ਭੀष੍ਮ ਉਵਾਚ ।
ਇਤਿ ਮਤਿਰੁਪਕਲ੍ਪਿਤਾ ਵਿਤृष੍ਣਾ
ਭਗਵਤਿ ਸਾਤ੍ਵਤਪੁਙ੍ਗਵੇ ਵਿਭੂਮ੍ਨਿ ।
ਸ੍ਵਸੁਖਮੁਪਗਤੇ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਵਿਹਰ੍ਤੁਂ
ਪ੍ਰਕृਤਿਮੁਪੇਯੁषਿ ਯਦ੍ਭਵਪ੍ਰਵਾਹਃ ॥ 1 ॥
ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਕਮਨਂ ਤਮਾਲਵਰ੍ਣਂ
ਰਵਿਕਰਗੌਰਵਰਾਮ੍ਬਰਂ ਦਧਾਨੇ ।
ਵਪੁਰਲਕਕੁਲਾਵृਤਾਨਨਾਬ੍ਜਂ
ਵਿਜਯਸਖੇ ਰਤਿਰਸ੍ਤੁ ਮੇऽਨਵਦ੍ਯਾ ॥ 2 ॥
ਯੁਧਿ ਤੁਰਗਰਜੋਵਿਧੂਮ੍ਰਵਿष੍ਵਕ੍
ਕਚਲੁਲਿਤਸ਼੍ਰਮਵਾਰ੍ਯਲਙ੍ਕृਤਾਸ੍ਯੇ ।
ਮਮ ਨਿਸ਼ਿਤਸ਼ਰੈਰ੍ਵਿਭਿਦ੍ਯਮਾਨ
ਤ੍ਵਚਿ ਵਿਲਸਤ੍ਕਵਚੇऽਸ੍ਤੁ ਕृष੍ਣ ਆਤ੍ਮਾ ॥ 3 ॥
ਸਪਦਿ ਸਖਿਵਚੋ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ
ਨਿਜਪਰਯੋਰ੍ਬਲਯੋ ਰਥਂ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ।
ਸ੍ਥਿਤਵਤਿ ਪਰਸੈਨਿਕਾਯੁਰਕ੍ष੍ਣਾ
ਹृਤਵਤਿ ਪਾਰ੍ਥਸਖੇ ਰਤਿਰ੍ਮਮਾਸ੍ਤੁ ॥ 4 ॥
ਵ੍ਯਵਹਿਤ ਪृਥਨਾਮੁਖਂ ਨਿਰੀਕ੍ष੍ਯ
ਸ੍ਵਜਨਵਧਾਦ੍ਵਿਮੁਖਸ੍ਯ ਦੋषਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ।
ਕੁਮਤਿਮਹਰਦਾਤ੍ਮਵਿਦ੍ਯਯਾ ਯ-
-ਸ਼੍ਚਰਣਰਤਿਃ ਪਰਮਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਮੇऽਸ੍ਤੁ ॥ 5 ॥
ਸ੍ਵਨਿਗਮਮਪਹਾਯ ਮਤ੍ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਂ
ऋਤਮਧਿਕਰ੍ਤੁਮਵਪ੍ਲੁਤੋ ਰਥਸ੍ਥਃ ।
ਧृਤਰਥਚਰਣੋऽਭ੍ਯਯਾਚ੍ਚਲਦ੍ਗੁਃ
ਹਰਿਰਿਵ ਹਨ੍ਤੁਮਿਭਂ ਗਤੋਤ੍ਤਰੀਯਃ ॥ 6 ॥
ਸ਼ਿਤਵਿਸ਼ਿਖਹਤੋ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਦਂਸ਼ਃ
ਕ੍षਤਜਪਰਿਪ੍ਲੁਤ ਆਤਤਾਯਿਨੋ ਮੇ ।
ਪ੍ਰਸਭਮਭਿਸਸਾਰ ਮਦ੍ਵਧਾਰ੍ਥਂ
ਸ ਭਵਤੁ ਮੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਗਤਿਰ੍ਮੁਕੁਨ੍ਦਃ ॥ 7 ॥
ਵਿਜਯਰਥਕੁਟੁਮ੍ਬ ਆਤ੍ਤਤੋਤ੍ਰੇ
ਧृਤਹਯਰਸ਼੍ਮਿਨਿ ਤਚ੍ਛ੍ਰਿਯੇਕ੍षਣੀਯੇ ।
ਭਗਵਤਿ ਰਤਿਰਸ੍ਤੁ ਮੇ ਮੁਮੂਰ੍षੋਃ
ਯਮਿਹ ਨਿਰੀਕ੍ष੍ਯ ਹਤਾਃ ਗਤਾਃ ਸਰੂਪਮ੍ ॥ 8 ॥
ਲਲਿਤ ਗਤਿ ਵਿਲਾਸ ਵਲ੍ਗੁਹਾਸ
ਪ੍ਰਣਯ ਨਿਰੀਕ੍षਣ ਕਲ੍ਪਿਤੋਰੁਮਾਨਾਃ ।
ਕृਤਮਨੁਕृਤਵਤ੍ਯ ਉਨ੍ਮਦਾਨ੍ਧਾਃ
ਪ੍ਰਕृਤਿਮਗਨ੍ ਕਿਲ ਯਸ੍ਯ ਗੋਪਵਧ੍ਵਃ ॥ 9 ॥
ਮੁਨਿਗਣਨृਪਵਰ੍ਯਸਙ੍ਕੁਲੇऽਨ੍ਤਃ
ਸਦਸਿ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਰਾਜਸੂਯ ਏषਾਮ੍ ।
ਅਰ੍ਹਣਮੁਪਪੇਦ ਈਕ੍षਣੀਯੋ
ਮਮ ਦृਸ਼ਿਗੋਚਰ ਏष ਆਵਿਰਾਤ੍ਮਾ ॥ 10 ॥
ਤਮਿਮਮਹਮਜਂ ਸ਼ਰੀਰਭਾਜਾਂ
ਹृਦਿ ਹृਦਿ ਧਿष੍ਟਿਤਮਾਤ੍ਮਕਲ੍ਪਿਤਾਨਾਮ੍ ।
ਪ੍ਰਤਿਦृਸ਼ਮਿਵ ਨੈਕਧਾऽਰ੍ਕਮੇਕਂ
ਸਮਧਿਗਤੋऽਸ੍ਮਿ ਵਿਧੂਤਭੇਦਮੋਹਃ ॥ 11 ॥
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਨਵਮੋऽਧ੍ਯਾਯੇ ਭੀष੍ਮਕृਤ ਭਗਵਤ੍ ਸ੍ਤੁਤਿਃ ।
Roman (IAST) Transliteration
bhīṣma uvāca |
iti matirupakalpitā vitṛṣṇā
bhagavati sātvatapuṅgave vibhūmni |
svasukhamupagate kvacidvihartuṃ
prakṛtimupeyuṣi yadbhavapravāhaḥ || 1 ||
tribhuvanakamanaṃ tamālavarṇaṃ
ravikaragauravarāmbaraṃ dadhāne |
vapuralakakulāvṛtānanābjaṃ
vijayasakhe ratirastu me'navadyā || 2 ||
yudhi turagarajovidhūmraviṣvak
kacalulitaśramavāryalaṅkṛtāsye |
mama niśitaśarairvibhidyamāna
tvaci vilasatkavace'stu kṛṣṇa ātmā || 3 ||
sapadi sakhivaco niśamya madhye
nijaparayorbalayo rathaṃ niveśya |
sthitavati parasainikāyurakṣṇā
hṛtavati pārthasakhe ratirmamāstu || 4 ||
vyavahita pṛthanāmukhaṃ nirīkṣya
svajanavadhādvimukhasya doṣabuddhyā |
kumatimaharadātmavidyayā ya-
-ścaraṇaratiḥ paramasya tasya me'stu || 5 ||
svanigamamapahāya matpratijñāṃ
ṛtamadhikartumavapluto rathasthaḥ |
dhṛtarathacaraṇo'bhyayāccaladguḥ
haririva hantumibhaṃ gatottarīyaḥ || 6 ||
śitaviśikhahato viśīrṇadaṃśaḥ
kṣatajaparipluta ātatāyino me |
prasabhamabhisasāra madvadhārthaṃ
sa bhavatu me bhagavān gatirmukundaḥ || 7 ||
vijayarathakuṭumba āttatotre
dhṛtahayaraśmini tacchriyekṣaṇīye |
bhagavati ratirastu me mumūrṣoḥ
yamiha nirīkṣya hatāḥ gatāḥ sarūpam || 8 ||
lalita gati vilāsa valguhāsa
praṇaya nirīkṣaṇa kalpitorumānāḥ |
kṛtamanukṛtavatya unmadāndhāḥ
prakṛtimagan kila yasya gopavadhvaḥ || 9 ||
munigaṇanṛpavaryasaṅkule'ntaḥ
sadasi yudhiṣṭhirarājasūya eṣām |
arhaṇamupapeda īkṣaṇīyo
mama dṛśigocara eṣa āvirātmā || 10 ||
tamimamahamajaṃ śarīrabhājāṃ
hṛdi hṛdi dhiṣṭitamātmakalpitānām |
pratidṛśamiva naikadhā'rkamekaṃ
samadhigato'smi vidhūtabhedamohaḥ || 11 ||
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe prathamaskandhe navamo'dhyāye bhīṣmakṛta bhagavat stutiḥ |
Sanskrit — Devanagari (original)
भीष्म उवाच ।
इति मतिरुपकल्पिता वितृष्णा
भगवति सात्वतपुङ्गवे विभूम्नि ।
स्वसुखमुपगते क्वचिद्विहर्तुं
प्रकृतिमुपेयुषि यद्भवप्रवाहः ॥ 1 ॥
त्रिभुवनकमनं तमालवर्णं
रविकरगौरवराम्बरं दधाने ।
वपुरलककुलावृताननाब्जं
विजयसखे रतिरस्तु मेऽनवद्या ॥ 2 ॥
युधि तुरगरजोविधूम्रविष्वक्
कचलुलितश्रमवार्यलङ्कृतास्ये ।
मम निशितशरैर्विभिद्यमान
त्वचि विलसत्कवचेऽस्तु कृष्ण आत्मा ॥ 3 ॥
सपदि सखिवचो निशम्य मध्ये
निजपरयोर्बलयो रथं निवेश्य ।
स्थितवति परसैनिकायुरक्ष्णा
हृतवति पार्थसखे रतिर्ममास्तु ॥ 4 ॥
व्यवहित पृथनामुखं निरीक्ष्य
स्वजनवधाद्विमुखस्य दोषबुद्ध्या ।
कुमतिमहरदात्मविद्यया य-
-श्चरणरतिः परमस्य तस्य मेऽस्तु ॥ 5 ॥
स्वनिगममपहाय मत्प्रतिज्ञां
ऋतमधिकर्तुमवप्लुतो रथस्थः ।
धृतरथचरणोऽभ्ययाच्चलद्गुः
हरिरिव हन्तुमिभं गतोत्तरीयः ॥ 6 ॥
शितविशिखहतो विशीर्णदंशः
क्षतजपरिप्लुत आततायिनो मे ।
प्रसभमभिससार मद्वधार्थं
स भवतु मे भगवान् गतिर्मुकुन्दः ॥ 7 ॥
विजयरथकुटुम्ब आत्ततोत्रे
धृतहयरश्मिनि तच्छ्रियेक्षणीये ।
भगवति रतिरस्तु मे मुमूर्षोः
यमिह निरीक्ष्य हताः गताः सरूपम् ॥ 8 ॥
ललित गति विलास वल्गुहास
प्रणय निरीक्षण कल्पितोरुमानाः ।
कृतमनुकृतवत्य उन्मदान्धाः
प्रकृतिमगन् किल यस्य गोपवध्वः ॥ 9 ॥
मुनिगणनृपवर्यसङ्कुलेऽन्तः
सदसि युधिष्ठिरराजसूय एषाम् ।
अर्हणमुपपेद ईक्षणीयो
मम दृशिगोचर एष आविरात्मा ॥ 10 ॥
तमिममहमजं शरीरभाजां
हृदि हृदि धिष्टितमात्मकल्पितानाम् ।
प्रतिदृशमिव नैकधाऽर्कमेकं
समधिगतोऽस्मि विधूतभेदमोहः ॥ 11 ॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे प्रथमस्कन्धे नवमोऽध्याये भीष्मकृत भगवत् स्तुतिः ।
bhīṣma uvāca |
iti matirupakalpitā vitṛṣṇā
bhagavati sātvatapuṅgave vibhūmni |
svasukhamupagate kvacidvihartuṃ
prakṛtimupeyuṣi yadbhavapravāhaḥ || 1 ||
tribhuvanakamanaṃ tamālavarṇaṃ
ravikaragauravarāmbaraṃ dadhāne |
vapuralakakulāvṛtānanābjaṃ
vijayasakhe ratirastu me'navadyā || 2 ||
yudhi turagarajovidhūmraviṣvak
kacalulitaśramavāryalaṅkṛtāsye |
mama niśitaśarairvibhidyamāna
tvaci vilasatkavace'stu kṛṣṇa ātmā || 3 ||
sapadi sakhivaco niśamya madhye
nijaparayorbalayo rathaṃ niveśya |
sthitavati parasainikāyurakṣṇā
hṛtavati pārthasakhe ratirmamāstu || 4 ||
vyavahita pṛthanāmukhaṃ nirīkṣya
svajanavadhādvimukhasya doṣabuddhyā |
kumatimaharadātmavidyayā ya-
-ścaraṇaratiḥ paramasya tasya me'stu || 5 ||
svanigamamapahāya matpratijñāṃ
ṛtamadhikartumavapluto rathasthaḥ |
dhṛtarathacaraṇo'bhyayāccaladguḥ
haririva hantumibhaṃ gatottarīyaḥ || 6 ||
śitaviśikhahato viśīrṇadaṃśaḥ
kṣatajaparipluta ātatāyino me |
prasabhamabhisasāra madvadhārthaṃ
sa bhavatu me bhagavān gatirmukundaḥ || 7 ||
vijayarathakuṭumba āttatotre
dhṛtahayaraśmini tacchriyekṣaṇīye |
bhagavati ratirastu me mumūrṣoḥ
yamiha nirīkṣya hatāḥ gatāḥ sarūpam || 8 ||
lalita gati vilāsa valguhāsa
praṇaya nirīkṣaṇa kalpitorumānāḥ |
kṛtamanukṛtavatya unmadāndhāḥ
prakṛtimagan kila yasya gopavadhvaḥ || 9 ||
munigaṇanṛpavaryasaṅkule'ntaḥ
sadasi yudhiṣṭhirarājasūya eṣām |
arhaṇamupapeda īkṣaṇīyo
mama dṛśigocara eṣa āvirātmā || 10 ||
tamimamahamajaṃ śarīrabhājāṃ
hṛdi hṛdi dhiṣṭitamātmakalpitānām |
pratidṛśamiva naikadhā'rkamekaṃ
samadhigato'smi vidhūtabhedamohaḥ || 11 ||
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe prathamaskandhe navamo'dhyāye bhīṣmakṛta bhagavat stutiḥ |
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.