Manidvipa Varnana - 2 (devi Bhagavatam)

ॐ

મણિદ્વીપ વર્ણન - 2 (દેવી ભાગવતમ્)

Devi Vyasa Gujarati

(શ્રીદેવીભાગવતં, દ્વાદશ સ્કન્ધં, એકાદશોઽધ્યાયઃ, મણિદ્વીપ વર્ણન - 2)

વ્યાસ ઉવાચ ।

પુષ્પરાગમયાદગ્રે કુઙ્કુમારુણવિગ્રહઃ ।

પદ્મરાગમયઃ સાલો મધ્યે ભૂશ્ચૈવતાદૃશી ॥ 1 ॥

દશયોજનવાન્દૈર્ઘ્યે ગોપુરદ્વારસંયુતઃ ।

તન્મણિસ્તમ્ભસંયુક્તા મણ્ડપાઃ શતશો નૃપ ॥ 2 ॥

મધ્યે ભુવિસમાસીનાશ્ચતુઃષષ્ટિમિતાઃ કલાઃ ।

નાનાયુધધરાવીરા રત્નભૂષણભૂષિતાઃ ॥ 3 ॥

પ્રત્યેકલોકસ્તાસાં તુ તત્તલ્લોકસ્યનાયકાઃ ।

સમન્તાત્પદ્મરાગસ્ય પરિવાર્યસ્થિતાઃ સદા ॥ 4 ॥

સ્વસ્વલોકજનૈર્જુષ્ટાઃ સ્વસ્વવાહનહેતિભિઃ ।

તાસાં નામાનિ વક્ષ્યામિ શૃણુ ત્વં જનમેજય ॥ 5 ॥

પિઙ્ગલાક્ષી વિશાલાક્ષી સમૃદ્ધિ વૃદ્ધિરેવ ચ ।

શ્રદ્ધા સ્વાહા સ્વધાભિખ્યા માયા સઞ્જ્ઞા વસુન્ધરા ॥ 6 ॥

ત્રિલોકધાત્રી સાવિત્રી ગાયત્રી ત્રિદશેશ્વરી ।

સુરૂપા બહુરૂપા ચ સ્કન્દમાતાઽચ્યુતપ્રિયા ॥ 7 ॥

વિમલા ચામલા તદ્વદરુણી પુનરારુણી ।

પ્રકૃતિર્વિકૃતિઃ સૃષ્ટિઃ સ્થિતિઃ સંહૃતિરેવ ચ ॥ 8 ॥

સન્ધ્યામાતા સતી હંસી મર્દિકા વજ્રિકા પરા ।

દેવમાતા ભગવતી દેવકી કમલાસના ॥ 9 ॥

ત્રિમુખી સપ્તમુખ્યન્યા સુરાસુરવિમર્દિની ।

લમ્બોષ્ટી ચોર્ધ્વકેશી ચ બહુશીર્ષા વૃકોદરી ॥ 10 ॥

રથરેખાહ્વયા પશ્ચાચ્છશિરેખા તથા પરા ।

ગગનવેગા પવનવેગા ચૈવ તતઃ પરમ્ ॥ 11 ॥

અગ્રે ભુવનપાલા સ્યાત્તત્પશ્ચાન્મદનાતુરા ।

અનઙ્ગાનઙ્ગમથના તથૈવાનઙ્ગમેખલા ॥ 12 ॥

અનઙ્ગકુસુમા પશ્ચાદ્વિશ્વરૂપા સુરાદિકા ।

ક્ષયઙ્કરી ભવેચ્છક્તિ રક્ષોભ્યા ચ તતઃ પરમ્ ॥ 13 ॥

સત્યવાદિન્યથ પ્રોક્તા બહુરૂપા શુચિવ્રતા ।

ઉદારાખ્યા ચ વાગીશી ચતુષ્ષષ્ટિમિતાઃ સ્મૃતાઃ ॥ 14 ॥

જ્વલજ્જિહ્વાનનાઃ સર્વાવમન્ત્યો વહ્નિમુલ્બણમ્ ।

જલં પિબામઃ સકલં સંહરામોવિભાવસુમ્ ॥ 15 ॥

પવનં સ્તમ્ભયામોદ્ય ભક્ષયામોઽખિલં જગત્ ।

ઇતિ વાચં સઙ્ગિરતે ક્રોધ સંરક્તલોચનાઃ ॥ 16 ॥

ચાપબાણધરાઃ સર્વાયુદ્ધાયૈવોત્સુકાઃ સદા ।

દંષ્ટ્રા કટકટારાવૈર્બધિરીકૃત દિઙ્મુખાઃ ॥ 17 ॥

પિઙ્ગોર્ધ્વકેશ્યઃ સમ્પ્રોક્તાશ્ચાપબાણકરાઃ સદા ।

શતાક્ષૌહિણિકા સેનાપ્યેકૈકસ્યાઃ પ્રકીર્તિતા ॥ 18 ॥

એકૈક શક્તેઃ સામર્થ્યં લક્ષબ્રહ્માણ્ડનાશને ।

શતાક્ષૌહિણિકાસેના તાદૃશી નૃપ સત્તમ ॥ 19 ॥

કિં ન કુર્યાજ્જગત્યસ્મિન્નશક્યં વક્તુમેવ તત્ ।

સર્વાપિ યુદ્ધસામગ્રી તસ્મિન્સાલે સ્થિતા મુને ॥ 20 ॥

રથાનાં ગણના નાસ્તિ હયાનાં કરિણાં તથા ॥

શસ્ત્રાણાં ગણના તદ્વદ્ગણાનાં ગણના તથા ॥ 21 ॥

પદ્મરાગમયાદગ્રે ગોમેદમણિનિર્મિતઃ ।

દશયોજનદૈર્ઘ્યેણ પ્રાકારો વર્તતે મહાન્ ॥ 22 ॥

ભાસ્વજ્જપાપ્રસૂનાભો મધ્યભૂસ્તસ્ય તાદૃશી ।

ગોમેદકલ્પિતાન્યેવ તદ્વાસિ સદનાનિ ચ ॥ 23 ॥

પક્ષિણઃ સ્તમ્ભવર્યાશ્ચ વૃક્ષાવાપ્યઃ સરાંસિ ચ ।

ગોમેદકલ્પિતા એવ કુઙ્કુમારુણવિગ્રહાઃ ॥ 24 ॥

તન્મધ્યસ્થા મહાદેવ્યો દ્વાત્રિંશચ્છક્તયઃ સ્મૃતાઃ ।

નાના શસ્ત્રપ્રહરણા ગોમેદમણિભૂષિતાઃ ॥ 25 ॥

પ્રત્યેક લોક વાસિન્યઃ પરિવાર્ય સમન્તતઃ ।

ગોમેદસાલે સન્નદ્ધા પિશાચવદના નૃપ ॥ 26 ॥

સ્વર્લોકવાસિભિર્નિત્યં પૂજિતાશ્ચક્રબાહવઃ ।

ક્રોધરક્તેક્ષણા ભિન્ધિ પચ ચ્છિન્ધિ દહેતિ ચ ॥ 27 ॥

વદન્તિ સતતં વાચં યુદ્ધોત્સુકહૃદન્તરાઃ ।

એકૈકસ્યા મહાશક્તેર્દશાક્ષૌહિણિકા મતા ॥ 28 ॥

સેના તત્રાપ્યેકશક્તિર્લક્ષબ્રહ્માણ્ડનાશિની ।

તાદૃશીનાં મહાસેના વર્ણનીયા કથં નૃપ ॥ 29 ॥

રથાનાં નૈવ ગણાના વાહનાનાં તથૈવ ચ ।

સર્વયુદ્ધસમારમ્ભસ્તત્ર દેવ્યા વિરાજતે ॥ 30 ॥

તાસાં નામાનિ વક્ષ્યામિ પાપનાશકરાણિ ચ ।

વિદ્યા હ્રી પુષ્ટ યઃ પ્રજ્ઞા સિનીવાલી કુહૂસ્તથા ॥ 31 ॥

રુદ્રાવીર્યા પ્રભાનન્દા પોષિણી ઋદ્ધિદા શુભા ।

કાલરાત્રિર્મહારાત્રિર્ભદ્રકાલી કપર્દિની ॥ 32 ॥

વિકૃતિર્દણ્ડિમુણ્ડિન્યૌ સેન્દુખણ્ડા શિખણ્ડિની ।

નિશુમ્ભશુમ્ભમથિની મહિષાસુરમર્દિની ॥ 33 ॥

ઇન્દ્રાણી ચૈવ રુદ્રાણી શઙ્કરાર્ધશરીરિણી ।

નારી નારાયણી ચૈવ ત્રિશૂલિન્યપિ પાલિની ॥ 34 ॥

અમ્બિકાહ્લાદિની પશ્ચાદિત્યેવં શક્તયઃ સ્મૃતાઃ ।

યદ્યેતાઃ કુપિતા દેવ્યસ્તદા બ્રહ્માણ્ડનાશનમ્ ॥ 35 ॥

પરાજયો ન ચૈતાસાં કદાચિત્ક્વચિદસ્તિ હિ ।

ગોમેદકમયાદગ્રે સદ્વજ્રમણિનિર્મિતઃ ॥ 36 ॥

દશયોજન તુઙ્ગોઽસૌ ગોપુરદ્વારસંયુતઃ ।

કપાટશૃઙ્ખલાબદ્ધો નવવૃક્ષ સમુજ્જ્વલઃ ॥ 37 ॥

સાલસ્તન્મધ્યભૂમ્યાદિ સર્વં હીરમયં સ્મૃતમ્ ।

ગૃહાણિવીથયો રથ્યા મહામાર્ગાં ગણાનિ ચ ॥ 38 ॥

વૃક્ષાલવાલ તરવઃ સારઙ્ગા અપિ તાદૃશાઃ ।

દીર્ઘિકાશ્રેણયોવાપ્યસ્તડાગાઃ કૂપ સંયુતાઃ ॥ 39 ॥

તત્ર શ્રીભુવનેશ્વર્યા વસન્તિ પરિચારિકાઃ ।

એકૈકા લક્ષદાસીભિઃ સેવિતા મદગર્વિતાઃ ॥ 40 ॥

તાલવૃન્તધરાઃ કાશ્ચિચ્ચષકાઢ્ય કરામ્બુજાઃ ।

કાશ્ચિત્તામ્બૂલપાત્રાણિ ધારયન્ત્યોઽતિગર્વિતાઃ ॥ 41 ॥

કાશ્ચિત્તચ્છત્રધારિણ્યશ્ચામરાણાં વિધારિકાઃ ।

નાના વસ્ત્રધરાઃ કાશ્ચિત્કાશ્ચિત્પુષ્પ કરામ્બુજાઃ ॥ 42 ॥

નાનાદર્શકરાઃ કાશ્ચિત્કાશ્ચિત્કુઙ્કુમલેપનમ્ ।

ધારયન્ત્યઃ કજ્જલં ચ સિન્દૂર ચષકં પરાઃ ॥ 43 ॥

કાશ્ચિચ્ચિત્રક નિર્માત્ર્યઃ પાદ સંવાહને રતાઃ ।

કાશ્ચિત્તુ ભૂષાકારિણ્યો નાના ભૂષાધરાઃ પરાઃ ॥ 44 ॥

પુષ્પભૂષણ નિર્માત્ર્યઃ પુષ્પશૃઙ્ગારકારિકાઃ ।

નાના વિલાસચતુરા બહ્વ્ય એવં વિધાઃ પરાઃ ॥ 45 ॥

નિબદ્ધ પરિધાનીયા યુવત્યઃ સકલા અપિ ।

દેવી કૃપા લેશવશાત્તુચ્છીકૃત જગત્ત્રયાઃ ॥ 46 ॥

એતા દૂત્યઃ સ્મૃતા દેવ્યઃ શૃઙ્ગારમદગર્વિતાઃ ।

તાસાં નામાનિ વક્ષ્યામિ શૃણુ મે નૃપસત્તમ ॥ 47 ॥

અનઙ્ગરૂપા પ્રથમાપ્યનઙ્ગમદના પરા ।

તૃતીયાતુ તતઃ પ્રોક્તા સુન્દરી મદનાતુરા ॥ 48 ॥

તતો ભુવનવેગાસ્યાત્તથા ભુવનપાલિકા ।

સ્યાત્સર્વશિશિરાનઙ્ગવેદનાનઙ્ગમેખલા ॥ 49 ॥

વિદ્યુદ્દામસમાનાઙ્ગ્યઃ ક્વણત્કાઞ્ચીગુણાન્વિતાઃ ।

રણન્મઞ્જીરચરણા બહિરન્તરિતસ્તતઃ ॥ 50 ॥

ધાવમાનાસ્તુ શોભન્તે સર્વા વિદ્યુલ્લતોપમાઃ ।

કુશલાઃ સર્વકાર્યેષુ વેત્રહસ્તાઃ સમન્તતઃ ॥ 51 ॥

અષ્ટદિક્ષુતથૈતાસાં પ્રાકારાદ્બહિરેવ ચ ।

સદનાનિ વિરાજન્તે નાના વાહનહેતિભિઃ ॥ 52 ॥

વજ્રસાલાદગ્રભાગે સાલો વૈદૂર્યનિર્મિતઃ ।

દશયોજનતુઙ્ગોઽસૌ ગોપુરદ્વારભૂષિતઃ ॥ 53 ॥

વૈદૂર્યભૂમિઃ સર્વાપિગૃહાણિ વિવિધાનિ ચ ।

વીથ્યો રથ્યા મહામાર્ગાઃ સર્વે વેદૂર્યનિર્મિતાઃ ॥ 54 ॥

વાપી કૂપ તડાગાશ્ચ સ્રવન્તીનાં તટાનિ ચ ।

વાલુકા ચૈવ સર્વાઽપિ વૈદૂર્યમણિનિર્મિતા ॥ 55 ॥

તત્રાષ્ટદિક્ષુપરિતો બ્રાહ્મ્યાદીનાં ચ મણ્ડલમ્ ।

નિજૈર્ગણૈઃ પરિવૃતં ભ્રાજતે નૃપસત્તમ ॥ 56 ॥

પ્રતિબ્રહ્માણ્ડમાતૃણાં તાઃ સમષ્ટય ઈરિતાઃ ।

બ્રાહ્મી માહેશ્વરી ચૈવ કૌમારી વૈષ્ણવી તથા ॥57 ॥

વારાહી ચ તથેન્દ્રાણી ચામુણ્ડાઃ સપ્તમાતરઃ ।

અષ્ટમી તુ મહાલક્ષ્મીર્નામ્ના પ્રોક્તાસ્તુ માતરઃ ॥ 58 ॥

બ્રહ્મરુદ્રાદિદેવાનાં સમાકારા સ્તુતાઃ સ્મૃતાઃ ।

જગત્કલ્યાણકારિણ્યઃ સ્વસ્વસેનાસમાવૃતાઃ ॥ 59 ॥

તત્સાલસ્ય ચતુર્દ્વાર્ષુ વાહનાનિ મહેશિતુઃ ।

સજ્જાનિ નૃપતે સન્તિ સાલઙ્કારાણિ નિત્યશઃ ॥ 60 ॥

દન્તિનઃ કોટિશો વાહાઃ કોટિશઃ શિબિકાસ્તથા ।

હંસાઃ સિંહાશ્ચ ગરુડા મયૂરા વૃષભાસ્તથા ॥ 61 ॥

તૈર્યુક્તાઃ સ્યન્દનાસ્તદ્વત્કોટિશો નૃપનન્દન ।

પાર્ષ્ણિગ્રાહસમાયુક્તા ધ્વજૈરાકાશચુમ્બિનઃ ॥ 62 ॥

કોટિશસ્તુ વિમાનાનિ નાના ચિહ્નાન્વિતાનિ ચ ।

નાના વાદિત્રયુક્તાનિ મહાધ્વજયુતાનિ ચ ॥ 63 ॥

વૈદૂર્યમણિ સાલસ્યાપ્યગ્રે સાલઃ પરઃ સ્મૃતઃ ।

દશયોજન તુઙ્ગોઽસાવિન્દ્રનીલાશ્મનિર્મિતઃ ॥ 64 ॥

તન્મધ્ય ભૂસ્તથા વીથ્યો મહામાર્ગા ગૃહાણિ ચ ।

વાપી કૂપ તડાગાશ્ચ સર્વે તન્મણિનિર્મિતાઃ ॥ 65 ॥

તત્ર પદ્મ તુ સમ્પ્રોક્તં બહુયોજન વિસ્તૃતમ્ ।

ષોડશારં દીપ્યમાનં સુદર્શનમિવાપરમ્ ॥ 66 ॥

તત્ર ષોડશશક્તીનાં સ્થાનાનિ વિવિધાનિ ચ ।

સર્વોપસ્કરયુક્તાનિ સમૃદ્ધાનિ વસન્તિ હિ ॥ 67 ॥

તાસાં નામાનિ વક્ષ્યામિ શૃણુ મે નૃપસત્તમ ।

કરાલી વિકરાલી ચ તથોમા ચ સરસ્વતી ॥ 68 ॥

શ્રી દુર્ગોષા તથા લક્ષ્મીઃ શ્રુતિશ્ચૈવ સ્મૃતિર્ધૃતિઃ ।

શ્રદ્ધા મેધા મતિઃ કાન્તિરાર્યા ષોડશશક્તયઃ ॥ 69 ॥

નીલજીમૂતસઙ્કાશાઃ કરવાલ કરામ્બુજાઃ ।

સમાઃ ખેટકધારિણ્યો યુદ્ધોપક્રાન્ત માનસાઃ ॥ 70 ॥

સેનાન્યઃ સકલા એતાઃ શ્રીદેવ્યા જગદીશિતુઃ ।

પ્રતિબ્રહ્માણ્ડસંસ્થાનાં શક્તીનાં નાયિકાઃ સ્મૃતાઃ ॥ 71 ॥

બ્રહ્માણ્ડક્ષોભકારિણ્યો દેવી શક્ત્યુપબૃંહિતાઃ ।

નાના રથસમારૂઢા નાના શક્તિભિરન્વિતાઃ ॥ 72 ॥

એતત્પરાક્રમં વક્તું સહસ્રાસ્યોઽપિ ન ક્ષમઃ ।

ઇન્દ્રનીલમહાસાલાદગ્રે તુ બહુવિસ્તૃતઃ ॥ 73 ॥

મુક્તાપ્રાકાર ઉદિતો દશયોજન દૈર્ઘ્યવાન્ ।

મધ્યભૂઃ પૂર્વવત્પ્રોક્તા તન્મધ્યેઽષ્ટદલામ્બુજમ્ ॥ 74 ॥

મુક્તામણિગણાકીર્ણં વિસ્તૃતં તુ સકેસરમ્ ।

તત્ર દેવીસમાકારા દેવ્યાયુધધરાઃ સદા ॥ 75 ॥

સમ્પ્રોક્તા અષ્ટમન્ત્રિણ્યો જગદ્વાર્તાપ્રબોધિકાઃ ।

દેવીસમાનભોગાસ્તા ઇઙ્ગિતજ્ઞાસ્તુપણ્ડિતાઃ ॥ 76 ॥

કુશલાઃ સર્વકાર્યેષુ સ્વામિકાર્યપરાયણાઃ ।

દેવ્યભિપ્રાય બોધ્યસ્તાશ્ચતુરા અતિસુન્દરાઃ ॥ 77 ॥

નાના શક્તિસમાયુક્તાઃ પ્રતિબ્રહ્માણ્ડવર્તિનામ્ ।

પ્રાણિનાં તાઃ સમાચારં જ્ઞાનશક્ત્યાવિદન્તિ ચ ॥ 78 ॥

તાસાં નામાનિ વક્ષ્યામિ મત્તઃ શૃણુ નૃપોત્તમ ।

અનઙ્ગકુસુમા પ્રોક્તાપ્યનઙ્ગકુસુમાતુરા ॥ 79 ॥

અનઙ્ગમદના તદ્વદનઙ્ગમદનાતુરા ।

ભુવનપાલા ગગનવેગા ચૈવ તતઃ પરમ્ ॥ 80 ॥

શશિરેખા ચ ગગનરેખા ચૈવ તતઃ પરમ્ ।

પાશાઙ્કુશવરાભીતિધરા અરુણવિગ્રહાઃ ॥ 81 ॥

વિશ્વસમ્બન્ધિનીં વાર્તાં બોધયન્તિ પ્રતિક્ષણમ્ ।

મુક્તાસાલાદગ્રભાગે મહામારકતો પરઃ ॥ 82 ॥

સાલોત્તમઃ સમુદ્દિષ્ટો દશયોજન દૈર્ઘ્યવાન્ ।

નાના સૌભાગ્યસંયુક્તો નાના ભોગસમન્વિતઃ ॥ 83 ॥

મધ્યભૂસ્તાદૃશી પ્રોક્તા સદનાનિ તથૈવ ચ ।

ષટ્કોણમત્રવિસ્તીર્ણં કોણસ્થા દેવતાઃ શૃણુઃ ॥ 84 ॥

પૂર્વકોણે ચતુર્વક્ત્રો ગાયત્રી સહિતો વિધિઃ ।

કુણ્ડિકાક્ષગુણાભીતિ દણ્ડાયુધધરઃ પરઃ ॥ 85 ॥

તદાયુધધરા દેવી ગાયત્રી પરદેવતા ।

વેદાઃ સર્વે મૂર્તિમન્તઃ શાસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ ॥ 86 ॥

સ્મૃતયશ્ચ પુરાણાનિ મૂર્તિમન્તિ વસન્તિ હિ ।

યે બ્રહ્મવિગ્રહાઃ સન્તિ ગાયત્રીવિગ્રહાશ્ચ યે ॥ 87 ॥

વ્યાહૃતીનાં વિગ્રહાશ્ચ તે નિત્યં તત્ર સન્તિ હિ ।

રક્ષઃ કોણે શઙ્ખચક્રગદામ્બુજ કરામ્બુજા ॥ 88 ॥

સાવિત્રી વર્તતે તત્ર મહાવિષ્ણુશ્ચ તાદૃશઃ ।

યે વિષ્ણુવિગ્રહાઃ સન્તિ મત્સ્યકૂર્માદયોખિલાઃ ॥ 89 ॥

સાવિત્રી વિગ્રહા યે ચ તે સર્વે તત્ર સન્તિ હિ ।

વાયુકોણે પરશ્વક્ષમાલાભયવરાન્વિતઃ ॥ 90 ॥

મહારુદ્રો વર્તતેઽત્ર સરસ્વત્યપિ તાદૃશી ।

યે યે તુ રુદ્રભેદાઃ સ્યુર્દક્ષિણાસ્યાદયો નૃપ ॥ 91 ॥

ગૌરી ભેદાશ્ચ યે સર્વે તે તત્ર નિવસન્તિ હિ ।

ચતુઃષષ્ટ્યાગમા યે ચ યે ચાન્યેપ્યાગમાઃ સ્મૃતાઃ ॥ 92 ॥

તે સર્વે મૂર્તિમન્તશ્ચ તત્ર વૈ નિવસન્તિ હિ ।

અગ્નિકોણે રત્નકુમ્ભં તથા મણિકરણ્ડકમ્ ॥ 93 ॥

દધાનો નિજહસ્તાભ્યાં કુબેરો ધનદાયકઃ ।

નાના વીથી સમાયુક્તો મહાલક્ષ્મીસમન્વિતઃ ॥ 94 ॥

દેવ્યા નિધિપતિસ્ત્વાસ્તે સ્વગુણૈઃ પરિવેષ્ટિતઃ ।

વારુણે તુ મહાકોણે મદનો રતિસંયુતઃ ॥ 95 ॥

પાશાઙ્કુશધનુર્બાણધરો નિત્યં વિરાજતે ।

શૃઙ્ગારમૂર્તિમન્તસ્તુ તત્ર સન્નિહિતાઃ સદા ॥ 96 ॥

ઈશાનકોણે વિઘ્નેશો નિત્યં પુષ્ટિસમન્વિતઃ ।

પાશાઙ્કુશધરો વીરો વિઘ્નહર્તા વિરાજતે ॥ 97 ॥

વિભૂતયો ગણેશસ્ય યાયાઃ સન્તિ નૃપોત્તમ ।

તાઃ સર્વા નિવસન્ત્યત્ર મહૈશ્વર્યસમન્વિતાઃ ॥ 98 ॥

પ્રતિબ્રહ્માણ્ડસંસ્થાનાં બ્રહ્માદીનાં સમષ્ટયઃ ।

એતે બ્રહ્માદયઃ પ્રોક્તાઃ સેવન્તે જગદીશ્વરીમ્ ॥ 99 ॥

મહામારકતસ્યાગ્રે શતયોજન દૈર્ઘ્યવાન્ ।

પ્રવાલશાલોસ્ત્યપરઃ કુઙ્કુમારુણવિગ્રહઃ ॥ 100 ॥

મધ્યભૂસ્તાદૃશી પ્રોક્તા સદનાનિ ચ પૂર્વવત્ ।

તન્મધ્યે પઞ્ચભૂતાનાં સ્વામિન્યઃ પઞ્ચ સન્તિ ચ ॥ 101 ॥

હૃલ્લેખા ગગના રક્તા ચતુર્થી તુ કરાલિકા ।

મહોચ્છુષ્મા પઞ્ચમી ચ પઞ્ચભૂતસમપ્રભાઃ ॥ 102 ॥

પાશાઙ્કુશવરાભીતિધારિણ્યોમિતભૂષણાઃ ।

દેવી સમાનવેષાઢ્યા નવયૌવનગર્વિતાઃ ॥ 103 ॥

પ્રવાલશાલાદગ્રે તુ નવરત્ન વિનિર્મિતઃ ।

બહુયોજનવિસ્તીર્ણો મહાશાલોઽસ્તિ ભૂમિપ ॥ 104 ॥

તત્ર ચામ્નાયદેવીનાં સદનાનિ બહૂન્યપિ ।

નવરત્નમયાન્યેવ તડાગાશ્ચ સરાંસિ ચ ॥ 105 ॥

શ્રીદેવ્યા યેઽવતારાઃ સ્યુસ્તે તત્ર નિવસન્તિ હિ ।

મહાવિદ્યા મહાભેદાઃ સન્તિ તત્રૈવ ભૂમિપ ॥ 106 ॥

નિજાવરણદેવીભિર્નિજભૂષણવાહનૈઃ ।

સર્વદેવ્યો વિરાજન્તે કોટિસૂર્યસમપ્રભાઃ ॥ 107 ॥

સપ્તકોટિ મહામન્ત્રદેવતાઃ સન્તિ તત્ર હિ ।

નવરત્નમયાદગ્રે ચિન્તામણિગૃહં મહત્ ॥ 108 ॥

તત્ર ત્યં વસ્તુ માત્રં તુ ચિન્તામણિ વિનિર્મિતમ્ ।

સૂર્યોદ્ગારોપલૈસ્તદ્વચ્ચન્દ્રોદ્ગારોપલૈસ્તથા ॥ 109 ॥

વિદ્યુત્પ્રભોપલૈઃ સ્તમ્ભાઃ કલ્પિતાસ્તુ સહસ્રશઃ ।

યેષાં પ્રભાભિરન્તસ્થં વસ્તુ કિઞ્ચિન્ન દૃશ્યતે ॥ 110 ॥

ઇતિ શ્રીદેવીભાગવતે મહાપુરાણે દ્વાદશસ્કન્ધે એકાદશોઽધ્યાયઃ ।

Roman (IAST) Transliteration

(śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skandhaṃ, ekādaśo'dhyāyaḥ, maṇidvīpa varṇana - 2)

vyāsa uvāca |

puṣparāgamayādagre kuṅkumāruṇavigrahaḥ |

padmarāgamayaḥ sālo madhye bhūścaivatādṛśī || 1 ||

daśayojanavāndairghye gopuradvārasaṃyutaḥ |

tanmaṇistambhasaṃyuktā maṇḍapāḥ śataśo nṛpa || 2 ||

madhye bhuvisamāsīnāścatuḥṣaṣṭimitāḥ kalāḥ |

nānāyudhadharāvīrā ratnabhūṣaṇabhūṣitāḥ || 3 ||

pratyekalokastāsāṃ tu tattallokasyanāyakāḥ |

samantātpadmarāgasya parivāryasthitāḥ sadā || 4 ||

svasvalokajanairjuṣṭāḥ svasvavāhanahetibhiḥ |

tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu tvaṃ janamejaya || 5 ||

piṅgalākṣī viśālākṣī samṛddhi vṛddhireva ca |

śraddhā svāhā svadhābhikhyā māyā sañjñā vasundharā || 6 ||

trilokadhātrī sāvitrī gāyatrī tridaśeśvarī |

surūpā bahurūpā ca skandamātā'cyutapriyā || 7 ||

vimalā cāmalā tadvadaruṇī punarāruṇī |

prakṛtirvikṛtiḥ sṛṣṭiḥ sthitiḥ saṃhṛtireva ca || 8 ||

sandhyāmātā satī haṃsī mardikā vajrikā parā |

devamātā bhagavatī devakī kamalāsanā || 9 ||

trimukhī saptamukhyanyā surāsuravimardinī |

lamboṣṭī cordhvakeśī ca bahuśīrṣā vṛkodarī || 10 ||

ratharekhāhvayā paścācchaśirekhā tathā parā |

gaganavegā pavanavegā caiva tataḥ param || 11 ||

agre bhuvanapālā syāttatpaścānmadanāturā |

anaṅgānaṅgamathanā tathaivānaṅgamekhalā || 12 ||

anaṅgakusumā paścādviśvarūpā surādikā |

kṣayaṅkarī bhavecchakti rakṣobhyā ca tataḥ param || 13 ||

satyavādinyatha proktā bahurūpā śucivratā |

udārākhyā ca vāgīśī catuṣṣaṣṭimitāḥ smṛtāḥ || 14 ||

jvalajjihvānanāḥ sarvāvamantyo vahnimulbaṇam |

jalaṃ pibāmaḥ sakalaṃ saṃharāmovibhāvasum || 15 ||

pavanaṃ stambhayāmodya bhakṣayāmo'khilaṃ jagat |

iti vācaṃ saṅgirate krodha saṃraktalocanāḥ || 16 ||

cāpabāṇadharāḥ sarvāyuddhāyaivotsukāḥ sadā |

daṃṣṭrā kaṭakaṭārāvairbadhirīkṛta diṅmukhāḥ || 17 ||

piṅgordhvakeśyaḥ samproktāścāpabāṇakarāḥ sadā |

śatākṣauhiṇikā senāpyekaikasyāḥ prakīrtitā || 18 ||

ekaika śakteḥ sāmarthyaṃ lakṣabrahmāṇḍanāśane |

śatākṣauhiṇikāsenā tādṛśī nṛpa sattama || 19 ||

kiṃ na kuryājjagatyasminnaśakyaṃ vaktumeva tat |

sarvāpi yuddhasāmagrī tasminsāle sthitā mune || 20 ||

rathānāṃ gaṇanā nāsti hayānāṃ kariṇāṃ tathā ||

śastrāṇāṃ gaṇanā tadvadgaṇānāṃ gaṇanā tathā || 21 ||

padmarāgamayādagre gomedamaṇinirmitaḥ |

daśayojanadairghyeṇa prākāro vartate mahān || 22 ||

bhāsvajjapāprasūnābho madhyabhūstasya tādṛśī |

gomedakalpitānyeva tadvāsi sadanāni ca || 23 ||

pakṣiṇaḥ stambhavaryāśca vṛkṣāvāpyaḥ sarāṃsi ca |

gomedakalpitā eva kuṅkumāruṇavigrahāḥ || 24 ||

tanmadhyasthā mahādevyo dvātriṃśacchaktayaḥ smṛtāḥ |

nānā śastrapraharaṇā gomedamaṇibhūṣitāḥ || 25 ||

pratyeka loka vāsinyaḥ parivārya samantataḥ |

gomedasāle sannaddhā piśācavadanā nṛpa || 26 ||

svarlokavāsibhirnityaṃ pūjitāścakrabāhavaḥ |

krodharaktekṣaṇā bhindhi paca cchindhi daheti ca || 27 ||

vadanti satataṃ vācaṃ yuddhotsukahṛdantarāḥ |

ekaikasyā mahāśakterdaśākṣauhiṇikā matā || 28 ||

senā tatrāpyekaśaktirlakṣabrahmāṇḍanāśinī |

tādṛśīnāṃ mahāsenā varṇanīyā kathaṃ nṛpa || 29 ||

rathānāṃ naiva gaṇānā vāhanānāṃ tathaiva ca |

sarvayuddhasamārambhastatra devyā virājate || 30 ||

tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi pāpanāśakarāṇi ca |

vidyā hrī puṣṭa yaḥ prajñā sinīvālī kuhūstathā || 31 ||

rudrāvīryā prabhānandā poṣiṇī ṛddhidā śubhā |

kālarātrirmahārātrirbhadrakālī kapardinī || 32 ||

vikṛtirdaṇḍimuṇḍinyau sendukhaṇḍā śikhaṇḍinī |

niśumbhaśumbhamathinī mahiṣāsuramardinī || 33 ||

indrāṇī caiva rudrāṇī śaṅkarārdhaśarīriṇī |

nārī nārāyaṇī caiva triśūlinyapi pālinī || 34 ||

ambikāhlādinī paścādityevaṃ śaktayaḥ smṛtāḥ |

yadyetāḥ kupitā devyastadā brahmāṇḍanāśanam || 35 ||

parājayo na caitāsāṃ kadācitkvacidasti hi |

gomedakamayādagre sadvajramaṇinirmitaḥ || 36 ||

daśayojana tuṅgo'sau gopuradvārasaṃyutaḥ |

kapāṭaśṛṅkhalābaddho navavṛkṣa samujjvalaḥ || 37 ||

sālastanmadhyabhūmyādi sarvaṃ hīramayaṃ smṛtam |

gṛhāṇivīthayo rathyā mahāmārgāṃ gaṇāni ca || 38 ||

vṛkṣālavāla taravaḥ sāraṅgā api tādṛśāḥ |

dīrghikāśreṇayovāpyastaḍāgāḥ kūpa saṃyutāḥ || 39 ||

tatra śrībhuvaneśvaryā vasanti paricārikāḥ |

ekaikā lakṣadāsībhiḥ sevitā madagarvitāḥ || 40 ||

tālavṛntadharāḥ kāściccaṣakāḍhya karāmbujāḥ |

kāścittāmbūlapātrāṇi dhārayantyo'tigarvitāḥ || 41 ||

kāścittacchatradhāriṇyaścāmarāṇāṃ vidhārikāḥ |

nānā vastradharāḥ kāścitkāścitpuṣpa karāmbujāḥ || 42 ||

nānādarśakarāḥ kāścitkāścitkuṅkumalepanam |

dhārayantyaḥ kajjalaṃ ca sindūra caṣakaṃ parāḥ || 43 ||

kāściccitraka nirmātryaḥ pāda saṃvāhane ratāḥ |

kāścittu bhūṣākāriṇyo nānā bhūṣādharāḥ parāḥ || 44 ||

puṣpabhūṣaṇa nirmātryaḥ puṣpaśṛṅgārakārikāḥ |

nānā vilāsacaturā bahvya evaṃ vidhāḥ parāḥ || 45 ||

nibaddha paridhānīyā yuvatyaḥ sakalā api |

devī kṛpā leśavaśāttucchīkṛta jagattrayāḥ || 46 ||

etā dūtyaḥ smṛtā devyaḥ śṛṅgāramadagarvitāḥ |

tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu me nṛpasattama || 47 ||

anaṅgarūpā prathamāpyanaṅgamadanā parā |

tṛtīyātu tataḥ proktā sundarī madanāturā || 48 ||

tato bhuvanavegāsyāttathā bhuvanapālikā |

syātsarvaśiśirānaṅgavedanānaṅgamekhalā || 49 ||

vidyuddāmasamānāṅgyaḥ kvaṇatkāñcīguṇānvitāḥ |

raṇanmañjīracaraṇā bahirantaritastataḥ || 50 ||

dhāvamānāstu śobhante sarvā vidyullatopamāḥ |

kuśalāḥ sarvakāryeṣu vetrahastāḥ samantataḥ || 51 ||

aṣṭadikṣutathaitāsāṃ prākārādbahireva ca |

sadanāni virājante nānā vāhanahetibhiḥ || 52 ||

vajrasālādagrabhāge sālo vaidūryanirmitaḥ |

daśayojanatuṅgo'sau gopuradvārabhūṣitaḥ || 53 ||

vaidūryabhūmiḥ sarvāpigṛhāṇi vividhāni ca |

vīthyo rathyā mahāmārgāḥ sarve vedūryanirmitāḥ || 54 ||

vāpī kūpa taḍāgāśca sravantīnāṃ taṭāni ca |

vālukā caiva sarvā'pi vaidūryamaṇinirmitā || 55 ||

tatrāṣṭadikṣuparito brāhmyādīnāṃ ca maṇḍalam |

nijairgaṇaiḥ parivṛtaṃ bhrājate nṛpasattama || 56 ||

pratibrahmāṇḍamātṛṇāṃ tāḥ samaṣṭaya īritāḥ |

brāhmī māheśvarī caiva kaumārī vaiṣṇavī tathā ||57 ||

vārāhī ca tathendrāṇī cāmuṇḍāḥ saptamātaraḥ |

aṣṭamī tu mahālakṣmīrnāmnā proktāstu mātaraḥ || 58 ||

brahmarudrādidevānāṃ samākārā stutāḥ smṛtāḥ |

jagatkalyāṇakāriṇyaḥ svasvasenāsamāvṛtāḥ || 59 ||

tatsālasya caturdvārṣu vāhanāni maheśituḥ |

sajjāni nṛpate santi sālaṅkārāṇi nityaśaḥ || 60 ||

dantinaḥ koṭiśo vāhāḥ koṭiśaḥ śibikāstathā |

haṃsāḥ siṃhāśca garuḍā mayūrā vṛṣabhāstathā || 61 ||

tairyuktāḥ syandanāstadvatkoṭiśo nṛpanandana |

pārṣṇigrāhasamāyuktā dhvajairākāśacumbinaḥ || 62 ||

koṭiśastu vimānāni nānā cihnānvitāni ca |

nānā vāditrayuktāni mahādhvajayutāni ca || 63 ||

vaidūryamaṇi sālasyāpyagre sālaḥ paraḥ smṛtaḥ |

daśayojana tuṅgo'sāvindranīlāśmanirmitaḥ || 64 ||

tanmadhya bhūstathā vīthyo mahāmārgā gṛhāṇi ca |

vāpī kūpa taḍāgāśca sarve tanmaṇinirmitāḥ || 65 ||

tatra padma tu samproktaṃ bahuyojana vistṛtam |

ṣoḍaśāraṃ dīpyamānaṃ sudarśanamivāparam || 66 ||

tatra ṣoḍaśaśaktīnāṃ sthānāni vividhāni ca |

sarvopaskarayuktāni samṛddhāni vasanti hi || 67 ||

tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu me nṛpasattama |

karālī vikarālī ca tathomā ca sarasvatī || 68 ||

śrī durgoṣā tathā lakṣmīḥ śrutiścaiva smṛtirdhṛtiḥ |

śraddhā medhā matiḥ kāntirāryā ṣoḍaśaśaktayaḥ || 69 ||

nīlajīmūtasaṅkāśāḥ karavāla karāmbujāḥ |

samāḥ kheṭakadhāriṇyo yuddhopakrānta mānasāḥ || 70 ||

senānyaḥ sakalā etāḥ śrīdevyā jagadīśituḥ |

pratibrahmāṇḍasaṃsthānāṃ śaktīnāṃ nāyikāḥ smṛtāḥ || 71 ||

brahmāṇḍakṣobhakāriṇyo devī śaktyupabṛṃhitāḥ |

nānā rathasamārūḍhā nānā śaktibhiranvitāḥ || 72 ||

etatparākramaṃ vaktuṃ sahasrāsyo'pi na kṣamaḥ |

indranīlamahāsālādagre tu bahuvistṛtaḥ || 73 ||

muktāprākāra udito daśayojana dairghyavān |

madhyabhūḥ pūrvavatproktā tanmadhye'ṣṭadalāmbujam || 74 ||

muktāmaṇigaṇākīrṇaṃ vistṛtaṃ tu sakesaram |

tatra devīsamākārā devyāyudhadharāḥ sadā || 75 ||

samproktā aṣṭamantriṇyo jagadvārtāprabodhikāḥ |

devīsamānabhogāstā iṅgitajñāstupaṇḍitāḥ || 76 ||

kuśalāḥ sarvakāryeṣu svāmikāryaparāyaṇāḥ |

devyabhiprāya bodhyastāścaturā atisundarāḥ || 77 ||

nānā śaktisamāyuktāḥ pratibrahmāṇḍavartinām |

prāṇināṃ tāḥ samācāraṃ jñānaśaktyāvidanti ca || 78 ||

tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi mattaḥ śṛṇu nṛpottama |

anaṅgakusumā proktāpyanaṅgakusumāturā || 79 ||

anaṅgamadanā tadvadanaṅgamadanāturā |

bhuvanapālā gaganavegā caiva tataḥ param || 80 ||

śaśirekhā ca gaganarekhā caiva tataḥ param |

pāśāṅkuśavarābhītidharā aruṇavigrahāḥ || 81 ||

viśvasambandhinīṃ vārtāṃ bodhayanti pratikṣaṇam |

muktāsālādagrabhāge mahāmārakato paraḥ || 82 ||

sālottamaḥ samuddiṣṭo daśayojana dairghyavān |

nānā saubhāgyasaṃyukto nānā bhogasamanvitaḥ || 83 ||

madhyabhūstādṛśī proktā sadanāni tathaiva ca |

ṣaṭkoṇamatravistīrṇaṃ koṇasthā devatāḥ śṛṇuḥ || 84 ||

pūrvakoṇe caturvaktro gāyatrī sahito vidhiḥ |

kuṇḍikākṣaguṇābhīti daṇḍāyudhadharaḥ paraḥ || 85 ||

tadāyudhadharā devī gāyatrī paradevatā |

vedāḥ sarve mūrtimantaḥ śāstrāṇi vividhāni ca || 86 ||

smṛtayaśca purāṇāni mūrtimanti vasanti hi |

ye brahmavigrahāḥ santi gāyatrīvigrahāśca ye || 87 ||

vyāhṛtīnāṃ vigrahāśca te nityaṃ tatra santi hi |

rakṣaḥ koṇe śaṅkhacakragadāmbuja karāmbujā || 88 ||

sāvitrī vartate tatra mahāviṣṇuśca tādṛśaḥ |

ye viṣṇuvigrahāḥ santi matsyakūrmādayokhilāḥ || 89 ||

sāvitrī vigrahā ye ca te sarve tatra santi hi |

vāyukoṇe paraśvakṣamālābhayavarānvitaḥ || 90 ||

mahārudro vartate'tra sarasvatyapi tādṛśī |

ye ye tu rudrabhedāḥ syurdakṣiṇāsyādayo nṛpa || 91 ||

gaurī bhedāśca ye sarve te tatra nivasanti hi |

catuḥṣaṣṭyāgamā ye ca ye cānyepyāgamāḥ smṛtāḥ || 92 ||

te sarve mūrtimantaśca tatra vai nivasanti hi |

agnikoṇe ratnakumbhaṃ tathā maṇikaraṇḍakam || 93 ||

dadhāno nijahastābhyāṃ kubero dhanadāyakaḥ |

nānā vīthī samāyukto mahālakṣmīsamanvitaḥ || 94 ||

devyā nidhipatistvāste svaguṇaiḥ pariveṣṭitaḥ |

vāruṇe tu mahākoṇe madano ratisaṃyutaḥ || 95 ||

pāśāṅkuśadhanurbāṇadharo nityaṃ virājate |

śṛṅgāramūrtimantastu tatra sannihitāḥ sadā || 96 ||

īśānakoṇe vighneśo nityaṃ puṣṭisamanvitaḥ |

pāśāṅkuśadharo vīro vighnahartā virājate || 97 ||

vibhūtayo gaṇeśasya yāyāḥ santi nṛpottama |

tāḥ sarvā nivasantyatra mahaiśvaryasamanvitāḥ || 98 ||

pratibrahmāṇḍasaṃsthānāṃ brahmādīnāṃ samaṣṭayaḥ |

ete brahmādayaḥ proktāḥ sevante jagadīśvarīm || 99 ||

mahāmārakatasyāgre śatayojana dairghyavān |

pravālaśālostyaparaḥ kuṅkumāruṇavigrahaḥ || 100 ||

madhyabhūstādṛśī proktā sadanāni ca pūrvavat |

tanmadhye pañcabhūtānāṃ svāminyaḥ pañca santi ca || 101 ||

hṛllekhā gaganā raktā caturthī tu karālikā |

mahocchuṣmā pañcamī ca pañcabhūtasamaprabhāḥ || 102 ||

pāśāṅkuśavarābhītidhāriṇyomitabhūṣaṇāḥ |

devī samānaveṣāḍhyā navayauvanagarvitāḥ || 103 ||

pravālaśālādagre tu navaratna vinirmitaḥ |

bahuyojanavistīrṇo mahāśālo'sti bhūmipa || 104 ||

tatra cāmnāyadevīnāṃ sadanāni bahūnyapi |

navaratnamayānyeva taḍāgāśca sarāṃsi ca || 105 ||

śrīdevyā ye'vatārāḥ syuste tatra nivasanti hi |

mahāvidyā mahābhedāḥ santi tatraiva bhūmipa || 106 ||

nijāvaraṇadevībhirnijabhūṣaṇavāhanaiḥ |

sarvadevyo virājante koṭisūryasamaprabhāḥ || 107 ||

saptakoṭi mahāmantradevatāḥ santi tatra hi |

navaratnamayādagre cintāmaṇigṛhaṃ mahat || 108 ||

tatra tyaṃ vastu mātraṃ tu cintāmaṇi vinirmitam |

sūryodgāropalaistadvaccandrodgāropalaistathā || 109 ||

vidyutprabhopalaiḥ stambhāḥ kalpitāstu sahasraśaḥ |

yeṣāṃ prabhābhirantasthaṃ vastu kiñcinna dṛśyate || 110 ||

iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe dvādaśaskandhe ekādaśo'dhyāyaḥ |