद्य यद् धनम् ॥ 22॥ (प्राप्यतेमे-ऽद्य)
तेनैव सत्यदेवस्य करिष्ये व्रतमुत्तमम् ।
इति सञ्चिन्त्य मनसा काष्ठ-न्धृत्वा तु मस्तके ॥ 23॥
जगाम नगरे रम्ये धनिनां-यँत्र संस्थितिः ।
तद्दिने काष्ठमूल्य-ञ्च द्विगुण-म्प्राप्तवानसौ ॥ 24॥
ततः प्रसन्नहृदय-स्सुपक्व-ङ्कदली फलम् ।
शर्कराघृतदुग्ध-ञ्च गोधूमस्य च चूर्णकम् ॥ 25॥
कृत्वैकत्र सपाद-ञ्च गृहीत्वा स्वगृहं-यँयौ ।
ततो बन्धून् समाहूय चकार विधिना व्रतम् ॥ 26॥
तद् व्रतस्य प्रभावेण धनपुत्रान्वितो-ऽभवत् । (धनपुत्रान्वितोभवत्)
इहलोके सुख-म्भुक्त्वा चान्ते सत्यपुरं-यँयौ ॥ 27॥
॥ इति श्रीस्कान्दपुराणे रेवाखण्डे श्रीसत्यनारायण व्रतकथाया-न्द्वितीयो-ऽध्यायः ॥ 2 ॥
अथ तृतीयो-ऽध्यायः
सूत उवाच ।
पुनरग्रे प्रवक्ष्यामि शृणुध्व-म्मुनि सत्तमाः ।
पुरा चोल्कामुखो नाम नृपश्चासीन्महामतिः ॥ 1॥
जितेन्द्रिय-स्सत्यवादी ययौ देवालय-म्प्रति ।
दिने दिने धन-न्दत्त्वा द्विजान् सन्तोषय-थ्सुधीः ॥ 2॥
भार्या तस्य प्रमुग्धा च सरोजवदना सती ।
भद्रशीलानदी तीरे सत्यस्यव्रतमाचरत् ॥ 3॥
एतस्मिन्नन्तरे तत्र साधुरेक-स्समागतः ।
वाणिज्यार्थ-म्बहुधनैरनेकैः परिपूरितः ॥ 4॥
नावं संस्थाप्य तत्तीरे जगाम नृपति-म्प्रति ।
दृष्ट्वा स व्रतिन-म्भूप-म्प्रपच्छ विनयान्वितः ॥ 5॥
साधुरुवाच ।
किमिद-ङ्कुरुषे राज-न्भक्तियुक्तेन चेतसा ।
प्रकाश-ङ्कुरु तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि साम्प्रतम् ॥ 6॥
राजोवाच ।
पूजन-ङ्क्रियते साधो विष्णोरतुलतेजसः ।
व्रत-ञ्च स्वजनै-स्सार्ध-म्पुत्राद्यावाप्ति काम्यया ॥ 7॥
भूपस्य वचनं श्रुत्वा साधुः प्रोवाच सादरम् ।
सर्व-ङ्कथय मे राजन् करिष्ये-ऽह-न्तवोदितम् ॥ 8॥
ममापि सन्ततिर्नास्ति ह्येतस्माज्जायते ध्रुवम् ।
ततो निवृत्त्य वाणिज्या-थ्सानन्दो गृहमागतः ॥ 9॥
भार्यायै कथितं सर्वं-व्रँतं सन्तति दायकम् ।
तदा व्रत-ङ्करिष्यामि यदा मे सन्ततिर्भवेत् ॥ 10॥
इति लीलावती-म्प्राह पत्नीं साधु-स्स सत्तमः ।
एकस्मि-न्दिवसे तस्य भार्या लीलावती सती ॥ 11॥ (भार्यां)
भर्तृयुक्तानन्दचित्ता-ऽभवद् धर्मपरायणा ।
र्गभिणी सा-ऽभव-त्तस्य भार्या सत्यप्रसादतः ॥ 12॥ (साभवत्)
दशमे मासि वै तस्याः कन्यारत्नमजायत ।
दिने दिने सा ववृधे शुक्लपक्षे यथा शशी ॥ 13॥
नाम्ना कलावती चेति तन्नामकरण-ङ्कृतम् ।
ततो लीलावती प्राह स्वामिन-म्मधुरं-वँचः ॥ 14॥
न करोषि किमर्थं-वैँ पुरा सङ्कल्पितं-व्रँतम् ।
साधुरुवाच ।
विवाह समये त्वस्याः करिष्यामि व्रत-म्प्रिये ॥ 15॥
इति भार्यां समाश्वास्य जगाम नगर-म्प्रति ।
ततः कलावती कन्या ववृधे पितृवेश्मनि ॥ 16॥
दृष्ट्वा कन्या-न्तत-स्साधुर्नगरे सखिभि-स्सह ।
मन्त्रयित्वा द्रुत-न्दूत-म्प्रेषयामास धर्मवित् ॥ 17॥
विवाहार्थ-ञ्च कन्याया वरं श्रेष्ठं-विँचारय ।
तेनाज्ञप्तश्च दूतो-ऽसौ काञ्चन-न्नगरं-यँयौ ॥ 18॥
तस्मादेकं-वँणिक्पुत्रं समादायागतो हि सः ।
दृष्ट्वा तु सुन्दर-म्बालं-वँणिक्पुत्र-ङ्गुणान्वितम् ॥ 19॥
ज्ञातिभिर्बन्धुभि-स्सार्ध-म्परितुष्टेन चेतसा ।
दत्तावान् साधुपुत्राय कन्यां-विँधिविधानतः ॥ 20॥ (साधुःपुत्राय)
ततो-ऽभाग्यवशा-त्तेन विस्मृतं-व्रँतमुत्तमम् । (ततोभाग्यवशात्)
विवाहसमये तस्यास्तेन रुष्टो भव-त्प्रभुः ॥ 21॥ (रुष्टो-ऽभवत्)
ततः कालेन नियतो निजकर्म विशारदः ।
वाणिज्यार्थ-न्तत-श्शीघ्र-ञ्जामातृ सहितो वणिक् ॥ 22॥
रत्नसारपुरे रम्ये गत्वा सिन्धु समीपतः ।
वाणिज्यमकरो-थ्साधुर्जामात्रा श्रीमता सह ॥ 23॥
तौ गतौ नगरे रम्ये चन्द्रकेतोर्नृपस्य च । (नगरेतस्य)
एतस्मिन्नेव काले तु सत्यनारायणः प्रभुः ॥ 24॥
भ्रष्टप्रतिज्ञमालोक्य शाप-न्तस्मै प्रदत्तवान् ।
दारुण-ङ्कठिन-ञ्चास्य महद् दुःख-म्भविष्यति ॥ 25॥
एकस्मिन्दिवसे राज्ञो धनमादाय तस्करः ।
तत्रैव चागत श्चौरो वणिजौ यत्र संस्थितौ ॥ 26॥
तत्पश्चाद् धावका-न्दूता-न्दृष्टवा भीतेन चेतसा ।
धनं संस्थाप्य तत्रैव स तु शीघ्रमलक्षितः ॥ 27॥
ततो दूतास्समायाता यत्रास्ते सज्जनो वणिक् ।
दृष्ट्वा नृपधन-न्तत्र बद्ध्वा-ऽऽनीतौ वणिक्सुतौ ॥ 28॥ (बद्ध्वानीतौ)
हर्षेण धावमानाश्च प्रोचुर्नृपसमीपतः ।
तस्करौ द्वौ समानीतौ विलोक्याज्ञापय प्रभो ॥ 29॥
राज्ञा-ऽऽज्ञप्तास्तत-श्शीघ्र-न्दृढ-म्बद्ध्वा तु ता वुभौ ।
स्थापितौ द्वौ महादुर्गे कारागारे-ऽविचारतः ॥ 30॥
मायया सत्यदेवस्य न श्रुत-ङ्कैस्तयोर्वचः ।
अतस्तयोर्धनं राज्ञा गृहीत-ञ्चन्द्रकेतुना ॥ 31॥
तच्छापाच्च तयोर्गेहे भार्या चैवाति दुःखिता ।
चौरेणापहृतं सर्व-ङ्गृहे यच्च स्थित-न्धनम् ॥ 32॥
आधिव्याधिसमायुक्ता क्षुत्पिपाशाति दुःखिता । (क्षुत्पिपासाति)
अन्नचिन्तापरा भूत्वा बभ्राम च गृहे गृहे ।
कलावती तु कन्यापि बभ्राम प्रतिवासरम् ॥ 33॥
एकस्मि-न्दिवसे याता क्षुधार्ता द्विजमन्दिरम् । (दिवसे जाता)
गत्वा-ऽपश्यद् व्रत-न्तत्र सत्यनारायणस्य च ॥ 34॥ (गत्वापश्यद्)
उपविश्य कथां श्रुत्वा वरं र्प्राथितवत्यपि ।
प्रसाद भक्षण-ङ्कृत्वा ययौ रात्रौ गृह-म्प्रति ॥ 35॥
माता कलावती-ङ्कन्या-ङ्कथयामास प्रेमतः ।
पुत्रि रात्रौ स्थिता कुत्र कि-न्ते मनसि वर्तते ॥ 36॥
कन्या कलावती प्राह मातर-म्प्रति सत्वरम् ।
द्विजालये व्रत-म्मातर्दृष्टं-वाँञ्छितसिद्धिदम् ॥ 37॥
तच्छ्रुत्वा कन्यका वाक्यं-व्रँत-ङ्कर्तुं समुद्यता ।
सा मुदा तु वणिग्भार्या सत्यनारायणस्य च ॥ 38॥
व्रत-ञ्चक्रे सैव साध्वी बन्धुभि-स्स्वजनै-स्सह ।
भर्तृजामातरौ क्षिप्रमागच्छेतां स्वमाश्रमम् ॥ 39॥
अपराध-ञ्च मे भर्तुर्जामातुः, क्षन्तुमर्हसि ।
व्रतेनानेन तुष्टो-ऽसौ सत्यनारायणः पुनः ॥ 40॥ (तुष्टोसौ)
दर्शयामास स्वप्नं ही चन्द्रकेतु-न्नृपोत्तमम् ।
बन्दिनौ मोचय प्रातर्वणिजौ नृपसत्तम ॥ 41॥
देय-न्धन-ञ्च तत्सर्व-ङ्गृहीतं-यँ-त्त्वया-ऽधुना । (त्वयाधुना)
नो चे-त्त्वा-न्नाशयिष्यामि सराज्यधनपुत्रकम् ॥ 42॥
एवमाभाष्य राजान-न्ध्यानगम्यो-ऽभव-त्प्रभुः । (ध्यानगम्योभवत्)
ततः प्रभातसमये राजा च स्वजनै-स्सह ॥ 43॥
उपविश्य सभामध्ये प्राह स्वप्न-ञ्जन-म्प्रति ।
बद्धौ महाजनौ शीघ्र-म्मोचय द्वौ वणिक्सुतौ ॥ 44॥
इति राज्ञो वच-श्श्रुत्वा मोचयित्वा महाजनौ ।
समानीय नृपस्याग्रे प्राहुस्ते विनयान्विताः ॥ 45॥
आनीतौ द्वौ वणिक्पुत्रौ मुक्तौ निगडबन्धनात् ।
ततो महाजनौ नत्वा चन्द्रकेतु-न्नृपोत्तमम् ॥ 46॥
स्मरन्तौ पूर्व वृत्तान्त-न्नोचतुर्भयविह्वलौ ।
राजा वणिक्सुतौ वीक्ष्य वचः प्रोवाच सादरम् ॥ 47॥
देवा-त्प्राप्त-म्महद्दुःखमिदानी-न्नास्ति वै भयम् ।
तदा निगडसन्त्याग-ङ्क्षौरकर्माद्यकारयत् ॥ 48॥
वस्त्रालङ्कारक-न्दत्त्वा परितोष्य नृपश्च तौ ।
पुरस्कृत्य वणिक्पुत्रौ वचसा-ऽतोषयद् भृशम् ॥ 49॥ (वचसातोषयद्भृशम्)
पुरानीत-न्तु यद् द्रव्य-न्द्विगुणीकृत्य दत्तवान् ।
प्रोवाच च ततो राजा गच्छ साधो निजाश्रमम् ॥ 50॥ (प्रोवाचतौ)
राजान-म्प्रणिपत्याह गन्तव्य-न्त्वत्प्रसादतः ।
इत्युक्त्वा तौ महावैश्यौ जग्मतु-स्स्वगृह-म्प्रति ॥ 51॥ (महावैश्यो)
॥ इति श्रीस्कान्द पुराणे रेवाखण्डे श्रीसत्यनारायण व्रतकथाया-न्तृतीयो-ऽध्यायः ॥ 3 ॥
अथ चतुर्थो-ऽध्यायः
सूत उवाच ।
यात्रा-न्तु कृतवान् साधुर्मङ्गलायनपूर्विकाम् ।
ब्राह्मणेभ्यो धन-न्दत्त्वा तदा तु नगरं-यँयौ ॥ 1॥
कियद् दूरे गते साधो सत्यनारायणः प्रभुः ।
जिज्ञासा-ङ्कृतवान् साधौ किमस्ति तव नौस्थितम् ॥ 2॥
ततो महाजनौ मत्तौ हेलया च प्रहस्य वै । (मतौ)
कथ-म्पृच्छसि भो दण्डि-न्मुद्रा-न्नेतु-ङ्किमिच्छसि ॥ 3॥
लतापत्रादिक-ञ्चैव वर्तते तरणौ मम ।
निष्ठुर-ञ्च वच-श्श्रुत्वा सत्य-म्भवतु ते वचः ॥ 4॥
एवमुक्त्वा गत-श्शीघ्र-न्दण्डी तस्य समीपतः ।
कियद् दूरे ततो गत्वा स्थित-स्सिन्धु समीपतः ॥ 5॥
गते दण्डिनि साधुश्च कृतनित्यक्रियस्तदा ।
उत्थिता-न्तरणी-न्दृष्ट्वा विस्मय-म्परमं-यँयौ ॥ 6॥
दृष्ट्वा लतादिक-ञ्चैव मूर्च्छितो न्यपतद् भुवि ।
लब्धसञ्ज्ञो वणिक्पुत्रस्ततश्चिन्तान्वितो-ऽभवत् ॥ 7॥ (वणिक्पुत्रस्ततश्चिन्तान्वितोभवत्)
तदा तु दुहितुः कान्तो वचन-ञ्चेदमब्रवीत् ।
किमर्थ-ङ्क्रियते शोक-श्शापो दत्तश्च दण्डिना ॥ 8॥
शक्यते तेन सर्वं हि कर्तु-ञ्चात्र न संशयः । (शक्यतेने न)
अतस्तच्छरणं-याँमो वाञ्छतार्थो भविष्यति ॥ 9॥ (वाञ्छितार्थो)
जामातुर्वचनं श्रुत्वा तत्सकाश-ङ्गतस्तदा ।
दृष्ट्वा च दण्डिन-म्भक्त्या नत्वा प्रोवाच सादरम् ॥ 10॥
क्षमस्व चापराध-म्मे यदुक्त-न्तव सन्निधौ ।
एव-म्पुनः पुनर्नत्वा महाशोकाकुलो-ऽभवत् ॥ 11॥ (महाशोकाकुलोभवत्)
प्रोवाच वचन-न्दण्डी विलपन्तं-विँलोक्य च ।
मा रोदी-श्शृणुमद्वाक्य-म्मम पूजाबहिर्मुखः ॥ 12॥
ममाज्ञया च दुर्बुद्धे लब्ध-न्दुःख-म्मुहुर्मुहुः ।
तच्छ्रुत्वा भगवद्वाक्यं स्तुति-ङ्कर्तुं समुद्यतः ॥ 13॥
साधुरुवाच ।
त्वन्मायामोहिता-स्सर्वे ब्रह्माद्यास्त्रिदिवौकसः ।
न जानन्ति गुणा-न्रूप-न्तवाश्चर्यमिद-म्प्रभो ॥ 14॥
मूढो-ऽह-न्त्वा-ङ्कथ-ञ्जाने मोहितस्तवमायया । (मूढोहं)
प्रसीद पूजयिष्यामि यथाविभवविस्तरैः ॥ 15॥
पुरा वित्त-ञ्च त-थ्सर्व-न्त्राहि मां शरणागतम् ।
श्रुत्वा भक्तियुतं-वाँक्य-म्परितुष्टो जनार्दनः ॥ 16॥
वर-ञ्च वाञ्छित-न्दत्त्वा तत्रैवान्तर्दधे हरिः ।
ततो नावं समारूह्य दृष्ट्वा वित्तप्रपूरिताम् ॥ 17॥
कृपया सत्यदेवस्य सफलं-वाँञ्छित-म्मम ।
इत्युक्त्वा स्वजनै-स्सार्ध-म्पूजा-ङ्कृत्वा यथाविधि ॥ 18॥
हर्षेण चाभव-त्पूर्णस्सत्यदेवप्रसादतः ।
नावं संयोँज्य यत्नेन स्वदेशगमन-ङ्कृतम् ॥ 19॥
साधुर्जामातर-म्प्राह पश्य रत्नपुरी-म्मम ।
दूत-ञ्च प्रेषयामास निजवित्तस्य रक्षकम् ॥ 20॥
ततो-ऽसौ नगर-ङ्गत्वा साधुभार्यां-विँलोक्य च । (दूतोसौ)
प्रोवाच वाञ्छितं-वाँक्य-न्नत्वा बद्धाञ्जलिस्तदा ॥ 21॥
निकटे नगरस्यैव जामात्रा सहितो वणिक् ।
आगतो बन्धुवर्गैश्च वित्तैश्च बहुभिर्युतः ॥ 22॥
श्रुत्वा दूतमुखाद्वाक्य-म्महाहर्षवती सती ।
सत्यपूजा-न्ततः कृत्वा प्रोवाच तनुजा-म्प्रति ॥ 23॥
व्रजामि शीघ्रमागच्छ साधुसन्दर्शनाय च ।
इति मातृवच-श्श्रुत्वा व्रत-ङ्कृत्वा समाप्य च ॥ 24॥
प्रसाद-ञ्च परित्यज्य गता सा-ऽपि पति-म्प्रति । (सापि)
तेन रुष्टा-स्सत्यदेवो भर्तार-न्तरणि-न्तथा ॥ 25॥ (रुष्टः, तरणीं)
संहृत्य च धनै-स्सार्ध-ञ्जले तस्यावमज्जयत् ।
ततः कलावती कन्या न विलोक्य निज-म्पतिम् ॥ 26॥
शोकेन महता तत्र रुदन्ती चापतद् भुवि । (रुदती)
दृष्ट्वा तथाविधा-न्नाव-ङ्कन्या-ञ्च बहुदुःखिताम् ॥ 27॥
भीतेन मनसा साधुः किमाश्चर्यमिद-म्भवेत् ।
चिन्त्यमानाश्च ते सर्वे बभूवुस्तरिवाहकाः ॥ 28॥
ततो लीलावती कन्या-न्दृष्ट्वा सा विह्वला-ऽभवत् ।
विललापातिदुःखेन भर्तार-ञ्चेदमब्रवीत ॥ 29॥
इदानी-न्नौकया सार्ध-ङ्कथं सो-ऽभूदलक्षितः ।
न जाने कस्य देवस्य हेलया चैव सा हृता ॥ 30॥
सत्यदेवस्य माहात्म्य-ञ्ज्ञातुं-वाँ केन शक्यते ।
इत्युक्त्वा विललापैव ततश्च स्वजनै-स्सह ॥ 31॥
ततो लीलावती कन्या-ङ्क्रौडे कृत्वा रुरोद ह ।
ततःकलावती कन्या नष्टे स्वामिनि दुःखिता ॥ 32॥
गृहीत्वा पादुके तस्यानुगतु-ञ्च मनोदधे । (पादुकां)
कन्यायाश्चरित-न्दृष्ट्वा सभार्य-स्सज्जनो वणिक् ॥ 33॥
अतिशोकेन सन्तप्तश्चिन्तयामास धर्मवित् ।
हृतं-वाँ सत्यदेवेन भ्रान्तो-ऽहं सत्यमायया ॥ 34॥
सत्यपूजा-ङ्करिष्यामि यथाविभवविस्तरैः ।
इति सर्वान् समाहूय कथयित्वा मनोरथम् ॥ 35॥
नत्वा च दण्डवद् भूमौ सत्यदेव-म्पुनः पुनः ।
ततस्तुष्ट-स्सत्यदेवो दीनाना-म्परिपालकः ॥ 36॥
जगाद वचन-ञ्चैन-ङ्कृपया भक्तवत्सलः ।
त्यक्त्वा प्रसाद-न्ते कन्या पति-न्द्रष्टुं समागता ॥ 37॥
अतो-ऽदृष्टो-ऽभवत्तस्याः कन्यकायाः पतिर्ध्रुवम् ।
गृह-ङ्गत्वा प्रसाद-ञ्च भुक्त्वा सा-ऽऽयाति चेत्पुनः ॥ 38॥ (सायाति)
लब्धभर्त्री सुता साधो भविष्यति न संशयः ।
कन्यका तादृशं-वाँक्यं श्रुत्वा गगनमण्डलात् ॥ 39॥
क्षिप्र-न्तदा गृह-ङ्गत्वा प्रसाद-ञ्च बुभोज सा ।
पश्चा-थ्सा पुनरागत्य ददर्श स्वजन-म्पतिम् ॥ 40॥ (सापश्चात्पुनरागत्य, सजनं)
ततः कलावती कन्या जगाद पितर-म्प्रति ।
इदानी-ञ्च गृहं-याँहि विलम्ब-ङ्कुरुषे कथम् ॥ 41॥
तच्छ्रुत्वा कन्यकावाक्यं सन्तुष्टो-ऽभूद्वणिक्सुतः ।
पूजनं सत्यदेवस्य कृत्वा विधिविधानतः ॥ 42॥
धनैर्बन्धुगणै-स्सार्ध-ञ्जगाम निजमन्दिरम् ।
पौर्णमास्या-ञ्च सङ्क्रान्तौ कृतवान् सत्यस्य पूजनम् ॥ 43॥ (सत्यपूजनम्)
इहलोके सुख-म्भुक्त्वा चान्ते सत्यपुरं-यँयौ ॥ 44॥
॥ इति श्रीस्कान्द पुराणे रेवाखण्डे श्रीसत्यनारायण व्रतकथाया-ञ्चतुर्थो-ऽध्यायः ॥ 4 ॥
अथ पञ्चमो-ऽध्यायः
सूत उवाच ।
अथान्यच्च प्रवक्ष्यामि श्रुणुध्व-म्मुनिसत्तमाः ।
आसी-त्तुङ्गध्वजो राजा प्रजापालनतत्परः ॥ 1॥
प्रसादं सत्यदेवस्य त्यक्त्वा दुःखमवाप सः ।
एकदा स वन-ङ्गत्वा हत्वा बहुविधा-न्पशून् ॥ 2॥
आगत्य वटमूल-ञ्च दृष्ट्वा सत्यस्य पूजनम् । (चापश्यत्)
गोपाः कुर्वन्ति सन्तुष्टा भक्तियुक्ता-स्स बान्धवाः ॥ 3॥
राजा दृष्ट्वा तु दर्पेण न गतो न ननाम सः ।
ततो गोपगणा-स्सर्वे प्रसाद-न्नृपसन्निधौ ॥ 4॥
संस्थाप्य पुनरागत्य भुक्तत्वा सर्वे यथेप्सितम् ।
ततः प्रसादं सन्त्यज्य राजा दुःखमवाप सः ॥ 5॥
तस्य पुत्रशत-न्नष्ट-न्धनधान्यादिक-ञ्च यत् ।
सत्यदेवेन तत्सर्व-न्नाशित-म्मम निश्चितम् ॥ 6॥
अतस्तत्रैव गच्छामि यत्र देवस्य पूजनम् ।
मनसा तु विनिश्चित्य ययौ गोपालसन्निधौ ॥ 7॥
ततो-ऽसौ सत्यदेवस्य पूजा-ङ्गोपगणैस्सह ।
भक्तिश्रद्धान्वितो भूत्वा चकार विधिना नृपः ॥ 8॥
सत्यदेवप्रसादेन धनपुत्रान्वितो-ऽभवत् ।
इहलोके सुख-म्भुक्तत्वा चान्ते सत्यपुरं-यँयौ ॥ 9॥
य इद-ङ्कुरुते सत्यव्रत-म्परमदुर्लभम् ।
शृणोति च कथा-म्पुण्या-म्भक्तियुक्तः फलप्रदाम् ॥ 10॥
धनधान्यादिक-न्तस्य भवे-थ्सत्यप्रसादतः ।
दरिद्रो लभते वित्त-म्बद्धो मुच्येत बन्धनात् ॥ 11॥
भीतो भया-त्प्रमुच्येत सत्यमेव न संशयः ।
ईप्सित-ञ्च फल-म्भुक्त्वा चान्ते सत्यपुरंव्रँजेत् ॥ 12॥
इति वः कथितं-विँप्रा-स्सत्यनारायणव्रतम् ।
य-त्कृत्वा सर्वदुःखेभ्यो मुक्तो भवति मानवः ॥ 13॥
विशेषतः कलियुगे सत्यपूजा फलप्रदा ।
केचि-त्कालं-वँदिष्यन्ति सत्यमीश-न्तमेव च ॥ 14॥
सत्यनारायण-ङ्केचि-थ्सत्यदेव-न्तथापरे ।
नानारूपधरो भूत्वा सर्वेषामीप्सितप्रदम् ॥ 15॥ (सर्वेषामीप्सितप्रदः)
भविष्यति कलौ सत्यव्रतरूपी सनातनः ।
श्रीविष्णुना धृतं रूपं सर्वेषामीप्सितप्रदम् ॥ 16॥
य इद-म्पठते नित्यं शृणोति मुनिसत्तमाः ।
तस्य नश्यन्ति पापानि सत्यदेवप्रसादतः ॥ 17॥
व्रतं-यैँस्तु कृत-म्पूर्वं सत्यनारायणस्य च ।
तेषा-न्त्वपरजन्मानि कथयामि मुनीश्वराः ॥ 18॥
शतानन्दोमहाप्राज्ञस्सुदामाब्राह्मणो ह्यभूत् ।
तस्मिञ्जन्मनि श्रीकृष्ण-न्ध्यात्वा मोक्षमवाप ह ॥ 19॥
काष्ठभारवहो भिल्लो गुहराजो बभूव ह ।
तस्मिञ्जन्मनि श्रीरामं सेव्य मोक्ष-ञ्जगाम वै ॥ 20॥
उल्कामुखो महाराजो नृपो दशरथो-ऽभवत् ।
श्रीरङ्गनाथं सम्पूज्य श्रीवैकुण्ठ-न्तदागमत् ॥ 21॥ (श्रीरामचन्द्रसम्प्राप्य)
र्धामिक-स्सत्यसन्धश्च साधुर्मोरध्वजो-ऽभवत् । (साधुर्मोरध्वजोभवत्)
देहार्ध-ङ्क्रकचैश्छित्त्वा दत्वा मोक्षमवाप ह ॥ 22॥
तुङ्गध्वजो महाराज-स्स्वायम्भुवो-ऽभव-त्किल । (स्वायम्भूरभवत्)
सर्वा-न्भागवतान् कृत्वा श्रीवैकुण्ठ-न्तदा-ऽगमत् ॥ 23॥ (कृत्त्वा, तदागमत्)
भूत्वा गोपाश्च ते सर्वे व्रजमण्डलवासिनः ।
निहत्य राक्षसान् सर्वा-न्गोलोक-न्तु तदा ययुः ॥ 24॥
॥ इति श्रीस्कान्दपुराणे रेवाखण्डे श्रीसत्यनारायण व्रतकथाया-म्पञ्चमो-ऽध्यायः ॥ 5 ॥
|| śrī gaṇeśāya namaḥ ||
|| śrīparamātmane namaḥ ||
atha kathā prārambhaḥ |
atha prathamo-'dhyāyaḥ
śrīvyāsa uvāca |
ekadā naimiṣāraṇye ṛṣaya-śśaunakādayaḥ |
papracchurmunaya-ssarve sūta-mpaurāṇika-ṅkhalu || 1||
ṛṣaya ūcuḥ |
vratena tapasā kiṃ-vā~ prāpyate vāñchita-mphalam |
tatsarvaṃ śrotumicchāmaḥ kathayasva mahāmune || 2||
sūta uvāca |
nāradenaiva sampṛṣṭo bhagavān kamalāpatiḥ |
surarṣaye yathaivāha tacchṛṇudhvaṃ samāhitāḥ || 3||
ekadā nārado yogī parānugrahakāṅkṣayā |
paryaṭan vividhā-llo~kā-nmartyalokamupāgataḥ || 4||
tatodṛṣṭvā janānsarvā-nnānākleśasamanvitān |
nānāyonisamutpannān kliśyamānān svakarmabhiḥ || 5||
kenopāyena caiteṣā-nduḥkhanāśo bhaved dhruvam |
iti sañcintya manasā viṣṇuloka-ṅgatastadā || 6||
tatra nārāyaṇa-ndevaṃ śuklavarṇa-ñcaturbhujam |
śaṅkha-cakra-gadā-padma-vanamālā-vibhūṣitam || 7||
dṛṣṭvā ta-ndevadeveśaṃ stotuṃ samupacakrame |
nārada uvāca |
namo vāṅgamanasātītarūpāyānantaśaktaye |
ādimadhyāntahīnāya nirguṇāya guṇātmane || 8||
sarveṣāmādibhūtāya bhaktānāmārtināśine |
śrutvā stotra-ntato viṣṇurnārada-mpratyabhāṣata || 9||
śrībhagavānuvāca |
kimarthamāgato-'si tva-ṅki-nte manasi vartate |
kathayasva mahābhāga tatsarva-ṅkathāyāmi te || 10||
nārada uvāca |
martyaloke janā-ssarve nānākleśasamanvitāḥ |
nanāyonisamutpannāḥ pacyante pāpakarmabhiḥ || 11||
tatkathaṃ śamayennātha laghūpāyena tadvada |
śrotumicchāmi tatsarva-ṅkṛpāsti yadi te mayi || 12||
śrībhagavānuvāca |
sādhu pṛṣṭa-ntvayā vatsa lokānugrahakāṅkṣayā |
yatkṛtvā mucyate moha-ttacchṛṇuṣva vadāmi te || 13||
vratamasti mahatpuṇyaṃ svarge martye ca durlabham |
tava snehānmayā vatsa prakāśaḥ kriyate-'dhunā || 14||
satyanārāyaṇasyaiva vrataṃ samyagvidhānataḥ | (satyanārāyaṇasyaivaṃ)
kṛtvā sadya-ssukha-mbhuktvā paratra mokṣamāpnuyāt |
tacchrutvā bhagavadvākya-nnārado munirabravīt || 15||
nārada uvāca |
ki-mphala-ṅkiṃ-vi~dhāna-ñca kṛta-ṅkenaiva tad vratam |
tatsarvaṃ-vi~starād brūhi kadā kāryaṃ-vra~ta-mprabho || 16|| (kāryaṃhitadvratam)
śrībhagavānuvāca |
duḥkhaśokādiśamana-ndhanadhānyapravardhanam || 17||
saubhāgyasantatikaraṃ sarvatra vijayapradam |
yasmin kasmi-ndine martyo bhaktiśraddhāsamanvitaḥ || 18||
satyanārāyaṇa-ndevaṃ-ya~jeccaiva niśāmukhe |
brāhmaṇairbāndhavaiścaiva sahito dharmatatparaḥ || 19||
naivedya-mbhaktito dadyā-thsapāda-mbhakṣyamuttamam |
rambhāphala-ṅghṛta-ṅkṣīra-ṅgodhūmasya ca cūrṇakam || 20||
abhāve śālicūrṇaṃ-vā~ śarkarā vā guḍastathā |
sapādaṃ sarvabhakṣyāṇi caikīkṛtya nivedayet || 21||
viprāya dakṣiṇā-ndadyā-tkathāṃ śrutvā janai-ssaha |
tataśca bandhubhi-ssārdhaṃ-vi~prāṃśca pratibhojayet || 22||
prasāda-mbhakṣayed bhaktyā nṛtyagītādika-ñcaret |
tataśca svagṛha-ṅgacche-thsatyanārāyaṇaṃ smarann || 23||
eva-ṅkṛte manuṣyāṇāṃ-vā~ñchāsiddhirbhaved dhruvam |
viśeṣataḥ kaliyuge laghūpāyo-'sti bhūtale || 24|| (laghūpāyosti)
|| iti śrīskāndapurāṇe revākhaṇḍe śrīsatyanārāyaṇa vratakathāyā-mprathamo-'dhyāyaḥ || 1 ||
atha dvitīyo-'dhyāyaḥ
sūta uvāca |
athānya-thsampravakṣyāmi kṛtaṃ-ye~na purā dvijāḥ |
kaści-tkāśīpure ramye hyāsīdvipro-'tinirdhanaḥ || 1|| (hyāsīdviprotinirdhanaḥ)
kṣuttṛḍbhyāṃ-vyā~kulobhūtvā nitya-mbabhrāma bhūtale |
duḥkhita-mbrāhmaṇa-ndṛṣṭvā bhagavā-nbrāhmaṇapriyaḥ || 2||
vṛddhabrāhmaṇa rūpasta-mpapraccha dvijamādarāt |
kimartha-mbhramase vipra mahī-nnityaṃ suduḥkhitaḥ |
tatsarvaṃ śrotumicchāmi kathyatā-ndvija sattama || 3||
brāhmaṇa uvāca |
brāhmaṇo-'ti daridro-'ha-mbhikṣārthaṃ-vai~ bhrame mahīm || 4|| (brāhmaṇoti)
upāyaṃ-ya~di jānāsi kṛpayā kathaya prabho |
vṛddhabrāhmaṇa uvāca |
satyanārāyaṇo viṣṇurvāñchitārthaphalapradaḥ || 5||
tasya tva-mpūjanaṃ-vi~pra kuruṣva vratamuttamama | (vratamuttamam)
yatkṛtvā sarvaduḥkhebhyo mukto bhavati mānavaḥ || 6||
vidhāna-ñca vratasyāpi viprāyābhāṣya yatnataḥ |
satyanārāyaṇo vṛddhastatraivāntaradhīyata || 7||
tad vrataṃ saṅkariṣyāmi yadukta-mbrāhmaṇena vai |
iti sañcintya vipro-'sau rātrau nidrā na labdhavān || 8|| (nidrāṃ)
tataḥ prāta-ssamutthāya satyanārāyaṇavratam |
kariṣya iti saṅkalpya bhikṣārthamagamadvijaḥ || 9|| (bhikṣārthamagamaddvijaḥ)
tasminneva dine vipraḥ pracura-ndravyamāptavān |
tenaiva bandhubhi-ssārdhaṃ satyasyavratamācarat || 10||
sarvaduḥkhavinirmukta-ssarvasampatsamanvitaḥ |
babhūva sa dvijaśreṣṭho vratasyāsya prabhāvataḥ || 11||
tataḥ prabhṛti kāla-ñca māsi māsi vrata-ṅkṛtam |
eva-nnārāyaṇasyedaṃ-vra~ta-ṅkṛtvā dvijottamaḥ || 12||
sarvapāpavinirmukto durlabha-mmokṣamāptavān |
vratamasya yadā vipra pṛthivyāṃ saṅkariṣyati || 13|| (viprāḥ)
tadaiva sarvaduḥkha-ntu manujasya vinaśyati | (ca manujasya)
eva-nnārāyaṇenokta-nnāradāya mahātmane || 14||
mayā tatkathitaṃ-vi~prāḥ kimanya-tkathayāmi vaḥ |
ṛṣaya ūcuḥ |
tasmād viprācchruta-ṅkena pṛthivyā-ñcarita-mmune |
tatsarvaṃ śrotumicchāma-śśraddhā-'smāka-mprajāyate || 15|| (śraddhāsmākaṃ)
sūta uvāca |
śṛṇudhva-mmunaya-ssarve vrataṃ-ye~na kṛta-mbhuvi |
ekadā sa dvijavaro yathāvibhava vistaraiḥ || 16||
bandhubhi-ssvajanai-ssārdhaṃ-vra~ta-ṅkartuṃ samudyataḥ |
etasminnantare kāle kāṣṭhakretā samāgamat || 17||
bahiḥ kāṣṭha-ñca saṃsthāpya viprasya gṛhamāyayau |
tṛṣṇāyā pīḍitātmā ca dṛṣṭvā vipra-ṅkṛtaṃ-vra~tam || 18|| (kṛta)
praṇipatya dvija-mprāha kimida-ṅkriyate tvayā |
kṛte ki-mphalamāpnoti vistarād vada me prabho || 19|| (vistārād)
vipra uvāca |
satyanārāyaṇesyedaṃ-vra~taṃ sarvepsitapradam |
tasya prasādānme sarva-ndhanadhānyādika-mmahat || 20||
tasmādetad vrata-ñjñātvā kāṣṭhakretā-'tiharṣitaḥ |
papau jala-mprasāda-ñca bhuktvā sa nagaraṃ-ya~yau || 21||
satyanārāyaṇa-ndeva-mmanasā ityacintayat |
kāṣṭhaṃ-vi~krayato grāme prāpyate cādya yad dhanam || 22|| (prāpyateme-'dya)
tenaiva satyadevasya kariṣye vratamuttamam |
iti sañcintya manasā kāṣṭha-ndhṛtvā tu mastake || 23||
jagāma nagare ramye dhanināṃ-ya~tra saṃsthitiḥ |
taddine kāṣṭhamūlya-ñca dviguṇa-mprāptavānasau || 24||
tataḥ prasannahṛdaya-ssupakva-ṅkadalī phalam |
śarkarāghṛtadugdha-ñca godhūmasya ca cūrṇakam || 25||
kṛtvaikatra sapāda-ñca gṛhītvā svagṛhaṃ-ya~yau |
tato bandhūn samāhūya cakāra vidhinā vratam || 26||
tad vratasya prabhāveṇa dhanaputrānvito-'bhavat | (dhanaputrānvitobhavat)
ihaloke sukha-mbhuktvā cānte satyapuraṃ-ya~yau || 27||
|| iti śrīskāndapurāṇe revākhaṇḍe śrīsatyanārāyaṇa vratakathāyā-ndvitīyo-'dhyāyaḥ || 2 ||
atha tṛtīyo-'dhyāyaḥ
sūta uvāca |
punaragre pravakṣyāmi śṛṇudhva-mmuni sattamāḥ |
purā colkāmukho nāma nṛpaścāsīnmahāmatiḥ || 1||
jitendriya-ssatyavādī yayau devālaya-mprati |
dine dine dhana-ndattvā dvijān santoṣaya-thsudhīḥ || 2||
bhāryā tasya pramugdhā ca sarojavadanā satī |
bhadraśīlānadī tīre satyasyavratamācarat || 3||
etasminnantare tatra sādhureka-ssamāgataḥ |
vāṇijyārtha-mbahudhanairanekaiḥ paripūritaḥ || 4||
nāvaṃ saṃsthāpya tattīre jagāma nṛpati-mprati |
dṛṣṭvā sa vratina-mbhūpa-mprapaccha vinayānvitaḥ || 5||
sādhuruvāca |
kimida-ṅkuruṣe rāja-nbhaktiyuktena cetasā |
prakāśa-ṅkuru tatsarvaṃ śrotumicchāmi sāmpratam || 6||
rājovāca |
pūjana-ṅkriyate sādho viṣṇoratulatejasaḥ |
vrata-ñca svajanai-ssārdha-mputrādyāvāpti kāmyayā || 7||
bhūpasya vacanaṃ śrutvā sādhuḥ provāca sādaram |
sarva-ṅkathaya me rājan kariṣye-'ha-ntavoditam || 8||
mamāpi santatirnāsti hyetasmājjāyate dhruvam |
tato nivṛttya vāṇijyā-thsānando gṛhamāgataḥ || 9||
bhāryāyai kathitaṃ sarvaṃ-vra~taṃ santati dāyakam |
tadā vrata-ṅkariṣyāmi yadā me santatirbhavet || 10||
iti līlāvatī-mprāha patnīṃ sādhu-ssa sattamaḥ |
ekasmi-ndivase tasya bhāryā līlāvatī satī || 11|| (bhāryāṃ)
bhartṛyuktānandacittā-'bhavad dharmaparāyaṇā |
rgabhiṇī sā-'bhava-ttasya bhāryā satyaprasādataḥ || 12|| (sābhavat)
daśame māsi vai tasyāḥ kanyāratnamajāyata |
dine dine sā vavṛdhe śuklapakṣe yathā śaśī || 13||
nāmnā kalāvatī ceti tannāmakaraṇa-ṅkṛtam |
tato līlāvatī prāha svāmina-mmadhuraṃ-va~caḥ || 14||
na karoṣi kimarthaṃ-vai~ purā saṅkalpitaṃ-vra~tam |
sādhuruvāca |
vivāha samaye tvasyāḥ kariṣyāmi vrata-mpriye || 15||
iti bhāryāṃ samāśvāsya jagāma nagara-mprati |
tataḥ kalāvatī kanyā vavṛdhe pitṛveśmani || 16||
dṛṣṭvā kanyā-ntata-ssādhurnagare sakhibhi-ssaha |
mantrayitvā druta-ndūta-mpreṣayāmāsa dharmavit || 17||
vivāhārtha-ñca kanyāyā varaṃ śreṣṭhaṃ-vi~cāraya |
tenājñaptaśca dūto-'sau kāñcana-nnagaraṃ-ya~yau || 18||
tasmādekaṃ-va~ṇikputraṃ samādāyāgato hi saḥ |
dṛṣṭvā tu sundara-mbālaṃ-va~ṇikputra-ṅguṇānvitam || 19||
jñātibhirbandhubhi-ssārdha-mparituṣṭena cetasā |
dattāvān sādhuputrāya kanyāṃ-vi~dhividhānataḥ || 20|| (sādhuḥputrāya)
tato-'bhāgyavaśā-ttena vismṛtaṃ-vra~tamuttamam | (tatobhāgyavaśāt)
vivāhasamaye tasyāstena ruṣṭo bhava-tprabhuḥ || 21|| (ruṣṭo-'bhavat)
tataḥ kālena niyato nijakarma viśāradaḥ |
vāṇijyārtha-ntata-śśīghra-ñjāmātṛ sahito vaṇik || 22||
ratnasārapure ramye gatvā sindhu samīpataḥ |
vāṇijyamakaro-thsādhurjāmātrā śrīmatā saha || 23||
tau gatau nagare ramye candraketornṛpasya ca | (nagaretasya)
etasminneva kāle tu satyanārāyaṇaḥ prabhuḥ || 24||
bhraṣṭapratijñamālokya śāpa-ntasmai pradattavān |
dāruṇa-ṅkaṭhina-ñcāsya mahad duḥkha-mbhaviṣyati || 25||
ekasmindivase rājño dhanamādāya taskaraḥ |
tatraiva cāgata ścauro vaṇijau yatra saṃsthitau || 26||
tatpaścād dhāvakā-ndūtā-ndṛṣṭavā bhītena cetasā |
dhanaṃ saṃsthāpya tatraiva sa tu śīghramalakṣitaḥ || 27||
tato dūtāssamāyātā yatrāste sajjano vaṇik |
dṛṣṭvā nṛpadhana-ntatra baddhvā-''nītau vaṇiksutau || 28|| (baddhvānītau)
harṣeṇa dhāvamānāśca procurnṛpasamīpataḥ |
taskarau dvau samānītau vilokyājñāpaya prabho || 29||
rājñā-''jñaptāstata-śśīghra-ndṛḍha-mbaddhvā tu tā vubhau |
sthāpitau dvau mahādurge kārāgāre-'vicārataḥ || 30||
māyayā satyadevasya na śruta-ṅkaistayorvacaḥ |
atastayordhanaṃ rājñā gṛhīta-ñcandraketunā || 31||
tacchāpācca tayorgehe bhāryā caivāti duḥkhitā |
caureṇāpahṛtaṃ sarva-ṅgṛhe yacca sthita-ndhanam || 32||
ādhivyādhisamāyuktā kṣutpipāśāti duḥkhitā | (kṣutpipāsāti)
annacintāparā bhūtvā babhrāma ca gṛhe gṛhe |
kalāvatī tu kanyāpi babhrāma prativāsaram || 33||
ekasmi-ndivase yātā kṣudhārtā dvijamandiram | (divase jātā)
gatvā-'paśyad vrata-ntatra satyanārāyaṇasya ca || 34|| (gatvāpaśyad)
upaviśya kathāṃ śrutvā varaṃ rprāthitavatyapi |
prasāda bhakṣaṇa-ṅkṛtvā yayau rātrau gṛha-mprati || 35||
mātā kalāvatī-ṅkanyā-ṅkathayāmāsa premataḥ |
putri rātrau sthitā kutra ki-nte manasi vartate || 36||
kanyā kalāvatī prāha mātara-mprati satvaram |
dvijālaye vrata-mmātardṛṣṭaṃ-vā~ñchitasiddhidam || 37||
tacchrutvā kanyakā vākyaṃ-vra~ta-ṅkartuṃ samudyatā |
sā mudā tu vaṇigbhāryā satyanārāyaṇasya ca || 38||
vrata-ñcakre saiva sādhvī bandhubhi-ssvajanai-ssaha |
bhartṛjāmātarau kṣipramāgacchetāṃ svamāśramam || 39||
aparādha-ñca me bharturjāmātuḥ, kṣantumarhasi |
vratenānena tuṣṭo-'sau satyanārāyaṇaḥ punaḥ || 40|| (tuṣṭosau)
darśayāmāsa svapnaṃ hī candraketu-nnṛpottamam |
bandinau mocaya prātarvaṇijau nṛpasattama || 41||
deya-ndhana-ñca tatsarva-ṅgṛhītaṃ-ya~-ttvayā-'dhunā | (tvayādhunā)
no ce-ttvā-nnāśayiṣyāmi sarājyadhanaputrakam || 42||
evamābhāṣya rājāna-ndhyānagamyo-'bhava-tprabhuḥ | (dhyānagamyobhavat)
tataḥ prabhātasamaye rājā ca svajanai-ssaha || 43||
upaviśya sabhāmadhye prāha svapna-ñjana-mprati |
baddhau mahājanau śīghra-mmocaya dvau vaṇiksutau || 44||
iti rājño vaca-śśrutvā mocayitvā mahājanau |
samānīya nṛpasyāgre prāhuste vinayānvitāḥ || 45||
ānītau dvau vaṇikputrau muktau nigaḍabandhanāt |
tato mahājanau natvā candraketu-nnṛpottamam || 46||
smarantau pūrva vṛttānta-nnocaturbhayavihvalau |
rājā vaṇiksutau vīkṣya vacaḥ provāca sādaram || 47||
devā-tprāpta-mmahadduḥkhamidānī-nnāsti vai bhayam |
tadā nigaḍasantyāga-ṅkṣaurakarmādyakārayat || 48||
vastrālaṅkāraka-ndattvā paritoṣya nṛpaśca tau |
puraskṛtya vaṇikputrau vacasā-'toṣayad bhṛśam || 49|| (vacasātoṣayadbhṛśam)
purānīta-ntu yad dravya-ndviguṇīkṛtya dattavān |
provāca ca tato rājā gaccha sādho nijāśramam || 50|| (provācatau)
rājāna-mpraṇipatyāha gantavya-ntvatprasādataḥ |
ityuktvā tau mahāvaiśyau jagmatu-ssvagṛha-mprati || 51|| (mahāvaiśyo)
|| iti śrīskānda purāṇe revākhaṇḍe śrīsatyanārāyaṇa vratakathāyā-ntṛtīyo-'dhyāyaḥ || 3 ||
atha caturtho-'dhyāyaḥ
sūta uvāca |
yātrā-ntu kṛtavān sādhurmaṅgalāyanapūrvikām |
brāhmaṇebhyo dhana-ndattvā tadā tu nagaraṃ-ya~yau || 1||
kiyad dūre gate sādho satyanārāyaṇaḥ prabhuḥ |
jijñāsā-ṅkṛtavān sādhau kimasti tava nausthitam || 2||
tato mahājanau mattau helayā ca prahasya vai | (matau)
katha-mpṛcchasi bho daṇḍi-nmudrā-nnetu-ṅkimicchasi || 3||
latāpatrādika-ñcaiva vartate taraṇau mama |
niṣṭhura-ñca vaca-śśrutvā satya-mbhavatu te vacaḥ || 4||
evamuktvā gata-śśīghra-ndaṇḍī tasya samīpataḥ |
kiyad dūre tato gatvā sthita-ssindhu samīpataḥ || 5||
gate daṇḍini sādhuśca kṛtanityakriyastadā |
utthitā-ntaraṇī-ndṛṣṭvā vismaya-mparamaṃ-ya~yau || 6||
dṛṣṭvā latādika-ñcaiva mūrcchito nyapatad bhuvi |
labdhasañjño vaṇikputrastataścintānvito-'bhavat || 7|| (vaṇikputrastataścintānvitobhavat)
tadā tu duhituḥ kānto vacana-ñcedamabravīt |
kimartha-ṅkriyate śoka-śśāpo dattaśca daṇḍinā || 8||
śakyate tena sarvaṃ hi kartu-ñcātra na saṃśayaḥ | (śakyatene na)
atastaccharaṇaṃ-yā~mo vāñchatārtho bhaviṣyati || 9|| (vāñchitārtho)
jāmāturvacanaṃ śrutvā tatsakāśa-ṅgatastadā |
dṛṣṭvā ca daṇḍina-mbhaktyā natvā provāca sādaram || 10||
kṣamasva cāparādha-mme yadukta-ntava sannidhau |
eva-mpunaḥ punarnatvā mahāśokākulo-'bhavat || 11|| (mahāśokākulobhavat)
provāca vacana-ndaṇḍī vilapantaṃ-vi~lokya ca |
mā rodī-śśṛṇumadvākya-mmama pūjābahirmukhaḥ || 12||
mamājñayā ca durbuddhe labdha-nduḥkha-mmuhurmuhuḥ |
tacchrutvā bhagavadvākyaṃ stuti-ṅkartuṃ samudyataḥ || 13||
sādhuruvāca |
tvanmāyāmohitā-ssarve brahmādyāstridivaukasaḥ |
na jānanti guṇā-nrūpa-ntavāścaryamida-mprabho || 14||
mūḍho-'ha-ntvā-ṅkatha-ñjāne mohitastavamāyayā | (mūḍhohaṃ)
prasīda pūjayiṣyāmi yathāvibhavavistaraiḥ || 15||
purā vitta-ñca ta-thsarva-ntrāhi māṃ śaraṇāgatam |
śrutvā bhaktiyutaṃ-vā~kya-mparituṣṭo janārdanaḥ || 16||
vara-ñca vāñchita-ndattvā tatraivāntardadhe hariḥ |
tato nāvaṃ samārūhya dṛṣṭvā vittaprapūritām || 17||
kṛpayā satyadevasya saphalaṃ-vā~ñchita-mmama |
ityuktvā svajanai-ssārdha-mpūjā-ṅkṛtvā yathāvidhi || 18||
harṣeṇa cābhava-tpūrṇassatyadevaprasādataḥ |
nāvaṃ saṃyo~jya yatnena svadeśagamana-ṅkṛtam || 19||
sādhurjāmātara-mprāha paśya ratnapurī-mmama |
dūta-ñca preṣayāmāsa nijavittasya rakṣakam || 20||
tato-'sau nagara-ṅgatvā sādhubhāryāṃ-vi~lokya ca | (dūtosau)
provāca vāñchitaṃ-vā~kya-nnatvā baddhāñjalistadā || 21||
nikaṭe nagarasyaiva jāmātrā sahito vaṇik |
āgato bandhuvargaiśca vittaiśca bahubhiryutaḥ || 22||
śrutvā dūtamukhādvākya-mmahāharṣavatī satī |
satyapūjā-ntataḥ kṛtvā provāca tanujā-mprati || 23||
vrajāmi śīghramāgaccha sādhusandarśanāya ca |
iti mātṛvaca-śśrutvā vrata-ṅkṛtvā samāpya ca || 24||
prasāda-ñca parityajya gatā sā-'pi pati-mprati | (sāpi)
tena ruṣṭā-ssatyadevo bhartāra-ntaraṇi-ntathā || 25|| (ruṣṭaḥ, taraṇīṃ)
saṃhṛtya ca dhanai-ssārdha-ñjale tasyāvamajjayat |
tataḥ kalāvatī kanyā na vilokya nija-mpatim || 26||
śokena mahatā tatra rudantī cāpatad bhuvi | (rudatī)
dṛṣṭvā tathāvidhā-nnāva-ṅkanyā-ñca bahuduḥkhitām || 27||
bhītena manasā sādhuḥ kimāścaryamida-mbhavet |
cintyamānāśca te sarve babhūvustarivāhakāḥ || 28||
tato līlāvatī kanyā-ndṛṣṭvā sā vihvalā-'bhavat |
vilalāpātiduḥkhena bhartāra-ñcedamabravīta || 29||
idānī-nnaukayā sārdha-ṅkathaṃ so-'bhūdalakṣitaḥ |
na jāne kasya devasya helayā caiva sā hṛtā || 30||
satyadevasya māhātmya-ñjñātuṃ-vā~ kena śakyate |
ityuktvā vilalāpaiva tataśca svajanai-ssaha || 31||
tato līlāvatī kanyā-ṅkrauḍe kṛtvā ruroda ha |
tataḥkalāvatī kanyā naṣṭe svāmini duḥkhitā || 32||
gṛhītvā pāduke tasyānugatu-ñca manodadhe | (pādukāṃ)
kanyāyāścarita-ndṛṣṭvā sabhārya-ssajjano vaṇik || 33||
atiśokena santaptaścintayāmāsa dharmavit |
hṛtaṃ-vā~ satyadevena bhrānto-'haṃ satyamāyayā || 34||
satyapūjā-ṅkariṣyāmi yathāvibhavavistaraiḥ |
iti sarvān samāhūya kathayitvā manoratham || 35||
natvā ca daṇḍavad bhūmau satyadeva-mpunaḥ punaḥ |
tatastuṣṭa-ssatyadevo dīnānā-mparipālakaḥ || 36||
jagāda vacana-ñcaina-ṅkṛpayā bhaktavatsalaḥ |
tyaktvā prasāda-nte kanyā pati-ndraṣṭuṃ samāgatā || 37||
ato-'dṛṣṭo-'bhavattasyāḥ kanyakāyāḥ patirdhruvam |
gṛha-ṅgatvā prasāda-ñca bhuktvā sā-''yāti cetpunaḥ || 38|| (sāyāti)
labdhabhartrī sutā sādho bhaviṣyati na saṃśayaḥ |
kanyakā tādṛśaṃ-vā~kyaṃ śrutvā gaganamaṇḍalāt || 39||
kṣipra-ntadā gṛha-ṅgatvā prasāda-ñca bubhoja sā |
paścā-thsā punarāgatya dadarśa svajana-mpatim || 40|| (sāpaścātpunarāgatya, sajanaṃ)
tataḥ kalāvatī kanyā jagāda pitara-mprati |
idānī-ñca gṛhaṃ-yā~hi vilamba-ṅkuruṣe katham || 41||
tacchrutvā kanyakāvākyaṃ santuṣṭo-'bhūdvaṇiksutaḥ |
pūjanaṃ satyadevasya kṛtvā vidhividhānataḥ || 42||
dhanairbandhugaṇai-ssārdha-ñjagāma nijamandiram |
paurṇamāsyā-ñca saṅkrāntau kṛtavān satyasya pūjanam || 43|| (satyapūjanam)
ihaloke sukha-mbhuktvā cānte satyapuraṃ-ya~yau || 44||
|| iti śrīskānda purāṇe revākhaṇḍe śrīsatyanārāyaṇa vratakathāyā-ñcaturtho-'dhyāyaḥ || 4 ||
atha pañcamo-'dhyāyaḥ
sūta uvāca |
athānyacca pravakṣyāmi śruṇudhva-mmunisattamāḥ |
āsī-ttuṅgadhvajo rājā prajāpālanatatparaḥ || 1||
prasādaṃ satyadevasya tyaktvā duḥkhamavāpa saḥ |
ekadā sa vana-ṅgatvā hatvā bahuvidhā-npaśūn || 2||
āgatya vaṭamūla-ñca dṛṣṭvā satyasya pūjanam | (cāpaśyat)
gopāḥ kurvanti santuṣṭā bhaktiyuktā-ssa bāndhavāḥ || 3||
rājā dṛṣṭvā tu darpeṇa na gato na nanāma saḥ |
tato gopagaṇā-ssarve prasāda-nnṛpasannidhau || 4||
saṃsthāpya punarāgatya bhuktatvā sarve yathepsitam |
tataḥ prasādaṃ santyajya rājā duḥkhamavāpa saḥ || 5||
tasya putraśata-nnaṣṭa-ndhanadhānyādika-ñca yat |
satyadevena tatsarva-nnāśita-mmama niścitam || 6||
atastatraiva gacchāmi yatra devasya pūjanam |
manasā tu viniścitya yayau gopālasannidhau || 7||
tato-'sau satyadevasya pūjā-ṅgopagaṇaissaha |
bhaktiśraddhānvito bhūtvā cakāra vidhinā nṛpaḥ || 8||
satyadevaprasādena dhanaputrānvito-'bhavat |
ihaloke sukha-mbhuktatvā cānte satyapuraṃ-ya~yau || 9||
ya ida-ṅkurute satyavrata-mparamadurlabham |
śṛṇoti ca kathā-mpuṇyā-mbhaktiyuktaḥ phalapradām || 10||
dhanadhānyādika-ntasya bhave-thsatyaprasādataḥ |
daridro labhate vitta-mbaddho mucyeta bandhanāt || 11||
bhīto bhayā-tpramucyeta satyameva na saṃśayaḥ |
īpsita-ñca phala-mbhuktvā cānte satyapuraṃvra~jet || 12||
iti vaḥ kathitaṃ-vi~prā-ssatyanārāyaṇavratam |
ya-tkṛtvā sarvaduḥkhebhyo mukto bhavati mānavaḥ || 13||
viśeṣataḥ kaliyuge satyapūjā phalapradā |
keci-tkālaṃ-va~diṣyanti satyamīśa-ntameva ca || 14||
satyanārāyaṇa-ṅkeci-thsatyadeva-ntathāpare |
nānārūpadharo bhūtvā sarveṣāmīpsitapradam || 15|| (sarveṣāmīpsitapradaḥ)
bhaviṣyati kalau satyavratarūpī sanātanaḥ |
śrīviṣṇunā dhṛtaṃ rūpaṃ sarveṣāmīpsitapradam || 16||
ya ida-mpaṭhate nityaṃ śṛṇoti munisattamāḥ |
tasya naśyanti pāpāni satyadevaprasādataḥ || 17||
vrataṃ-yai~stu kṛta-mpūrvaṃ satyanārāyaṇasya ca |
teṣā-ntvaparajanmāni kathayāmi munīśvarāḥ || 18||
śatānandomahāprājñassudāmābrāhmaṇo hyabhūt |
tasmiñjanmani śrīkṛṣṇa-ndhyātvā mokṣamavāpa ha || 19||
kāṣṭhabhāravaho bhillo guharājo babhūva ha |
tasmiñjanmani śrīrāmaṃ sevya mokṣa-ñjagāma vai || 20||
ulkāmukho mahārājo nṛpo daśaratho-'bhavat |
śrīraṅganāthaṃ sampūjya śrīvaikuṇṭha-ntadāgamat || 21|| (śrīrāmacandrasamprāpya)
rdhāmika-ssatyasandhaśca sādhurmoradhvajo-'bhavat | (sādhurmoradhvajobhavat)
dehārdha-ṅkrakacaiśchittvā datvā mokṣamavāpa ha || 22||
tuṅgadhvajo mahārāja-ssvāyambhuvo-'bhava-tkila | (svāyambhūrabhavat)
sarvā-nbhāgavatān kṛtvā śrīvaikuṇṭha-ntadā-'gamat || 23|| (kṛttvā, tadāgamat)
bhūtvā gopāśca te sarve vrajamaṇḍalavāsinaḥ |
nihatya rākṣasān sarvā-ngoloka-ntu tadā yayuḥ || 24||
|| iti śrīskāndapurāṇe revākhaṇḍe śrīsatyanārāyaṇa vratakathāyā-mpañcamo-'dhyāyaḥ || 5 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.