Patanjali Yoga Sutras Pada 1 — Samadhi Pada — Malayalam Script

⚠️ AI-generated translation — the Malayalam meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Malayalam

പതഞ്ജലിയുടെ യോഗസൂത്രത്തിലെ ഒന്നാം പാദമായ സമാധിപാദത്തിൽ യോഗത്തിന്റെ അനുശാസനം ആരംഭിക്കുന്നു. യോഗം ചിത്തവൃത്തികളുടെ നിരോധമാണെന്നും അപ്പോൾ ദ്രഷ്ടാവ് സ്വരൂപത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നുവെന്നും ഇതിൽ പറയുന്നു. വൃത്തികൾ അഞ്ചുവിധമാണെന്നും അവ ക്ലിഷ്ടങ്ങളും അക്ലിഷ്ടങ്ങളുമാണെന്നും വിവരിക്കുന്നു. അഭ്യാസവും വൈരാഗ്യവും കൊണ്ട് അവയുടെ നിരോധം സാധിക്കുന്നു. ഈശ്വരപ്രണിധാനത്താലും സമാധി സാധ്യമാണെന്നും സമ്പ്രജ്ഞാതം, അസമ്പ്രജ്ഞാതം, സബീജം, നിർബീജം തുടങ്ങിയ സമാധിഭേദങ്ങൾ ഇതിൽ വിശദീകരിക്കുന്നു.

AI-generated · not yet verified

The Malayalam meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

അഥ സമാധിപാദഃ ।

Sutra 1

അഥ യോഗാനുശാസനമ് ॥ 1 ॥

atha yogānuśāsanam || 1 ||

ഇനി യോഗത്തിന്റെ അനുശാസനം ആരംഭിക്കുന്നു. ^AI

Sutra 2

യോഗശ്ചിത്തവൃത്തി നിരോധഃ ॥ 2 ॥

yogaścittavṛtti nirodhaḥ || 2 ||

യോഗം എന്നത് ചിത്തവൃത്തികളുടെ നിരോധമാണ്. ^AI

Sutra 3

തദാ ദ്രഷ്ടുഃ സ്വരൂപേഽവസ്ഥാനമ് ॥ 3 ॥

tadā draṣṭuḥ svarūpe'vasthānam || 3 ||

അപ്പോൾ ദ്രഷ്ടാവ് തന്റെ സ്വരൂപത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ^AI

Sutra 4

വൃത്തി സാരൂപ്യമിതരത്ര ॥ 4 ॥

vṛtti sārūpyamitaratra || 4 ||

മറ്റു സമയങ്ങളിൽ വൃത്തികളുമായി സാരൂപ്യം (ഐക്യം) ഉണ്ടാകുന്നു. ^AI

Sutra 5

വൃത്തയഃ പഞ്ചതയ്യഃ ക്ലിഷ്ടാഽക്ലിഷ്ടാഃ ॥ 5 ॥

vṛttayaḥ pañcatayyaḥ kliṣṭā'kliṣṭāḥ || 5 ||

വൃത്തികൾ അഞ്ചുവിധമാണ്; അവ ക്ലിഷ്ടങ്ങളും അക്ലിഷ്ടങ്ങളും ആകുന്നു. ^AI

Sutra 6

പ്രമാണ വിപര്യയ വികല്പ നിദ്രാ സ്മൃതയഃ ॥ 6 ॥

pramāṇa viparyaya vikalpa nidrā smṛtayaḥ || 6 ||

പ്രമാണം, വിപര്യയം, വികൽപം, നിദ്ര, സ്മൃതി എന്നിവയാണ് അവ. ^AI

Sutra 7

പ്രത്യക്ഷാനുമാനാഗമാഃ പ്രമാണാനി ॥ 7 ॥

pratyakṣānumānāgamāḥ pramāṇāni || 7 ||

പ്രത്യക്ഷം, അനുമാനം, ആഗമം എന്നിവ പ്രമാണങ്ങളാണ്. ^AI

Sutra 8

വിപര്യയോ മിഥ്യാജ്ഞാനമതദ്രൂപ പ്രതിഷ്ഠമ് ॥ 8 ॥

viparyayo mithyājñānamatadrūpa pratiṣṭham || 8 ||

വിപര്യയം മിഥ്യാജ്ഞാനമാണ്; അത് വസ്തുവിന്റെ യഥാർത്ഥരൂപത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നില്ല. ^AI

Sutra 9

ശബ്ദജ്ഞാനാനുപാതീ വസ്തുശൂന്യോ വികല്പഃ ॥ 9 ॥

śabdajñānānupātī vastuśūnyo vikalpaḥ || 9 ||

വാക്കും അറിവും പിന്തുടരുന്നതും വസ്തുവസ്തുതയില്ലാത്തതുമായ മാനസികാവസ്ഥയാണ് വികല്പം. ^AI

Sutra 10

അഭാവ പ്രത്യയാലമ്ബനാ വൃത്തിര്നിദ്രാ ॥ 10 ॥

abhāva pratyayālambanā vṛttirnidrā || 10 ||

അഭാവത്തെ ആശ്രയിച്ചുള്ള വൃത്തിയാണ് നിദ്ര. ^AI

Sutra 11

അനുഭൂത വിഷയാസമ്പ്രമോഷഃ സ്മൃതിഃ ॥ 11 ॥

anubhūta viṣayāsampramoṣaḥ smṛtiḥ || 11 ||

അനുഭവിച്ച വിഷയങ്ങൾ വീണ്ടും ഓർമ്മയിൽ നിന്ന് മറയാതെ നിലനിർത്തുന്നതാണ് സ്മൃതി. ^AI

Sutra 12

അഭ്യാസ വൈരാഗ്യാഭ്യാം തന്നിരോധഃ ॥ 12 ॥

abhyāsa vairāgyābhyāṃ tannirodhaḥ || 12 ||

അഭ്യാസവും വൈരാഗ്യവും കൊണ്ട് അവയുടെ നിരോധം സാധിക്കുന്നു. ^AI

Sutra 13

തത്ര സ്ഥിതൌ യത്നോഽഭ്യാസഃ ॥ 13 ॥

tatra sthitau yatno'bhyāsaḥ || 13 ||

അവിടെ സ്ഥിരതയ്ക്കുള്ള ശ്രമമാണ് അഭ്യാസം. ^AI

Sutra 14

സ തു ദീര്ഘകാല നൈരന്തര്യ സത്കാരാസേവിതോ ദൃഢഭൂമിഃ ॥ 14 ॥

sa tu dīrghakāla nairantarya satkārāsevito dṛḍhabhūmiḥ || 14 ||

അത് ദീർഘകാലം തുടർച്ചയായി ആദരവോടെ സേവിക്കുമ്പോൾ ദൃഢഭൂമിയായിത്തീരുന്നു. ^AI

Sutra 15

ദൃഷ്ടാനുശ്രവിക വിഷയ വിതൃഷ്ണസ്യ വശീകാരസഞ്ജ്ഞാ വൈരാഗ്യമ് ॥ 15 ॥

dṛṣṭānuśravika viṣaya vitṛṣṇasya vaśīkārasañjñā vairāgyam || 15 ||

കണ്ടതും കേട്ടതുമായ വിഷയങ്ങളിൽ തൃഷ്ണയില്ലാത്തവന്റെ വശീകാരസഞ്ജ്ഞയാണ് വൈരാഗ്യം. ^AI

Sutra 16

തത്പരം പുരുഷഖ്യാതേ-ര്ഗുണവൈതൃഷ്ണ്യമ് ॥ 16 ॥

tatparaṃ puruṣakhyāte-rguṇavaitṛṣṇyam || 16 ||

അത് പരമമായത്, പുരുഷന്റെ അറിവിൽ ഗുണങ്ങളിലുള്ള വൈതൃഷ്ണ്യമാണ്. ^AI

Sutra 17

വിതര്ക വിചാരാനന്ദാസ്മിതാരൂപാനുഗമാത് സമ്പ്രജ്ഞാതഃ ॥ 17 ॥

vitarka vicārānandāsmitārūpānugamāt samprajñātaḥ || 17 ||

വിതർക്കം, വിചാരം, ആനന്ദം, അസ്മിത എന്നിവയുടെ രൂപത്തെ അനുഗമിക്കുന്നതിനാൽ സമ്പ്രജ്ഞാതം എന്നു പറയുന്നു. ^AI

Sutra 18

വിരാമപ്രത്യയാഭ്യാസപൂര്വഃ സംസ്കാരശേഷോഽന്യഃ ॥ 18 ॥

virāmapratyayābhyāsapūrvaḥ saṃskāraśeṣo'nyaḥ || 18 ||

വിരാമപ്രത്യയത്തിന്റെ അഭ്യാസത്തിനു മുമ്പുള്ളതും സംസ്കാരശേഷം മാത്രമുള്ളതുമായ മറ്റൊരു സമാധിയാണ് (അസമ്പ്രജ്ഞാതം). ^AI

Sutra 19

ഭവപ്രത്യയോ വിദേഹപ്രകൃതിലയാനാമ് ॥ 19 ॥

bhavapratyayo videhaprakṛtilayānām || 19 ||

വിദേഹന്മാരുടെയും പ്രകൃതിലയന്മാരുടെയും സമാധി ഭവപ്രത്യയത്തോടുകൂടിയതാണ്. ^AI

Sutra 20

ശ്രദ്ധാ വീര്യ സ്മൃതി സമാധിപ്രജ്ഞാ പൂര്വക ഇതരേഷാമ് ॥ 20 ॥

śraddhā vīrya smṛti samādhiprajñā pūrvaka itareṣām || 20 ||

ശ്രദ്ധ, വീര്യം, സ്മൃതി, സമാധിപ്രജ്ഞ എന്നിവയ്ക്കു മുമ്പുള്ളതാണ് മറ്റുള്ളവരുടെ സമാധി. ^AI

Sutra 21

തീവ്രസംവേഗാനാമാസന്നഃ ॥ 21 ॥

tīvrasaṃvegānāmāsannaḥ || 21 ||

തീവ്രസംവേഗമുള്ളവർക്ക് അത് അടുത്തതാണ്. ^AI

Sutra 22

മൃദുമധ്യാധിമാത്രത്വാത്തതോഽപി വിശേഷഃ ॥ 22 ॥

mṛdumadhyādhimātratvāttato'pi viśeṣaḥ || 22 ||

മൃദു, മധ്യ, അധിമാത്ര എന്നിവയാൽ അതിൽനിന്നും വിശേഷമുണ്ട്. ^AI

Sutra 23

ഈശ്വരപ്രണിധാനാദ്വാ ॥ 23 ॥

īśvarapraṇidhānādvā || 23 ||

ഈശ്വരപ്രണിധാനത്താലും ആകാം. ^AI

Sutra 24

ക്ലേശ കര്മ വിപാകാശയൈരപരാമൃഷ്ടഃ പുരുഷവിശേഷ ഈശ്വരഃ ॥ 24 ॥

kleśa karma vipākāśayairaparāmṛṣṭaḥ puruṣaviśeṣa īśvaraḥ || 24 ||

ക്ലേശം, കർമ്മം, വിപാകം, ആശയം എന്നിവയാൽ സ്പർശിക്കപ്പെടാത്ത പുരുഷവിശേഷനാണ് ഈശ്വരൻ. ^AI

Sutra 25

തത്ര നിരതിശയം സര്വജ്ഞബീജമ് ॥ 25 ॥

tatra niratiśayaṃ sarvajñabījam || 25 ||

അവിടെ (ഈശ്വരനിൽ) അതിശയിക്കാനാവാത്ത, സർവജ്ഞത്വത്തിന്റെ ബീജം ഉണ്ട്. ^AI

Sutra 26

സ ഏഷഃ പൂര്വേഷാമപി ഗുരുഃ കാലേനാനവച്ഛേദാത് ॥ 26 ॥

sa eṣaḥ pūrveṣāmapi guruḥ kālenānavacchedāt || 26 ||

അവൻ (ഈശ്വരൻ) കാലത്താൽ വ്യവച്ഛേദിക്കപ്പെടാത്തതിനാൽ പൂർവികരായ ഗുരുക്കന്മാർക്കും ഗുരുവാകുന്നു. ^AI

Sutra 27

തസ്യ വാചകഃ പ്രണവഃ ॥ 27 ॥

tasya vācakaḥ praṇavaḥ || 27 ||

അവന്റെ വാചകം (സൂചകം) പ്രണവം (ഓം) ആകുന്നു. ^AI

Sutra 28

തജ്ജപസ്തദര്ഥഭാവനമ് ॥ 28 ॥

tajjapastadarthabhāvanam || 28 ||

അതിന്റെ ജപവും അതിന്റെ അർത്ഥത്തിലുള്ള ഭാവനയും. ^AI

Sutra 29

തതഃ പ്രത്യക്ചേതനാധിഗമോഽപ്യന്തരായാഭാവശ്ച ॥ 29 ॥

tataḥ pratyakcetanādhigamo'pyantarāyābhāvaśca || 29 ||

അതിൽ നിന്ന് പ്രത്യക്‌ചേതനയുടെ (ആത്മാവിന്റെ) അധിഗമവും അന്തരായങ്ങളുടെ അഭാവവും ഉണ്ടാകുന്നു. ^AI

Sutra 30

വ്യാധി സ്ത്യാന സംശയ പ്രമാദാലസ്യാവിരതി ഭ്രാന്തി
ദര്ശനാലബ്ധഭൂമികത്വാനവസ്ഥിതത്വാനി ചിത്തവിക്ഷേപാസ്തേംഽതരായാഃ ॥ 30 ॥

vyādhi styāna saṃśaya pramādālasyāvirati bhrānti
darśanālabdhabhūmikatvānavasthitatvāni cittavikṣepāsteṃ'tarāyāḥ || 30 ||

രോഗം, മാന്ദ്യം, സംശയം, പ്രമാദം, ആലസ്യം, അവിരതി, ഭ്രാന്തിദർശനം, ഭൂമിക ലഭിക്കായ്ക, അനവസ്ഥിതത്വം എന്നിവ ചിത്തവിക്ഷേപങ്ങളായ അന്തരായങ്ങളാകുന്നു. ^AI

Sutra 31

ദുഃഖ ദൌര്മനസ്യാങ്ഗമേജയത്വ ശ്വാസപ്രശ്വാസാ വിക്ഷേപസഹഭുവഃ ॥ 31 ॥

duḥkha daurmanasyāṅgamejayatva śvāsapraśvāsā vikṣepasahabhuvaḥ || 31 ||

ദുഃഖം, ദൗർമനസ്യം, അംഗമേജയത്വം (ശരീരത്തിന്റെ വിറയൽ), ശ്വാസപ്രശ്വാസങ്ങൾ എന്നിവ വിക്ഷേപത്തോടൊപ്പം ഉണ്ടാകുന്നവയാകുന്നു. ^AI

Sutra 32

തത്പ്രതിഷേധാര്ഥമേകതത്ത്വാഭ്യാസഃ ॥ 32 ॥

tatpratiṣedhārthamekatattvābhyāsaḥ || 32 ||

അവയെ തടയുന്നതിനായി ഏകതത്ത്വത്തിന്റെ അഭ്യാസം. ^AI

Sutra 33

മൈത്രീ കരുണാ മുദിതോപേക്ഷാണാം സുഖ ദുഃഖ പുണ്യാപുണ്യ വിഷയാണാമ്-ഭാവനാതശ്ചിത്തപ്രസാദനമ് ॥ 33 ॥

maitrī karuṇā muditopekṣāṇāṃ sukha duḥkha puṇyāpuṇya viṣayāṇām-bhāvanātaścittaprasādanam || 33 ||

സുഖത്തിലും ദുഃഖത്തിലും പുണ്യത്തിലും അപുണ്യത്തിലും മൈത്രി, കരുണ, മുദിത, ഉപേക്ഷ എന്നിവയുടെ ഭാവനയാലും ചിത്തം പ്രസന്നമാകുന്നു. ^AI

Sutra 34

പ്രച്ഛര്ദന വിധാരണാഭ്യാം വാ പ്രാണസ്യ ॥ 34 ॥

pracchardana vidhāraṇābhyāṃ vā prāṇasya || 34 ||

പ്രാണന്റെ പ്രച്ഛർദനത്താലും വിധാരണത്താലും അല്ലെങ്കിൽ ചിത്തം പ്രസന്നമാകുന്നു. ^AI

Sutra 35

വിഷയവതീ വാ പ്രവൃത്തിരുത്പന്നാ മനസഃ സ്ഥിതി നിബന്ധിനീ ॥ 35 ॥

viṣayavatī vā pravṛttirutpannā manasaḥ sthiti nibandhinī || 35 ||

അല്ലെങ്കിൽ വിഷയങ്ങളോടുകൂടിയ മനസ്സിന്റെ പ്രവൃത്തി ഉണ്ടായാൽ അത് മനസ്സിന്റെ സ്ഥിതിക്ക് നിബന്ധനമായിരിക്കും. ^AI

Sutra 36

വിശോകാ വാ ജ്യോതിഷ്മതീ ॥ 36 ॥

viśokā vā jyotiṣmatī || 36 ||

അല്ലെങ്കിൽ ശോകമില്ലാത്തതും ജ്യോതിഷ്മതിയായതുമായ ചിത്തം. ^AI

Sutra 37

വീതരാഗ വിഷയം വാ ചിത്തമ് ॥ 37 ॥

vītarāga viṣayaṃ vā cittam || 37 ||

അല്ലെങ്കിൽ വീതരാഗ വിഷയമായ ചിത്തം. ^AI

Sutra 38

സ്വപ്ന നിദ്രാ ജ്ഞാനാലമ്ബനം വാ ॥ 38 ॥

svapna nidrā jñānālambanaṃ vā || 38 ||

അല്ലെങ്കിൽ സ്വപ്നത്തിലും നിദ്രയിലും ഉള്ള ജ്ഞാനത്തെ ആലംബനമാക്കിയുള്ള ചിത്തം. ^AI

Sutra 39

യഥാഭിമതധ്യാനാദ്വാ ॥ 39 ॥

yathābhimatadhyānādvā || 39 ||

അല്ലെങ്കിൽ ഇഷ്ടമുള്ളതുപോലെയുള്ള ധ്യാനത്താൽ. ^AI

Sutra 40

പരമാണു പരമ മഹത്ത്വാന്തോഽസ്യ വശീകാരഃ ॥ 40 ॥

paramāṇu parama mahattvānto'sya vaśīkāraḥ || 40 ||

പരമാണു മുതൽ പരമമഹത്ത്വം വരെയുള്ളതിന്റെ വശീകരണം ഇയാൾക്കുണ്ട്. ^AI

Sutra 41

ക്ഷീണവൃത്തേരഭിജാതസ്യേവ മണേര്ഗ്രഹീതൃഗ്രഹണ ഗ്രാഹ്യേഷു തത്സ്ഥ തദഞ്ജനതാ സമാപത്തിഃ ॥ 41 ॥

kṣīṇavṛtterabhijātasyeva maṇergrahītṛgrahaṇa grāhyeṣu tatstha tadañjanatā samāpattiḥ || 41 ||

വൃത്തികൾ ക്ഷയിച്ചവന്റെ, സ്വഭാവശുദ്ധിയുള്ള രത്നത്തിന്റെയെന്നപോലെ, ഗ്രഹിതാവ്, ഗ്രഹണം, ഗ്രാഹ്യം എന്നിവയിൽ അവയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അവയുടെ നിറം സ്വീകരിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ് സമാപത്തി. ^AI

Sutra 42

തത്ര ശബ്ദാര്ഥ ജ്ഞാന വികല്പൈഃ സങ്കീര്ണാ സവിതര്കാ സമാപത്തിഃ ॥ 42 ॥

tatra śabdārtha jñāna vikalpaiḥ saṅkīrṇā savitarkā samāpattiḥ || 42 ||

അവിടെ ശബ്ദം, അർത്ഥം, ജ്ഞാനം എന്നിവയുടെ വികൽപങ്ങളാൽ കലർന്നതാണ് സവിതർക്ക സമാപത്തി. ^AI

Sutra 43

സ്മൃതി പരിശുദ്ധൌ സ്വരൂപ ശൂന്യേവാര്ഥ മാത്രനിര്ഭാസാ നിര്വിതര്കാ ॥ 43 ॥

smṛti pariśuddhau svarūpa śūnyevārtha mātranirbhāsā nirvitarkā || 43 ||

സ്മൃതി പരിശുദ്ധമാകുമ്പോൾ, സ്വരൂപം ശൂന്യമെന്നപോലെ, അർത്ഥമാത്രം പ്രകാശിക്കുന്നതാണ് നിർവിതർക്ക. ^AI

Sutra 44

ഏതയൈവ സവിചാരാ നിര്വിചാരാ ച സൂക്ഷ്മവിഷയാ വ്യാഖ്യാതാ ॥ 44 ॥

etayaiva savicārā nirvicārā ca sūkṣmaviṣayā vyākhyātā || 44 ||

ഇതേ മാർഗ്ഗത്താൽ സവിചാരയും നിർവിചാരയും സൂക്ഷ്മവിഷയകവുമായ സമാപത്തികൾ വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ^AI

Sutra 45

സൂക്ഷ്മ വിഷയത്വം ചാലിങ്ഗപര്യവസാനമ് ॥ 45 ॥

sūkṣma viṣayatvaṃ cāliṅgaparyavasānam || 45 ||

സൂക്ഷ്മവിഷയത്വം അലിംഗത്തിൽ പര്യവസാനിക്കുന്നു. ^AI

Sutra 46

താ ഏവ സബീജഃ സമാധിഃ ॥ 46 ॥

tā eva sabījaḥ samādhiḥ || 46 ||

അവ തന്നെയാണ് സബീജ സമാധി. ^AI

Sutra 47

നിര്വിചാര വൈശാരാദ്യേഽധ്യാത്മപ്രസാദഃ ॥ 47 ॥

nirvicāra vaiśārādye'dhyātmaprasādaḥ || 47 ||

നിർവിചാരത്തിന്റെ വൈശാരദ്യത്തിൽ അധ്യാത്മപ്രസാദം ഉണ്ടാകുന്നു. ^AI

Sutra 48

ഋതമ്ഭരാ തത്ര പ്രജ്ഞാ ॥ 48 ॥

ṛtambharā tatra prajñā || 48 ||

അവിടെ പ്രജ്ഞ ഋതംഭരയാണ്. ^AI

Sutra 49

ശ്രുതാനുമാന പ്രജ്ഞാഭ്യാമന്യവിഷയാ വിശേഷാര്ഥത്വാത് ॥ 49 ॥

śrutānumāna prajñābhyāmanyaviṣayā viśeṣārthatvāt || 49 ||

ശ്രവണത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന അറിവിനെയും അനുമാനത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന അറിവിനെയും അപേക്ഷിച്ച് ഇത് വ്യത്യസ്തമായ വിഷയത്തെ ആശ്രയിച്ചുള്ളതും വിശേഷാർത്ഥത്തോടുകൂടിയതുമാണ്. ^AI

Sutra 50

തജ്ജഃ സംസ്കാരോഽന്യസംസ്കാര പ്രതിബന്ധീ ॥ 50 ॥

tajjaḥ saṃskāro'nyasaṃskāra pratibandhī || 50 ||

അതിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന സംസ്കാരം മറ്റ് സംസ്കാരങ്ങളെ തടയുന്നതാണ്. ^AI

Sutra 51

തസ്യാപി നിരോധേ സര്വനിരോധാന്നിര്ബീജസ്സമാധിഃ ॥ 51 ॥

tasyāpi nirodhe sarvanirodhānnirbījassamādhiḥ || 51 ||

അതിന്റെയും നിരോധം സംഭവിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാം നിരോധിക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ, അത് വിത്തില്ലാത്ത സമാധിയാണ്. ^AI

ഇതി പാതഞ്ജലയോഗദര്ശനേ സമാധിപാദോ നാമ പ്രഥമഃ പാദഃ ।

Sanskrit — Devanagari (original)

अथ समाधिपादः ।

अथ योगानुशासनम् ॥ 1 ॥

योगश्चित्तवृत्ति निरोधः ॥ 2 ॥

तदा द्रष्टुः स्वरूपेऽवस्थानम् ॥ 3 ॥

वृत्ति सारूप्यमितरत्र ॥ 4 ॥

वृत्तयः पञ्चतय्यः क्लिष्टाऽक्लिष्टाः ॥ 5 ॥

प्रमाण विपर्यय विकल्प निद्रा स्मृतयः ॥ 6 ॥

प्रत्यक्षानुमानागमाः प्रमाणानि ॥ 7 ॥

विपर्ययो मिथ्याज्ञानमतद्रूप प्रतिष्ठम् ॥ 8 ॥

शब्दज्ञानानुपाती वस्तुशून्यो विकल्पः ॥ 9 ॥

अभाव प्रत्ययालम्बना वृत्तिर्निद्रा ॥ 10 ॥

अनुभूत विषयासम्प्रमोषः स्मृतिः ॥ 11 ॥

अभ्यास वैराग्याभ्यां तन्निरोधः ॥ 12 ॥

तत्र स्थितौ यत्नोऽभ्यासः ॥ 13 ॥

स तु दीर्घकाल नैरन्तर्य सत्कारासेवितो दृढभूमिः ॥ 14 ॥

दृष्टानुश्रविक विषय वितृष्णस्य वशीकारसञ्ज्ञा वैराग्यम् ॥ 15 ॥

तत्परं पुरुषख्याते-र्गुणवैतृष्ण्यम् ॥ 16 ॥

वितर्क विचारानन्दास्मितारूपानुगमात् सम्प्रज्ञातः ॥ 17 ॥

विरामप्रत्ययाभ्यासपूर्वः संस्कारशेषोऽन्यः ॥ 18 ॥

भवप्रत्ययो विदेहप्रकृतिलयानाम् ॥ 19 ॥

श्रद्धा वीर्य स्मृति समाधिप्रज्ञा पूर्वक इतरेषाम् ॥ 20 ॥

तीव्रसंवेगानामासन्नः ॥ 21 ॥

मृदुमध्याधिमात्रत्वात्ततोऽपि विशेषः ॥ 22 ॥

ईश्वरप्रणिधानाद्वा ॥ 23 ॥

क्लेश कर्म विपाकाशयैरपरामृष्टः पुरुषविशेष ईश्वरः ॥ 24 ॥

तत्र निरतिशयं सर्वज्ञबीजम् ॥ 25 ॥

स एषः पूर्वेषामपि गुरुः कालेनानवच्छेदात् ॥ 26 ॥

तस्य वाचकः प्रणवः ॥ 27 ॥

तज्जपस्तदर्थभावनम् ॥ 28 ॥

ततः प्रत्यक्चेतनाधिगमोऽप्यन्तरायाभावश्च ॥ 29 ॥

व्याधि स्त्यान संशय प्रमादालस्याविरति भ्रान्ति

दर्शनालब्धभूमिकत्वानवस्थितत्वानि चित्तविक्षेपास्तेंऽतरायाः ॥ 30 ॥

दुःख दौर्मनस्याङ्गमेजयत्व श्वासप्रश्वासा विक्षेपसहभुवः ॥ 31 ॥

तत्प्रतिषेधार्थमेकतत्त्वाभ्यासः ॥ 32 ॥

मैत्री करुणा मुदितोपेक्षाणां सुख दुःख पुण्यापुण्य विषयाणाम्-भावनातश्चित्तप्रसादनम् ॥ 33 ॥

प्रच्छर्दन विधारणाभ्यां वा प्राणस्य ॥ 34 ॥

विषयवती वा प्रवृत्तिरुत्पन्ना मनसः स्थिति निबन्धिनी ॥ 35 ॥

विशोका वा ज्योतिष्मती ॥ 36 ॥

वीतराग विषयं वा चित्तम् ॥ 37 ॥

स्वप्न निद्रा ज्ञानालम्बनं वा ॥ 38 ॥

यथाभिमतध्यानाद्वा ॥ 39 ॥

परमाणु परम महत्त्वान्तोऽस्य वशीकारः ॥ 40 ॥

क्षीणवृत्तेरभिजातस्येव मणेर्ग्रहीतृग्रहण ग्राह्येषु तत्स्थ तदञ्जनता समापत्तिः ॥ 41 ॥

तत्र शब्दार्थ ज्ञान विकल्पैः सङ्कीर्णा सवितर्का समापत्तिः ॥ 42 ॥

स्मृति परिशुद्धौ स्वरूप शून्येवार्थ मात्रनिर्भासा निर्वितर्का ॥ 43 ॥

एतयैव सविचारा निर्विचारा च सूक्ष्मविषया व्याख्याता ॥ 44 ॥

सूक्ष्म विषयत्वं चालिङ्गपर्यवसानम् ॥ 45 ॥

ता एव सबीजः समाधिः ॥ 46 ॥

निर्विचार वैशाराद्येऽध्यात्मप्रसादः ॥ 47 ॥

ऋतम्भरा तत्र प्रज्ञा ॥ 48 ॥

श्रुतानुमान प्रज्ञाभ्यामन्यविषया विशेषार्थत्वात् ॥ 49 ॥

तज्जः संस्कारोऽन्यसंस्कार प्रतिबन्धी ॥ 50 ॥

तस्यापि निरोधे सर्वनिरोधान्निर्बीजस्समाधिः ॥ 51 ॥

इति पातञ्जलयोगदर्शने समाधिपादो नाम प्रथमः पादः ।

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

പതഞ്ജലി യോഗ സൂത്രാണി - 1 (സമാധി പാദ)