Manidvipa Varnana - 2 (devi Bhagavatam) — Gujarati Script

(શ્રીદેવીભાગવતં, દ્વાદશ સ્કન્ધં, એકાદશોઽધ્યાયઃ, મણિદ્વીપ વર્ણન - 2)

વ્યાસ ઉવાચ ।

પુષ્પરાગમયાદગ્રે કુઙ્કુમારુણવિગ્રહઃ ।

પદ્મરાગમયઃ સાલો મધ્યે ભૂશ્ચૈવતાદૃશી ॥ 1 ॥

દશયોજનવાન્દૈર્ઘ્યે ગોપુરદ્વારસંયુતઃ ।

તન્મણિસ્તમ્ભસંયુક્તા મણ્ડપાઃ શતશો નૃપ ॥ 2 ॥

મધ્યે ભુવિસમાસીનાશ્ચતુઃષષ્ટિમિતાઃ કલાઃ ।

નાનાયુધધરાવીરા રત્નભૂષણભૂષિતાઃ ॥ 3 ॥

પ્રત્યેકલોકસ્તાસાં તુ તત્તલ્લોકસ્યનાયકાઃ ।

સમન્તાત્પદ્મરાગસ્ય પરિવાર્યસ્થિતાઃ સદા ॥ 4 ॥

સ્વસ્વલોકજનૈર્જુષ્ટાઃ સ્વસ્વવાહનહેતિભિઃ ।

તાસાં નામાનિ વક્ષ્યામિ શૃણુ ત્વં જનમેજય ॥ 5 ॥

પિઙ્ગલાક્ષી વિશાલાક્ષી સમૃદ્ધિ વૃદ્ધિરેવ ચ ।

શ્રદ્ધા સ્વાહા સ્વધાભિખ્યા માયા સઞ્જ્ઞા વસુન્ધરા ॥ 6 ॥

ત્રિલોકધાત્રી સાવિત્રી ગાયત્રી ત્રિદશેશ્વરી ।

સુરૂપા બહુરૂપા ચ સ્કન્દમાતાઽચ્યુતપ્રિયા ॥ 7 ॥

વિમલા ચામલા તદ્વદરુણી પુનરારુણી ।

પ્રકૃતિર્વિકૃતિઃ સૃષ્ટિઃ સ્થિતિઃ સંહૃતિરેવ ચ ॥ 8 ॥

સન્ધ્યામાતા સતી હંસી મર્દિકા વજ્રિકા પરા ।

દેવમાતા ભગવતી દેવકી કમલાસના ॥ 9 ॥

ત્રિમુખી સપ્તમુખ્યન્યા સુરાસુરવિમર્દિની ।

લમ્બોષ્ટી ચોર્ધ્વકેશી ચ બહુશીર્ષા વૃકોદરી ॥ 10 ॥

રથરેખાહ્વયા પશ્ચાચ્છશિરેખા તથા પરા ।

ગગનવેગા પવનવેગા ચૈવ તતઃ પરમ્ ॥ 11 ॥

અગ્રે ભુવનપાલા સ્યાત્તત્પશ્ચાન્મદનાતુરા ।

અનઙ્ગાનઙ્ગમથના તથૈવાનઙ્ગમેખલા ॥ 12 ॥

અનઙ્ગકુસુમા પશ્ચાદ્વિશ્વરૂપા સુરાદિકા ।

ક્ષયઙ્કરી ભવેચ્છક્તિ રક્ષોભ્યા ચ તતઃ પરમ્ ॥ 13 ॥

સત્યવાદિન્યથ પ્રોક્તા બહુરૂપા શુચિવ્રતા ।

ઉદારાખ્યા ચ વાગીશી ચતુષ્ષષ્ટિમિતાઃ સ્મૃતાઃ ॥ 14 ॥

જ્વલજ્જિહ્વાનનાઃ સર્વાવમન્ત્યો વહ્નિમુલ્બણમ્ ।

જલં પિબામઃ સકલં સંહરામોવિભાવસુમ્ ॥ 15 ॥

પવનં સ્તમ્ભયામોદ્ય ભક્ષયામોઽખિલં જગત્ ।

ઇતિ વાચં સઙ્ગિરતે ક્રોધ સંરક્તલોચનાઃ ॥ 16 ॥

ચાપબાણધરાઃ સર્વાયુદ્ધાયૈવોત્સુકાઃ સદા ।

દંષ્ટ્રા કટકટારાવૈર્બધિરીકૃત દિઙ્મુખાઃ ॥ 17 ॥

પિઙ્ગોર્ધ્વકેશ્યઃ સમ્પ્રોક્તાશ્ચાપબાણકરાઃ સદા ।

શતાક્ષૌહિણિકા સેનાપ્યેકૈકસ્યાઃ પ્રકીર્તિતા ॥ 18 ॥

એકૈક શક્તેઃ સામર્થ્યં લક્ષબ્રહ્માણ્ડનાશને ।

શતાક્ષૌહિણિકાસેના તાદૃશી નૃપ સત્તમ ॥ 19 ॥

કિં ન કુર્યાજ્જગત્યસ્મિન્નશક્યં વક્તુમેવ તત્ ।

સર્વાપિ યુદ્ધસામગ્રી તસ્મિન્સાલે સ્થિતા મુને ॥ 20 ॥

રથાનાં ગણના નાસ્તિ હયાનાં કરિણાં તથા ॥

શસ્ત્રાણાં ગણના તદ્વદ્ગણાનાં ગણના તથા ॥ 21 ॥

પદ્મરાગમયાદગ્રે ગોમેદમણિનિર્મિતઃ ।

દશયોજનદૈર્ઘ્યેણ પ્રાકારો વર્તતે મહાન્ ॥ 22 ॥

ભાસ્વજ્જપાપ્રસૂનાભો મધ્યભૂસ્તસ્ય તાદૃશી ।

ગોમેદકલ્પિતાન્યેવ તદ્વાસિ સદનાનિ ચ ॥ 23 ॥

પક્ષિણઃ સ્તમ્ભવર્યાશ્ચ વૃક્ષાવાપ્યઃ સરાંસિ ચ ।

ગોમેદકલ્પિતા એવ કુઙ્કુમારુણવિગ્રહાઃ ॥ 24 ॥

તન્મધ્યસ્થા મહાદેવ્યો દ્વાત્રિંશચ્છક્તયઃ સ્મૃતાઃ ।

નાના શસ્ત્રપ્રહરણા ગોમેદમણિભૂષિતાઃ ॥ 25 ॥

પ્રત્યેક લોક વાસિન્યઃ પરિવાર્ય સમન્તતઃ ।

ગોમેદસાલે સન્નદ્ધા પિશાચવદના નૃપ ॥ 26 ॥

સ્વર્લોકવાસિભિર્નિત્યં પૂજિતાશ્ચક્રબાહવઃ ।

ક્રોધરક્તેક્ષણા ભિન્ધિ પચ ચ્છિન્ધિ દહેતિ ચ ॥ 27 ॥

વદન્તિ સતતં વાચં યુદ્ધોત્સુકહૃદન્તરાઃ ।

એકૈકસ્યા મહાશક્તેર્દશાક્ષૌહિણિકા મતા ॥ 28 ॥

સેના તત્રાપ્યેકશક્તિર્લક્ષબ્રહ્માણ્ડનાશિની ।

તાદૃશીનાં મહાસેના વર્ણનીયા કથં નૃપ ॥ 29 ॥

રથાનાં નૈવ ગણાના વાહનાનાં તથૈવ ચ ।

સર્વયુદ્ધસમારમ્ભસ્તત્ર દેવ્યા વિરાજતે ॥ 30 ॥

તાસાં નામાનિ વક્ષ્યામિ પાપનાશકરાણિ ચ ।

વિદ્યા હ્રી પુષ્ટ યઃ પ્રજ્ઞા સિનીવાલી કુહૂસ્તથા ॥ 31 ॥

રુદ્રાવીર્યા પ્રભાનન્દા પોષિણી ઋદ્ધિદા શુભા ।

કાલરાત્રિર્મહારાત્રિર્ભદ્રકાલી કપર્દિની ॥ 32 ॥

વિકૃતિર્દણ્ડિમુણ્ડિન્યૌ સેન્દુખણ્ડા શિખણ્ડિની ।

નિશુમ્ભશુમ્ભમથિની મહિષાસુરમર્દિની ॥ 33 ॥

ઇન્દ્રાણી ચૈવ રુદ્રાણી શઙ્કરાર્ધશરીરિણી ।

નારી નારાયણી ચૈવ ત્રિશૂલિન્યપિ પાલિની ॥ 34 ॥

અમ્બિકાહ્લાદિની પશ્ચાદિત્યેવં શક્તયઃ સ્મૃતાઃ ।

યદ્યેતાઃ કુપિતા દેવ્યસ્તદા બ્રહ્માણ્ડનાશનમ્ ॥ 35 ॥

પરાજયો ન ચૈતાસાં કદાચિત્ક્વચિદસ્તિ હિ ।

ગોમેદકમયાદગ્રે સદ્વજ્રમણિનિર્મિતઃ ॥ 36 ॥

દશયોજન તુઙ્ગોઽસૌ ગોપુરદ્વારસંયુતઃ ।

કપાટશૃઙ્ખલાબદ્ધો નવવૃક્ષ સમુજ્જ્વલઃ ॥ 37 ॥

સાલસ્તન્મધ્યભૂમ્યાદિ સર્વં હીરમયં સ્મૃતમ્ ।

ગૃહાણિવીથયો રથ્યા મહામાર્ગાં ગણાનિ ચ ॥ 38 ॥

વૃક્ષાલવાલ તરવઃ સારઙ્ગા અપિ તાદૃશાઃ ।

દીર્ઘિકાશ્રેણયોવાપ્યસ્તડાગાઃ કૂપ સંયુતાઃ ॥ 39 ॥

તત્ર શ્રીભુવનેશ્વર્યા વસન્તિ પરિચારિકાઃ ।

એકૈકા લક્ષદાસીભિઃ સેવિતા મદગર્વિતાઃ ॥ 40 ॥

તાલવૃન્તધરાઃ કાશ્ચિચ્ચષકાઢ્ય કરામ્બુજાઃ ।

કાશ્ચિત્તામ્બૂલપાત્રાણિ ધારયન્ત્યોઽતિગર્વિતાઃ ॥ 41 ॥

કાશ્ચિત્તચ્છત્રધારિણ્યશ્ચામરાણાં વિધારિકાઃ ।

નાના વસ્ત્રધરાઃ કાશ્ચિત્કાશ્ચિત્પુષ્પ કરામ્બુજાઃ ॥ 42 ॥

નાનાદર્શકરાઃ કાશ્ચિત્કાશ્ચિત્કુઙ્કુમલેપનમ્ ।

ધારયન્ત્યઃ કજ્જલં ચ સિન્દૂર ચષકં પરાઃ ॥ 43 ॥

કાશ્ચિચ્ચિત્રક નિર્માત્ર્યઃ પાદ સંવાહને રતાઃ ।

કાશ્ચિત્તુ ભૂષાકારિણ્યો નાના ભૂષાધરાઃ પરાઃ ॥ 44 ॥

પુષ્પભૂષણ નિર્માત્ર્યઃ પુષ્પશૃઙ્ગારકારિકાઃ ।

નાના વિલાસચતુરા બહ્વ્ય એવં વિધાઃ પરાઃ ॥ 45 ॥

નિબદ્ધ પરિધાનીયા યુવત્યઃ સકલા અપિ ।

દેવી કૃપા લેશવશાત્તુચ્છીકૃત જગત્ત્રયાઃ ॥ 46 ॥

એતા દૂત્યઃ સ્મૃતા દેવ્યઃ શૃઙ્ગારમદગર્વિતાઃ ।

તાસાં નામાનિ વક્ષ્યામિ શૃણુ મે નૃપસત્તમ ॥ 47 ॥

અનઙ્ગરૂપા પ્રથમાપ્યનઙ્ગમદના પરા ।

તૃતીયાતુ તતઃ પ્રોક્તા સુન્દરી મદનાતુરા ॥ 48 ॥

તતો ભુવનવેગાસ્યાત્તથા ભુવનપાલિકા ।

સ્યાત્સર્વશિશિરાનઙ્ગવેદનાનઙ્ગમેખલા ॥ 49 ॥

વિદ્યુદ્દામસમાનાઙ્ગ્યઃ ક્વણત્કાઞ્ચીગુણાન્વિતાઃ ।

રણન્મઞ્જીરચરણા બહિરન્તરિતસ્તતઃ ॥ 50 ॥

ધાવમાનાસ્તુ શોભન્તે સર્વા વિદ્યુલ્લતોપમાઃ ।

કુશલાઃ સર્વકાર્યેષુ વેત્રહસ્તાઃ સમન્તતઃ ॥ 51 ॥

અષ્ટદિક્ષુતથૈતાસાં પ્રાકારાદ્બહિરેવ ચ ।

સદનાનિ વિરાજન્તે નાના વાહનહેતિભિઃ ॥ 52 ॥

વજ્રસાલાદગ્રભાગે સાલો વૈદૂર્યનિર્મિતઃ ।

દશયોજનતુઙ્ગોઽસૌ ગોપુરદ્વારભૂષિતઃ ॥ 53 ॥

વૈદૂર્યભૂમિઃ સર્વાપિગૃહાણિ વિવિધાનિ ચ ।

વીથ્યો રથ્યા મહામાર્ગાઃ સર્વે વેદૂર્યનિર્મિતાઃ ॥ 54 ॥

વાપી કૂપ તડાગાશ્ચ સ્રવન્તીનાં તટાનિ ચ ।

વાલુકા ચૈવ સર્વાઽપિ વૈદૂર્યમણિનિર્મિતા ॥ 55 ॥

તત્રાષ્ટદિક્ષુપરિતો બ્રાહ્મ્યાદીનાં ચ મણ્ડલમ્ ।

નિજૈર્ગણૈઃ પરિવૃતં ભ્રાજતે નૃપસત્તમ ॥ 56 ॥

પ્રતિબ્રહ્માણ્ડમાતૃણાં તાઃ સમષ્ટય ઈરિતાઃ ।

બ્રાહ્મી માહેશ્વરી ચૈવ કૌમારી વૈષ્ણવી તથા ॥57 ॥

વારાહી ચ તથેન્દ્રાણી ચામુણ્ડાઃ સપ્તમાતરઃ ।

અષ્ટમી તુ મહાલક્ષ્મીર્નામ્ના પ્રોક્તાસ્તુ માતરઃ ॥ 58 ॥

બ્રહ્મરુદ્રાદિદેવાનાં સમાકારા સ્તુતાઃ સ્મૃતાઃ ।

જગત્કલ્યાણકારિણ્યઃ સ્વસ્વસેનાસમાવૃતાઃ ॥ 59 ॥

તત્સાલસ્ય ચતુર્દ્વાર્ષુ વાહનાનિ મહેશિતુઃ ।

સજ્જાનિ નૃપતે સન્તિ સાલઙ્કારાણિ નિત્યશઃ ॥ 60 ॥

દન્તિનઃ કોટિશો વાહાઃ કોટિશઃ શિબિકાસ્તથા ।

હંસાઃ સિંહાશ્ચ ગરુડા મયૂરા વૃષભાસ્તથા ॥ 61 ॥

તૈર્યુક્તાઃ સ્યન્દનાસ્તદ્વત્કોટિશો નૃપનન્દન ।

પાર્ષ્ણિગ્રાહસમાયુક્તા ધ્વજૈરાકાશચુમ્બિનઃ ॥ 62 ॥

કોટિશસ્તુ વિમાનાનિ નાના ચિહ્નાન્વિતાનિ ચ ।

નાના વાદિત્રયુક્તાનિ મહાધ્વજયુતાનિ ચ ॥ 63 ॥

વૈદૂર્યમણિ સાલસ્યાપ્યગ્રે સાલઃ પરઃ સ્મૃતઃ ।

દશયોજન તુઙ્ગોઽસાવિન્દ્રનીલાશ્મનિર્મિતઃ ॥ 64 ॥

તન્મધ્ય ભૂસ્તથા વીથ્યો મહામાર્ગા ગૃહાણિ ચ ।

વાપી કૂપ તડાગાશ્ચ સર્વે તન્મણિનિર્મિતાઃ ॥ 65 ॥

તત્ર પદ્મ તુ સમ્પ્રોક્તં બહુયોજન વિસ્તૃતમ્ ।

ષોડશારં દીપ્યમાનં સુદર્શનમિવાપરમ્ ॥ 66 ॥

તત્ર ષોડશશક્તીનાં સ્થાનાનિ વિવિધાનિ ચ ।

સર્વોપસ્કરયુક્તાનિ સમૃદ્ધાનિ વસન્તિ હિ ॥ 67 ॥

તાસાં નામાનિ વક્ષ્યામિ શૃણુ મે નૃપસત્તમ ।

કરાલી વિકરાલી ચ તથોમા ચ સરસ્વતી ॥ 68 ॥

શ્રી દુર્ગોષા તથા લક્ષ્મીઃ શ્રુતિશ્ચૈવ સ્મૃતિર્ધૃતિઃ ।

શ્રદ્ધા મેધા મતિઃ કાન્તિરાર્યા ષોડશશક્તયઃ ॥ 69 ॥

નીલજીમૂતસઙ્કાશાઃ કરવાલ કરામ્બુજાઃ ।

સમાઃ ખેટકધારિણ્યો યુદ્ધોપક્રાન્ત માનસાઃ ॥ 70 ॥

સેનાન્યઃ સકલા એતાઃ શ્રીદેવ્યા જગદીશિતુઃ ।

પ્રતિબ્રહ્માણ્ડસંસ્થાનાં શક્તીનાં નાયિકાઃ સ્મૃતાઃ ॥ 71 ॥

બ્રહ્માણ્ડક્ષોભકારિણ્યો દેવી શક્ત્યુપબૃંહિતાઃ ।

નાના રથસમારૂઢા નાના શક્તિભિરન્વિતાઃ ॥ 72 ॥

એતત્પરાક્રમં વક્તું સહસ્રાસ્યોઽપિ ન ક્ષમઃ ।

ઇન્દ્રનીલમહાસાલાદગ્રે તુ બહુવિસ્તૃતઃ ॥ 73 ॥

મુક્તાપ્રાકાર ઉદિતો દશયોજન દૈર્ઘ્યવાન્ ।

મધ્યભૂઃ પૂર્વવત્પ્રોક્તા તન્મધ્યેઽષ્ટદલામ્બુજમ્ ॥ 74 ॥

મુક્તામણિગણાકીર્ણં વિસ્તૃતં તુ સકેસરમ્ ।

તત્ર દેવીસમાકારા દેવ્યાયુધધરાઃ સદા ॥ 75 ॥

સમ્પ્રોક્તા અષ્ટમન્ત્રિણ્યો જગદ્વાર્તાપ્રબોધિકાઃ ।

દેવીસમાનભોગાસ્તા ઇઙ્ગિતજ્ઞાસ્તુપણ્ડિતાઃ ॥ 76 ॥

કુશલાઃ સર્વકાર્યેષુ સ્વામિકાર્યપરાયણાઃ ।

દેવ્યભિપ્રાય બોધ્યસ્તાશ્ચતુરા અતિસુન્દરાઃ ॥ 77 ॥

નાના શક્તિસમાયુક્તાઃ પ્રતિબ્રહ્માણ્ડવર્તિનામ્ ।

પ્રાણિનાં તાઃ સમાચારં જ્ઞાનશક્ત્યાવિદન્તિ ચ ॥ 78 ॥

તાસાં નામાનિ વક્ષ્યામિ મત્તઃ શૃણુ નૃપોત્તમ ।

અનઙ્ગકુસુમા પ્રોક્તાપ્યનઙ્ગકુસુમાતુરા ॥ 79 ॥

અનઙ્ગમદના તદ્વદનઙ્ગમદનાતુરા ।

ભુવનપાલા ગગનવેગા ચૈવ તતઃ પરમ્ ॥ 80 ॥

શશિરેખા ચ ગગનરેખા ચૈવ તતઃ પરમ્ ।

પાશાઙ્કુશવરાભીતિધરા અરુણવિગ્રહાઃ ॥ 81 ॥

વિશ્વસમ્બન્ધિનીં વાર્તાં બોધયન્તિ પ્રતિક્ષણમ્ ।

મુક્તાસાલાદગ્રભાગે મહામારકતો પરઃ ॥ 82 ॥

સાલોત્તમઃ સમુદ્દિષ્ટો દશયોજન દૈર્ઘ્યવાન્ ।

નાના સૌભાગ્યસંયુક્તો નાના ભોગસમન્વિતઃ ॥ 83 ॥

મધ્યભૂસ્તાદૃશી પ્રોક્તા સદનાનિ તથૈવ ચ ।

ષટ્કોણમત્રવિસ્તીર્ણં કોણસ્થા દેવતાઃ શૃણુઃ ॥ 84 ॥

પૂર્વકોણે ચતુર્વક્ત્રો ગાયત્રી સહિતો વિધિઃ ।

કુણ્ડિકાક્ષગુણાભીતિ દણ્ડાયુધધરઃ પરઃ ॥ 85 ॥

તદાયુધધરા દેવી ગાયત્રી પરદેવતા ।

વેદાઃ સર્વે મૂર્તિમન્તઃ શાસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ ॥ 86 ॥

સ્મૃતયશ્ચ પુરાણાનિ મૂર્તિમન્તિ વસન્તિ હિ ।

યે બ્રહ્મવિગ્રહાઃ સન્તિ ગાયત્રીવિગ્રહાશ્ચ યે ॥ 87 ॥

વ્યાહૃતીનાં વિગ્રહાશ્ચ તે નિત્યં તત્ર સન્તિ હિ ।

રક્ષઃ કોણે શઙ્ખચક્રગદામ્બુજ કરામ્બુજા ॥ 88 ॥

સાવિત્રી વર્તતે તત્ર મહાવિષ્ણુશ્ચ તાદૃશઃ ।

યે વિષ્ણુવિગ્રહાઃ સન્તિ મત્સ્યકૂર્માદયોખિલાઃ ॥ 89 ॥

સાવિત્રી વિગ્રહા યે ચ તે સર્વે તત્ર સન્તિ હિ ।

વાયુકોણે પરશ્વક્ષમાલાભયવરાન્વિતઃ ॥ 90 ॥

મહારુદ્રો વર્તતેઽત્ર સરસ્વત્યપિ તાદૃશી ।

યે યે તુ રુદ્રભેદાઃ સ્યુર્દક્ષિણાસ્યાદયો નૃપ ॥ 91 ॥

ગૌરી ભેદાશ્ચ યે સર્વે તે તત્ર નિવસન્તિ હિ ।

ચતુઃષષ્ટ્યાગમા યે ચ યે ચાન્યેપ્યાગમાઃ સ્મૃતાઃ ॥ 92 ॥

તે સર્વે મૂર્તિમન્તશ્ચ તત્ર વૈ નિવસન્તિ હિ ।

અગ્નિકોણે રત્નકુમ્ભં તથા મણિકરણ્ડકમ્ ॥ 93 ॥

દધાનો નિજહસ્તાભ્યાં કુબેરો ધનદાયકઃ ।

નાના વીથી સમાયુક્તો મહાલક્ષ્મીસમન્વિતઃ ॥ 94 ॥

દેવ્યા નિધિપતિસ્ત્વાસ્તે સ્વગુણૈઃ પરિવેષ્ટિતઃ ।

વારુણે તુ મહાકોણે મદનો રતિસંયુતઃ ॥ 95 ॥

પાશાઙ્કુશધનુર્બાણધરો નિત્યં વિરાજતે ।

શૃઙ્ગારમૂર્તિમન્તસ્તુ તત્ર સન્નિહિતાઃ સદા ॥ 96 ॥

ઈશાનકોણે વિઘ્નેશો નિત્યં પુષ્ટિસમન્વિતઃ ।

પાશાઙ્કુશધરો વીરો વિઘ્નહર્તા વિરાજતે ॥ 97 ॥

વિભૂતયો ગણેશસ્ય યાયાઃ સન્તિ નૃપોત્તમ ।

તાઃ સર્વા નિવસન્ત્યત્ર મહૈશ્વર્યસમન્વિતાઃ ॥ 98 ॥

પ્રતિબ્રહ્માણ્ડસંસ્થાનાં બ્રહ્માદીનાં સમષ્ટયઃ ।

એતે બ્રહ્માદયઃ પ્રોક્તાઃ સેવન્તે જગદીશ્વરીમ્ ॥ 99 ॥

મહામારકતસ્યાગ્રે શતયોજન દૈર્ઘ્યવાન્ ।

પ્રવાલશાલોસ્ત્યપરઃ કુઙ્કુમારુણવિગ્રહઃ ॥ 100 ॥

મધ્યભૂસ્તાદૃશી પ્રોક્તા સદનાનિ ચ પૂર્વવત્ ।

તન્મધ્યે પઞ્ચભૂતાનાં સ્વામિન્યઃ પઞ્ચ સન્તિ ચ ॥ 101 ॥

હૃલ્લેખા ગગના રક્તા ચતુર્થી તુ કરાલિકા ।

મહોચ્છુષ્મા પઞ્ચમી ચ પઞ્ચભૂતસમપ્રભાઃ ॥ 102 ॥

પાશાઙ્કુશવરાભીતિધારિણ્યોમિતભૂષણાઃ ।

દેવી સમાનવેષાઢ્યા નવયૌવનગર્વિતાઃ ॥ 103 ॥

પ્રવાલશાલાદગ્રે તુ નવરત્ન વિનિર્મિતઃ ।

બહુયોજનવિસ્તીર્ણો મહાશાલોઽસ્તિ ભૂમિપ ॥ 104 ॥

તત્ર ચામ્નાયદેવીનાં સદનાનિ બહૂન્યપિ ।

નવરત્નમયાન્યેવ તડાગાશ્ચ સરાંસિ ચ ॥ 105 ॥

શ્રીદેવ્યા યેઽવતારાઃ સ્યુસ્તે તત્ર નિવસન્તિ હિ ।

મહાવિદ્યા મહાભેદાઃ સન્તિ તત્રૈવ ભૂમિપ ॥ 106 ॥

નિજાવરણદેવીભિર્નિજભૂષણવાહનૈઃ ।

સર્વદેવ્યો વિરાજન્તે કોટિસૂર્યસમપ્રભાઃ ॥ 107 ॥

સપ્તકોટિ મહામન્ત્રદેવતાઃ સન્તિ તત્ર હિ ।

નવરત્નમયાદગ્રે ચિન્તામણિગૃહં મહત્ ॥ 108 ॥

તત્ર ત્યં વસ્તુ માત્રં તુ ચિન્તામણિ વિનિર્મિતમ્ ।

સૂર્યોદ્ગારોપલૈસ્તદ્વચ્ચન્દ્રોદ્ગારોપલૈસ્તથા ॥ 109 ॥

વિદ્યુત્પ્રભોપલૈઃ સ્તમ્ભાઃ કલ્પિતાસ્તુ સહસ્રશઃ ।

યેષાં પ્રભાભિરન્તસ્થં વસ્તુ કિઞ્ચિન્ન દૃશ્યતે ॥ 110 ॥

ઇતિ શ્રીદેવીભાગવતે મહાપુરાણે દ્વાદશસ્કન્ધે એકાદશોઽધ્યાયઃ ।

Roman (IAST) Transliteration

(śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skandhaṃ, ekādaśo'dhyāyaḥ, maṇidvīpa varṇana - 2)

vyāsa uvāca |

puṣparāgamayādagre kuṅkumāruṇavigrahaḥ |

padmarāgamayaḥ sālo madhye bhūścaivatādṛśī || 1 ||

daśayojanavāndairghye gopuradvārasaṃyutaḥ |

tanmaṇistambhasaṃyuktā maṇḍapāḥ śataśo nṛpa || 2 ||

madhye bhuvisamāsīnāścatuḥṣaṣṭimitāḥ kalāḥ |

nānāyudhadharāvīrā ratnabhūṣaṇabhūṣitāḥ || 3 ||

pratyekalokastāsāṃ tu tattallokasyanāyakāḥ |

samantātpadmarāgasya parivāryasthitāḥ sadā || 4 ||

svasvalokajanairjuṣṭāḥ svasvavāhanahetibhiḥ |

tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu tvaṃ janamejaya || 5 ||

piṅgalākṣī viśālākṣī samṛddhi vṛddhireva ca |

śraddhā svāhā svadhābhikhyā māyā sañjñā vasundharā || 6 ||

trilokadhātrī sāvitrī gāyatrī tridaśeśvarī |

surūpā bahurūpā ca skandamātā'cyutapriyā || 7 ||

vimalā cāmalā tadvadaruṇī punarāruṇī |

prakṛtirvikṛtiḥ sṛṣṭiḥ sthitiḥ saṃhṛtireva ca || 8 ||

sandhyāmātā satī haṃsī mardikā vajrikā parā |

devamātā bhagavatī devakī kamalāsanā || 9 ||

trimukhī saptamukhyanyā surāsuravimardinī |

lamboṣṭī cordhvakeśī ca bahuśīrṣā vṛkodarī || 10 ||

ratharekhāhvayā paścācchaśirekhā tathā parā |

gaganavegā pavanavegā caiva tataḥ param || 11 ||

agre bhuvanapālā syāttatpaścānmadanāturā |

anaṅgānaṅgamathanā tathaivānaṅgamekhalā || 12 ||

anaṅgakusumā paścādviśvarūpā surādikā |

kṣayaṅkarī bhavecchakti rakṣobhyā ca tataḥ param || 13 ||

satyavādinyatha proktā bahurūpā śucivratā |

udārākhyā ca vāgīśī catuṣṣaṣṭimitāḥ smṛtāḥ || 14 ||

jvalajjihvānanāḥ sarvāvamantyo vahnimulbaṇam |

jalaṃ pibāmaḥ sakalaṃ saṃharāmovibhāvasum || 15 ||

pavanaṃ stambhayāmodya bhakṣayāmo'khilaṃ jagat |

iti vācaṃ saṅgirate krodha saṃraktalocanāḥ || 16 ||

cāpabāṇadharāḥ sarvāyuddhāyaivotsukāḥ sadā |

daṃṣṭrā kaṭakaṭārāvairbadhirīkṛta diṅmukhāḥ || 17 ||

piṅgordhvakeśyaḥ samproktāścāpabāṇakarāḥ sadā |

śatākṣauhiṇikā senāpyekaikasyāḥ prakīrtitā || 18 ||

ekaika śakteḥ sāmarthyaṃ lakṣabrahmāṇḍanāśane |

śatākṣauhiṇikāsenā tādṛśī nṛpa sattama || 19 ||

kiṃ na kuryājjagatyasminnaśakyaṃ vaktumeva tat |

sarvāpi yuddhasāmagrī tasminsāle sthitā mune || 20 ||

rathānāṃ gaṇanā nāsti hayānāṃ kariṇāṃ tathā ||

śastrāṇāṃ gaṇanā tadvadgaṇānāṃ gaṇanā tathā || 21 ||

padmarāgamayādagre gomedamaṇinirmitaḥ |

daśayojanadairghyeṇa prākāro vartate mahān || 22 ||

bhāsvajjapāprasūnābho madhyabhūstasya tādṛśī |

gomedakalpitānyeva tadvāsi sadanāni ca || 23 ||

pakṣiṇaḥ stambhavaryāśca vṛkṣāvāpyaḥ sarāṃsi ca |

gomedakalpitā eva kuṅkumāruṇavigrahāḥ || 24 ||

tanmadhyasthā mahādevyo dvātriṃśacchaktayaḥ smṛtāḥ |

nānā śastrapraharaṇā gomedamaṇibhūṣitāḥ || 25 ||

pratyeka loka vāsinyaḥ parivārya samantataḥ |

gomedasāle sannaddhā piśācavadanā nṛpa || 26 ||

svarlokavāsibhirnityaṃ pūjitāścakrabāhavaḥ |

krodharaktekṣaṇā bhindhi paca cchindhi daheti ca || 27 ||

vadanti satataṃ vācaṃ yuddhotsukahṛdantarāḥ |

ekaikasyā mahāśakterdaśākṣauhiṇikā matā || 28 ||

senā tatrāpyekaśaktirlakṣabrahmāṇḍanāśinī |

tādṛśīnāṃ mahāsenā varṇanīyā kathaṃ nṛpa || 29 ||

rathānāṃ naiva gaṇānā vāhanānāṃ tathaiva ca |

sarvayuddhasamārambhastatra devyā virājate || 30 ||

tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi pāpanāśakarāṇi ca |

vidyā hrī puṣṭa yaḥ prajñā sinīvālī kuhūstathā || 31 ||

rudrāvīryā prabhānandā poṣiṇī ṛddhidā śubhā |

kālarātrirmahārātrirbhadrakālī kapardinī || 32 ||

vikṛtirdaṇḍimuṇḍinyau sendukhaṇḍā śikhaṇḍinī |

niśumbhaśumbhamathinī mahiṣāsuramardinī || 33 ||

indrāṇī caiva rudrāṇī śaṅkarārdhaśarīriṇī |

nārī nārāyaṇī caiva triśūlinyapi pālinī || 34 ||

ambikāhlādinī paścādityevaṃ śaktayaḥ smṛtāḥ |

yadyetāḥ kupitā devyastadā brahmāṇḍanāśanam || 35 ||

parājayo na caitāsāṃ kadācitkvacidasti hi |

gomedakamayādagre sadvajramaṇinirmitaḥ || 36 ||

daśayojana tuṅgo'sau gopuradvārasaṃyutaḥ |

kapāṭaśṛṅkhalābaddho navavṛkṣa samujjvalaḥ || 37 ||

sālastanmadhyabhūmyādi sarvaṃ hīramayaṃ smṛtam |

gṛhāṇivīthayo rathyā mahāmārgāṃ gaṇāni ca || 38 ||

vṛkṣālavāla taravaḥ sāraṅgā api tādṛśāḥ |

dīrghikāśreṇayovāpyastaḍāgāḥ kūpa saṃyutāḥ || 39 ||

tatra śrībhuvaneśvaryā vasanti paricārikāḥ |

ekaikā lakṣadāsībhiḥ sevitā madagarvitāḥ || 40 ||

tālavṛntadharāḥ kāściccaṣakāḍhya karāmbujāḥ |

kāścittāmbūlapātrāṇi dhārayantyo'tigarvitāḥ || 41 ||

kāścittacchatradhāriṇyaścāmarāṇāṃ vidhārikāḥ |

nānā vastradharāḥ kāścitkāścitpuṣpa karāmbujāḥ || 42 ||

nānādarśakarāḥ kāścitkāścitkuṅkumalepanam |

dhārayantyaḥ kajjalaṃ ca sindūra caṣakaṃ parāḥ || 43 ||

kāściccitraka nirmātryaḥ pāda saṃvāhane ratāḥ |

kāścittu bhūṣākāriṇyo nānā bhūṣādharāḥ parāḥ || 44 ||

puṣpabhūṣaṇa nirmātryaḥ puṣpaśṛṅgārakārikāḥ |

nānā vilāsacaturā bahvya evaṃ vidhāḥ parāḥ || 45 ||

nibaddha paridhānīyā yuvatyaḥ sakalā api |

devī kṛpā leśavaśāttucchīkṛta jagattrayāḥ || 46 ||

etā dūtyaḥ smṛtā devyaḥ śṛṅgāramadagarvitāḥ |

tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu me nṛpasattama || 47 ||

anaṅgarūpā prathamāpyanaṅgamadanā parā |

tṛtīyātu tataḥ proktā sundarī madanāturā || 48 ||

tato bhuvanavegāsyāttathā bhuvanapālikā |

syātsarvaśiśirānaṅgavedanānaṅgamekhalā || 49 ||

vidyuddāmasamānāṅgyaḥ kvaṇatkāñcīguṇānvitāḥ |

raṇanmañjīracaraṇā bahirantaritastataḥ || 50 ||

dhāvamānāstu śobhante sarvā vidyullatopamāḥ |

kuśalāḥ sarvakāryeṣu vetrahastāḥ samantataḥ || 51 ||

aṣṭadikṣutathaitāsāṃ prākārādbahireva ca |

sadanāni virājante nānā vāhanahetibhiḥ || 52 ||

vajrasālādagrabhāge sālo vaidūryanirmitaḥ |

daśayojanatuṅgo'sau gopuradvārabhūṣitaḥ || 53 ||

vaidūryabhūmiḥ sarvāpigṛhāṇi vividhāni ca |

vīthyo rathyā mahāmārgāḥ sarve vedūryanirmitāḥ || 54 ||

vāpī kūpa taḍāgāśca sravantīnāṃ taṭāni ca |

vālukā caiva sarvā'pi vaidūryamaṇinirmitā || 55 ||

tatrāṣṭadikṣuparito brāhmyādīnāṃ ca maṇḍalam |

nijairgaṇaiḥ parivṛtaṃ bhrājate nṛpasattama || 56 ||

pratibrahmāṇḍamātṛṇāṃ tāḥ samaṣṭaya īritāḥ |

brāhmī māheśvarī caiva kaumārī vaiṣṇavī tathā ||57 ||

vārāhī ca tathendrāṇī cāmuṇḍāḥ saptamātaraḥ |

aṣṭamī tu mahālakṣmīrnāmnā proktāstu mātaraḥ || 58 ||

brahmarudrādidevānāṃ samākārā stutāḥ smṛtāḥ |

jagatkalyāṇakāriṇyaḥ svasvasenāsamāvṛtāḥ || 59 ||

tatsālasya caturdvārṣu vāhanāni maheśituḥ |

sajjāni nṛpate santi sālaṅkārāṇi nityaśaḥ || 60 ||

dantinaḥ koṭiśo vāhāḥ koṭiśaḥ śibikāstathā |

haṃsāḥ siṃhāśca garuḍā mayūrā vṛṣabhāstathā || 61 ||

tairyuktāḥ syandanāstadvatkoṭiśo nṛpanandana |

pārṣṇigrāhasamāyuktā dhvajairākāśacumbinaḥ || 62 ||

koṭiśastu vimānāni nānā cihnānvitāni ca |

nānā vāditrayuktāni mahādhvajayutāni ca || 63 ||

vaidūryamaṇi sālasyāpyagre sālaḥ paraḥ smṛtaḥ |

daśayojana tuṅgo'sāvindranīlāśmanirmitaḥ || 64 ||

tanmadhya bhūstathā vīthyo mahāmārgā gṛhāṇi ca |

vāpī kūpa taḍāgāśca sarve tanmaṇinirmitāḥ || 65 ||

tatra padma tu samproktaṃ bahuyojana vistṛtam |

ṣoḍaśāraṃ dīpyamānaṃ sudarśanamivāparam || 66 ||

tatra ṣoḍaśaśaktīnāṃ sthānāni vividhāni ca |

sarvopaskarayuktāni samṛddhāni vasanti hi || 67 ||

tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu me nṛpasattama |

karālī vikarālī ca tathomā ca sarasvatī || 68 ||

śrī durgoṣā tathā lakṣmīḥ śrutiścaiva smṛtirdhṛtiḥ |

śraddhā medhā matiḥ kāntirāryā ṣoḍaśaśaktayaḥ || 69 ||

nīlajīmūtasaṅkāśāḥ karavāla karāmbujāḥ |

samāḥ kheṭakadhāriṇyo yuddhopakrānta mānasāḥ || 70 ||

senānyaḥ sakalā etāḥ śrīdevyā jagadīśituḥ |

pratibrahmāṇḍasaṃsthānāṃ śaktīnāṃ nāyikāḥ smṛtāḥ || 71 ||

brahmāṇḍakṣobhakāriṇyo devī śaktyupabṛṃhitāḥ |

nānā rathasamārūḍhā nānā śaktibhiranvitāḥ || 72 ||

etatparākramaṃ vaktuṃ sahasrāsyo'pi na kṣamaḥ |

indranīlamahāsālādagre tu bahuvistṛtaḥ || 73 ||

muktāprākāra udito daśayojana dairghyavān |

madhyabhūḥ pūrvavatproktā tanmadhye'ṣṭadalāmbujam || 74 ||

muktāmaṇigaṇākīrṇaṃ vistṛtaṃ tu sakesaram |

tatra devīsamākārā devyāyudhadharāḥ sadā || 75 ||

samproktā aṣṭamantriṇyo jagadvārtāprabodhikāḥ |

devīsamānabhogāstā iṅgitajñāstupaṇḍitāḥ || 76 ||

kuśalāḥ sarvakāryeṣu svāmikāryaparāyaṇāḥ |

devyabhiprāya bodhyastāścaturā atisundarāḥ || 77 ||

nānā śaktisamāyuktāḥ pratibrahmāṇḍavartinām |

prāṇināṃ tāḥ samācāraṃ jñānaśaktyāvidanti ca || 78 ||

tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi mattaḥ śṛṇu nṛpottama |

anaṅgakusumā proktāpyanaṅgakusumāturā || 79 ||

anaṅgamadanā tadvadanaṅgamadanāturā |

bhuvanapālā gaganavegā caiva tataḥ param || 80 ||

śaśirekhā ca gaganarekhā caiva tataḥ param |

pāśāṅkuśavarābhītidharā aruṇavigrahāḥ || 81 ||

viśvasambandhinīṃ vārtāṃ bodhayanti pratikṣaṇam |

muktāsālādagrabhāge mahāmārakato paraḥ || 82 ||

sālottamaḥ samuddiṣṭo daśayojana dairghyavān |

nānā saubhāgyasaṃyukto nānā bhogasamanvitaḥ || 83 ||

madhyabhūstādṛśī proktā sadanāni tathaiva ca |

ṣaṭkoṇamatravistīrṇaṃ koṇasthā devatāḥ śṛṇuḥ || 84 ||

pūrvakoṇe caturvaktro gāyatrī sahito vidhiḥ |

kuṇḍikākṣaguṇābhīti daṇḍāyudhadharaḥ paraḥ || 85 ||

tadāyudhadharā devī gāyatrī paradevatā |

vedāḥ sarve mūrtimantaḥ śāstrāṇi vividhāni ca || 86 ||

smṛtayaśca purāṇāni mūrtimanti vasanti hi |

ye brahmavigrahāḥ santi gāyatrīvigrahāśca ye || 87 ||

vyāhṛtīnāṃ vigrahāśca te nityaṃ tatra santi hi |

rakṣaḥ koṇe śaṅkhacakragadāmbuja karāmbujā || 88 ||

sāvitrī vartate tatra mahāviṣṇuśca tādṛśaḥ |

ye viṣṇuvigrahāḥ santi matsyakūrmādayokhilāḥ || 89 ||

sāvitrī vigrahā ye ca te sarve tatra santi hi |

vāyukoṇe paraśvakṣamālābhayavarānvitaḥ || 90 ||

mahārudro vartate'tra sarasvatyapi tādṛśī |

ye ye tu rudrabhedāḥ syurdakṣiṇāsyādayo nṛpa || 91 ||

gaurī bhedāśca ye sarve te tatra nivasanti hi |

catuḥṣaṣṭyāgamā ye ca ye cānyepyāgamāḥ smṛtāḥ || 92 ||

te sarve mūrtimantaśca tatra vai nivasanti hi |

agnikoṇe ratnakumbhaṃ tathā maṇikaraṇḍakam || 93 ||

dadhāno nijahastābhyāṃ kubero dhanadāyakaḥ |

nānā vīthī samāyukto mahālakṣmīsamanvitaḥ || 94 ||

devyā nidhipatistvāste svaguṇaiḥ pariveṣṭitaḥ |

vāruṇe tu mahākoṇe madano ratisaṃyutaḥ || 95 ||

pāśāṅkuśadhanurbāṇadharo nityaṃ virājate |

śṛṅgāramūrtimantastu tatra sannihitāḥ sadā || 96 ||

īśānakoṇe vighneśo nityaṃ puṣṭisamanvitaḥ |

pāśāṅkuśadharo vīro vighnahartā virājate || 97 ||

vibhūtayo gaṇeśasya yāyāḥ santi nṛpottama |

tāḥ sarvā nivasantyatra mahaiśvaryasamanvitāḥ || 98 ||

pratibrahmāṇḍasaṃsthānāṃ brahmādīnāṃ samaṣṭayaḥ |

ete brahmādayaḥ proktāḥ sevante jagadīśvarīm || 99 ||

mahāmārakatasyāgre śatayojana dairghyavān |

pravālaśālostyaparaḥ kuṅkumāruṇavigrahaḥ || 100 ||

madhyabhūstādṛśī proktā sadanāni ca pūrvavat |

tanmadhye pañcabhūtānāṃ svāminyaḥ pañca santi ca || 101 ||

hṛllekhā gaganā raktā caturthī tu karālikā |

mahocchuṣmā pañcamī ca pañcabhūtasamaprabhāḥ || 102 ||

pāśāṅkuśavarābhītidhāriṇyomitabhūṣaṇāḥ |

devī samānaveṣāḍhyā navayauvanagarvitāḥ || 103 ||

pravālaśālādagre tu navaratna vinirmitaḥ |

bahuyojanavistīrṇo mahāśālo'sti bhūmipa || 104 ||

tatra cāmnāyadevīnāṃ sadanāni bahūnyapi |

navaratnamayānyeva taḍāgāśca sarāṃsi ca || 105 ||

śrīdevyā ye'vatārāḥ syuste tatra nivasanti hi |

mahāvidyā mahābhedāḥ santi tatraiva bhūmipa || 106 ||

nijāvaraṇadevībhirnijabhūṣaṇavāhanaiḥ |

sarvadevyo virājante koṭisūryasamaprabhāḥ || 107 ||

saptakoṭi mahāmantradevatāḥ santi tatra hi |

navaratnamayādagre cintāmaṇigṛhaṃ mahat || 108 ||

tatra tyaṃ vastu mātraṃ tu cintāmaṇi vinirmitam |

sūryodgāropalaistadvaccandrodgāropalaistathā || 109 ||

vidyutprabhopalaiḥ stambhāḥ kalpitāstu sahasraśaḥ |

yeṣāṃ prabhābhirantasthaṃ vastu kiñcinna dṛśyate || 110 ||

iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe dvādaśaskandhe ekādaśo'dhyāyaḥ |

Sanskrit — Devanagari (original)

(श्रीदेवीभागवतं, द्वादश स्कन्धं, एकादशोऽध्यायः, मणिद्वीप वर्णन - 2)

व्यास उवाच ।

पुष्परागमयादग्रे कुङ्कुमारुणविग्रहः ।

पद्मरागमयः सालो मध्ये भूश्चैवतादृशी ॥ 1 ॥

दशयोजनवान्दैर्घ्ये गोपुरद्वारसंयुतः ।

तन्मणिस्तम्भसंयुक्ता मण्डपाः शतशो नृप ॥ 2 ॥

मध्ये भुविसमासीनाश्चतुःषष्टिमिताः कलाः ।

नानायुधधरावीरा रत्नभूषणभूषिताः ॥ 3 ॥

प्रत्येकलोकस्तासां तु तत्तल्लोकस्यनायकाः ।

समन्तात्पद्मरागस्य परिवार्यस्थिताः सदा ॥ 4 ॥

स्वस्वलोकजनैर्जुष्टाः स्वस्ववाहनहेतिभिः ।

तासां नामानि वक्ष्यामि शृणु त्वं जनमेजय ॥ 5 ॥

पिङ्गलाक्षी विशालाक्षी समृद्धि वृद्धिरेव च ।

श्रद्धा स्वाहा स्वधाभिख्या माया सञ्ज्ञा वसुन्धरा ॥ 6 ॥

त्रिलोकधात्री सावित्री गायत्री त्रिदशेश्वरी ।

सुरूपा बहुरूपा च स्कन्दमाताऽच्युतप्रिया ॥ 7 ॥

विमला चामला तद्वदरुणी पुनरारुणी ।

प्रकृतिर्विकृतिः सृष्टिः स्थितिः संहृतिरेव च ॥ 8 ॥

सन्ध्यामाता सती हंसी मर्दिका वज्रिका परा ।

देवमाता भगवती देवकी कमलासना ॥ 9 ॥

त्रिमुखी सप्तमुख्यन्या सुरासुरविमर्दिनी ।

लम्बोष्टी चोर्ध्वकेशी च बहुशीर्षा वृकोदरी ॥ 10 ॥

रथरेखाह्वया पश्चाच्छशिरेखा तथा परा ।

गगनवेगा पवनवेगा चैव ततः परम् ॥ 11 ॥

अग्रे भुवनपाला स्यात्तत्पश्चान्मदनातुरा ।

अनङ्गानङ्गमथना तथैवानङ्गमेखला ॥ 12 ॥

अनङ्गकुसुमा पश्चाद्विश्वरूपा सुरादिका ।

क्षयङ्करी भवेच्छक्ति रक्षोभ्या च ततः परम् ॥ 13 ॥

सत्यवादिन्यथ प्रोक्ता बहुरूपा शुचिव्रता ।

उदाराख्या च वागीशी चतुष्षष्टिमिताः स्मृताः ॥ 14 ॥

ज्वलज्जिह्वाननाः सर्वावमन्त्यो वह्निमुल्बणम् ।

जलं पिबामः सकलं संहरामोविभावसुम् ॥ 15 ॥

पवनं स्तम्भयामोद्य भक्षयामोऽखिलं जगत् ।

इति वाचं सङ्गिरते क्रोध संरक्तलोचनाः ॥ 16 ॥

चापबाणधराः सर्वायुद्धायैवोत्सुकाः सदा ।

दंष्ट्रा कटकटारावैर्बधिरीकृत दिङ्मुखाः ॥ 17 ॥

पिङ्गोर्ध्वकेश्यः सम्प्रोक्ताश्चापबाणकराः सदा ।

शताक्षौहिणिका सेनाप्येकैकस्याः प्रकीर्तिता ॥ 18 ॥

एकैक शक्तेः सामर्थ्यं लक्षब्रह्माण्डनाशने ।

शताक्षौहिणिकासेना तादृशी नृप सत्तम ॥ 19 ॥

किं न कुर्याज्जगत्यस्मिन्नशक्यं वक्तुमेव तत् ।

सर्वापि युद्धसामग्री तस्मिन्साले स्थिता मुने ॥ 20 ॥

रथानां गणना नास्ति हयानां करिणां तथा ॥

शस्त्राणां गणना तद्वद्गणानां गणना तथा ॥ 21 ॥

पद्मरागमयादग्रे गोमेदमणिनिर्मितः ।

दशयोजनदैर्घ्येण प्राकारो वर्तते महान् ॥ 22 ॥

भास्वज्जपाप्रसूनाभो मध्यभूस्तस्य तादृशी ।

गोमेदकल्पितान्येव तद्वासि सदनानि च ॥ 23 ॥

पक्षिणः स्तम्भवर्याश्च वृक्षावाप्यः सरांसि च ।

गोमेदकल्पिता एव कुङ्कुमारुणविग्रहाः ॥ 24 ॥

तन्मध्यस्था महादेव्यो द्वात्रिंशच्छक्तयः स्मृताः ।

नाना शस्त्रप्रहरणा गोमेदमणिभूषिताः ॥ 25 ॥

प्रत्येक लोक वासिन्यः परिवार्य समन्ततः ।

गोमेदसाले सन्नद्धा पिशाचवदना नृप ॥ 26 ॥

स्वर्लोकवासिभिर्नित्यं पूजिताश्चक्रबाहवः ।

क्रोधरक्तेक्षणा भिन्धि पच च्छिन्धि दहेति च ॥ 27 ॥

वदन्ति सततं वाचं युद्धोत्सुकहृदन्तराः ।

एकैकस्या महाशक्तेर्दशाक्षौहिणिका मता ॥ 28 ॥

सेना तत्राप्येकशक्तिर्लक्षब्रह्माण्डनाशिनी ।

तादृशीनां महासेना वर्णनीया कथं नृप ॥ 29 ॥

रथानां नैव गणाना वाहनानां तथैव च ।

सर्वयुद्धसमारम्भस्तत्र देव्या विराजते ॥ 30 ॥

तासां नामानि वक्ष्यामि पापनाशकराणि च ।

विद्या ह्री पुष्ट यः प्रज्ञा सिनीवाली कुहूस्तथा ॥ 31 ॥

रुद्रावीर्या प्रभानन्दा पोषिणी ऋद्धिदा शुभा ।

कालरात्रिर्महारात्रिर्भद्रकाली कपर्दिनी ॥ 32 ॥

विकृतिर्दण्डिमुण्डिन्यौ सेन्दुखण्डा शिखण्डिनी ।

निशुम्भशुम्भमथिनी महिषासुरमर्दिनी ॥ 33 ॥

इन्द्राणी चैव रुद्राणी शङ्करार्धशरीरिणी ।

नारी नारायणी चैव त्रिशूलिन्यपि पालिनी ॥ 34 ॥

अम्बिकाह्लादिनी पश्चादित्येवं शक्तयः स्मृताः ।

यद्येताः कुपिता देव्यस्तदा ब्रह्माण्डनाशनम् ॥ 35 ॥

पराजयो न चैतासां कदाचित्क्वचिदस्ति हि ।

गोमेदकमयादग्रे सद्वज्रमणिनिर्मितः ॥ 36 ॥

दशयोजन तुङ्गोऽसौ गोपुरद्वारसंयुतः ।

कपाटशृङ्खलाबद्धो नववृक्ष समुज्ज्वलः ॥ 37 ॥

सालस्तन्मध्यभूम्यादि सर्वं हीरमयं स्मृतम् ।

गृहाणिवीथयो रथ्या महामार्गां गणानि च ॥ 38 ॥

वृक्षालवाल तरवः सारङ्गा अपि तादृशाः ।

दीर्घिकाश्रेणयोवाप्यस्तडागाः कूप संयुताः ॥ 39 ॥

तत्र श्रीभुवनेश्वर्या वसन्ति परिचारिकाः ।

एकैका लक्षदासीभिः सेविता मदगर्विताः ॥ 40 ॥

तालवृन्तधराः काश्चिच्चषकाढ्य कराम्बुजाः ।

काश्चित्ताम्बूलपात्राणि धारयन्त्योऽतिगर्विताः ॥ 41 ॥

काश्चित्तच्छत्रधारिण्यश्चामराणां विधारिकाः ।

नाना वस्त्रधराः काश्चित्काश्चित्पुष्प कराम्बुजाः ॥ 42 ॥

नानादर्शकराः काश्चित्काश्चित्कुङ्कुमलेपनम् ।

धारयन्त्यः कज्जलं च सिन्दूर चषकं पराः ॥ 43 ॥

काश्चिच्चित्रक निर्मात्र्यः पाद संवाहने रताः ।

काश्चित्तु भूषाकारिण्यो नाना भूषाधराः पराः ॥ 44 ॥

पुष्पभूषण निर्मात्र्यः पुष्पशृङ्गारकारिकाः ।

नाना विलासचतुरा बह्व्य एवं विधाः पराः ॥ 45 ॥

निबद्ध परिधानीया युवत्यः सकला अपि ।

देवी कृपा लेशवशात्तुच्छीकृत जगत्त्रयाः ॥ 46 ॥

एता दूत्यः स्मृता देव्यः शृङ्गारमदगर्विताः ।

तासां नामानि वक्ष्यामि शृणु मे नृपसत्तम ॥ 47 ॥

अनङ्गरूपा प्रथमाप्यनङ्गमदना परा ।

तृतीयातु ततः प्रोक्ता सुन्दरी मदनातुरा ॥ 48 ॥

ततो भुवनवेगास्यात्तथा भुवनपालिका ।

स्यात्सर्वशिशिरानङ्गवेदनानङ्गमेखला ॥ 49 ॥

विद्युद्दामसमानाङ्ग्यः क्वणत्काञ्चीगुणान्विताः ।

रणन्मञ्जीरचरणा बहिरन्तरितस्ततः ॥ 50 ॥

धावमानास्तु शोभन्ते सर्वा विद्युल्लतोपमाः ।

कुशलाः सर्वकार्येषु वेत्रहस्ताः समन्ततः ॥ 51 ॥

अष्टदिक्षुतथैतासां प्राकाराद्बहिरेव च ।

सदनानि विराजन्ते नाना वाहनहेतिभिः ॥ 52 ॥

वज्रसालादग्रभागे सालो वैदूर्यनिर्मितः ।

दशयोजनतुङ्गोऽसौ गोपुरद्वारभूषितः ॥ 53 ॥

वैदूर्यभूमिः सर्वापिगृहाणि विविधानि च ।

वीथ्यो रथ्या महामार्गाः सर्वे वेदूर्यनिर्मिताः ॥ 54 ॥

वापी कूप तडागाश्च स्रवन्तीनां तटानि च ।

वालुका चैव सर्वाऽपि वैदूर्यमणिनिर्मिता ॥ 55 ॥

तत्राष्टदिक्षुपरितो ब्राह्म्यादीनां च मण्डलम् ।

निजैर्गणैः परिवृतं भ्राजते नृपसत्तम ॥ 56 ॥

प्रतिब्रह्माण्डमातृणां ताः समष्टय ईरिताः ।

ब्राह्मी माहेश्वरी चैव कौमारी वैष्णवी तथा ॥57 ॥

वाराही च तथेन्द्राणी चामुण्डाः सप्तमातरः ।

अष्टमी तु महालक्ष्मीर्नाम्ना प्रोक्तास्तु मातरः ॥ 58 ॥

ब्रह्मरुद्रादिदेवानां समाकारा स्तुताः स्मृताः ।

जगत्कल्याणकारिण्यः स्वस्वसेनासमावृताः ॥ 59 ॥

तत्सालस्य चतुर्द्वार्षु वाहनानि महेशितुः ।

सज्जानि नृपते सन्ति सालङ्काराणि नित्यशः ॥ 60 ॥

दन्तिनः कोटिशो वाहाः कोटिशः शिबिकास्तथा ।

हंसाः सिंहाश्च गरुडा मयूरा वृषभास्तथा ॥ 61 ॥

तैर्युक्ताः स्यन्दनास्तद्वत्कोटिशो नृपनन्दन ।

पार्ष्णिग्राहसमायुक्ता ध्वजैराकाशचुम्बिनः ॥ 62 ॥

कोटिशस्तु विमानानि नाना चिह्नान्वितानि च ।

नाना वादित्रयुक्तानि महाध्वजयुतानि च ॥ 63 ॥

वैदूर्यमणि सालस्याप्यग्रे सालः परः स्मृतः ।

दशयोजन तुङ्गोऽसाविन्द्रनीलाश्मनिर्मितः ॥ 64 ॥

तन्मध्य भूस्तथा वीथ्यो महामार्गा गृहाणि च ।

वापी कूप तडागाश्च सर्वे तन्मणिनिर्मिताः ॥ 65 ॥

तत्र पद्म तु सम्प्रोक्तं बहुयोजन विस्तृतम् ।

षोडशारं दीप्यमानं सुदर्शनमिवापरम् ॥ 66 ॥

तत्र षोडशशक्तीनां स्थानानि विविधानि च ।

सर्वोपस्करयुक्तानि समृद्धानि वसन्ति हि ॥ 67 ॥

तासां नामानि वक्ष्यामि शृणु मे नृपसत्तम ।

कराली विकराली च तथोमा च सरस्वती ॥ 68 ॥

श्री दुर्गोषा तथा लक्ष्मीः श्रुतिश्चैव स्मृतिर्धृतिः ।

श्रद्धा मेधा मतिः कान्तिरार्या षोडशशक्तयः ॥ 69 ॥

नीलजीमूतसङ्काशाः करवाल कराम्बुजाः ।

समाः खेटकधारिण्यो युद्धोपक्रान्त मानसाः ॥ 70 ॥

सेनान्यः सकला एताः श्रीदेव्या जगदीशितुः ।

प्रतिब्रह्माण्डसंस्थानां शक्तीनां नायिकाः स्मृताः ॥ 71 ॥

ब्रह्माण्डक्षोभकारिण्यो देवी शक्त्युपबृंहिताः ।

नाना रथसमारूढा नाना शक्तिभिरन्विताः ॥ 72 ॥

एतत्पराक्रमं वक्तुं सहस्रास्योऽपि न क्षमः ।

इन्द्रनीलमहासालादग्रे तु बहुविस्तृतः ॥ 73 ॥

मुक्ताप्राकार उदितो दशयोजन दैर्घ्यवान् ।

मध्यभूः पूर्ववत्प्रोक्ता तन्मध्येऽष्टदलाम्बुजम् ॥ 74 ॥

मुक्तामणिगणाकीर्णं विस्तृतं तु सकेसरम् ।

तत्र देवीसमाकारा देव्यायुधधराः सदा ॥ 75 ॥

सम्प्रोक्ता अष्टमन्त्रिण्यो जगद्वार्ताप्रबोधिकाः ।

देवीसमानभोगास्ता इङ्गितज्ञास्तुपण्डिताः ॥ 76 ॥

कुशलाः सर्वकार्येषु स्वामिकार्यपरायणाः ।

देव्यभिप्राय बोध्यस्ताश्चतुरा अतिसुन्दराः ॥ 77 ॥

नाना शक्तिसमायुक्ताः प्रतिब्रह्माण्डवर्तिनाम् ।

प्राणिनां ताः समाचारं ज्ञानशक्त्याविदन्ति च ॥ 78 ॥

तासां नामानि वक्ष्यामि मत्तः शृणु नृपोत्तम ।

अनङ्गकुसुमा प्रोक्ताप्यनङ्गकुसुमातुरा ॥ 79 ॥

अनङ्गमदना तद्वदनङ्गमदनातुरा ।

भुवनपाला गगनवेगा चैव ततः परम् ॥ 80 ॥

शशिरेखा च गगनरेखा चैव ततः परम् ।

पाशाङ्कुशवराभीतिधरा अरुणविग्रहाः ॥ 81 ॥

विश्वसम्बन्धिनीं वार्तां बोधयन्ति प्रतिक्षणम् ।

मुक्तासालादग्रभागे महामारकतो परः ॥ 82 ॥

सालोत्तमः समुद्दिष्टो दशयोजन दैर्घ्यवान् ।

नाना सौभाग्यसंयुक्तो नाना भोगसमन्वितः ॥ 83 ॥

मध्यभूस्तादृशी प्रोक्ता सदनानि तथैव च ।

षट्कोणमत्रविस्तीर्णं कोणस्था देवताः शृणुः ॥ 84 ॥

पूर्वकोणे चतुर्वक्त्रो गायत्री सहितो विधिः ।

कुण्डिकाक्षगुणाभीति दण्डायुधधरः परः ॥ 85 ॥

तदायुधधरा देवी गायत्री परदेवता ।

वेदाः सर्वे मूर्तिमन्तः शास्त्राणि विविधानि च ॥ 86 ॥

स्मृतयश्च पुराणानि मूर्तिमन्ति वसन्ति हि ।

ये ब्रह्मविग्रहाः सन्ति गायत्रीविग्रहाश्च ये ॥ 87 ॥

व्याहृतीनां विग्रहाश्च ते नित्यं तत्र सन्ति हि ।

रक्षः कोणे शङ्खचक्रगदाम्बुज कराम्बुजा ॥ 88 ॥

सावित्री वर्तते तत्र महाविष्णुश्च तादृशः ।

ये विष्णुविग्रहाः सन्ति मत्स्यकूर्मादयोखिलाः ॥ 89 ॥

सावित्री विग्रहा ये च ते सर्वे तत्र सन्ति हि ।

वायुकोणे परश्वक्षमालाभयवरान्वितः ॥ 90 ॥

महारुद्रो वर्ततेऽत्र सरस्वत्यपि तादृशी ।

ये ये तु रुद्रभेदाः स्युर्दक्षिणास्यादयो नृप ॥ 91 ॥

गौरी भेदाश्च ये सर्वे ते तत्र निवसन्ति हि ।

चतुःषष्ट्यागमा ये च ये चान्येप्यागमाः स्मृताः ॥ 92 ॥

ते सर्वे मूर्तिमन्तश्च तत्र वै निवसन्ति हि ।

अग्निकोणे रत्नकुम्भं तथा मणिकरण्डकम् ॥ 93 ॥

दधानो निजहस्ताभ्यां कुबेरो धनदायकः ।

नाना वीथी समायुक्तो महालक्ष्मीसमन्वितः ॥ 94 ॥

देव्या निधिपतिस्त्वास्ते स्वगुणैः परिवेष्टितः ।

वारुणे तु महाकोणे मदनो रतिसंयुतः ॥ 95 ॥

पाशाङ्कुशधनुर्बाणधरो नित्यं विराजते ।

शृङ्गारमूर्तिमन्तस्तु तत्र सन्निहिताः सदा ॥ 96 ॥

ईशानकोणे विघ्नेशो नित्यं पुष्टिसमन्वितः ।

पाशाङ्कुशधरो वीरो विघ्नहर्ता विराजते ॥ 97 ॥

विभूतयो गणेशस्य यायाः सन्ति नृपोत्तम ।

ताः सर्वा निवसन्त्यत्र महैश्वर्यसमन्विताः ॥ 98 ॥

प्रतिब्रह्माण्डसंस्थानां ब्रह्मादीनां समष्टयः ।

एते ब्रह्मादयः प्रोक्ताः सेवन्ते जगदीश्वरीम् ॥ 99 ॥

महामारकतस्याग्रे शतयोजन दैर्घ्यवान् ।

प्रवालशालोस्त्यपरः कुङ्कुमारुणविग्रहः ॥ 100 ॥

मध्यभूस्तादृशी प्रोक्ता सदनानि च पूर्ववत् ।

तन्मध्ये पञ्चभूतानां स्वामिन्यः पञ्च सन्ति च ॥ 101 ॥

हृल्लेखा गगना रक्ता चतुर्थी तु करालिका ।

महोच्छुष्मा पञ्चमी च पञ्चभूतसमप्रभाः ॥ 102 ॥

पाशाङ्कुशवराभीतिधारिण्योमितभूषणाः ।

देवी समानवेषाढ्या नवयौवनगर्विताः ॥ 103 ॥

प्रवालशालादग्रे तु नवरत्न विनिर्मितः ।

बहुयोजनविस्तीर्णो महाशालोऽस्ति भूमिप ॥ 104 ॥

तत्र चाम्नायदेवीनां सदनानि बहून्यपि ।

नवरत्नमयान्येव तडागाश्च सरांसि च ॥ 105 ॥

श्रीदेव्या येऽवताराः स्युस्ते तत्र निवसन्ति हि ।

महाविद्या महाभेदाः सन्ति तत्रैव भूमिप ॥ 106 ॥

निजावरणदेवीभिर्निजभूषणवाहनैः ।

सर्वदेव्यो विराजन्ते कोटिसूर्यसमप्रभाः ॥ 107 ॥

सप्तकोटि महामन्त्रदेवताः सन्ति तत्र हि ।

नवरत्नमयादग्रे चिन्तामणिगृहं महत् ॥ 108 ॥

तत्र त्यं वस्तु मात्रं तु चिन्तामणि विनिर्मितम् ।

सूर्योद्गारोपलैस्तद्वच्चन्द्रोद्गारोपलैस्तथा ॥ 109 ॥

विद्युत्प्रभोपलैः स्तम्भाः कल्पितास्तु सहस्रशः ।

येषां प्रभाभिरन्तस्थं वस्तु किञ्चिन्न दृश्यते ॥ 110 ॥

इति श्रीदेवीभागवते महापुराणे द्वादशस्कन्धे एकादशोऽध्यायः ।