ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ ।
ଇତି ମତିରୁପକଲ୍ପିତା ଵିତୃଷ୍ଣା
ଭଗଵତି ସାତ୍ଵତପୁଙ୍ଗଵେ ଵିଭୂମ୍ନି ।
ସ୍ଵସୁଖମୁପଗତେ କ୍ଵଚିଦ୍ଵିହର୍ତୁଂ
ପ୍ରକୃତିମୁପେଯୁଷି ଯଦ୍ଭଵପ୍ରଵାହଃ ॥ 1 ॥
ତ୍ରିଭୁଵନକମନଂ ତମାଲଵର୍ଣଂ
ରଵିକରଗୌରଵରାମ୍ବରଂ ଦଧାନେ ।
ଵପୁରଲକକୁଲାଵୃତାନନାବ୍ଜଂ
ଵିଜଯସଖେ ରତିରସ୍ତୁ ମେଽନଵଦ୍ଯା ॥ 2 ॥
ଯୁଧି ତୁରଗରଜୋଵିଧୂମ୍ରଵିଷ୍ଵକ୍
କଚଲୁଲିତଶ୍ରମଵାର୍ଯଲଙ୍କୃତାସ୍ଯେ ।
ମମ ନିଶିତଶରୈର୍ଵିଭିଦ୍ଯମାନ
ତ୍ଵଚି ଵିଲସତ୍କଵଚେଽସ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ଆତ୍ମା ॥ 3 ॥
ସପଦି ସଖିଵଚୋ ନିଶମ୍ଯ ମଧ୍ଯେ
ନିଜପରଯୋର୍ବଲଯୋ ରଥଂ ନିଵେଶ୍ଯ ।
ସ୍ଥିତଵତି ପରସୈନିକାଯୁରକ୍ଷ୍ଣା
ହୃତଵତି ପାର୍ଥସଖେ ରତିର୍ମମାସ୍ତୁ ॥ 4 ॥
ଵ୍ଯଵହିତ ପୃଥନାମୁଖଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ
ସ୍ଵଜନଵଧାଦ୍ଵିମୁଖସ୍ଯ ଦୋଷବୁଦ୍ଧ୍ଯା ।
କୁମତିମହରଦାତ୍ମଵିଦ୍ଯଯା ଯ-
-ଶ୍ଚରଣରତିଃ ପରମସ୍ଯ ତସ୍ଯ ମେଽସ୍ତୁ ॥ 5 ॥
ସ୍ଵନିଗମମପହାଯ ମତ୍ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ
ଋତମଧିକର୍ତୁମଵପ୍ଲୁତୋ ରଥସ୍ଥଃ ।
ଧୃତରଥଚରଣୋଽଭ୍ଯଯାଚ୍ଚଲଦ୍ଗୁଃ
ହରିରିଵ ହନ୍ତୁମିଭଂ ଗତୋତ୍ତରୀଯଃ ॥ 6 ॥
ଶିତଵିଶିଖହତୋ ଵିଶୀର୍ଣଦଂଶଃ
କ୍ଷତଜପରିପ୍ଲୁତ ଆତତାଯିନୋ ମେ ।
ପ୍ରସଭମଭିସସାର ମଦ୍ଵଧାର୍ଥଂ
ସ ଭଵତୁ ମେ ଭଗଵାନ୍ ଗତିର୍ମୁକୁନ୍ଦଃ ॥ 7 ॥
ଵିଜଯରଥକୁଟୁମ୍ବ ଆତ୍ତତୋତ୍ରେ
ଧୃତହଯରଶ୍ମିନି ତଚ୍ଛ୍ରିଯେକ୍ଷଣୀଯେ ।
ଭଗଵତି ରତିରସ୍ତୁ ମେ ମୁମୂର୍ଷୋଃ
ଯମିହ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ହତାଃ ଗତାଃ ସରୂପମ୍ ॥ 8 ॥
ଲଲିତ ଗତି ଵିଲାସ ଵଲ୍ଗୁହାସ
ପ୍ରଣଯ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲ୍ପିତୋରୁମାନାଃ ।
କୃତମନୁକୃତଵତ୍ଯ ଉନ୍ମଦାନ୍ଧାଃ
ପ୍ରକୃତିମଗନ୍ କିଲ ଯସ୍ଯ ଗୋପଵଧ୍ଵଃ ॥ 9 ॥
ମୁନିଗଣନୃପଵର୍ଯସଙ୍କୁଲେଽନ୍ତଃ
ସଦସି ଯୁଧିଷ୍ଠିରରାଜସୂଯ ଏଷାମ୍ ।
ଅର୍ହଣମୁପପେଦ ଈକ୍ଷଣୀଯୋ
ମମ ଦୃଶିଗୋଚର ଏଷ ଆଵିରାତ୍ମା ॥ 10 ॥
ତମିମମହମଜଂ ଶରୀରଭାଜାଂ
ହୃଦି ହୃଦି ଧିଷ୍ଟିତମାତ୍ମକଲ୍ପିତାନାମ୍ ।
ପ୍ରତିଦୃଶମିଵ ନୈକଧାଽର୍କମେକଂ
ସମଧିଗତୋଽସ୍ମି ଵିଧୂତଭେଦମୋହଃ ॥ 11 ॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ପ୍ରଥମସ୍କନ୍ଧେ ନଵମୋଽଧ୍ଯାଯେ ଭୀଷ୍ମକୃତ ଭଗଵତ୍ ସ୍ତୁତିଃ ।
Roman (IAST) Transliteration
bhīṣma uvāca |
iti matirupakalpitā vitṛṣṇā
bhagavati sātvatapuṅgave vibhūmni |
svasukhamupagate kvacidvihartuṃ
prakṛtimupeyuṣi yadbhavapravāhaḥ || 1 ||
tribhuvanakamanaṃ tamālavarṇaṃ
ravikaragauravarāmbaraṃ dadhāne |
vapuralakakulāvṛtānanābjaṃ
vijayasakhe ratirastu me'navadyā || 2 ||
yudhi turagarajovidhūmraviṣvak
kacalulitaśramavāryalaṅkṛtāsye |
mama niśitaśarairvibhidyamāna
tvaci vilasatkavace'stu kṛṣṇa ātmā || 3 ||
sapadi sakhivaco niśamya madhye
nijaparayorbalayo rathaṃ niveśya |
sthitavati parasainikāyurakṣṇā
hṛtavati pārthasakhe ratirmamāstu || 4 ||
vyavahita pṛthanāmukhaṃ nirīkṣya
svajanavadhādvimukhasya doṣabuddhyā |
kumatimaharadātmavidyayā ya-
-ścaraṇaratiḥ paramasya tasya me'stu || 5 ||
svanigamamapahāya matpratijñāṃ
ṛtamadhikartumavapluto rathasthaḥ |
dhṛtarathacaraṇo'bhyayāccaladguḥ
haririva hantumibhaṃ gatottarīyaḥ || 6 ||
śitaviśikhahato viśīrṇadaṃśaḥ
kṣatajaparipluta ātatāyino me |
prasabhamabhisasāra madvadhārthaṃ
sa bhavatu me bhagavān gatirmukundaḥ || 7 ||
vijayarathakuṭumba āttatotre
dhṛtahayaraśmini tacchriyekṣaṇīye |
bhagavati ratirastu me mumūrṣoḥ
yamiha nirīkṣya hatāḥ gatāḥ sarūpam || 8 ||
lalita gati vilāsa valguhāsa
praṇaya nirīkṣaṇa kalpitorumānāḥ |
kṛtamanukṛtavatya unmadāndhāḥ
prakṛtimagan kila yasya gopavadhvaḥ || 9 ||
munigaṇanṛpavaryasaṅkule'ntaḥ
sadasi yudhiṣṭhirarājasūya eṣām |
arhaṇamupapeda īkṣaṇīyo
mama dṛśigocara eṣa āvirātmā || 10 ||
tamimamahamajaṃ śarīrabhājāṃ
hṛdi hṛdi dhiṣṭitamātmakalpitānām |
pratidṛśamiva naikadhā'rkamekaṃ
samadhigato'smi vidhūtabhedamohaḥ || 11 ||
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe prathamaskandhe navamo'dhyāye bhīṣmakṛta bhagavat stutiḥ |
Sanskrit — Devanagari (original)
भीष्म उवाच ।
इति मतिरुपकल्पिता वितृष्णा
भगवति सात्वतपुङ्गवे विभूम्नि ।
स्वसुखमुपगते क्वचिद्विहर्तुं
प्रकृतिमुपेयुषि यद्भवप्रवाहः ॥ 1 ॥
त्रिभुवनकमनं तमालवर्णं
रविकरगौरवराम्बरं दधाने ।
वपुरलककुलावृताननाब्जं
विजयसखे रतिरस्तु मेऽनवद्या ॥ 2 ॥
युधि तुरगरजोविधूम्रविष्वक्
कचलुलितश्रमवार्यलङ्कृतास्ये ।
मम निशितशरैर्विभिद्यमान
त्वचि विलसत्कवचेऽस्तु कृष्ण आत्मा ॥ 3 ॥
सपदि सखिवचो निशम्य मध्ये
निजपरयोर्बलयो रथं निवेश्य ।
स्थितवति परसैनिकायुरक्ष्णा
हृतवति पार्थसखे रतिर्ममास्तु ॥ 4 ॥
व्यवहित पृथनामुखं निरीक्ष्य
स्वजनवधाद्विमुखस्य दोषबुद्ध्या ।
कुमतिमहरदात्मविद्यया य-
-श्चरणरतिः परमस्य तस्य मेऽस्तु ॥ 5 ॥
स्वनिगममपहाय मत्प्रतिज्ञां
ऋतमधिकर्तुमवप्लुतो रथस्थः ।
धृतरथचरणोऽभ्ययाच्चलद्गुः
हरिरिव हन्तुमिभं गतोत्तरीयः ॥ 6 ॥
शितविशिखहतो विशीर्णदंशः
क्षतजपरिप्लुत आततायिनो मे ।
प्रसभमभिससार मद्वधार्थं
स भवतु मे भगवान् गतिर्मुकुन्दः ॥ 7 ॥
विजयरथकुटुम्ब आत्ततोत्रे
धृतहयरश्मिनि तच्छ्रियेक्षणीये ।
भगवति रतिरस्तु मे मुमूर्षोः
यमिह निरीक्ष्य हताः गताः सरूपम् ॥ 8 ॥
ललित गति विलास वल्गुहास
प्रणय निरीक्षण कल्पितोरुमानाः ।
कृतमनुकृतवत्य उन्मदान्धाः
प्रकृतिमगन् किल यस्य गोपवध्वः ॥ 9 ॥
मुनिगणनृपवर्यसङ्कुलेऽन्तः
सदसि युधिष्ठिरराजसूय एषाम् ।
अर्हणमुपपेद ईक्षणीयो
मम दृशिगोचर एष आविरात्मा ॥ 10 ॥
तमिममहमजं शरीरभाजां
हृदि हृदि धिष्टितमात्मकल्पितानाम् ।
प्रतिदृशमिव नैकधाऽर्कमेकं
समधिगतोऽस्मि विधूतभेदमोहः ॥ 11 ॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे प्रथमस्कन्धे नवमोऽध्याये भीष्मकृत भगवत् स्तुतिः ।
bhīṣma uvāca |
iti matirupakalpitā vitṛṣṇā
bhagavati sātvatapuṅgave vibhūmni |
svasukhamupagate kvacidvihartuṃ
prakṛtimupeyuṣi yadbhavapravāhaḥ || 1 ||
tribhuvanakamanaṃ tamālavarṇaṃ
ravikaragauravarāmbaraṃ dadhāne |
vapuralakakulāvṛtānanābjaṃ
vijayasakhe ratirastu me'navadyā || 2 ||
yudhi turagarajovidhūmraviṣvak
kacalulitaśramavāryalaṅkṛtāsye |
mama niśitaśarairvibhidyamāna
tvaci vilasatkavace'stu kṛṣṇa ātmā || 3 ||
sapadi sakhivaco niśamya madhye
nijaparayorbalayo rathaṃ niveśya |
sthitavati parasainikāyurakṣṇā
hṛtavati pārthasakhe ratirmamāstu || 4 ||
vyavahita pṛthanāmukhaṃ nirīkṣya
svajanavadhādvimukhasya doṣabuddhyā |
kumatimaharadātmavidyayā ya-
-ścaraṇaratiḥ paramasya tasya me'stu || 5 ||
svanigamamapahāya matpratijñāṃ
ṛtamadhikartumavapluto rathasthaḥ |
dhṛtarathacaraṇo'bhyayāccaladguḥ
haririva hantumibhaṃ gatottarīyaḥ || 6 ||
śitaviśikhahato viśīrṇadaṃśaḥ
kṣatajaparipluta ātatāyino me |
prasabhamabhisasāra madvadhārthaṃ
sa bhavatu me bhagavān gatirmukundaḥ || 7 ||
vijayarathakuṭumba āttatotre
dhṛtahayaraśmini tacchriyekṣaṇīye |
bhagavati ratirastu me mumūrṣoḥ
yamiha nirīkṣya hatāḥ gatāḥ sarūpam || 8 ||
lalita gati vilāsa valguhāsa
praṇaya nirīkṣaṇa kalpitorumānāḥ |
kṛtamanukṛtavatya unmadāndhāḥ
prakṛtimagan kila yasya gopavadhvaḥ || 9 ||
munigaṇanṛpavaryasaṅkule'ntaḥ
sadasi yudhiṣṭhirarājasūya eṣām |
arhaṇamupapeda īkṣaṇīyo
mama dṛśigocara eṣa āvirātmā || 10 ||
tamimamahamajaṃ śarīrabhājāṃ
hṛdi hṛdi dhiṣṭitamātmakalpitānām |
pratidṛśamiva naikadhā'rkamekaṃ
samadhigato'smi vidhūtabhedamohaḥ || 11 ||
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe prathamaskandhe navamo'dhyāye bhīṣmakṛta bhagavat stutiḥ |
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.