Valmiki Ramayana Kishkindha Kanda Sarga 60 — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Kannada meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Kannada

ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡ 60ನೇ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ, ಕೃತೋದಕ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಗೃಧ್ರರಾಜ ಸಂಪಾತಿಯನ್ನು ಕಪಿಸಮೂಹದ ನಾಯಕರು ಸುತ್ತುವರಿದು ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತರು. ಅಂಗದನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಸಂಪಾತಿ, ಸೀತೆಯನ್ನು ತಾನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಹಿಂದೆ ಸೂರ್ಯನ ತಾಪದಿಂದ ಸುಟ್ಟು ವಿಂಧ್ಯಪರ್ವತದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ತನ್ನ ಅನುಭವವನ್ನೂ, ಆರು ರಾತ್ರಿಗಳ ನಂತರ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಬಂದುದನ್ನೂ, ನಿಶಾಕರ ಋಷಿಗಳ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ತಲುಪಿದುದನ್ನೂ ಅವನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡನು. ಋಷಿಗಳು ಸಂಪಾತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಸುಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಜಟಾಯುವಿನ ಅಣ್ಣನಾದ ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಹೇಳಿ, ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದರು.

AI-generated · not yet verified

The Kannada meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Nepali meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Nepali

वाल्मीकि रामायणको किष्किन्धाकाण्ड ६०औँ सर्गमा गृध्रराज सम्पातिले वानरहरूलाई आफ्नो कथा सुनाउँछन्। उनले पहिले विन्ध्य पर्वतको शिखरबाट खसेको र सूर्यकिरणले डढेको, छ रातपछि संज्ञा फर्किए पनि अशक्त भएको बताउँछन्। बुद्धि फर्किएपछि उनले दक्षिण समुद्रतटको विन्ध्य पर्वत चिने र ऋषि निशाकरको पुण्य आश्रम नजिक आठ हजार वर्ष बसेको बताउँछन्। त्यसपछि ऋषि निशाकरले उनलाई देखेर आश्रममा प्रवेश गरी फेरि निस्केर उनका रौँको विकलता, डढेका पखेटा र घाउ देखेर कारण सोध्छन्। ऋषिले सम्पाति र जटायु दुवैलाई चिनेर सम्पातिलाई ज्येष्ठ भनी मानुष रूप धारण गरेर आफ्ना चरण ग्रहण गर्न र रोग तथा पखेटा पतनको कारण बताउन भन्छन्।

AI-generated · not yet verified

The Nepali meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Bengali meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Bengali

বাল্মীকি রামায়ণের কিষ্কিন্ধ্যাকাণ্ডের ষষ্টিতম সর্গে সম্পাতি বানরসেনাকে জানান যে তিনি পূর্বে বিন্ধ্য পর্বতের শিখরে পতিত হয়ে সূর্যরশ্মিতে দগ্ধ হয়েছিলেন এবং ছয় রাত পরে সংজ্ঞা ফিরে পেয়েছিলেন। তিনি সেখানে নিশাকর নামে এক ঋষির আশ্রমে আট হাজার বছর বাস করেছিলেন এবং জটায়ুর সঙ্গে বহুবার সেই ঋষির কাছে গিয়েছিলেন। ঋষি নিশাকর সম্পাতির রোমের ক্ষীণতা ও পাখনার অগ্নিদগ্ধ অবস্থা দেখে জিজ্ঞাসা করেন যে তাঁর এই ব্যাধি কী থেকে হয়েছে এবং পাখনার পতন কীভাবে ঘটল।

AI-generated · not yet verified

The Bengali meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।

अथ षष्टितमस्सर्गः ।

Shloka 1

ततः कृतोदकं स्नातं तं गृध्रं हरियूथपाः ।
उपविष्टा गिरौ रम्ये परिवार्य समन्ततः ॥ 1 ॥

tataḥ kṛtodakaṃ snātaṃ taṃ gṛdhraṃ hariyūthapāḥ |
upaviṣṭā girau ramye parivārya samantataḥ || 1 ||

এরপর জলদান-সংস্কার সম্পন্ন হওয়ার পর স্নান করা সেই গৃধ্রকে বানরসেনার নেতারা রমণীয় পর্বতে চারদিক থেকে ঘিরে বসলেন। ^AI

ಆಗ ಕೃತೋದಕ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಆ ಗೃಧ್ರರಾಜನನ್ನು ಕಪಿಸಮೂಹದ ನಾಯಕರು ಸುತ್ತುವರಿದು ಸುಂದರವಾದ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತರು. ^AI

त्यसपछि हरियूथपहरूले जलाञ्जलि दिइसकेका र स्नान गरिसकेका ती गृध्रराजको वरिपरि घेरा हालेर रमणीय पर्वतमा बसे। ^AI

Shloka 2

तमङ्गदमुपासीनं तैस्सर्वैर्हरिभिर्वृतम् ।
जनितप्रत्ययो हर्षात्सम्पातिः पुनरब्रवीत् ॥ 2 ॥

tamaṅgadamupāsīnaṃ taissarvairharibhirvṛtam |
janitapratyayo harṣātsampātiḥ punarabravīt || 2 ||

সমস্ত বানরে পরিবৃত হয়ে উপবিষ্ট সেই অঙ্গদকে দেখে সম্পাতি হর্ষের সঙ্গে আবার বললেন, তাঁর মনে আস্থা জন্মেছে। ^AI

ಆ ಎಲ್ಲ ಕಪಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಅಂಗದನನ್ನು ಕುರಿತು, ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸಂಪಾತಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಪುನಃ ಹೇಳಿದನು. ^AI

सबै हरिहरूले घेरेर बसेका र आफ्नो नजिकै बसेका अङ्गदलाई देखेर विश्वास जागेका सम्पातिले हर्षपूर्वक फेरि भने। ^AI

Shloka 3

कृत्वा निश्शब्दमेकाग्रा श्श्रुण्वन्तु हरयो मम ।
तत्वं सङ्कीर्तयिष्यामि यथा जानामि मैथिलीम् ॥ 3 ॥

kṛtvā niśśabdamekāgrā śśruṇvantu harayo mama |
tatvaṃ saṅkīrtayiṣyāmi yathā jānāmi maithilīm || 3 ||

হে বানরেরা, নিঃশব্দ হয়ে একাগ্রচিত্তে আমার কথা শোনো; আমি যেভাবে মৈথিলীকে জানি, সেই সত্য কথা বলব। ^AI

ನಿಶ್ಶಬ್ದರಾಗಿ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತರಾಗಿ ಕಪಿಗಳೇ, ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಮೈಥಿಲಿಯನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ^AI

हे वानरहरू! चुपचाप एकाग्र भएर मेरो कुरा सुन। मैथिलीलाई मैले जानेअनुसारको सत्य वर्णन गर्नेछु। ^AI

Shloka 4

अस्य विन्ध्यस्य शिखरे पतितोऽस्मि पुरावने ।
सूर्यतपपरीताङ्गो निर्दग्धस्सूर्यरश्मिभिः ॥ 4 ॥

asya vindhyasya śikhare patito'smi purāvane |
sūryatapaparītāṅgo nirdagdhassūryaraśmibhiḥ || 4 ||

পূর্বে আমি এই বিন্ধ্য পর্বতের শিখরে পতিত হয়েছিলাম; সূর্যের তাপে আমার শরীর আচ্ছন্ন হয়ে সূর্যরশ্মিতে দগ্ধ হয়েছিল। ^AI

ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ದೇಹವು ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿ, ಸೂರ್ಯನ ತಾಪದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಈ ವಿಂಧ್ಯಪರ್ವತದ ಶಿಖರದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದೆನು. ^AI

पहिले म यस विन्ध्य पर्वतको शिखरमा खसेको थिएँ। सूर्यको तापले शरीर व्याप्त भई सूर्यकिरणले मलाई डढाइदिएको थियो। ^AI

Shloka 5

लब्धसञ्ज्ञस्तु षड्रात्राद्विवशो विह्वलन्निव ।
वीक्षमाणो दिशस्सर्वा नाभिजानामि किञ्चन ॥ 5 ॥

labdhasañjñastu ṣaḍrātrādvivaśo vihvalanniva |
vīkṣamāṇo diśassarvā nābhijānāmi kiñcana || 5 ||

ছয় রাত পরে আমি সংজ্ঞা ফিরে পেলাম, কিন্তু অসহায় ও ব্যাকুল অবস্থায় সমস্ত দিক দেখেও আমি কিছুই চিনতে পারলাম না। ^AI

ಆರು ರಾತ್ರಿಗಳ ನಂತರ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು, ದುರ್ಬಲನಾಗಿ, ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾದವನಂತೆ, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಯಾವುದನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಲಿಲ್ಲ. ^AI

छ रातपछि मलाई संज्ञा फर्कियो, तर म अशक्त र व्याकुल भएँ; सबै दिशाहरू हेर्दा पनि मलाई केही पनि थाहा भएन। ^AI

Shloka 6

ततस्तु सागरान् शैलान्नदीस्सर्वास्सरांसि च ।
वनानि च प्रदेशांश्च नीरीक्ष्य मतिरागता ॥ 6 ॥

tatastu sāgarān śailānnadīssarvāssarāṃsi ca |
vanāni ca pradeśāṃśca nīrīkṣya matirāgatā || 6 ||

তারপর সমুদ্র, পর্বত, সমস্ত নদী, সরোবর, বন ও প্রদেশগুলি নিরীক্ষণ করে আমার বুদ্ধি ফিরে এল। ^AI

ಆಗ ಸಾಗರಗಳನ್ನು, ಪರ್ವತಗಳನ್ನು, ಎಲ್ಲ ನದಿಗಳನ್ನು, ಸರೋವರಗಳನ್ನು, ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೋಡಿದ ನಂತರ ನನಗೆ ಬುದ್ಧಿ ಬಂದಿತು. ^AI

त्यसपछि समुद्रहरू, पर्वतहरू, सबै नदीहरू, सरोवरहरू, वनहरू र प्रदेशहरूलाई राम्ररी हेरेपछि मेरो बुद्धि फर्की आयो। ^AI

Shloka 7

हृष्टपक्षिगणाकीर्णः कन्दरान्तरकूटवान् ।
दक्षिणस्योदधेस्तीरे विन्ध्योऽयमिति निश्चितः ॥ 7 ॥

hṛṣṭapakṣigaṇākīrṇaḥ kandarāntarakūṭavān |
dakṣiṇasyodadhestīre vindhyo'yamiti niścitaḥ || 7 ||

আনন্দিত পক্ষিসমূহে পরিপূর্ণ, গুহা ও অন্তরালে শিখরযুক্ত এইটিই দক্ষিণ সমুদ্রের তীরে বিন্ধ্য পর্বত — এইরূপ নিশ্চয় করলাম। ^AI

ಸಂತುಷ್ಟ ಪಕ್ಷಿಗಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಗುಹೆಗಳ ಮತ್ತು ಬಿರುಕುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶಿಖರಗಳುಳ್ಳ, ದಕ್ಷಿಣ ಸಮುದ್ರದ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಇದು ವಿಂಧ್ಯಪರ್ವತವೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದೆನು. ^AI

हर्षित पक्षीसमूहले व्याप्त, कन्दरा र भित्री शिखरहरू भएको यो दक्षिण समुद्रको तीरमा रहेको विन्ध्य पर्वत हो भनी मैले निश्चय गरेँ। ^AI

Shloka 8

आसीच्चात्राश्रमं पुण्यं सुरैरपि सुपूजितम् ।
ऋषिर्निशाकरो नाम यस्मिन्नुग्रतपाभवत् ॥ 8 ॥

āsīccātrāśramaṃ puṇyaṃ surairapi supūjitam |
ṛṣirniśākaro nāma yasminnugratapābhavat || 8 ||

এখানে দেবতাদের দ্বারাও সুপূজিত একটি পুণ্য আশ্রম ছিল, যেখানে নিশাকর নামে এক ঋষি উগ্র তপস্যা করতেন। ^AI

ಇಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಂದಲೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪವಿತ್ರವಾದ ಆಶ್ರಮವಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ನಿಶಾಕರ ಎಂಬ ಋಷಿಯು ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು. ^AI

यहाँ देवताहरूले पनि राम्ररी पूजा गरेको पुण्य आश्रम थियो, जसमा निशाकर नामका ऋषि उग्र तपस्या गर्दथे। ^AI

Shloka 9

अष्टौ वर्षसहस्राणि तेनास्मिन्नृषिणा विना ।
वसतो मम धर्मज्ञा स्वर्गते तु निशाकरे ॥ 9 ॥

aṣṭau varṣasahasrāṇi tenāsminnṛṣiṇā vinā |
vasato mama dharmajñā svargate tu niśākare || 9 ||

হে ধর্মজ্ঞ, সেই ঋষি নিশাকর স্বর্গে গমনের পর আমি আট হাজার বছর তাঁর অনুপস্থিতিতে এই আশ্রমে বাস করেছি। ^AI

ಎಂಟು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆ ಋಷಿಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಧರ್ಮಜ್ಞರೇ, ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದೆ; ನಿಶಾಕರರು ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥರಾದಾಗ. ^AI

हे धर्मज्ञे, ती ऋषि निशाकर स्वर्गलोकमा गएपछि मैले ती ऋषिबिना यहाँ आठ हजार वर्षसम्म बसें ॥ ९ ॥ ^AI

Shloka 10

अवतीर्य तु विन्ध्याग्रात्कृच्छ्रेण विषमाच्छनैः ।
तीक्ष्णदर्भां वसुमतीं दुःखेन पुनरागतः ॥ 10 ॥

avatīrya tu vindhyāgrātkṛcchreṇa viṣamācchanaiḥ |
tīkṣṇadarbhāṃ vasumatīṃ duḥkhena punarāgataḥ || 10 ||

আমি বিন্ধ্যপর্বতের শিখর থেকে নেমে কষ্টের সঙ্গে, দুর্গম ও অসমতল পথে ধীরে ধীরে, তীক্ষ্ণ দর্ভাঘাসে আচ্ছন্ন ভূমিতে দুঃখের সঙ্গে পুনরায় এসেছি। ^AI

ವಿಂಧ್ಯಪರ್ವತದ ಶಿಖರದಿಂದ ಇಳಿದು, ಕಷ್ಟದಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿಷಮ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ, ಹರಿತವಾದ ದರ್ಭೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ದುಃಖದಿಂದ ದಾಟಿ ಪುನಃ ಬಂದೆ. ^AI

विन्ध्य पर्वतको टाकुराबाट ओर्लिएर कष्टसाथ, असम्म र बिस्तारै, तीखा दुबो भएको भूमिमा दुःखसाथ फेरि आएको छु ॥ १० ॥ ^AI

Shloka 11

तमृषिं द्रष्टुकामोऽस्मि दुःखेनाभ्यागतो भृशम् ।
जटायुषा मया चैव बहुशोऽभिगतो हि सः ॥ 11 ॥

tamṛṣiṃ draṣṭukāmo'smi duḥkhenābhyāgato bhṛśam |
jaṭāyuṣā mayā caiva bahuśo'bhigato hi saḥ || 11 ||

আমি সেই ঋষিকে দেখতে ইচ্ছুক হয়ে অত্যন্ত দুঃখের সঙ্গে এসেছি; জটায়ু ও আমি বহুবার তাঁর কাছে গিয়েছি। ^AI

ಆ ಋಷಿಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸಿ, ಬಹಳ ದುಃಖದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ; ಜಟಾಯುಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಮತ್ತು ನನ್ನಿಂದಲೂ ಅವರು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಸಂದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ^AI

म ती ऋषिलाई देख्न चाहन्छु र ठूलो दुःखसाथ यहाँ आएको छु । जटायु र मैले धेरै पटक उनको दर्शन गरेका छौं ॥ ११ ॥ ^AI

Shloka 12

तस्याश्रमपदाभ्याशे ववुर्वातास्सुगन्धिनः ।
वृक्षो वापुष्पितः कश्चिदफलो वा न विद्यते ॥ 12 ॥

tasyāśramapadābhyāśe vavurvātāssugandhinaḥ |
vṛkṣo vāpuṣpitaḥ kaścidaphalo vā na vidyate || 12 ||

তাঁর আশ্রমের নিকটে সুগন্ধি বায়ু প্রবাহিত হয়; সেখানে কোনো বৃক্ষই পুষ্পহীন বা ফলহীন নেই। ^AI

ಅವರ ಆಶ್ರಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧಯುಕ್ತವಾದ ಗಾಳಿಗಳು ಬೀಸುತ್ತಿದ್ದವು; ಹೂಬಿಡದ ಅಥವಾ ಫಲವಿಲ್ಲದ ಯಾವ ಮರವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ^AI

उनको आश्रमको नजिक सुगन्धित वायु बहन्छ । त्यहाँ न फुलेको वा न फल भएको कुनै रूख छैन ॥ १२ ॥ ^AI

Shloka 13

उपेत्य चाश्रमं पुण्यं वृक्षमूलमुपाश्रितः ।
द्रष्टुकामः प्रतीक्षेऽहं भगवन्तं निशाकरम् ॥ 13 ॥

upetya cāśramaṃ puṇyaṃ vṛkṣamūlamupāśritaḥ |
draṣṭukāmaḥ pratīkṣe'haṃ bhagavantaṃ niśākaram || 13 ||

পুণ্যময় আশ্রমে উপস্থিত হয়ে বৃক্ষমূলে আশ্রয় নিয়ে আমি ভগবান নিশাকরকে দেখতে ইচ্ছুক হয়ে প্রতীক্ষা করছি। ^AI

ಪವಿತ್ರವಾದ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ, ವೃಕ್ಷದ ಬುಡವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಪೂಜ್ಯರಾದ ನಿಶಾಕರರನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸಿ ನಾನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ^AI

त्यस पवित्र आश्रममा पुगेर म रूखको फेदमा आश्रय लिएर बसेको छु, भगवान् निशाकरलाई देख्न चाहन्छु र प्रतीक्षा गर्दै छु ॥ १३ ॥ ^AI

Shloka 14

अथापश्यमदूरस्थमृषिं ज्वलिततेजसम् ।
कृताभिषेकं दुर्धर्षमुपावृत्तमुदङ्मुखम् ॥ 14 ॥

athāpaśyamadūrasthamṛṣiṃ jvalitatejasam |
kṛtābhiṣekaṃ durdharṣamupāvṛttamudaṅmukham || 14 ||

তারপর আমি অদূরে সেই ঋষিকে দেখলাম, যিনি জ্বলন্ত তেজযুক্ত, স্নান-সম্পন্ন, দুর্ধর্ষ এবং উত্তরমুখে ফিরে এসেছেন। ^AI

ಆಗ ದೂರದಲ್ಲಿಲ್ಲದ, ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳ, ಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡಿದ, ಸೋಲಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯರಾದ, ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ತಿರುಗಿದ ಆ ಋಷಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿದೆ. ^AI

त्यसपछि मैले नजिकै प्रज्वलित तेज भएका, स्नान गरिसकेका, दुर्धर्ष र उत्तरतर्फ फर्केका ती ऋषिलाई देखें ॥ १४ ॥ ^AI

Shloka 15

तमृक्षास्सृमरा व्याघ्रास्सिंहा नागास्सरीसृपाः ।
परिवार्योपगच्छन्ति धातारं प्राणिनो यथा ॥ 15 ॥

tamṛkṣāssṛmarā vyāghrāssiṃhā nāgāssarīsṛpāḥ |
parivāryopagacchanti dhātāraṃ prāṇino yathā || 15 ||

ঋক্ষ, সৃমর, ব্যাঘ্র, সিংহ, নাগ ও সরীসৃপেরা তাঁকে ঘিরে ধরে কাছে আসছে, যেমন প্রাণীরা সৃষ্টিকর্তার কাছে আসে। ^AI

ಕರಡಿಗಳು, ಸೃಮರಗಳು, ಹುಲಿಗಳು, ಸಿಂಹಗಳು, ಸರ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಸರೀಸೃಪಗಳು ಅವರನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಬರುತ್ತವೆ; ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿಯುವಂತೆ. ^AI

ऋक्ष (भालु), सृमर (जंगली गाई), बाघ, सिंह, हात्ती र सर्पहरूले उनलाई घेरेर आउँछन्, जसरी प्राणीहरू सृष्टिकर्ताको नजिक आउँछन् ॥ १५ ॥ ^AI

Shloka 16

ततः प्राप्तमृषिं ज्ञात्वा तानि सत्त्वानि वै ययुः ।
प्रविष्टे राजनि यथा सर्वं सामात्यकं बलम् ॥ 16 ॥

tataḥ prāptamṛṣiṃ jñātvā tāni sattvāni vai yayuḥ |
praviṣṭe rājani yathā sarvaṃ sāmātyakaṃ balam || 16 ||

তারপর সেই প্রাণীরা ঋষিকে আগত জেনে চলে গেল, যেমন রাজা প্রবেশ করলে সৈন্যদলসহ সমস্ত বাহিনী সরে যায়। ^AI

ಆಗ ಋಷಿಗಳು ಬಂದುದನ್ನು ತಿಳಿದು ಆ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹೊರಟುಹೋದವು; ರಾಜನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಅಮಾತ್ಯರ ಸಹಿತವಾದ ಸಮಸ್ತ ಸೈನ್ಯವು ಹೋದಂತೆ. ^AI

त्यसपछि ती प्राणीहरूले ऋषि आएको जानेर हटे, जसरी राजा प्रवेश गर्दा मन्त्रीहरूसहित सबै सेना हट्छ ॥ १६ ॥ ^AI

Shloka 17

ऋषिस्तु दृष्ट्वा मां प्रीतः प्रविष्टश्चाश्रमं पुनः ।
मुहूर्तमात्रान्निष्क्रम्य ततः कार्यमपृच्छत ॥ 17 ॥

ṛṣistu dṛṣṭvā māṃ prītaḥ praviṣṭaścāśramaṃ punaḥ |
muhūrtamātrānniṣkramya tataḥ kāryamapṛcchata || 17 ||

ঋষি আমাকে দেখে প্রসন্ন হয়ে পুনরায় আশ্রমে প্রবেশ করলেন; এক মুহূর্তমাত্র পরে বেরিয়ে এসে তখন আমার কাজের কথা জিজ্ঞাসা করলেন। ^AI

ಆ ಋಷಿಗಳು ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ ಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿ, ಪುನಃ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತದಷ್ಟು ಕಾಲದ ನಂತರ ಹೊರಬಂದು, ಆಮೇಲೆ ವಿಷಯವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದರು. ^AI

तब ऋषिले मलाई देखेर प्रसन्न हुँदै फेरि आश्रममा प्रवेश गर्नुभयो। एक मुहूर्तमात्र बितेपछि बाहिर निस्केर उहाँले त्यसपछि कार्य (समाचार) सोध्नुभयो। ^AI

Shloka 18

सौम्य वैकल्यतां दृष्ट्वा रोम्णां ते नावगम्यते ।
अग्निदग्धाविमौ पक्षौ व्रणाश्चापि शरीरके ॥ 18 ॥

saumya vaikalyatāṃ dṛṣṭvā romṇāṃ te nāvagamyate |
agnidagdhāvimau pakṣau vraṇāścāpi śarīrake || 18 ||

হে সৌম্য, তোমার রোমের এই ক্ষীণতা দেখে কিছুই বোঝা যাচ্ছে না; এই দুই পাখনা অগ্নিদগ্ধ, আর শরীরেও ক্ষত রয়েছে। ^AI

ಎಲೈ ಸೌಮ್ಯನೇ, ನಿನ್ನ ರೋಮಗಳು ಉದುರಿಹೋಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡು ರೆಕ್ಕೆಗಳೂ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗಳೂ ಇವೆ. ^AI

हे सौम्य! तिम्रा रौँहरूको विकलता देखेर बुझिन्न। यी दुवै पखेटा अग्निले डढेका छन् र शरीरमा घाउहरू पनि छन्। ^AI

Shloka 19

गृध्रौ द्वौ दृष्टपूर्वौ मे मातरिश्वसमौ जवे ।
गृध्राणां चैव राजानौ भ्रातरौ कामरूपिणौ ॥ 19 ॥

gṛdhrau dvau dṛṣṭapūrvau me mātariśvasamau jave |
gṛdhrāṇāṃ caiva rājānau bhrātarau kāmarūpiṇau || 19 ||

আমি পূর্বে দুইটি গৃধ্র দেখেছি, যাঁরা বায়ুর সমান বেগবান; তাঁরা গৃধ্রদের রাজা, ভ্রাতা এবং ইচ্ছানুসারে রূপ ধারণকারী। ^AI

ವೇಗದಲ್ಲಿ ಮಾತರಿಶ್ವನಿಗೆ ಸಮಾನರಾದ ಇಬ್ಬರು ಗೃಧ್ರರನ್ನು ನಾನು ಹಿಂದೆ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಅವರು ಗೃಧ್ರಗಳಿಗೇ ರಾಜರಾದ ಸಹೋದರರು, ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವವರು. ^AI

मैले पहिले दुई गिद्ध देखेको थिएँ, जो वेगमा मातरिश्वा (वायु) सरह थिए। ती गिद्धहरूका राजा, भाइभाइ र कामरूपधारी थिए। ^AI

Shloka 20

ज्येष्ठो हि त्वं तु सम्पाते जटायुरनुजस्तव ।
मानुषं रूपमास्थाय गृह्णीतां चरणौ मम ॥ 20 ॥

jyeṣṭho hi tvaṃ tu sampāte jaṭāyuranujastava |
mānuṣaṃ rūpamāsthāya gṛhṇītāṃ caraṇau mama || 20 ||

তুমিই জ্যেষ্ঠ, সম্পাতি; আর জটায়ু তোমার কনিষ্ঠ। মনুষ্যরূপ ধারণ করে তোমরা আমার চরণ ধরো। ^AI

ಸಂಪಾತಿಯೇ, ನೀನು ಅವರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನು; ಜಟಾಯು ನಿನ್ನ ತಮ್ಮ. ಮನುಷ್ಯರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ನನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಿರಿ. ^AI

त्यसमा ज्येष्ठ तिमी नै हौ, सम्पाति; र जटायु तिम्रो कान्छो हो। मानुष रूप धारण गरेर तिमीहरूले मेरा चरणहरू ग्रहण गर। ^AI

Shloka 21

किं ते व्याधिसमुत्थानं पक्षयोः पतनं कथम् ।
दण्डोऽयञ्च कृतः केन सर्वमाख्याहि पृच्छतः ॥ 21 ॥

kiṃ te vyādhisamutthānaṃ pakṣayoḥ patanaṃ katham |
daṇḍo'yañca kṛtaḥ kena sarvamākhyāhi pṛcchataḥ || 21 ||

তোমার এই ব্যাধি কী থেকে হয়েছে, পাখনার পতন কীভাবে ঘটল, আর এই দণ্ড কে করল—জিজ্ঞাসু আমাকে সব বলো। ^AI

ನಿನಗೆ ಯಾವ ರೋಗದಿಂದ ಈ ಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಯಿತು? ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಬಿದ್ದುದು ಹೇಗೆ? ಈ ದಂಡವನ್ನು ಯಾರು ಮಾಡಿದರು? ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಿರುವ ನನಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳು. ^AI

तिम्रो यो रोग के कारणले भयो? पखेटाहरूको पतन कसरी भयो? र यो दण्ड कसले गर्‍यो? सोध्ने मलाई सबै बताऊ। ^AI

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे षष्टितमस्सर्गः ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।

अथ षष्टितमस्सर्गः ।

ततः कृतोदकं स्नातं तं गृध्रं हरियूथपाः ।

उपविष्टा गिरौ रम्ये परिवार्य समन्ततः ॥ 1 ॥

तमङ्गदमुपासीनं तैस्सर्वैर्हरिभिर्वृतम् ।

जनितप्रत्ययो हर्षात्सम्पातिः पुनरब्रवीत् ॥ 2 ॥

कृत्वा निश्शब्दमेकाग्रा श्श्रुण्वन्तु हरयो मम ।

तत्वं सङ्कीर्तयिष्यामि यथा जानामि मैथिलीम् ॥ 3 ॥

अस्य विन्ध्यस्य शिखरे पतितोऽस्मि पुरावने ।

सूर्यतपपरीताङ्गो निर्दग्धस्सूर्यरश्मिभिः ॥ 4 ॥

लब्धसञ्ज्ञस्तु षड्रात्राद्विवशो विह्वलन्निव ।

वीक्षमाणो दिशस्सर्वा नाभिजानामि किञ्चन ॥ 5 ॥

ततस्तु सागरान् शैलान्नदीस्सर्वास्सरांसि च ।

वनानि च प्रदेशांश्च नीरीक्ष्य मतिरागता ॥ 6 ॥

हृष्टपक्षिगणाकीर्णः कन्दरान्तरकूटवान् ।

दक्षिणस्योदधेस्तीरे विन्ध्योऽयमिति निश्चितः ॥ 7 ॥

आसीच्चात्राश्रमं पुण्यं सुरैरपि सुपूजितम् ।

ऋषिर्निशाकरो नाम यस्मिन्नुग्रतपाभवत् ॥ 8 ॥

अष्टौ वर्षसहस्राणि तेनास्मिन्नृषिणा विना ।

वसतो मम धर्मज्ञा स्वर्गते तु निशाकरे ॥ 9 ॥

अवतीर्य तु विन्ध्याग्रात्कृच्छ्रेण विषमाच्छनैः ।

तीक्ष्णदर्भां वसुमतीं दुःखेन पुनरागतः ॥ 10 ॥

तमृषिं द्रष्टुकामोऽस्मि दुःखेनाभ्यागतो भृशम् ।

जटायुषा मया चैव बहुशोऽभिगतो हि सः ॥ 11 ॥

तस्याश्रमपदाभ्याशे ववुर्वातास्सुगन्धिनः ।

वृक्षो वापुष्पितः कश्चिदफलो वा न विद्यते ॥ 12 ॥

उपेत्य चाश्रमं पुण्यं वृक्षमूलमुपाश्रितः ।

द्रष्टुकामः प्रतीक्षेऽहं भगवन्तं निशाकरम् ॥ 13 ॥

अथापश्यमदूरस्थमृषिं ज्वलिततेजसम् ।

कृताभिषेकं दुर्धर्षमुपावृत्तमुदङ्मुखम् ॥ 14 ॥

तमृक्षास्सृमरा व्याघ्रास्सिंहा नागास्सरीसृपाः ।

परिवार्योपगच्छन्ति धातारं प्राणिनो यथा ॥ 15 ॥

ततः प्राप्तमृषिं ज्ञात्वा तानि सत्त्वानि वै ययुः ।

प्रविष्टे राजनि यथा सर्वं सामात्यकं बलम् ॥ 16 ॥

ऋषिस्तु दृष्ट्वा मां प्रीतः प्रविष्टश्चाश्रमं पुनः ।

मुहूर्तमात्रान्निष्क्रम्य ततः कार्यमपृच्छत ॥ 17 ॥

सौम्य वैकल्यतां दृष्ट्वा रोम्णां ते नावगम्यते ।

अग्निदग्धाविमौ पक्षौ व्रणाश्चापि शरीरके ॥ 18 ॥

गृध्रौ द्वौ दृष्टपूर्वौ मे मातरिश्वसमौ जवे ।

गृध्राणां चैव राजानौ भ्रातरौ कामरूपिणौ ॥ 19 ॥

ज्येष्ठो हि त्वं तु सम्पाते जटायुरनुजस्तव ।

मानुषं रूपमास्थाय गृह्णीतां चरणौ मम ॥ 20 ॥

किं ते व्याधिसमुत्थानं पक्षयोः पतनं कथम् ।

दण्डोऽयञ्च कृतः केन सर्वमाख्याहि पृच्छतः ॥ 21 ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

4.60 किष्किन्धाकाण्ड - षष्टितम सर्गः