(ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀਭਾਗਵਤਂ, ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਸ੍ਕਨ੍ਧਂ, ਏਕਾਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ, ਮਣਿਦ੍ਵੀਪ ਵਰ੍ਣਨ - 2)
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ।
ਪੁष੍ਪਰਾਗਮਯਾਦਗ੍ਰੇ ਕੁਙ੍ਕੁਮਾਰੁਣਵਿਗ੍ਰਹਃ ।
ਪਦ੍ਮਰਾਗਮਯਃ ਸਾਲੋ ਮਧ੍ਯੇ ਭੂਸ਼੍ਚੈਵਤਾਦृਸ਼ੀ ॥ 1 ॥
ਦਸ਼ਯੋਜਨਵਾਨ੍ਦੈਰ੍ਘ੍ਯੇ ਗੋਪੁਰਦ੍ਵਾਰਸਂਯੁਤਃ ।
ਤਨ੍ਮਣਿਸ੍ਤਮ੍ਭਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਮਣ੍ਡਪਾਃ ਸ਼ਤਸ਼ੋ ਨृਪ ॥ 2 ॥
ਮਧ੍ਯੇ ਭੁਵਿਸਮਾਸੀਨਾਸ਼੍ਚਤੁਃषष੍ਟਿਮਿਤਾਃ ਕਲਾਃ ।
ਨਾਨਾਯੁਧਧਰਾਵੀਰਾ ਰਤ੍ਨਭੂषਣਭੂषਿਤਾਃ ॥ 3 ॥
ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਲੋਕਸ੍ਤਾਸਾਂ ਤੁ ਤਤ੍ਤਲ੍ਲੋਕਸ੍ਯਨਾਯਕਾਃ ।
ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਪਦ੍ਮਰਾਗਸ੍ਯ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸਦਾ ॥ 4 ॥
ਸ੍ਵਸ੍ਵਲੋਕਜਨੈਰ੍ਜੁष੍ਟਾਃ ਸ੍ਵਸ੍ਵਵਾਹਨਹੇਤਿਭਿਃ ।
ਤਾਸਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਵਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਜਨਮੇਜਯ ॥ 5 ॥
ਪਿਙ੍ਗਲਾਕ੍षੀ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍षੀ ਸਮृਦ੍ਧਿ ਵृਦ੍ਧਿਰੇਵ ਚ ।
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਸ੍ਵਾਹਾ ਸ੍ਵਧਾਭਿਖ੍ਯਾ ਮਾਯਾ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ ॥ 6 ॥
ਤ੍ਰਿਲੋਕਧਾਤ੍ਰੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਸ਼੍ਵਰੀ ।
ਸੁਰੂਪਾ ਬਹੁਰੂਪਾ ਚ ਸ੍ਕਨ੍ਦਮਾਤਾऽਚ੍ਯੁਤਪ੍ਰਿਯਾ ॥ 7 ॥
ਵਿਮਲਾ ਚਾਮਲਾ ਤਦ੍ਵਦਰੁਣੀ ਪੁਨਰਾਰੁਣੀ ।
ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਵਿਕृਤਿਃ ਸृष੍ਟਿਃ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ਸਂਹृਤਿਰੇਵ ਚ ॥ 8 ॥
ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਮਾਤਾ ਸਤੀ ਹਂਸੀ ਮਰ੍ਦਿਕਾ ਵਜ੍ਰਿਕਾ ਪਰਾ ।
ਦੇਵਮਾਤਾ ਭਗਵਤੀ ਦੇਵਕੀ ਕਮਲਾਸਨਾ ॥ 9 ॥
ਤ੍ਰਿਮੁਖੀ ਸਪ੍ਤਮੁਖ੍ਯਨ੍ਯਾ ਸੁਰਾਸੁਰਵਿਮਰ੍ਦਿਨੀ ।
ਲਮ੍ਬੋष੍ਟੀ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਕੇਸ਼ੀ ਚ ਬਹੁਸ਼ੀਰ੍षਾ ਵृਕੋਦਰੀ ॥ 10 ॥
ਰਥਰੇਖਾਹ੍ਵਯਾ ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਛਸ਼ਿਰੇਖਾ ਤਥਾ ਪਰਾ ।
ਗਗਨਵੇਗਾ ਪਵਨਵੇਗਾ ਚੈਵ ਤਤਃ ਪਰਮ੍ ॥ 11 ॥
ਅਗ੍ਰੇ ਭੁਵਨਪਾਲਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਮਦਨਾਤੁਰਾ ।
ਅਨਙ੍ਗਾਨਙ੍ਗਮਥਨਾ ਤਥੈਵਾਨਙ੍ਗਮੇਖਲਾ ॥ 12 ॥
ਅਨਙ੍ਗਕੁਸੁਮਾ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਾ ਸੁਰਾਦਿਕਾ ।
ਕ੍षਯਙ੍ਕਰੀ ਭਵੇਚ੍ਛਕ੍ਤਿ ਰਕ੍षੋਭ੍ਯਾ ਚ ਤਤਃ ਪਰਮ੍ ॥ 13 ॥
ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨ੍ਯਥ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਬਹੁਰੂਪਾ ਸ਼ੁਚਿਵ੍ਰਤਾ ।
ਉਦਾਰਾਖ੍ਯਾ ਚ ਵਾਗੀਸ਼ੀ ਚਤੁष੍षष੍ਟਿਮਿਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ 14 ॥
ਜ੍ਵਲਜ੍ਜਿਹ੍ਵਾਨਨਾਃ ਸਰ੍ਵਾਵਮਨ੍ਤ੍ਯੋ ਵਹ੍ਨਿਮੁਲ੍ਬਣਮ੍ ।
ਜਲਂ ਪਿਬਾਮਃ ਸਕਲਂ ਸਂਹਰਾਮੋਵਿਭਾਵਸੁਮ੍ ॥ 15 ॥
ਪਵਨਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯਾਮੋਦ੍ਯ ਭਕ੍षਯਾਮੋऽਖਿਲਂ ਜਗਤ੍ ।
ਇਤਿ ਵਾਚਂ ਸਙ੍ਗਿਰਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਸਂਰਕ੍ਤਲੋਚਨਾਃ ॥ 16 ॥
ਚਾਪਬਾਣਧਰਾਃ ਸਰ੍ਵਾਯੁਦ੍ਧਾਯੈਵੋਤ੍ਸੁਕਾਃ ਸਦਾ ।
ਦਂष੍ਟ੍ਰਾ ਕਟਕਟਾਰਾਵੈਰ੍ਬਧਿਰੀਕृਤ ਦਿਙ੍ਮੁਖਾਃ ॥ 17 ॥
ਪਿਙ੍ਗੋਰ੍ਧ੍ਵਕੇਸ਼੍ਯਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚਾਪਬਾਣਕਰਾਃ ਸਦਾ ।
ਸ਼ਤਾਕ੍षੌਹਿਣਿਕਾ ਸੇਨਾਪ੍ਯੇਕੈਕਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ॥ 18 ॥
ਏਕੈਕ ਸ਼ਕ੍ਤੇਃ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਲਕ੍षਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਨਾਸ਼ਨੇ ।
ਸ਼ਤਾਕ੍षੌਹਿਣਿਕਾਸੇਨਾ ਤਾਦृਸ਼ੀ ਨृਪ ਸਤ੍ਤਮ ॥ 19 ॥
ਕਿਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਜ੍ਜਗਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਸ਼ਕ੍ਯਂ ਵਕ੍ਤੁਮੇਵ ਤਤ੍ ।
ਸਰ੍ਵਾਪਿ ਯੁਦ੍ਧਸਾਮਗ੍ਰੀ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਾਲੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਮੁਨੇ ॥ 20 ॥
ਰਥਾਨਾਂ ਗਣਨਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਹਯਾਨਾਂ ਕਰਿਣਾਂ ਤਥਾ ॥
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਗਣਨਾ ਤਦ੍ਵਦ੍ਗਣਾਨਾਂ ਗਣਨਾ ਤਥਾ ॥ 21 ॥
ਪਦ੍ਮਰਾਗਮਯਾਦਗ੍ਰੇ ਗੋਮੇਦਮਣਿਨਿਰ੍ਮਿਤਃ ।
ਦਸ਼ਯੋਜਨਦੈਰ੍ਘ੍ਯੇਣ ਪ੍ਰਾਕਾਰੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਮਹਾਨ੍ ॥ 22 ॥
ਭਾਸ੍ਵਜ੍ਜਪਾਪ੍ਰਸੂਨਾਭੋ ਮਧ੍ਯਭੂਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਾਦृਸ਼ੀ ।
ਗੋਮੇਦਕਲ੍ਪਿਤਾਨ੍ਯੇਵ ਤਦ੍ਵਾਸਿ ਸਦਨਾਨਿ ਚ ॥ 23 ॥
ਪਕ੍षਿਣਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਵਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵृਕ੍षਾਵਾਪ੍ਯਃ ਸਰਾਂਸਿ ਚ ।
ਗੋਮੇਦਕਲ੍ਪਿਤਾ ਏਵ ਕੁਙ੍ਕੁਮਾਰੁਣਵਿਗ੍ਰਹਾਃ ॥ 24 ॥
ਤਨ੍ਮਧ੍ਯਸ੍ਥਾ ਮਹਾਦੇਵ੍ਯੋ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛਕ੍ਤਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।
ਨਾਨਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਹਰਣਾ ਗੋਮੇਦਮਣਿਭੂषਿਤਾਃ ॥ 25 ॥
ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕ ਲੋਕ ਵਾਸਿਨ੍ਯਃ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।
ਗੋਮੇਦਸਾਲੇ ਸਨ੍ਨਦ੍ਧਾ ਪਿਸ਼ਾਚਵਦਨਾ ਨृਪ ॥ 26 ॥
ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕਵਾਸਿਭਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੂਜਿਤਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰਬਾਹਵਃ ।
ਕ੍ਰੋਧਰਕ੍ਤੇਕ੍षਣਾ ਭਿਨ੍ਧਿ ਪਚ ਚ੍ਛਿਨ੍ਧਿ ਦਹੇਤਿ ਚ ॥ 27 ॥
ਵਦਨ੍ਤਿ ਸਤਤਂ ਵਾਚਂ ਯੁਦ੍ਧੋਤ੍ਸੁਕਹृਦਨ੍ਤਰਾਃ ।
ਏਕੈਕਸ੍ਯਾ ਮਹਾਸ਼ਕ੍ਤੇਰ੍ਦਸ਼ਾਕ੍षੌਹਿਣਿਕਾ ਮਤਾ ॥ 28 ॥
ਸੇਨਾ ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯੇਕਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਲਕ੍षਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਨਾਸ਼ਿਨੀ ।
ਤਾਦृਸ਼ੀਨਾਂ ਮਹਾਸੇਨਾ ਵਰ੍ਣਨੀਯਾ ਕਥਂ ਨृਪ ॥ 29 ॥
ਰਥਾਨਾਂ ਨੈਵ ਗਣਾਨਾ ਵਾਹਨਾਨਾਂ ਤਥੈਵ ਚ ।
ਸਰ੍ਵਯੁਦ੍ਧਸਮਾਰਮ੍ਭਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦੇਵ੍ਯਾ ਵਿਰਾਜਤੇ ॥ 30 ॥
ਤਾਸਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਵਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕਰਾਣਿ ਚ ।
ਵਿਦ੍ਯਾ ਹ੍ਰੀ ਪੁष੍ਟ ਯਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਕੁਹੂਸ੍ਤਥਾ ॥ 31 ॥
ਰੁਦ੍ਰਾਵੀਰ੍ਯਾ ਪ੍ਰਭਾਨਨ੍ਦਾ ਪੋषਿਣੀ ऋਦ੍ਧਿਦਾ ਸ਼ੁਭਾ ।
ਕਾਲਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਮਹਾਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਕਪਰ੍ਦਿਨੀ ॥ 32 ॥
ਵਿਕृਤਿਰ੍ਦਣ੍ਡਿਮੁਣ੍ਡਿਨ੍ਯੌ ਸੇਨ੍ਦੁਖਣ੍ਡਾ ਸ਼ਿਖਣ੍ਡਿਨੀ ।
ਨਿਸ਼ੁਮ੍ਭਸ਼ੁਮ੍ਭਮਥਿਨੀ ਮਹਿषਾਸੁਰਮਰ੍ਦਿਨੀ ॥ 33 ॥
ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਣੀ ਚੈਵ ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਰ੍ਧਸ਼ਰੀਰਿਣੀ ।
ਨਾਰੀ ਨਾਰਾਯਣੀ ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਿਨ੍ਯਪਿ ਪਾਲਿਨੀ ॥ 34 ॥
ਅਮ੍ਬਿਕਾਹ੍ਲਾਦਿਨੀ ਪਸ਼੍ਚਾਦਿਤ੍ਯੇਵਂ ਸ਼ਕ੍ਤਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।
ਯਦ੍ਯੇਤਾਃ ਕੁਪਿਤਾ ਦੇਵ੍ਯਸ੍ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ 35 ॥
ਪਰਾਜਯੋ ਨ ਚੈਤਾਸਾਂ ਕਦਾਚਿਤ੍ਕ੍ਵਚਿਦਸ੍ਤਿ ਹਿ ।
ਗੋਮੇਦਕਮਯਾਦਗ੍ਰੇ ਸਦ੍ਵਜ੍ਰਮਣਿਨਿਰ੍ਮਿਤਃ ॥ 36 ॥
ਦਸ਼ਯੋਜਨ ਤੁਙ੍ਗੋऽਸੌ ਗੋਪੁਰਦ੍ਵਾਰਸਂਯੁਤਃ ।
ਕਪਾਟਸ਼ृਙ੍ਖਲਾਬਦ੍ਧੋ ਨਵਵृਕ੍ष ਸਮੁਜ੍ਜ੍ਵਲਃ ॥ 37 ॥
ਸਾਲਸ੍ਤਨ੍ਮਧ੍ਯਭੂਮ੍ਯਾਦਿ ਸਰ੍ਵਂ ਹੀਰਮਯਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।
ਗृਹਾਣਿਵੀਥਯੋ ਰਥ੍ਯਾ ਮਹਾਮਾਰ੍ਗਾਂ ਗਣਾਨਿ ਚ ॥ 38 ॥
ਵृਕ੍षਾਲਵਾਲ ਤਰਵਃ ਸਾਰਙ੍ਗਾ ਅਪਿ ਤਾਦृਸ਼ਾਃ ।
ਦੀਰ੍ਘਿਕਾਸ਼੍ਰੇਣਯੋਵਾਪ੍ਯਸ੍ਤਡਾਗਾਃ ਕੂਪ ਸਂਯੁਤਾਃ ॥ 39 ॥
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਭੁਵਨੇਸ਼੍ਵਰ੍ਯਾ ਵਸਨ੍ਤਿ ਪਰਿਚਾਰਿਕਾਃ ।
ਏਕੈਕਾ ਲਕ੍षਦਾਸੀਭਿਃ ਸੇਵਿਤਾ ਮਦਗਰ੍ਵਿਤਾਃ ॥ 40 ॥
ਤਾਲਵृਨ੍ਤਧਰਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਚ੍ਚषਕਾਢ੍ਯ ਕਰਾਮ੍ਬੁਜਾਃ ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਮ੍ਬੂਲਪਾਤ੍ਰਾਣਿ ਧਾਰਯਨ੍ਤ੍ਯੋऽਤਿਗਰ੍ਵਿਤਾਃ ॥ 41 ॥
ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਚ੍ਛਤ੍ਰਧਾਰਿਣ੍ਯਸ਼੍ਚਾਮਰਾਣਾਂ ਵਿਧਾਰਿਕਾਃ ।
ਨਾਨਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਧਰਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪੁष੍ਪ ਕਰਾਮ੍ਬੁਜਾਃ ॥ 42 ॥
ਨਾਨਾਦਰ੍ਸ਼ਕਰਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕੁਙ੍ਕੁਮਲੇਪਨਮ੍ ।
ਧਾਰਯਨ੍ਤ੍ਯਃ ਕਜ੍ਜਲਂ ਚ ਸਿਨ੍ਦੂਰ ਚषਕਂ ਪਰਾਃ ॥ 43 ॥
ਕਾਸ਼੍ਚਿਚ੍ਚਿਤ੍ਰਕ ਨਿਰ੍ਮਾਤ੍ਰ੍ਯਃ ਪਾਦ ਸਂਵਾਹਨੇ ਰਤਾਃ ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੁ ਭੂषਾਕਾਰਿਣ੍ਯੋ ਨਾਨਾ ਭੂषਾਧਰਾਃ ਪਰਾਃ ॥ 44 ॥
ਪੁष੍ਪਭੂषਣ ਨਿਰ੍ਮਾਤ੍ਰ੍ਯਃ ਪੁष੍ਪਸ਼ृਙ੍ਗਾਰਕਾਰਿਕਾਃ ।
ਨਾਨਾ ਵਿਲਾਸਚਤੁਰਾ ਬਹ੍ਵ੍ਯ ਏਵਂ ਵਿਧਾਃ ਪਰਾਃ ॥ 45 ॥
ਨਿਬਦ੍ਧ ਪਰਿਧਾਨੀਯਾ ਯੁਵਤ੍ਯਃ ਸਕਲਾ ਅਪਿ ।
ਦੇਵੀ ਕृਪਾ ਲੇਸ਼ਵਸ਼ਾਤ੍ਤੁਚ੍ਛੀਕृਤ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਾਃ ॥ 46 ॥
ਏਤਾ ਦੂਤ੍ਯਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਦੇਵ੍ਯਃ ਸ਼ृਙ੍ਗਾਰਮਦਗਰ੍ਵਿਤਾਃ ।
ਤਾਸਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਵਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ ॥ 47 ॥
ਅਨਙ੍ਗਰੂਪਾ ਪ੍ਰਥਮਾਪ੍ਯਨਙ੍ਗਮਦਨਾ ਪਰਾ ।
ਤृਤੀਯਾਤੁ ਤਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸੁਨ੍ਦਰੀ ਮਦਨਾਤੁਰਾ ॥ 48 ॥
ਤਤੋ ਭੁਵਨਵੇਗਾਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਭੁਵਨਪਾਲਿਕਾ ।
ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਨਙ੍ਗਵੇਦਨਾਨਙ੍ਗਮੇਖਲਾ ॥ 49 ॥
ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਦਾਮਸਮਾਨਾਙ੍ਗ੍ਯਃ ਕ੍ਵਣਤ੍ਕਾਞ੍ਚੀਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾਃ ।
ਰਣਨ੍ਮਞ੍ਜੀਰਚਰਣਾ ਬਹਿਰਨ੍ਤਰਿਤਸ੍ਤਤਃ ॥ 50 ॥
ਧਾਵਮਾਨਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ੋਭਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਾ ਵਿਦ੍ਯੁਲ੍ਲਤੋਪਮਾਃ ।
ਕੁਸ਼ਲਾਃ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਵੇਤ੍ਰਹਸ੍ਤਾਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ 51 ॥
ਅष੍ਟਦਿਕ੍षੁਤਥੈਤਾਸਾਂ ਪ੍ਰਾਕਾਰਾਦ੍ਬਹਿਰੇਵ ਚ ।
ਸਦਨਾਨਿ ਵਿਰਾਜਨ੍ਤੇ ਨਾਨਾ ਵਾਹਨਹੇਤਿਭਿਃ ॥ 52 ॥
ਵਜ੍ਰਸਾਲਾਦਗ੍ਰਭਾਗੇ ਸਾਲੋ ਵੈਦੂਰ੍ਯਨਿਰ੍ਮਿਤਃ ।
ਦਸ਼ਯੋਜਨਤੁਙ੍ਗੋऽਸੌ ਗੋਪੁਰਦ੍ਵਾਰਭੂषਿਤਃ ॥ 53 ॥
ਵੈਦੂਰ੍ਯਭੂਮਿਃ ਸਰ੍ਵਾਪਿਗृਹਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ।
ਵੀਥ੍ਯੋ ਰਥ੍ਯਾ ਮਹਾਮਾਰ੍ਗਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵੇਦੂਰ੍ਯਨਿਰ੍ਮਿਤਾਃ ॥ 54 ॥
ਵਾਪੀ ਕੂਪ ਤਡਾਗਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤੀਨਾਂ ਤਟਾਨਿ ਚ ।
ਵਾਲੁਕਾ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਾऽਪਿ ਵੈਦੂਰ੍ਯਮਣਿਨਿਰ੍ਮਿਤਾ ॥ 55 ॥
ਤਤ੍ਰਾष੍ਟਦਿਕ੍षੁਪਰਿਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਚ ਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।
ਨਿਜੈਰ੍ਗਣੈਃ ਪਰਿਵृਤਂ ਭ੍ਰਾਜਤੇ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ ॥ 56 ॥
ਪ੍ਰਤਿਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮਾਤृਣਾਂ ਤਾਃ ਸਮष੍ਟਯ ਈਰਿਤਾਃ ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰੀ ਚੈਵ ਕੌਮਾਰੀ ਵੈष੍ਣਵੀ ਤਥਾ ॥57 ॥
ਵਾਰਾਹੀ ਚ ਤਥੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣੀ ਚਾਮੁਣ੍ਡਾਃ ਸਪ੍ਤਮਾਤਰਃ ।
ਅष੍ਟਮੀ ਤੁ ਮਹਾਲਕ੍ष੍ਮੀਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਮਾਤਰਃ ॥ 58 ॥
ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੁਦ੍ਰਾਦਿਦੇਵਾਨਾਂ ਸਮਾਕਾਰਾ ਸ੍ਤੁਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।
ਜਗਤ੍ਕਲ੍ਯਾਣਕਾਰਿਣ੍ਯਃ ਸ੍ਵਸ੍ਵਸੇਨਾਸਮਾਵृਤਾਃ ॥ 59 ॥
ਤਤ੍ਸਾਲਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਵਾਰ੍षੁ ਵਾਹਨਾਨਿ ਮਹੇਸ਼ਿਤੁਃ ।
ਸਜ੍ਜਾਨਿ ਨृਪਤੇ ਸਨ੍ਤਿ ਸਾਲਙ੍ਕਾਰਾਣਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ॥ 60 ॥
ਦਨ੍ਤਿਨਃ ਕੋਟਿਸ਼ੋ ਵਾਹਾਃ ਕੋਟਿਸ਼ਃ ਸ਼ਿਬਿਕਾਸ੍ਤਥਾ ।
ਹਂਸਾਃ ਸਿਂਹਾਸ਼੍ਚ ਗਰੁਡਾ ਮਯੂਰਾ ਵृषਭਾਸ੍ਤਥਾ ॥ 61 ॥
ਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ਕੋਟਿਸ਼ੋ ਨृਪਨਨ੍ਦਨ ।
ਪਾਰ੍ष੍ਣਿਗ੍ਰਾਹਸਮਾਯੁਕ੍ਤਾ ਧ੍ਵਜੈਰਾਕਾਸ਼ਚੁਮ੍ਬਿਨਃ ॥ 62 ॥
ਕੋਟਿਸ਼ਸ੍ਤੁ ਵਿਮਾਨਾਨਿ ਨਾਨਾ ਚਿਹ੍ਨਾਨ੍ਵਿਤਾਨਿ ਚ ।
ਨਾਨਾ ਵਾਦਿਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਮਹਾਧ੍ਵਜਯੁਤਾਨਿ ਚ ॥ 63 ॥
ਵੈਦੂਰ੍ਯਮਣਿ ਸਾਲਸ੍ਯਾਪ੍ਯਗ੍ਰੇ ਸਾਲਃ ਪਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।
ਦਸ਼ਯੋਜਨ ਤੁਙ੍ਗੋऽਸਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲਾਸ਼੍ਮਨਿਰ੍ਮਿਤਃ ॥ 64 ॥
ਤਨ੍ਮਧ੍ਯ ਭੂਸ੍ਤਥਾ ਵੀਥ੍ਯੋ ਮਹਾਮਾਰ੍ਗਾ ਗृਹਾਣਿ ਚ ।
ਵਾਪੀ ਕੂਪ ਤਡਾਗਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਤਨ੍ਮਣਿਨਿਰ੍ਮਿਤਾਃ ॥ 65 ॥
ਤਤ੍ਰ ਪਦ੍ਮ ਤੁ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਬਹੁਯੋਜਨ ਵਿਸ੍ਤृਤਮ੍ ।
षੋਡਸ਼ਾਰਂ ਦੀਪ੍ਯਮਾਨਂ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਮਿਵਾਪਰਮ੍ ॥ 66 ॥
ਤਤ੍ਰ षੋਡਸ਼ਸ਼ਕ੍ਤੀਨਾਂ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ।
ਸਰ੍ਵੋਪਸ੍ਕਰਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਸਮृਦ੍ਧਾਨਿ ਵਸਨ੍ਤਿ ਹਿ ॥ 67 ॥
ਤਾਸਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਵਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ ।
ਕਰਾਲੀ ਵਿਕਰਾਲੀ ਚ ਤਥੋਮਾ ਚ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ॥ 68 ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਦੁਰ੍ਗੋषਾ ਤਥਾ ਲਕ੍ष੍ਮੀਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸ੍ਮृਤਿਰ੍ਧृਤਿਃ ।
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਮੇਧਾ ਮਤਿਃ ਕਾਨ੍ਤਿਰਾਰ੍ਯਾ षੋਡਸ਼ਸ਼ਕ੍ਤਯਃ ॥ 69 ॥
ਨੀਲਜੀਮੂਤਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾਃ ਕਰਵਾਲ ਕਰਾਮ੍ਬੁਜਾਃ ।
ਸਮਾਃ ਖੇਟਕਧਾਰਿਣ੍ਯੋ ਯੁਦ੍ਧੋਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤ ਮਾਨਸਾਃ ॥ 70 ॥
ਸੇਨਾਨ੍ਯਃ ਸਕਲਾ ਏਤਾਃ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵ੍ਯਾ ਜਗਦੀਸ਼ਿਤੁਃ ।
ਪ੍ਰਤਿਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਸਂਸ੍ਥਾਨਾਂ ਸ਼ਕ੍ਤੀਨਾਂ ਨਾਯਿਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ 71 ॥
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਕ੍षੋਭਕਾਰਿਣ੍ਯੋ ਦੇਵੀ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੁਪਬृਂਹਿਤਾਃ ।
ਨਾਨਾ ਰਥਸਮਾਰੂਢਾ ਨਾਨਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਭਿਰਨ੍ਵਿਤਾਃ ॥ 72 ॥
ਏਤਤ੍ਪਰਾਕ੍ਰਮਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਸਹਸ੍ਰਾਸ੍ਯੋऽਪਿ ਨ ਕ੍षਮਃ ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲਮਹਾਸਾਲਾਦਗ੍ਰੇ ਤੁ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤृਤਃ ॥ 73 ॥
ਮੁਕ੍ਤਾਪ੍ਰਾਕਾਰ ਉਦਿਤੋ ਦਸ਼ਯੋਜਨ ਦੈਰ੍ਘ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਮਧ੍ਯਭੂਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇऽष੍ਟਦਲਾਮ੍ਬੁਜਮ੍ ॥ 74 ॥
ਮੁਕ੍ਤਾਮਣਿਗਣਾਕੀਰ੍ਣਂ ਵਿਸ੍ਤृਤਂ ਤੁ ਸਕੇਸਰਮ੍ ।
ਤਤ੍ਰ ਦੇਵੀਸਮਾਕਾਰਾ ਦੇਵ੍ਯਾਯੁਧਧਰਾਃ ਸਦਾ ॥ 75 ॥
ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਅष੍ਟਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣ੍ਯੋ ਜਗਦ੍ਵਾਰ੍ਤਾਪ੍ਰਬੋਧਿਕਾਃ ।
ਦੇਵੀਸਮਾਨਭੋਗਾਸ੍ਤਾ ਇਙ੍ਗਿਤਜ੍ਞਾਸ੍ਤੁਪਣ੍ਡਿਤਾਃ ॥ 76 ॥
ਕੁਸ਼ਲਾਃ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਸ੍ਵਾਮਿਕਾਰ੍ਯਪਰਾਯਣਾਃ ।
ਦੇਵ੍ਯਭਿਪ੍ਰਾਯ ਬੋਧ੍ਯਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰਾ ਅਤਿਸੁਨ੍ਦਰਾਃ ॥ 77 ॥
ਨਾਨਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸਮਾਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਤਿਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਵਰ੍ਤਿਨਾਮ੍ ।
ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਤਾਃ ਸਮਾਚਾਰਂ ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾਵਿਦਨ੍ਤਿ ਚ ॥ 78 ॥
ਤਾਸਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਵਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਮਤ੍ਤਃ ਸ਼ृਣੁ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ ।
ਅਨਙ੍ਗਕੁਸੁਮਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਪ੍ਯਨਙ੍ਗਕੁਸੁਮਾਤੁਰਾ ॥ 79 ॥
ਅਨਙ੍ਗਮਦਨਾ ਤਦ੍ਵਦਨਙ੍ਗਮਦਨਾਤੁਰਾ ।
ਭੁਵਨਪਾਲਾ ਗਗਨਵੇਗਾ ਚੈਵ ਤਤਃ ਪਰਮ੍ ॥ 80 ॥
ਸ਼ਸ਼ਿਰੇਖਾ ਚ ਗਗਨਰੇਖਾ ਚੈਵ ਤਤਃ ਪਰਮ੍ ।
ਪਾਸ਼ਾਙ੍ਕੁਸ਼ਵਰਾਭੀਤਿਧਰਾ ਅਰੁਣਵਿਗ੍ਰਹਾਃ ॥ 81 ॥
ਵਿਸ਼੍ਵਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨੀਂ ਵਾਰ੍ਤਾਂ ਬੋਧਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਤਿਕ੍षਣਮ੍ ।
ਮੁਕ੍ਤਾਸਾਲਾਦਗ੍ਰਭਾਗੇ ਮਹਾਮਾਰਕਤੋ ਪਰਃ ॥ 82 ॥
ਸਾਲੋਤ੍ਤਮਃ ਸਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟੋ ਦਸ਼ਯੋਜਨ ਦੈਰ੍ਘ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਨਾਨਾ ਸੌਭਾਗ੍ਯਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਨਾਨਾ ਭੋਗਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ॥ 83 ॥
ਮਧ੍ਯਭੂਸ੍ਤਾਦृਸ਼ੀ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸਦਨਾਨਿ ਤਥੈਵ ਚ ।
षਟ੍ਕੋਣਮਤ੍ਰਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਕੋਣਸ੍ਥਾ ਦੇਵਤਾਃ ਸ਼ृਣੁਃ ॥ 84 ॥
ਪੂਰ੍ਵਕੋਣੇ ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰੋ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਸਹਿਤੋ ਵਿਧਿਃ ।
ਕੁਣ੍ਡਿਕਾਕ੍षਗੁਣਾਭੀਤਿ ਦਣ੍ਡਾਯੁਧਧਰਃ ਪਰਃ ॥ 85 ॥
ਤਦਾਯੁਧਧਰਾ ਦੇਵੀ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਪਰਦੇਵਤਾ ।
ਵੇਦਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮੂਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ॥ 86 ॥
ਸ੍ਮृਤਯਸ਼੍ਚ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਮੂਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤਿ ਵਸਨ੍ਤਿ ਹਿ ।
ਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਗ੍ਰਹਾਃ ਸਨ੍ਤਿ ਗਾਯਤ੍ਰੀਵਿਗ੍ਰਹਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ॥ 87 ॥
ਵ੍ਯਾਹृਤੀਨਾਂ ਵਿਗ੍ਰਹਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ ਸਨ੍ਤਿ ਹਿ ।
ਰਕ੍षਃ ਕੋਣੇ ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਮ੍ਬੁਜ ਕਰਾਮ੍ਬੁਜਾ ॥ 88 ॥
ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਵਰ੍ਤਤੇ ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਤਾਦृਸ਼ਃ ।
ਯੇ ਵਿष੍ਣੁਵਿਗ੍ਰਹਾਃ ਸਨ੍ਤਿ ਮਤ੍ਸ੍ਯਕੂਰ੍ਮਾਦਯੋਖਿਲਾਃ ॥ 89 ॥
ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਵਿਗ੍ਰਹਾ ਯੇ ਚ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਤਤ੍ਰ ਸਨ੍ਤਿ ਹਿ ।
ਵਾਯੁਕੋਣੇ ਪਰਸ਼੍ਵਕ੍षਮਾਲਾਭਯਵਰਾਨ੍ਵਿਤਃ ॥ 90 ॥
ਮਹਾਰੁਦ੍ਰੋ ਵਰ੍ਤਤੇऽਤ੍ਰ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਪਿ ਤਾਦृਸ਼ੀ ।
ਯੇ ਯੇ ਤੁ ਰੁਦ੍ਰਭੇਦਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਦਕ੍षਿਣਾਸ੍ਯਾਦਯੋ ਨृਪ ॥ 91 ॥
ਗੌਰੀ ਭੇਦਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਨਿਵਸਨ੍ਤਿ ਹਿ ।
ਚਤੁਃषष੍ਟ੍ਯਾਗਮਾ ਯੇ ਚ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇਪ੍ਯਾਗਮਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ 92 ॥
ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਮੂਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਰ ਵੈ ਨਿਵਸਨ੍ਤਿ ਹਿ ।
ਅਗ੍ਨਿਕੋਣੇ ਰਤ੍ਨਕੁਮ੍ਭਂ ਤਥਾ ਮਣਿਕਰਣ੍ਡਕਮ੍ ॥ 93 ॥
ਦਧਾਨੋ ਨਿਜਹਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਕੁਬੇਰੋ ਧਨਦਾਯਕਃ ।
ਨਾਨਾ ਵੀਥੀ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਮਹਾਲਕ੍ष੍ਮੀਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ॥ 94 ॥
ਦੇਵ੍ਯਾ ਨਿਧਿਪਤਿਸ੍ਤ੍ਵਾਸ੍ਤੇ ਸ੍ਵਗੁਣੈਃ ਪਰਿਵੇष੍ਟਿਤਃ ।
ਵਾਰੁਣੇ ਤੁ ਮਹਾਕੋਣੇ ਮਦਨੋ ਰਤਿਸਂਯੁਤਃ ॥ 95 ॥
ਪਾਸ਼ਾਙ੍ਕੁਸ਼ਧਨੁਰ੍ਬਾਣਧਰੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿਰਾਜਤੇ ।
ਸ਼ृਙ੍ਗਾਰਮੂਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ਰ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾਃ ਸਦਾ ॥ 96 ॥
ਈਸ਼ਾਨਕੋਣੇ ਵਿਘ੍ਨੇਸ਼ੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੁष੍ਟਿਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ।
ਪਾਸ਼ਾਙ੍ਕੁਸ਼ਧਰੋ ਵੀਰੋ ਵਿਘ੍ਨਹਰ੍ਤਾ ਵਿਰਾਜਤੇ ॥ 97 ॥
ਵਿਭੂਤਯੋ ਗਣੇਸ਼ਸ੍ਯ ਯਾਯਾਃ ਸਨ੍ਤਿ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ ।
ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਨਿਵਸਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਮਹੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ ॥ 98 ॥
ਪ੍ਰਤਿਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਸਂਸ੍ਥਾਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਸਮष੍ਟਯਃ ।
ਏਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸੇਵਨ੍ਤੇ ਜਗਦੀਸ਼੍ਵਰੀਮ੍ ॥ 99 ॥
ਮਹਾਮਾਰਕਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਸ਼ਤਯੋਜਨ ਦੈਰ੍ਘ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਪ੍ਰਵਾਲਸ਼ਾਲੋਸ੍ਤ੍ਯਪਰਃ ਕੁਙ੍ਕੁਮਾਰੁਣਵਿਗ੍ਰਹਃ ॥ 100 ॥
ਮਧ੍ਯਭੂਸ੍ਤਾਦृਸ਼ੀ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸਦਨਾਨਿ ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ।
ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਨਾਂ ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚ ਸਨ੍ਤਿ ਚ ॥ 101 ॥
ਹृਲ੍ਲੇਖਾ ਗਗਨਾ ਰਕ੍ਤਾ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਤੁ ਕਰਾਲਿਕਾ ।
ਮਹੋਚ੍ਛੁष੍ਮਾ ਪਞ੍ਚਮੀ ਚ ਪਞ੍ਚਭੂਤਸਮਪ੍ਰਭਾਃ ॥ 102 ॥
ਪਾਸ਼ਾਙ੍ਕੁਸ਼ਵਰਾਭੀਤਿਧਾਰਿਣ੍ਯੋਮਿਤਭੂषਣਾਃ ।
ਦੇਵੀ ਸਮਾਨਵੇषਾਢ੍ਯਾ ਨਵਯੌਵਨਗਰ੍ਵਿਤਾਃ ॥ 103 ॥
ਪ੍ਰਵਾਲਸ਼ਾਲਾਦਗ੍ਰੇ ਤੁ ਨਵਰਤ੍ਨ ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਃ ।
ਬਹੁਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੋ ਮਹਾਸ਼ਾਲੋऽਸ੍ਤਿ ਭੂਮਿਪ ॥ 104 ॥
ਤਤ੍ਰ ਚਾਮ੍ਨਾਯਦੇਵੀਨਾਂ ਸਦਨਾਨਿ ਬਹੂਨ੍ਯਪਿ ।
ਨਵਰਤ੍ਨਮਯਾਨ੍ਯੇਵ ਤਡਾਗਾਸ਼੍ਚ ਸਰਾਂਸਿ ਚ ॥ 105 ॥
ਸ਼੍ਰੀਦੇਵ੍ਯਾ ਯੇऽਵਤਾਰਾਃ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਨਿਵਸਨ੍ਤਿ ਹਿ ।
ਮਹਾਵਿਦ੍ਯਾ ਮਹਾਭੇਦਾਃ ਸਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰੈਵ ਭੂਮਿਪ ॥ 106 ॥
ਨਿਜਾਵਰਣਦੇਵੀਭਿਰ੍ਨਿਜਭੂषਣਵਾਹਨੈਃ ।
ਸਰ੍ਵਦੇਵ੍ਯੋ ਵਿਰਾਜਨ੍ਤੇ ਕੋਟਿਸੂਰ੍ਯਸਮਪ੍ਰਭਾਃ ॥ 107 ॥
ਸਪ੍ਤਕੋਟਿ ਮਹਾਮਨ੍ਤ੍ਰਦੇਵਤਾਃ ਸਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰ ਹਿ ।
ਨਵਰਤ੍ਨਮਯਾਦਗ੍ਰੇ ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਗृਹਂ ਮਹਤ੍ ॥ 108 ॥
ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਯਂ ਵਸ੍ਤੁ ਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿ ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍ ।
ਸੂਰ੍ਯੋਦ੍ਗਾਰੋਪਲੈਸ੍ਤਦ੍ਵਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਦ੍ਗਾਰੋਪਲੈਸ੍ਤਥਾ ॥ 109 ॥
ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਪ੍ਰਭੋਪਲੈਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਃ ਕਲ੍ਪਿਤਾਸ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।
ਯੇषਾਂ ਪ੍ਰਭਾਭਿਰਨ੍ਤਸ੍ਥਂ ਵਸ੍ਤੁ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ॥ 110 ॥
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀਭਾਗਵਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਏਕਾਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ।
Roman (IAST) Transliteration
(śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skandhaṃ, ekādaśo'dhyāyaḥ, maṇidvīpa varṇana - 2)
vyāsa uvāca |
puṣparāgamayādagre kuṅkumāruṇavigrahaḥ |
padmarāgamayaḥ sālo madhye bhūścaivatādṛśī || 1 ||
daśayojanavāndairghye gopuradvārasaṃyutaḥ |
tanmaṇistambhasaṃyuktā maṇḍapāḥ śataśo nṛpa || 2 ||
madhye bhuvisamāsīnāścatuḥṣaṣṭimitāḥ kalāḥ |
nānāyudhadharāvīrā ratnabhūṣaṇabhūṣitāḥ || 3 ||
pratyekalokastāsāṃ tu tattallokasyanāyakāḥ |
samantātpadmarāgasya parivāryasthitāḥ sadā || 4 ||
svasvalokajanairjuṣṭāḥ svasvavāhanahetibhiḥ |
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu tvaṃ janamejaya || 5 ||
piṅgalākṣī viśālākṣī samṛddhi vṛddhireva ca |
śraddhā svāhā svadhābhikhyā māyā sañjñā vasundharā || 6 ||
trilokadhātrī sāvitrī gāyatrī tridaśeśvarī |
surūpā bahurūpā ca skandamātā'cyutapriyā || 7 ||
vimalā cāmalā tadvadaruṇī punarāruṇī |
prakṛtirvikṛtiḥ sṛṣṭiḥ sthitiḥ saṃhṛtireva ca || 8 ||
sandhyāmātā satī haṃsī mardikā vajrikā parā |
devamātā bhagavatī devakī kamalāsanā || 9 ||
trimukhī saptamukhyanyā surāsuravimardinī |
lamboṣṭī cordhvakeśī ca bahuśīrṣā vṛkodarī || 10 ||
ratharekhāhvayā paścācchaśirekhā tathā parā |
gaganavegā pavanavegā caiva tataḥ param || 11 ||
agre bhuvanapālā syāttatpaścānmadanāturā |
anaṅgānaṅgamathanā tathaivānaṅgamekhalā || 12 ||
anaṅgakusumā paścādviśvarūpā surādikā |
kṣayaṅkarī bhavecchakti rakṣobhyā ca tataḥ param || 13 ||
satyavādinyatha proktā bahurūpā śucivratā |
udārākhyā ca vāgīśī catuṣṣaṣṭimitāḥ smṛtāḥ || 14 ||
jvalajjihvānanāḥ sarvāvamantyo vahnimulbaṇam |
jalaṃ pibāmaḥ sakalaṃ saṃharāmovibhāvasum || 15 ||
pavanaṃ stambhayāmodya bhakṣayāmo'khilaṃ jagat |
iti vācaṃ saṅgirate krodha saṃraktalocanāḥ || 16 ||
cāpabāṇadharāḥ sarvāyuddhāyaivotsukāḥ sadā |
daṃṣṭrā kaṭakaṭārāvairbadhirīkṛta diṅmukhāḥ || 17 ||
piṅgordhvakeśyaḥ samproktāścāpabāṇakarāḥ sadā |
śatākṣauhiṇikā senāpyekaikasyāḥ prakīrtitā || 18 ||
ekaika śakteḥ sāmarthyaṃ lakṣabrahmāṇḍanāśane |
śatākṣauhiṇikāsenā tādṛśī nṛpa sattama || 19 ||
kiṃ na kuryājjagatyasminnaśakyaṃ vaktumeva tat |
sarvāpi yuddhasāmagrī tasminsāle sthitā mune || 20 ||
rathānāṃ gaṇanā nāsti hayānāṃ kariṇāṃ tathā ||
śastrāṇāṃ gaṇanā tadvadgaṇānāṃ gaṇanā tathā || 21 ||
padmarāgamayādagre gomedamaṇinirmitaḥ |
daśayojanadairghyeṇa prākāro vartate mahān || 22 ||
bhāsvajjapāprasūnābho madhyabhūstasya tādṛśī |
gomedakalpitānyeva tadvāsi sadanāni ca || 23 ||
pakṣiṇaḥ stambhavaryāśca vṛkṣāvāpyaḥ sarāṃsi ca |
gomedakalpitā eva kuṅkumāruṇavigrahāḥ || 24 ||
tanmadhyasthā mahādevyo dvātriṃśacchaktayaḥ smṛtāḥ |
nānā śastrapraharaṇā gomedamaṇibhūṣitāḥ || 25 ||
pratyeka loka vāsinyaḥ parivārya samantataḥ |
gomedasāle sannaddhā piśācavadanā nṛpa || 26 ||
svarlokavāsibhirnityaṃ pūjitāścakrabāhavaḥ |
krodharaktekṣaṇā bhindhi paca cchindhi daheti ca || 27 ||
vadanti satataṃ vācaṃ yuddhotsukahṛdantarāḥ |
ekaikasyā mahāśakterdaśākṣauhiṇikā matā || 28 ||
senā tatrāpyekaśaktirlakṣabrahmāṇḍanāśinī |
tādṛśīnāṃ mahāsenā varṇanīyā kathaṃ nṛpa || 29 ||
rathānāṃ naiva gaṇānā vāhanānāṃ tathaiva ca |
sarvayuddhasamārambhastatra devyā virājate || 30 ||
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi pāpanāśakarāṇi ca |
vidyā hrī puṣṭa yaḥ prajñā sinīvālī kuhūstathā || 31 ||
rudrāvīryā prabhānandā poṣiṇī ṛddhidā śubhā |
kālarātrirmahārātrirbhadrakālī kapardinī || 32 ||
vikṛtirdaṇḍimuṇḍinyau sendukhaṇḍā śikhaṇḍinī |
niśumbhaśumbhamathinī mahiṣāsuramardinī || 33 ||
indrāṇī caiva rudrāṇī śaṅkarārdhaśarīriṇī |
nārī nārāyaṇī caiva triśūlinyapi pālinī || 34 ||
ambikāhlādinī paścādityevaṃ śaktayaḥ smṛtāḥ |
yadyetāḥ kupitā devyastadā brahmāṇḍanāśanam || 35 ||
parājayo na caitāsāṃ kadācitkvacidasti hi |
gomedakamayādagre sadvajramaṇinirmitaḥ || 36 ||
daśayojana tuṅgo'sau gopuradvārasaṃyutaḥ |
kapāṭaśṛṅkhalābaddho navavṛkṣa samujjvalaḥ || 37 ||
sālastanmadhyabhūmyādi sarvaṃ hīramayaṃ smṛtam |
gṛhāṇivīthayo rathyā mahāmārgāṃ gaṇāni ca || 38 ||
vṛkṣālavāla taravaḥ sāraṅgā api tādṛśāḥ |
dīrghikāśreṇayovāpyastaḍāgāḥ kūpa saṃyutāḥ || 39 ||
tatra śrībhuvaneśvaryā vasanti paricārikāḥ |
ekaikā lakṣadāsībhiḥ sevitā madagarvitāḥ || 40 ||
tālavṛntadharāḥ kāściccaṣakāḍhya karāmbujāḥ |
kāścittāmbūlapātrāṇi dhārayantyo'tigarvitāḥ || 41 ||
kāścittacchatradhāriṇyaścāmarāṇāṃ vidhārikāḥ |
nānā vastradharāḥ kāścitkāścitpuṣpa karāmbujāḥ || 42 ||
nānādarśakarāḥ kāścitkāścitkuṅkumalepanam |
dhārayantyaḥ kajjalaṃ ca sindūra caṣakaṃ parāḥ || 43 ||
kāściccitraka nirmātryaḥ pāda saṃvāhane ratāḥ |
kāścittu bhūṣākāriṇyo nānā bhūṣādharāḥ parāḥ || 44 ||
puṣpabhūṣaṇa nirmātryaḥ puṣpaśṛṅgārakārikāḥ |
nānā vilāsacaturā bahvya evaṃ vidhāḥ parāḥ || 45 ||
nibaddha paridhānīyā yuvatyaḥ sakalā api |
devī kṛpā leśavaśāttucchīkṛta jagattrayāḥ || 46 ||
etā dūtyaḥ smṛtā devyaḥ śṛṅgāramadagarvitāḥ |
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu me nṛpasattama || 47 ||
anaṅgarūpā prathamāpyanaṅgamadanā parā |
tṛtīyātu tataḥ proktā sundarī madanāturā || 48 ||
tato bhuvanavegāsyāttathā bhuvanapālikā |
syātsarvaśiśirānaṅgavedanānaṅgamekhalā || 49 ||
vidyuddāmasamānāṅgyaḥ kvaṇatkāñcīguṇānvitāḥ |
raṇanmañjīracaraṇā bahirantaritastataḥ || 50 ||
dhāvamānāstu śobhante sarvā vidyullatopamāḥ |
kuśalāḥ sarvakāryeṣu vetrahastāḥ samantataḥ || 51 ||
aṣṭadikṣutathaitāsāṃ prākārādbahireva ca |
sadanāni virājante nānā vāhanahetibhiḥ || 52 ||
vajrasālādagrabhāge sālo vaidūryanirmitaḥ |
daśayojanatuṅgo'sau gopuradvārabhūṣitaḥ || 53 ||
vaidūryabhūmiḥ sarvāpigṛhāṇi vividhāni ca |
vīthyo rathyā mahāmārgāḥ sarve vedūryanirmitāḥ || 54 ||
vāpī kūpa taḍāgāśca sravantīnāṃ taṭāni ca |
vālukā caiva sarvā'pi vaidūryamaṇinirmitā || 55 ||
tatrāṣṭadikṣuparito brāhmyādīnāṃ ca maṇḍalam |
nijairgaṇaiḥ parivṛtaṃ bhrājate nṛpasattama || 56 ||
pratibrahmāṇḍamātṛṇāṃ tāḥ samaṣṭaya īritāḥ |
brāhmī māheśvarī caiva kaumārī vaiṣṇavī tathā ||57 ||
vārāhī ca tathendrāṇī cāmuṇḍāḥ saptamātaraḥ |
aṣṭamī tu mahālakṣmīrnāmnā proktāstu mātaraḥ || 58 ||
brahmarudrādidevānāṃ samākārā stutāḥ smṛtāḥ |
jagatkalyāṇakāriṇyaḥ svasvasenāsamāvṛtāḥ || 59 ||
tatsālasya caturdvārṣu vāhanāni maheśituḥ |
sajjāni nṛpate santi sālaṅkārāṇi nityaśaḥ || 60 ||
dantinaḥ koṭiśo vāhāḥ koṭiśaḥ śibikāstathā |
haṃsāḥ siṃhāśca garuḍā mayūrā vṛṣabhāstathā || 61 ||
tairyuktāḥ syandanāstadvatkoṭiśo nṛpanandana |
pārṣṇigrāhasamāyuktā dhvajairākāśacumbinaḥ || 62 ||
koṭiśastu vimānāni nānā cihnānvitāni ca |
nānā vāditrayuktāni mahādhvajayutāni ca || 63 ||
vaidūryamaṇi sālasyāpyagre sālaḥ paraḥ smṛtaḥ |
daśayojana tuṅgo'sāvindranīlāśmanirmitaḥ || 64 ||
tanmadhya bhūstathā vīthyo mahāmārgā gṛhāṇi ca |
vāpī kūpa taḍāgāśca sarve tanmaṇinirmitāḥ || 65 ||
tatra padma tu samproktaṃ bahuyojana vistṛtam |
ṣoḍaśāraṃ dīpyamānaṃ sudarśanamivāparam || 66 ||
tatra ṣoḍaśaśaktīnāṃ sthānāni vividhāni ca |
sarvopaskarayuktāni samṛddhāni vasanti hi || 67 ||
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu me nṛpasattama |
karālī vikarālī ca tathomā ca sarasvatī || 68 ||
śrī durgoṣā tathā lakṣmīḥ śrutiścaiva smṛtirdhṛtiḥ |
śraddhā medhā matiḥ kāntirāryā ṣoḍaśaśaktayaḥ || 69 ||
nīlajīmūtasaṅkāśāḥ karavāla karāmbujāḥ |
samāḥ kheṭakadhāriṇyo yuddhopakrānta mānasāḥ || 70 ||
senānyaḥ sakalā etāḥ śrīdevyā jagadīśituḥ |
pratibrahmāṇḍasaṃsthānāṃ śaktīnāṃ nāyikāḥ smṛtāḥ || 71 ||
brahmāṇḍakṣobhakāriṇyo devī śaktyupabṛṃhitāḥ |
nānā rathasamārūḍhā nānā śaktibhiranvitāḥ || 72 ||
etatparākramaṃ vaktuṃ sahasrāsyo'pi na kṣamaḥ |
indranīlamahāsālādagre tu bahuvistṛtaḥ || 73 ||
muktāprākāra udito daśayojana dairghyavān |
madhyabhūḥ pūrvavatproktā tanmadhye'ṣṭadalāmbujam || 74 ||
muktāmaṇigaṇākīrṇaṃ vistṛtaṃ tu sakesaram |
tatra devīsamākārā devyāyudhadharāḥ sadā || 75 ||
samproktā aṣṭamantriṇyo jagadvārtāprabodhikāḥ |
devīsamānabhogāstā iṅgitajñāstupaṇḍitāḥ || 76 ||
kuśalāḥ sarvakāryeṣu svāmikāryaparāyaṇāḥ |
devyabhiprāya bodhyastāścaturā atisundarāḥ || 77 ||
nānā śaktisamāyuktāḥ pratibrahmāṇḍavartinām |
prāṇināṃ tāḥ samācāraṃ jñānaśaktyāvidanti ca || 78 ||
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi mattaḥ śṛṇu nṛpottama |
anaṅgakusumā proktāpyanaṅgakusumāturā || 79 ||
anaṅgamadanā tadvadanaṅgamadanāturā |
bhuvanapālā gaganavegā caiva tataḥ param || 80 ||
śaśirekhā ca gaganarekhā caiva tataḥ param |
pāśāṅkuśavarābhītidharā aruṇavigrahāḥ || 81 ||
viśvasambandhinīṃ vārtāṃ bodhayanti pratikṣaṇam |
muktāsālādagrabhāge mahāmārakato paraḥ || 82 ||
sālottamaḥ samuddiṣṭo daśayojana dairghyavān |
nānā saubhāgyasaṃyukto nānā bhogasamanvitaḥ || 83 ||
madhyabhūstādṛśī proktā sadanāni tathaiva ca |
ṣaṭkoṇamatravistīrṇaṃ koṇasthā devatāḥ śṛṇuḥ || 84 ||
pūrvakoṇe caturvaktro gāyatrī sahito vidhiḥ |
kuṇḍikākṣaguṇābhīti daṇḍāyudhadharaḥ paraḥ || 85 ||
tadāyudhadharā devī gāyatrī paradevatā |
vedāḥ sarve mūrtimantaḥ śāstrāṇi vividhāni ca || 86 ||
smṛtayaśca purāṇāni mūrtimanti vasanti hi |
ye brahmavigrahāḥ santi gāyatrīvigrahāśca ye || 87 ||
vyāhṛtīnāṃ vigrahāśca te nityaṃ tatra santi hi |
rakṣaḥ koṇe śaṅkhacakragadāmbuja karāmbujā || 88 ||
sāvitrī vartate tatra mahāviṣṇuśca tādṛśaḥ |
ye viṣṇuvigrahāḥ santi matsyakūrmādayokhilāḥ || 89 ||
sāvitrī vigrahā ye ca te sarve tatra santi hi |
vāyukoṇe paraśvakṣamālābhayavarānvitaḥ || 90 ||
mahārudro vartate'tra sarasvatyapi tādṛśī |
ye ye tu rudrabhedāḥ syurdakṣiṇāsyādayo nṛpa || 91 ||
gaurī bhedāśca ye sarve te tatra nivasanti hi |
catuḥṣaṣṭyāgamā ye ca ye cānyepyāgamāḥ smṛtāḥ || 92 ||
te sarve mūrtimantaśca tatra vai nivasanti hi |
agnikoṇe ratnakumbhaṃ tathā maṇikaraṇḍakam || 93 ||
dadhāno nijahastābhyāṃ kubero dhanadāyakaḥ |
nānā vīthī samāyukto mahālakṣmīsamanvitaḥ || 94 ||
devyā nidhipatistvāste svaguṇaiḥ pariveṣṭitaḥ |
vāruṇe tu mahākoṇe madano ratisaṃyutaḥ || 95 ||
pāśāṅkuśadhanurbāṇadharo nityaṃ virājate |
śṛṅgāramūrtimantastu tatra sannihitāḥ sadā || 96 ||
īśānakoṇe vighneśo nityaṃ puṣṭisamanvitaḥ |
pāśāṅkuśadharo vīro vighnahartā virājate || 97 ||
vibhūtayo gaṇeśasya yāyāḥ santi nṛpottama |
tāḥ sarvā nivasantyatra mahaiśvaryasamanvitāḥ || 98 ||
pratibrahmāṇḍasaṃsthānāṃ brahmādīnāṃ samaṣṭayaḥ |
ete brahmādayaḥ proktāḥ sevante jagadīśvarīm || 99 ||
mahāmārakatasyāgre śatayojana dairghyavān |
pravālaśālostyaparaḥ kuṅkumāruṇavigrahaḥ || 100 ||
madhyabhūstādṛśī proktā sadanāni ca pūrvavat |
tanmadhye pañcabhūtānāṃ svāminyaḥ pañca santi ca || 101 ||
hṛllekhā gaganā raktā caturthī tu karālikā |
mahocchuṣmā pañcamī ca pañcabhūtasamaprabhāḥ || 102 ||
pāśāṅkuśavarābhītidhāriṇyomitabhūṣaṇāḥ |
devī samānaveṣāḍhyā navayauvanagarvitāḥ || 103 ||
pravālaśālādagre tu navaratna vinirmitaḥ |
bahuyojanavistīrṇo mahāśālo'sti bhūmipa || 104 ||
tatra cāmnāyadevīnāṃ sadanāni bahūnyapi |
navaratnamayānyeva taḍāgāśca sarāṃsi ca || 105 ||
śrīdevyā ye'vatārāḥ syuste tatra nivasanti hi |
mahāvidyā mahābhedāḥ santi tatraiva bhūmipa || 106 ||
nijāvaraṇadevībhirnijabhūṣaṇavāhanaiḥ |
sarvadevyo virājante koṭisūryasamaprabhāḥ || 107 ||
saptakoṭi mahāmantradevatāḥ santi tatra hi |
navaratnamayādagre cintāmaṇigṛhaṃ mahat || 108 ||
tatra tyaṃ vastu mātraṃ tu cintāmaṇi vinirmitam |
sūryodgāropalaistadvaccandrodgāropalaistathā || 109 ||
vidyutprabhopalaiḥ stambhāḥ kalpitāstu sahasraśaḥ |
yeṣāṃ prabhābhirantasthaṃ vastu kiñcinna dṛśyate || 110 ||
iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe dvādaśaskandhe ekādaśo'dhyāyaḥ |
Sanskrit — Devanagari (original)
(श्रीदेवीभागवतं, द्वादश स्कन्धं, एकादशोऽध्यायः, मणिद्वीप वर्णन - 2)
व्यास उवाच ।
पुष्परागमयादग्रे कुङ्कुमारुणविग्रहः ।
पद्मरागमयः सालो मध्ये भूश्चैवतादृशी ॥ 1 ॥
दशयोजनवान्दैर्घ्ये गोपुरद्वारसंयुतः ।
तन्मणिस्तम्भसंयुक्ता मण्डपाः शतशो नृप ॥ 2 ॥
मध्ये भुविसमासीनाश्चतुःषष्टिमिताः कलाः ।
नानायुधधरावीरा रत्नभूषणभूषिताः ॥ 3 ॥
प्रत्येकलोकस्तासां तु तत्तल्लोकस्यनायकाः ।
समन्तात्पद्मरागस्य परिवार्यस्थिताः सदा ॥ 4 ॥
स्वस्वलोकजनैर्जुष्टाः स्वस्ववाहनहेतिभिः ।
तासां नामानि वक्ष्यामि शृणु त्वं जनमेजय ॥ 5 ॥
पिङ्गलाक्षी विशालाक्षी समृद्धि वृद्धिरेव च ।
श्रद्धा स्वाहा स्वधाभिख्या माया सञ्ज्ञा वसुन्धरा ॥ 6 ॥
त्रिलोकधात्री सावित्री गायत्री त्रिदशेश्वरी ।
सुरूपा बहुरूपा च स्कन्दमाताऽच्युतप्रिया ॥ 7 ॥
विमला चामला तद्वदरुणी पुनरारुणी ।
प्रकृतिर्विकृतिः सृष्टिः स्थितिः संहृतिरेव च ॥ 8 ॥
सन्ध्यामाता सती हंसी मर्दिका वज्रिका परा ।
देवमाता भगवती देवकी कमलासना ॥ 9 ॥
त्रिमुखी सप्तमुख्यन्या सुरासुरविमर्दिनी ।
लम्बोष्टी चोर्ध्वकेशी च बहुशीर्षा वृकोदरी ॥ 10 ॥
रथरेखाह्वया पश्चाच्छशिरेखा तथा परा ।
गगनवेगा पवनवेगा चैव ततः परम् ॥ 11 ॥
अग्रे भुवनपाला स्यात्तत्पश्चान्मदनातुरा ।
अनङ्गानङ्गमथना तथैवानङ्गमेखला ॥ 12 ॥
अनङ्गकुसुमा पश्चाद्विश्वरूपा सुरादिका ।
क्षयङ्करी भवेच्छक्ति रक्षोभ्या च ततः परम् ॥ 13 ॥
सत्यवादिन्यथ प्रोक्ता बहुरूपा शुचिव्रता ।
उदाराख्या च वागीशी चतुष्षष्टिमिताः स्मृताः ॥ 14 ॥
ज्वलज्जिह्वाननाः सर्वावमन्त्यो वह्निमुल्बणम् ।
जलं पिबामः सकलं संहरामोविभावसुम् ॥ 15 ॥
पवनं स्तम्भयामोद्य भक्षयामोऽखिलं जगत् ।
इति वाचं सङ्गिरते क्रोध संरक्तलोचनाः ॥ 16 ॥
चापबाणधराः सर्वायुद्धायैवोत्सुकाः सदा ।
दंष्ट्रा कटकटारावैर्बधिरीकृत दिङ्मुखाः ॥ 17 ॥
पिङ्गोर्ध्वकेश्यः सम्प्रोक्ताश्चापबाणकराः सदा ।
शताक्षौहिणिका सेनाप्येकैकस्याः प्रकीर्तिता ॥ 18 ॥
एकैक शक्तेः सामर्थ्यं लक्षब्रह्माण्डनाशने ।
शताक्षौहिणिकासेना तादृशी नृप सत्तम ॥ 19 ॥
किं न कुर्याज्जगत्यस्मिन्नशक्यं वक्तुमेव तत् ।
सर्वापि युद्धसामग्री तस्मिन्साले स्थिता मुने ॥ 20 ॥
रथानां गणना नास्ति हयानां करिणां तथा ॥
शस्त्राणां गणना तद्वद्गणानां गणना तथा ॥ 21 ॥
पद्मरागमयादग्रे गोमेदमणिनिर्मितः ।
दशयोजनदैर्घ्येण प्राकारो वर्तते महान् ॥ 22 ॥
भास्वज्जपाप्रसूनाभो मध्यभूस्तस्य तादृशी ।
गोमेदकल्पितान्येव तद्वासि सदनानि च ॥ 23 ॥
पक्षिणः स्तम्भवर्याश्च वृक्षावाप्यः सरांसि च ।
गोमेदकल्पिता एव कुङ्कुमारुणविग्रहाः ॥ 24 ॥
तन्मध्यस्था महादेव्यो द्वात्रिंशच्छक्तयः स्मृताः ।
नाना शस्त्रप्रहरणा गोमेदमणिभूषिताः ॥ 25 ॥
प्रत्येक लोक वासिन्यः परिवार्य समन्ततः ।
गोमेदसाले सन्नद्धा पिशाचवदना नृप ॥ 26 ॥
स्वर्लोकवासिभिर्नित्यं पूजिताश्चक्रबाहवः ।
क्रोधरक्तेक्षणा भिन्धि पच च्छिन्धि दहेति च ॥ 27 ॥
वदन्ति सततं वाचं युद्धोत्सुकहृदन्तराः ।
एकैकस्या महाशक्तेर्दशाक्षौहिणिका मता ॥ 28 ॥
सेना तत्राप्येकशक्तिर्लक्षब्रह्माण्डनाशिनी ।
तादृशीनां महासेना वर्णनीया कथं नृप ॥ 29 ॥
रथानां नैव गणाना वाहनानां तथैव च ।
सर्वयुद्धसमारम्भस्तत्र देव्या विराजते ॥ 30 ॥
तासां नामानि वक्ष्यामि पापनाशकराणि च ।
विद्या ह्री पुष्ट यः प्रज्ञा सिनीवाली कुहूस्तथा ॥ 31 ॥
रुद्रावीर्या प्रभानन्दा पोषिणी ऋद्धिदा शुभा ।
कालरात्रिर्महारात्रिर्भद्रकाली कपर्दिनी ॥ 32 ॥
विकृतिर्दण्डिमुण्डिन्यौ सेन्दुखण्डा शिखण्डिनी ।
निशुम्भशुम्भमथिनी महिषासुरमर्दिनी ॥ 33 ॥
इन्द्राणी चैव रुद्राणी शङ्करार्धशरीरिणी ।
नारी नारायणी चैव त्रिशूलिन्यपि पालिनी ॥ 34 ॥
अम्बिकाह्लादिनी पश्चादित्येवं शक्तयः स्मृताः ।
यद्येताः कुपिता देव्यस्तदा ब्रह्माण्डनाशनम् ॥ 35 ॥
पराजयो न चैतासां कदाचित्क्वचिदस्ति हि ।
गोमेदकमयादग्रे सद्वज्रमणिनिर्मितः ॥ 36 ॥
दशयोजन तुङ्गोऽसौ गोपुरद्वारसंयुतः ।
कपाटशृङ्खलाबद्धो नववृक्ष समुज्ज्वलः ॥ 37 ॥
सालस्तन्मध्यभूम्यादि सर्वं हीरमयं स्मृतम् ।
गृहाणिवीथयो रथ्या महामार्गां गणानि च ॥ 38 ॥
वृक्षालवाल तरवः सारङ्गा अपि तादृशाः ।
दीर्घिकाश्रेणयोवाप्यस्तडागाः कूप संयुताः ॥ 39 ॥
तत्र श्रीभुवनेश्वर्या वसन्ति परिचारिकाः ।
एकैका लक्षदासीभिः सेविता मदगर्विताः ॥ 40 ॥
तालवृन्तधराः काश्चिच्चषकाढ्य कराम्बुजाः ।
काश्चित्ताम्बूलपात्राणि धारयन्त्योऽतिगर्विताः ॥ 41 ॥
काश्चित्तच्छत्रधारिण्यश्चामराणां विधारिकाः ।
नाना वस्त्रधराः काश्चित्काश्चित्पुष्प कराम्बुजाः ॥ 42 ॥
नानादर्शकराः काश्चित्काश्चित्कुङ्कुमलेपनम् ।
धारयन्त्यः कज्जलं च सिन्दूर चषकं पराः ॥ 43 ॥
काश्चिच्चित्रक निर्मात्र्यः पाद संवाहने रताः ।
काश्चित्तु भूषाकारिण्यो नाना भूषाधराः पराः ॥ 44 ॥
पुष्पभूषण निर्मात्र्यः पुष्पशृङ्गारकारिकाः ।
नाना विलासचतुरा बह्व्य एवं विधाः पराः ॥ 45 ॥
निबद्ध परिधानीया युवत्यः सकला अपि ।
देवी कृपा लेशवशात्तुच्छीकृत जगत्त्रयाः ॥ 46 ॥
एता दूत्यः स्मृता देव्यः शृङ्गारमदगर्विताः ।
तासां नामानि वक्ष्यामि शृणु मे नृपसत्तम ॥ 47 ॥
अनङ्गरूपा प्रथमाप्यनङ्गमदना परा ।
तृतीयातु ततः प्रोक्ता सुन्दरी मदनातुरा ॥ 48 ॥
ततो भुवनवेगास्यात्तथा भुवनपालिका ।
स्यात्सर्वशिशिरानङ्गवेदनानङ्गमेखला ॥ 49 ॥
विद्युद्दामसमानाङ्ग्यः क्वणत्काञ्चीगुणान्विताः ।
रणन्मञ्जीरचरणा बहिरन्तरितस्ततः ॥ 50 ॥
धावमानास्तु शोभन्ते सर्वा विद्युल्लतोपमाः ।
कुशलाः सर्वकार्येषु वेत्रहस्ताः समन्ततः ॥ 51 ॥
अष्टदिक्षुतथैतासां प्राकाराद्बहिरेव च ।
सदनानि विराजन्ते नाना वाहनहेतिभिः ॥ 52 ॥
वज्रसालादग्रभागे सालो वैदूर्यनिर्मितः ।
दशयोजनतुङ्गोऽसौ गोपुरद्वारभूषितः ॥ 53 ॥
वैदूर्यभूमिः सर्वापिगृहाणि विविधानि च ।
वीथ्यो रथ्या महामार्गाः सर्वे वेदूर्यनिर्मिताः ॥ 54 ॥
वापी कूप तडागाश्च स्रवन्तीनां तटानि च ।
वालुका चैव सर्वाऽपि वैदूर्यमणिनिर्मिता ॥ 55 ॥
तत्राष्टदिक्षुपरितो ब्राह्म्यादीनां च मण्डलम् ।
निजैर्गणैः परिवृतं भ्राजते नृपसत्तम ॥ 56 ॥
प्रतिब्रह्माण्डमातृणां ताः समष्टय ईरिताः ।
ब्राह्मी माहेश्वरी चैव कौमारी वैष्णवी तथा ॥57 ॥
वाराही च तथेन्द्राणी चामुण्डाः सप्तमातरः ।
अष्टमी तु महालक्ष्मीर्नाम्ना प्रोक्तास्तु मातरः ॥ 58 ॥
ब्रह्मरुद्रादिदेवानां समाकारा स्तुताः स्मृताः ।
जगत्कल्याणकारिण्यः स्वस्वसेनासमावृताः ॥ 59 ॥
तत्सालस्य चतुर्द्वार्षु वाहनानि महेशितुः ।
सज्जानि नृपते सन्ति सालङ्काराणि नित्यशः ॥ 60 ॥
दन्तिनः कोटिशो वाहाः कोटिशः शिबिकास्तथा ।
हंसाः सिंहाश्च गरुडा मयूरा वृषभास्तथा ॥ 61 ॥
तैर्युक्ताः स्यन्दनास्तद्वत्कोटिशो नृपनन्दन ।
पार्ष्णिग्राहसमायुक्ता ध्वजैराकाशचुम्बिनः ॥ 62 ॥
कोटिशस्तु विमानानि नाना चिह्नान्वितानि च ।
नाना वादित्रयुक्तानि महाध्वजयुतानि च ॥ 63 ॥
वैदूर्यमणि सालस्याप्यग्रे सालः परः स्मृतः ।
दशयोजन तुङ्गोऽसाविन्द्रनीलाश्मनिर्मितः ॥ 64 ॥
तन्मध्य भूस्तथा वीथ्यो महामार्गा गृहाणि च ।
वापी कूप तडागाश्च सर्वे तन्मणिनिर्मिताः ॥ 65 ॥
तत्र पद्म तु सम्प्रोक्तं बहुयोजन विस्तृतम् ।
षोडशारं दीप्यमानं सुदर्शनमिवापरम् ॥ 66 ॥
तत्र षोडशशक्तीनां स्थानानि विविधानि च ।
सर्वोपस्करयुक्तानि समृद्धानि वसन्ति हि ॥ 67 ॥
तासां नामानि वक्ष्यामि शृणु मे नृपसत्तम ।
कराली विकराली च तथोमा च सरस्वती ॥ 68 ॥
श्री दुर्गोषा तथा लक्ष्मीः श्रुतिश्चैव स्मृतिर्धृतिः ।
श्रद्धा मेधा मतिः कान्तिरार्या षोडशशक्तयः ॥ 69 ॥
नीलजीमूतसङ्काशाः करवाल कराम्बुजाः ।
समाः खेटकधारिण्यो युद्धोपक्रान्त मानसाः ॥ 70 ॥
सेनान्यः सकला एताः श्रीदेव्या जगदीशितुः ।
प्रतिब्रह्माण्डसंस्थानां शक्तीनां नायिकाः स्मृताः ॥ 71 ॥
ब्रह्माण्डक्षोभकारिण्यो देवी शक्त्युपबृंहिताः ।
नाना रथसमारूढा नाना शक्तिभिरन्विताः ॥ 72 ॥
एतत्पराक्रमं वक्तुं सहस्रास्योऽपि न क्षमः ।
इन्द्रनीलमहासालादग्रे तु बहुविस्तृतः ॥ 73 ॥
मुक्ताप्राकार उदितो दशयोजन दैर्घ्यवान् ।
मध्यभूः पूर्ववत्प्रोक्ता तन्मध्येऽष्टदलाम्बुजम् ॥ 74 ॥
मुक्तामणिगणाकीर्णं विस्तृतं तु सकेसरम् ।
तत्र देवीसमाकारा देव्यायुधधराः सदा ॥ 75 ॥
सम्प्रोक्ता अष्टमन्त्रिण्यो जगद्वार्ताप्रबोधिकाः ।
देवीसमानभोगास्ता इङ्गितज्ञास्तुपण्डिताः ॥ 76 ॥
कुशलाः सर्वकार्येषु स्वामिकार्यपरायणाः ।
देव्यभिप्राय बोध्यस्ताश्चतुरा अतिसुन्दराः ॥ 77 ॥
नाना शक्तिसमायुक्ताः प्रतिब्रह्माण्डवर्तिनाम् ।
प्राणिनां ताः समाचारं ज्ञानशक्त्याविदन्ति च ॥ 78 ॥
तासां नामानि वक्ष्यामि मत्तः शृणु नृपोत्तम ।
अनङ्गकुसुमा प्रोक्ताप्यनङ्गकुसुमातुरा ॥ 79 ॥
अनङ्गमदना तद्वदनङ्गमदनातुरा ।
भुवनपाला गगनवेगा चैव ततः परम् ॥ 80 ॥
शशिरेखा च गगनरेखा चैव ततः परम् ।
पाशाङ्कुशवराभीतिधरा अरुणविग्रहाः ॥ 81 ॥
विश्वसम्बन्धिनीं वार्तां बोधयन्ति प्रतिक्षणम् ।
मुक्तासालादग्रभागे महामारकतो परः ॥ 82 ॥
सालोत्तमः समुद्दिष्टो दशयोजन दैर्घ्यवान् ।
नाना सौभाग्यसंयुक्तो नाना भोगसमन्वितः ॥ 83 ॥
मध्यभूस्तादृशी प्रोक्ता सदनानि तथैव च ।
षट्कोणमत्रविस्तीर्णं कोणस्था देवताः शृणुः ॥ 84 ॥
पूर्वकोणे चतुर्वक्त्रो गायत्री सहितो विधिः ।
कुण्डिकाक्षगुणाभीति दण्डायुधधरः परः ॥ 85 ॥
तदायुधधरा देवी गायत्री परदेवता ।
वेदाः सर्वे मूर्तिमन्तः शास्त्राणि विविधानि च ॥ 86 ॥
स्मृतयश्च पुराणानि मूर्तिमन्ति वसन्ति हि ।
ये ब्रह्मविग्रहाः सन्ति गायत्रीविग्रहाश्च ये ॥ 87 ॥
व्याहृतीनां विग्रहाश्च ते नित्यं तत्र सन्ति हि ।
रक्षः कोणे शङ्खचक्रगदाम्बुज कराम्बुजा ॥ 88 ॥
सावित्री वर्तते तत्र महाविष्णुश्च तादृशः ।
ये विष्णुविग्रहाः सन्ति मत्स्यकूर्मादयोखिलाः ॥ 89 ॥
सावित्री विग्रहा ये च ते सर्वे तत्र सन्ति हि ।
वायुकोणे परश्वक्षमालाभयवरान्वितः ॥ 90 ॥
महारुद्रो वर्ततेऽत्र सरस्वत्यपि तादृशी ।
ये ये तु रुद्रभेदाः स्युर्दक्षिणास्यादयो नृप ॥ 91 ॥
गौरी भेदाश्च ये सर्वे ते तत्र निवसन्ति हि ।
चतुःषष्ट्यागमा ये च ये चान्येप्यागमाः स्मृताः ॥ 92 ॥
ते सर्वे मूर्तिमन्तश्च तत्र वै निवसन्ति हि ।
अग्निकोणे रत्नकुम्भं तथा मणिकरण्डकम् ॥ 93 ॥
दधानो निजहस्ताभ्यां कुबेरो धनदायकः ।
नाना वीथी समायुक्तो महालक्ष्मीसमन्वितः ॥ 94 ॥
देव्या निधिपतिस्त्वास्ते स्वगुणैः परिवेष्टितः ।
वारुणे तु महाकोणे मदनो रतिसंयुतः ॥ 95 ॥
पाशाङ्कुशधनुर्बाणधरो नित्यं विराजते ।
शृङ्गारमूर्तिमन्तस्तु तत्र सन्निहिताः सदा ॥ 96 ॥
ईशानकोणे विघ्नेशो नित्यं पुष्टिसमन्वितः ।
पाशाङ्कुशधरो वीरो विघ्नहर्ता विराजते ॥ 97 ॥
विभूतयो गणेशस्य यायाः सन्ति नृपोत्तम ।
ताः सर्वा निवसन्त्यत्र महैश्वर्यसमन्विताः ॥ 98 ॥
प्रतिब्रह्माण्डसंस्थानां ब्रह्मादीनां समष्टयः ।
एते ब्रह्मादयः प्रोक्ताः सेवन्ते जगदीश्वरीम् ॥ 99 ॥
महामारकतस्याग्रे शतयोजन दैर्घ्यवान् ।
प्रवालशालोस्त्यपरः कुङ्कुमारुणविग्रहः ॥ 100 ॥
मध्यभूस्तादृशी प्रोक्ता सदनानि च पूर्ववत् ।
तन्मध्ये पञ्चभूतानां स्वामिन्यः पञ्च सन्ति च ॥ 101 ॥
हृल्लेखा गगना रक्ता चतुर्थी तु करालिका ।
महोच्छुष्मा पञ्चमी च पञ्चभूतसमप्रभाः ॥ 102 ॥
पाशाङ्कुशवराभीतिधारिण्योमितभूषणाः ।
देवी समानवेषाढ्या नवयौवनगर्विताः ॥ 103 ॥
प्रवालशालादग्रे तु नवरत्न विनिर्मितः ।
बहुयोजनविस्तीर्णो महाशालोऽस्ति भूमिप ॥ 104 ॥
तत्र चाम्नायदेवीनां सदनानि बहून्यपि ।
नवरत्नमयान्येव तडागाश्च सरांसि च ॥ 105 ॥
श्रीदेव्या येऽवताराः स्युस्ते तत्र निवसन्ति हि ।
महाविद्या महाभेदाः सन्ति तत्रैव भूमिप ॥ 106 ॥
निजावरणदेवीभिर्निजभूषणवाहनैः ।
सर्वदेव्यो विराजन्ते कोटिसूर्यसमप्रभाः ॥ 107 ॥
सप्तकोटि महामन्त्रदेवताः सन्ति तत्र हि ।
नवरत्नमयादग्रे चिन्तामणिगृहं महत् ॥ 108 ॥
तत्र त्यं वस्तु मात्रं तु चिन्तामणि विनिर्मितम् ।
सूर्योद्गारोपलैस्तद्वच्चन्द्रोद्गारोपलैस्तथा ॥ 109 ॥
विद्युत्प्रभोपलैः स्तम्भाः कल्पितास्तु सहस्रशः ।
येषां प्रभाभिरन्तस्थं वस्तु किञ्चिन्न दृश्यते ॥ 110 ॥
इति श्रीदेवीभागवते महापुराणे द्वादशस्कन्धे एकादशोऽध्यायः ।
(śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skandhaṃ, ekādaśo'dhyāyaḥ, maṇidvīpa varṇana - 2)
vyāsa uvāca |
puṣparāgamayādagre kuṅkumāruṇavigrahaḥ |
padmarāgamayaḥ sālo madhye bhūścaivatādṛśī || 1 ||
daśayojanavāndairghye gopuradvārasaṃyutaḥ |
tanmaṇistambhasaṃyuktā maṇḍapāḥ śataśo nṛpa || 2 ||
madhye bhuvisamāsīnāścatuḥṣaṣṭimitāḥ kalāḥ |
nānāyudhadharāvīrā ratnabhūṣaṇabhūṣitāḥ || 3 ||
pratyekalokastāsāṃ tu tattallokasyanāyakāḥ |
samantātpadmarāgasya parivāryasthitāḥ sadā || 4 ||
svasvalokajanairjuṣṭāḥ svasvavāhanahetibhiḥ |
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu tvaṃ janamejaya || 5 ||
piṅgalākṣī viśālākṣī samṛddhi vṛddhireva ca |
śraddhā svāhā svadhābhikhyā māyā sañjñā vasundharā || 6 ||
trilokadhātrī sāvitrī gāyatrī tridaśeśvarī |
surūpā bahurūpā ca skandamātā'cyutapriyā || 7 ||
vimalā cāmalā tadvadaruṇī punarāruṇī |
prakṛtirvikṛtiḥ sṛṣṭiḥ sthitiḥ saṃhṛtireva ca || 8 ||
sandhyāmātā satī haṃsī mardikā vajrikā parā |
devamātā bhagavatī devakī kamalāsanā || 9 ||
trimukhī saptamukhyanyā surāsuravimardinī |
lamboṣṭī cordhvakeśī ca bahuśīrṣā vṛkodarī || 10 ||
ratharekhāhvayā paścācchaśirekhā tathā parā |
gaganavegā pavanavegā caiva tataḥ param || 11 ||
agre bhuvanapālā syāttatpaścānmadanāturā |
anaṅgānaṅgamathanā tathaivānaṅgamekhalā || 12 ||
anaṅgakusumā paścādviśvarūpā surādikā |
kṣayaṅkarī bhavecchakti rakṣobhyā ca tataḥ param || 13 ||
satyavādinyatha proktā bahurūpā śucivratā |
udārākhyā ca vāgīśī catuṣṣaṣṭimitāḥ smṛtāḥ || 14 ||
jvalajjihvānanāḥ sarvāvamantyo vahnimulbaṇam |
jalaṃ pibāmaḥ sakalaṃ saṃharāmovibhāvasum || 15 ||
pavanaṃ stambhayāmodya bhakṣayāmo'khilaṃ jagat |
iti vācaṃ saṅgirate krodha saṃraktalocanāḥ || 16 ||
cāpabāṇadharāḥ sarvāyuddhāyaivotsukāḥ sadā |
daṃṣṭrā kaṭakaṭārāvairbadhirīkṛta diṅmukhāḥ || 17 ||
piṅgordhvakeśyaḥ samproktāścāpabāṇakarāḥ sadā |
śatākṣauhiṇikā senāpyekaikasyāḥ prakīrtitā || 18 ||
ekaika śakteḥ sāmarthyaṃ lakṣabrahmāṇḍanāśane |
śatākṣauhiṇikāsenā tādṛśī nṛpa sattama || 19 ||
kiṃ na kuryājjagatyasminnaśakyaṃ vaktumeva tat |
sarvāpi yuddhasāmagrī tasminsāle sthitā mune || 20 ||
rathānāṃ gaṇanā nāsti hayānāṃ kariṇāṃ tathā ||
śastrāṇāṃ gaṇanā tadvadgaṇānāṃ gaṇanā tathā || 21 ||
padmarāgamayādagre gomedamaṇinirmitaḥ |
daśayojanadairghyeṇa prākāro vartate mahān || 22 ||
bhāsvajjapāprasūnābho madhyabhūstasya tādṛśī |
gomedakalpitānyeva tadvāsi sadanāni ca || 23 ||
pakṣiṇaḥ stambhavaryāśca vṛkṣāvāpyaḥ sarāṃsi ca |
gomedakalpitā eva kuṅkumāruṇavigrahāḥ || 24 ||
tanmadhyasthā mahādevyo dvātriṃśacchaktayaḥ smṛtāḥ |
nānā śastrapraharaṇā gomedamaṇibhūṣitāḥ || 25 ||
pratyeka loka vāsinyaḥ parivārya samantataḥ |
gomedasāle sannaddhā piśācavadanā nṛpa || 26 ||
svarlokavāsibhirnityaṃ pūjitāścakrabāhavaḥ |
krodharaktekṣaṇā bhindhi paca cchindhi daheti ca || 27 ||
vadanti satataṃ vācaṃ yuddhotsukahṛdantarāḥ |
ekaikasyā mahāśakterdaśākṣauhiṇikā matā || 28 ||
senā tatrāpyekaśaktirlakṣabrahmāṇḍanāśinī |
tādṛśīnāṃ mahāsenā varṇanīyā kathaṃ nṛpa || 29 ||
rathānāṃ naiva gaṇānā vāhanānāṃ tathaiva ca |
sarvayuddhasamārambhastatra devyā virājate || 30 ||
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi pāpanāśakarāṇi ca |
vidyā hrī puṣṭa yaḥ prajñā sinīvālī kuhūstathā || 31 ||
rudrāvīryā prabhānandā poṣiṇī ṛddhidā śubhā |
kālarātrirmahārātrirbhadrakālī kapardinī || 32 ||
vikṛtirdaṇḍimuṇḍinyau sendukhaṇḍā śikhaṇḍinī |
niśumbhaśumbhamathinī mahiṣāsuramardinī || 33 ||
indrāṇī caiva rudrāṇī śaṅkarārdhaśarīriṇī |
nārī nārāyaṇī caiva triśūlinyapi pālinī || 34 ||
ambikāhlādinī paścādityevaṃ śaktayaḥ smṛtāḥ |
yadyetāḥ kupitā devyastadā brahmāṇḍanāśanam || 35 ||
parājayo na caitāsāṃ kadācitkvacidasti hi |
gomedakamayādagre sadvajramaṇinirmitaḥ || 36 ||
daśayojana tuṅgo'sau gopuradvārasaṃyutaḥ |
kapāṭaśṛṅkhalābaddho navavṛkṣa samujjvalaḥ || 37 ||
sālastanmadhyabhūmyādi sarvaṃ hīramayaṃ smṛtam |
gṛhāṇivīthayo rathyā mahāmārgāṃ gaṇāni ca || 38 ||
vṛkṣālavāla taravaḥ sāraṅgā api tādṛśāḥ |
dīrghikāśreṇayovāpyastaḍāgāḥ kūpa saṃyutāḥ || 39 ||
tatra śrībhuvaneśvaryā vasanti paricārikāḥ |
ekaikā lakṣadāsībhiḥ sevitā madagarvitāḥ || 40 ||
tālavṛntadharāḥ kāściccaṣakāḍhya karāmbujāḥ |
kāścittāmbūlapātrāṇi dhārayantyo'tigarvitāḥ || 41 ||
kāścittacchatradhāriṇyaścāmarāṇāṃ vidhārikāḥ |
nānā vastradharāḥ kāścitkāścitpuṣpa karāmbujāḥ || 42 ||
nānādarśakarāḥ kāścitkāścitkuṅkumalepanam |
dhārayantyaḥ kajjalaṃ ca sindūra caṣakaṃ parāḥ || 43 ||
kāściccitraka nirmātryaḥ pāda saṃvāhane ratāḥ |
kāścittu bhūṣākāriṇyo nānā bhūṣādharāḥ parāḥ || 44 ||
puṣpabhūṣaṇa nirmātryaḥ puṣpaśṛṅgārakārikāḥ |
nānā vilāsacaturā bahvya evaṃ vidhāḥ parāḥ || 45 ||
nibaddha paridhānīyā yuvatyaḥ sakalā api |
devī kṛpā leśavaśāttucchīkṛta jagattrayāḥ || 46 ||
etā dūtyaḥ smṛtā devyaḥ śṛṅgāramadagarvitāḥ |
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu me nṛpasattama || 47 ||
anaṅgarūpā prathamāpyanaṅgamadanā parā |
tṛtīyātu tataḥ proktā sundarī madanāturā || 48 ||
tato bhuvanavegāsyāttathā bhuvanapālikā |
syātsarvaśiśirānaṅgavedanānaṅgamekhalā || 49 ||
vidyuddāmasamānāṅgyaḥ kvaṇatkāñcīguṇānvitāḥ |
raṇanmañjīracaraṇā bahirantaritastataḥ || 50 ||
dhāvamānāstu śobhante sarvā vidyullatopamāḥ |
kuśalāḥ sarvakāryeṣu vetrahastāḥ samantataḥ || 51 ||
aṣṭadikṣutathaitāsāṃ prākārādbahireva ca |
sadanāni virājante nānā vāhanahetibhiḥ || 52 ||
vajrasālādagrabhāge sālo vaidūryanirmitaḥ |
daśayojanatuṅgo'sau gopuradvārabhūṣitaḥ || 53 ||
vaidūryabhūmiḥ sarvāpigṛhāṇi vividhāni ca |
vīthyo rathyā mahāmārgāḥ sarve vedūryanirmitāḥ || 54 ||
vāpī kūpa taḍāgāśca sravantīnāṃ taṭāni ca |
vālukā caiva sarvā'pi vaidūryamaṇinirmitā || 55 ||
tatrāṣṭadikṣuparito brāhmyādīnāṃ ca maṇḍalam |
nijairgaṇaiḥ parivṛtaṃ bhrājate nṛpasattama || 56 ||
pratibrahmāṇḍamātṛṇāṃ tāḥ samaṣṭaya īritāḥ |
brāhmī māheśvarī caiva kaumārī vaiṣṇavī tathā ||57 ||
vārāhī ca tathendrāṇī cāmuṇḍāḥ saptamātaraḥ |
aṣṭamī tu mahālakṣmīrnāmnā proktāstu mātaraḥ || 58 ||
brahmarudrādidevānāṃ samākārā stutāḥ smṛtāḥ |
jagatkalyāṇakāriṇyaḥ svasvasenāsamāvṛtāḥ || 59 ||
tatsālasya caturdvārṣu vāhanāni maheśituḥ |
sajjāni nṛpate santi sālaṅkārāṇi nityaśaḥ || 60 ||
dantinaḥ koṭiśo vāhāḥ koṭiśaḥ śibikāstathā |
haṃsāḥ siṃhāśca garuḍā mayūrā vṛṣabhāstathā || 61 ||
tairyuktāḥ syandanāstadvatkoṭiśo nṛpanandana |
pārṣṇigrāhasamāyuktā dhvajairākāśacumbinaḥ || 62 ||
koṭiśastu vimānāni nānā cihnānvitāni ca |
nānā vāditrayuktāni mahādhvajayutāni ca || 63 ||
vaidūryamaṇi sālasyāpyagre sālaḥ paraḥ smṛtaḥ |
daśayojana tuṅgo'sāvindranīlāśmanirmitaḥ || 64 ||
tanmadhya bhūstathā vīthyo mahāmārgā gṛhāṇi ca |
vāpī kūpa taḍāgāśca sarve tanmaṇinirmitāḥ || 65 ||
tatra padma tu samproktaṃ bahuyojana vistṛtam |
ṣoḍaśāraṃ dīpyamānaṃ sudarśanamivāparam || 66 ||
tatra ṣoḍaśaśaktīnāṃ sthānāni vividhāni ca |
sarvopaskarayuktāni samṛddhāni vasanti hi || 67 ||
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu me nṛpasattama |
karālī vikarālī ca tathomā ca sarasvatī || 68 ||
śrī durgoṣā tathā lakṣmīḥ śrutiścaiva smṛtirdhṛtiḥ |
śraddhā medhā matiḥ kāntirāryā ṣoḍaśaśaktayaḥ || 69 ||
nīlajīmūtasaṅkāśāḥ karavāla karāmbujāḥ |
samāḥ kheṭakadhāriṇyo yuddhopakrānta mānasāḥ || 70 ||
senānyaḥ sakalā etāḥ śrīdevyā jagadīśituḥ |
pratibrahmāṇḍasaṃsthānāṃ śaktīnāṃ nāyikāḥ smṛtāḥ || 71 ||
brahmāṇḍakṣobhakāriṇyo devī śaktyupabṛṃhitāḥ |
nānā rathasamārūḍhā nānā śaktibhiranvitāḥ || 72 ||
etatparākramaṃ vaktuṃ sahasrāsyo'pi na kṣamaḥ |
indranīlamahāsālādagre tu bahuvistṛtaḥ || 73 ||
muktāprākāra udito daśayojana dairghyavān |
madhyabhūḥ pūrvavatproktā tanmadhye'ṣṭadalāmbujam || 74 ||
muktāmaṇigaṇākīrṇaṃ vistṛtaṃ tu sakesaram |
tatra devīsamākārā devyāyudhadharāḥ sadā || 75 ||
samproktā aṣṭamantriṇyo jagadvārtāprabodhikāḥ |
devīsamānabhogāstā iṅgitajñāstupaṇḍitāḥ || 76 ||
kuśalāḥ sarvakāryeṣu svāmikāryaparāyaṇāḥ |
devyabhiprāya bodhyastāścaturā atisundarāḥ || 77 ||
nānā śaktisamāyuktāḥ pratibrahmāṇḍavartinām |
prāṇināṃ tāḥ samācāraṃ jñānaśaktyāvidanti ca || 78 ||
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi mattaḥ śṛṇu nṛpottama |
anaṅgakusumā proktāpyanaṅgakusumāturā || 79 ||
anaṅgamadanā tadvadanaṅgamadanāturā |
bhuvanapālā gaganavegā caiva tataḥ param || 80 ||
śaśirekhā ca gaganarekhā caiva tataḥ param |
pāśāṅkuśavarābhītidharā aruṇavigrahāḥ || 81 ||
viśvasambandhinīṃ vārtāṃ bodhayanti pratikṣaṇam |
muktāsālādagrabhāge mahāmārakato paraḥ || 82 ||
sālottamaḥ samuddiṣṭo daśayojana dairghyavān |
nānā saubhāgyasaṃyukto nānā bhogasamanvitaḥ || 83 ||
madhyabhūstādṛśī proktā sadanāni tathaiva ca |
ṣaṭkoṇamatravistīrṇaṃ koṇasthā devatāḥ śṛṇuḥ || 84 ||
pūrvakoṇe caturvaktro gāyatrī sahito vidhiḥ |
kuṇḍikākṣaguṇābhīti daṇḍāyudhadharaḥ paraḥ || 85 ||
tadāyudhadharā devī gāyatrī paradevatā |
vedāḥ sarve mūrtimantaḥ śāstrāṇi vividhāni ca || 86 ||
smṛtayaśca purāṇāni mūrtimanti vasanti hi |
ye brahmavigrahāḥ santi gāyatrīvigrahāśca ye || 87 ||
vyāhṛtīnāṃ vigrahāśca te nityaṃ tatra santi hi |
rakṣaḥ koṇe śaṅkhacakragadāmbuja karāmbujā || 88 ||
sāvitrī vartate tatra mahāviṣṇuśca tādṛśaḥ |
ye viṣṇuvigrahāḥ santi matsyakūrmādayokhilāḥ || 89 ||
sāvitrī vigrahā ye ca te sarve tatra santi hi |
vāyukoṇe paraśvakṣamālābhayavarānvitaḥ || 90 ||
mahārudro vartate'tra sarasvatyapi tādṛśī |
ye ye tu rudrabhedāḥ syurdakṣiṇāsyādayo nṛpa || 91 ||
gaurī bhedāśca ye sarve te tatra nivasanti hi |
catuḥṣaṣṭyāgamā ye ca ye cānyepyāgamāḥ smṛtāḥ || 92 ||
te sarve mūrtimantaśca tatra vai nivasanti hi |
agnikoṇe ratnakumbhaṃ tathā maṇikaraṇḍakam || 93 ||
dadhāno nijahastābhyāṃ kubero dhanadāyakaḥ |
nānā vīthī samāyukto mahālakṣmīsamanvitaḥ || 94 ||
devyā nidhipatistvāste svaguṇaiḥ pariveṣṭitaḥ |
vāruṇe tu mahākoṇe madano ratisaṃyutaḥ || 95 ||
pāśāṅkuśadhanurbāṇadharo nityaṃ virājate |
śṛṅgāramūrtimantastu tatra sannihitāḥ sadā || 96 ||
īśānakoṇe vighneśo nityaṃ puṣṭisamanvitaḥ |
pāśāṅkuśadharo vīro vighnahartā virājate || 97 ||
vibhūtayo gaṇeśasya yāyāḥ santi nṛpottama |
tāḥ sarvā nivasantyatra mahaiśvaryasamanvitāḥ || 98 ||
pratibrahmāṇḍasaṃsthānāṃ brahmādīnāṃ samaṣṭayaḥ |
ete brahmādayaḥ proktāḥ sevante jagadīśvarīm || 99 ||
mahāmārakatasyāgre śatayojana dairghyavān |
pravālaśālostyaparaḥ kuṅkumāruṇavigrahaḥ || 100 ||
madhyabhūstādṛśī proktā sadanāni ca pūrvavat |
tanmadhye pañcabhūtānāṃ svāminyaḥ pañca santi ca || 101 ||
hṛllekhā gaganā raktā caturthī tu karālikā |
mahocchuṣmā pañcamī ca pañcabhūtasamaprabhāḥ || 102 ||
pāśāṅkuśavarābhītidhāriṇyomitabhūṣaṇāḥ |
devī samānaveṣāḍhyā navayauvanagarvitāḥ || 103 ||
pravālaśālādagre tu navaratna vinirmitaḥ |
bahuyojanavistīrṇo mahāśālo'sti bhūmipa || 104 ||
tatra cāmnāyadevīnāṃ sadanāni bahūnyapi |
navaratnamayānyeva taḍāgāśca sarāṃsi ca || 105 ||
śrīdevyā ye'vatārāḥ syuste tatra nivasanti hi |
mahāvidyā mahābhedāḥ santi tatraiva bhūmipa || 106 ||
nijāvaraṇadevībhirnijabhūṣaṇavāhanaiḥ |
sarvadevyo virājante koṭisūryasamaprabhāḥ || 107 ||
saptakoṭi mahāmantradevatāḥ santi tatra hi |
navaratnamayādagre cintāmaṇigṛhaṃ mahat || 108 ||
tatra tyaṃ vastu mātraṃ tu cintāmaṇi vinirmitam |
sūryodgāropalaistadvaccandrodgāropalaistathā || 109 ||
vidyutprabhopalaiḥ stambhāḥ kalpitāstu sahasraśaḥ |
yeṣāṃ prabhābhirantasthaṃ vastu kiñcinna dṛśyate || 110 ||
iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe dvādaśaskandhe ekādaśo'dhyāyaḥ |
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.