Valmiki Ramayana Sundara Kanda Sarga 44 — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Nepali meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Nepali

रावणको आदेश पाएर प्रहस्तका पुत्र जम्बुमाली धनु लिएर युद्धका लागि बाहिर निस्कन्छन् र तोरणमा बसेका हनुमानलाई धारिला बाणहरूले हान्छन्। बाणले घाइते भएका हनुमान क्रोधित भई शिला र साल वृक्ष उखेलेर प्रहार गर्छन्, तर जम्बुमालीले ती काटिदिन्छन्। अन्तमा हनुमानले परिघ घुमाएर जम्बुमालीको छातीमा खसाल्दा उनी चूर्ण भई भूमिमा ढल्छन्। जम्बुमाली र किङ्करहरू मारिएको सुनेर रावण क्रोधित भई अमात्यका पुत्रहरूलाई तुरन्त आदेश दिन्छ।

AI-generated · not yet verified

The Nepali meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ चतुश्चत्वारिंशस्सर्गः ।

Shloka 1

सन्दिष्टो राक्षसेन्द्रेण प्रहस्तस्य सुतो बली ।
जम्बुमाली महादंष्ट्रो निर्जगाम धनुर्धरः ॥ 1 ॥

sandiṣṭo rākṣasendreṇa prahastasya suto balī |
jambumālī mahādaṃṣṭro nirjagāma dhanurdharaḥ || 1 ||

राक्षसहरूका इन्द्र (रावण) द्वारा आदेश पाएका, प्रहस्तका बलवान् पुत्र जम्बुमाली, ठूला दाँत भएको र धनु धारण गर्ने, बाहिर निस्के। ^AI

Shloka 2

रक्तमाल्याम्बरधरस्स्रग्वी रुचिरकुण्डलः ।
महान्विवृत्तनयनश्चण्डस्समरदुर्जयः ॥ 2 ॥

raktamālyāmbaradharassragvī rucirakuṇḍalaḥ |
mahānvivṛttanayanaścaṇḍassamaradurjayaḥ || 2 ||

रातो माला र वस्त्र धारण गरेको, फूलको माला लगाएको, सुन्दर कुण्डल भएको, विशाल र फर्किएका आँखा भएको, प्रचण्ड र युद्धमा अजेय। ^AI

Shloka 3

धनुश्शक्रधनुः प्रख्यं महद्रुचिरसायकम् ।
विष्फारयाणो वेगेन वज्राशनिसमस्वनम् ॥ 3 ॥

dhanuśśakradhanuḥ prakhyaṃ mahadrucirasāyakam |
viṣphārayāṇo vegena vajrāśanisamasvanam || 3 ||

इन्द्रधनु जस्तो देखिने, ठूलो र सुन्दर बाण भएको धनुलाई वज्र र अशनी जस्तै आवाज हुने गरी वेगसाथ तान्दै। ^AI

Shloka 4

तस्य विष्फारघोषेण धनुषो महता दिशः ।
प्रदिशश्च नभश्चैव सहसा समपूर्यत ॥ 4 ॥

tasya viṣphāraghoṣeṇa dhanuṣo mahatā diśaḥ |
pradiśaśca nabhaścaiva sahasā samapūryata || 4 ||

उसको धनु तान्दाको ठूलो आवाजले दिशाहरू, उपदिशाहरू र आकाश तुरन्तै भरिए। ^AI

Shloka 5

रथेन खरयुक्तेन तमागतमुदीक्ष्य सः ।
हनुमान्वेगसम्पन्नो जहर्ष च ननाद च ॥ 5 ॥

rathena kharayuktena tamāgatamudīkṣya saḥ |
hanumānvegasampanno jaharṣa ca nanāda ca || 5 ||

गधाहरू जोडिएको रथमा आएको उसलाई देखेर वेगसम्पन्न हनुमानले हर्षित भई गर्जना गरे। ^AI

Shloka 6

तं तोरणविटङ्कस्थं हनुमन्तं महाकपिम् ।
जम्बुमाली महाबाहुर्विव्याध निशितैश्शरैः ॥ 6 ॥

taṃ toraṇaviṭaṅkasthaṃ hanumantaṃ mahākapim |
jambumālī mahābāhurvivyādha niśitaiśśaraiḥ || 6 ||

तोरणको माथिल्लो भागमा बसेको त्यो महाकपि हनुमानलाई महाबाहु जम्बुमालीले धारिला बाणहरूले हाने। ^AI

Shloka 7

अर्धचन्द्रेण वदने शिरस्येकेन कर्णिना ।
बाह्वोर्विव्याध नाराचैर्दशभिस्तं कपीश्वरम् ॥ 7 ॥

ardhacandreṇa vadane śirasyekena karṇinā |
bāhvorvivyādha nārācairdaśabhistaṃ kapīśvaram || 7 ||

अर्धचन्द्र बाणले मुखमा, एउटा कर्णी बाणले शिरमा, र दशवटा नाराच बाणले त्यो कपीश्वरका दुवै बाहुमा हाने। ^AI

Shloka 8

तस्य तच्छुशुभे ताम्रं शरेणाभिहतं मुखम् ।
शरदीवाम्बुजं फुल्लं विद्धं भास्कररश्मिना ॥ 8 ॥

tasya tacchuśubhe tāmraṃ śareṇābhihataṃ mukham |
śaradīvāmbujaṃ phullaṃ viddhaṃ bhāskararaśminā || 8 ||

बाणले हानिएको उसको ताम्रवर्णको मुख सूर्यको किरणले हानिएको शरद्कालीन फुल्दो कमलजस्तै शोभायमान भयो। ^AI

Shloka 9

तत्तस्य रक्तं रक्तेन रञ्जितं शुशुभे मुखम् ।
यथाकाशे महापद्मं सिक्तं चन्दनबिन्दुभिः ॥ 9 ॥

tattasya raktaṃ raktena rañjitaṃ śuśubhe mukham |
yathākāśe mahāpadmaṃ siktaṃ candanabindubhiḥ || 9 ||

बाणले घाइते भएको त्यो राक्षसको रगतले रंगिएको मुख रगतसँगै यसरी शोभायमान भयो, जसरी आकाशमा चन्दनका थोप्लाले सिञ्चित ठूलो कमल शोभा पाउँछ। ^AI

Shloka 10

चुकोप बाणाभिहतो राक्षसस्य महाकपिः ।
ततः पार्श्वेऽतिविपुलां ददर्श महतीं शिलाम् ॥ 10 ॥

cukopa bāṇābhihato rākṣasasya mahākapiḥ |
tataḥ pārśve'tivipulāṃ dadarśa mahatīṃ śilām || 10 ||

बाणले घाइते भएपछि महाकपि हनुमान् क्रोधित भए। त्यसपछि उनले आफ्नो छेउमा अत्यन्त विशाल र ठूलो शिला देखे। ^AI

Shloka 11

तरसा तां समुत्पाट्य चिक्षेप बलवद्भली ।
तां शरैर्दशभिः क्रुद्धस्ताडयामास राक्षसः ॥ 11 ॥

tarasā tāṃ samutpāṭya cikṣepa balavadbhalī |
tāṃ śarairdaśabhiḥ kruddhastāḍayāmāsa rākṣasaḥ || 11 ||

बलवान् वानरले वेगसाथ त्यो शिला उखेलेर फ्याँके। क्रोधित राक्षसले दशवटा बाणले त्यसलाई हाने। ^AI

Shloka 12

विपन्नं कर्म तद्दृष्ट्वा हनुमांश्चण्डविक्रमः ।
सालं विपुलमुत्पाट्य भ्रामयामास वीर्यवान् ॥ 12 ॥

vipannaṃ karma taddṛṣṭvā hanumāṃścaṇḍavikramaḥ |
sālaṃ vipulamutpāṭya bhrāmayāmāsa vīryavān || 12 ||

आफ्नो काम विफल भएको देखेर चण्ड विक्रमशाली र वीर्यवान् हनुमान्ले विशाल साल वृक्ष उखेलेर घुमाउन थाले। ^AI

Shloka 13

भ्रामयन्तं कपिं दृष्ट्वा सालवृक्षं महाबलम् ।
चिक्षेप सुबहून्बाणान्जम्बुमाली महाबलः ॥ 13 ॥

bhrāmayantaṃ kapiṃ dṛṣṭvā sālavṛkṣaṃ mahābalam |
cikṣepa subahūnbāṇānjambumālī mahābalaḥ || 13 ||

महाबली जाम्बुमालीले वानर हनुमान्ले महाबली साल वृक्ष घुमाइरहेको देखेर धेरै बाणहरू प्रहार गरे। ^AI

Shloka 14

सालं चतुर्भिश्चिच्छेद वानरं पञ्चभिर्भुजे ।
उरस्येकेन बाणेन दशभिस्तु स्तनान्तरे ॥ 14 ॥

sālaṃ caturbhiściccheda vānaraṃ pañcabhirbhuje |
urasyekena bāṇena daśabhistu stanāntare || 14 ||

उनले साल वृक्षलाई चार बाणले काटे, वानरको पाखुरामा पाँच बाण, छातीमा एक बाण र स्तनको बीचमा दश बाण हाने। ^AI

Shloka 15

स शरैः पूरिततनुः क्रोधेन महता वृतः ।
तमेव परिघं गृह्य भ्रामयामास वेगितः ॥ 15 ॥

sa śaraiḥ pūritatanuḥ krodhena mahatā vṛtaḥ |
tameva parighaṃ gṛhya bhrāmayāmāsa vegitaḥ || 15 ||

बाणहरूले शरीर भरिएको र ठूलो क्रोधले युक्त त्यो वानरले त्यही परिघ (फलामको मुगुर) उठाएर वेगसाथ घुमाउन थाले। ^AI

Shloka 16

अतिवेगोऽतिवेगेन भ्रामयित्वा बलोत्कटः ।
परिघं पातयामास जम्बुमालेर्महोरसि ॥ 16 ॥

ativego'tivegena bhrāmayitvā balotkaṭaḥ |
parighaṃ pātayāmāsa jambumālermahorasi || 16 ||

अत्यन्त वेगशाली र बलमा उत्तम ती वानरले त्यो परिघलाई अत्यन्त वेगसाथ घुमाएर जाम्बुमालीको विशाल छातीमा खसाले। ^AI

Shloka 17

तस्य चैव शिरो नास्ति न बाहू न च जानुनी ।
न धनुर्न रथो नाश्वास्तत्रादृश्यन्त नेषवः ॥ 17 ॥

tasya caiva śiro nāsti na bāhū na ca jānunī |
na dhanurna ratho nāśvāstatrādṛśyanta neṣavaḥ || 17 ||

तिम्रो (जम्बुमालीको) शिर छैन, न बाहु छन्, न घुँडा छन्; त्यहाँ धनु, रथ, घोडा र बाणहरू पनि देखिएनन्। ^AI

Shloka 18

स हतस्सहसा तेन जम्बुमाली महाबलः ।
पपात निहतो भूमौ चूर्णिताङ्गविभूषणः ॥ 18 ॥

sa hatassahasā tena jambumālī mahābalaḥ |
papāta nihato bhūmau cūrṇitāṅgavibhūṣaṇaḥ || 18 ||

त्यसरी तत्काल प्रहारबाट मारिएको, महाबली जम्बुमाली चूर्ण भएका अङ्गका भूषणहरू भएको अवस्थामा भूमिमा ढल्यो। ^AI

Shloka 19

जम्बुमालिं च निहतं किङ्करांश्च महाबलान् ।
चुक्रोध रावणश्शुत्वा कोपसंरक्तलोचनः ॥ 19 ॥

jambumāliṃ ca nihataṃ kiṅkarāṃśca mahābalān |
cukrodha rāvaṇaśśutvā kopasaṃraktalocanaḥ || 19 ||

जम्बुमाली र महाबली किङ्करहरू मारिएको सुनेर क्रोधले आँखा राता भएका रावण क्रोधित भयो। ^AI

Shloka 20

स रोषसंवर्तितताम्रलोचनः प्रहस्तपुत्त्रे निहते महाबले ।
अमात्यपुत्त्रानतिवीर्यविक्रमान् समादिदेशाशु निशाचरेश्वरः ॥ 20 ॥

sa roṣasaṃvartitatāmralocanaḥ prahastaputtre nihate mahābale |
amātyaputtrānativīryavikramān samādideśāśu niśācareśvaraḥ || 20 ||

क्रोधले ताम्रवर्णका आँखा भएका, महाबली प्रहस्तका पुत्र मारिएपछि निशाचरहरूका राजा रावणले अत्यन्त वीर्य र पराक्रम भएका अमात्यका पुत्रहरूलाई तुरन्त आदेश दियो। ^AI

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे चतुश्चत्वारिंशस्सर्गः ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ चतुश्चत्वारिंशस्सर्गः ।

सन्दिष्टो राक्षसेन्द्रेण प्रहस्तस्य सुतो बली ।

जम्बुमाली महादंष्ट्रो निर्जगाम धनुर्धरः ॥ 1 ॥

रक्तमाल्याम्बरधरस्स्रग्वी रुचिरकुण्डलः ।

महान्विवृत्तनयनश्चण्डस्समरदुर्जयः ॥ 2 ॥

धनुश्शक्रधनुः प्रख्यं महद्रुचिरसायकम् ।

विष्फारयाणो वेगेन वज्राशनिसमस्वनम् ॥ 3 ॥

तस्य विष्फारघोषेण धनुषो महता दिशः ।

प्रदिशश्च नभश्चैव सहसा समपूर्यत ॥ 4 ॥

रथेन खरयुक्तेन तमागतमुदीक्ष्य सः ।

हनुमान्वेगसम्पन्नो जहर्ष च ननाद च ॥ 5 ॥

तं तोरणविटङ्कस्थं हनुमन्तं महाकपिम् ।

जम्बुमाली महाबाहुर्विव्याध निशितैश्शरैः ॥ 6 ॥

अर्धचन्द्रेण वदने शिरस्येकेन कर्णिना ।

बाह्वोर्विव्याध नाराचैर्दशभिस्तं कपीश्वरम् ॥ 7 ॥

तस्य तच्छुशुभे ताम्रं शरेणाभिहतं मुखम् ।

शरदीवाम्बुजं फुल्लं विद्धं भास्कररश्मिना ॥ 8 ॥

तत्तस्य रक्तं रक्तेन रञ्जितं शुशुभे मुखम् ।

यथाकाशे महापद्मं सिक्तं चन्दनबिन्दुभिः ॥ 9 ॥

चुकोप बाणाभिहतो राक्षसस्य महाकपिः ।

ततः पार्श्वेऽतिविपुलां ददर्श महतीं शिलाम् ॥ 10 ॥

तरसा तां समुत्पाट्य चिक्षेप बलवद्भली ।

तां शरैर्दशभिः क्रुद्धस्ताडयामास राक्षसः ॥ 11 ॥

विपन्नं कर्म तद्दृष्ट्वा हनुमांश्चण्डविक्रमः ।

सालं विपुलमुत्पाट्य भ्रामयामास वीर्यवान् ॥ 12 ॥

भ्रामयन्तं कपिं दृष्ट्वा सालवृक्षं महाबलम् ।

चिक्षेप सुबहून्बाणान्जम्बुमाली महाबलः ॥ 13 ॥

सालं चतुर्भिश्चिच्छेद वानरं पञ्चभिर्भुजे ।

उरस्येकेन बाणेन दशभिस्तु स्तनान्तरे ॥ 14 ॥

स शरैः पूरिततनुः क्रोधेन महता वृतः ।

तमेव परिघं गृह्य भ्रामयामास वेगितः ॥ 15 ॥

अतिवेगोऽतिवेगेन भ्रामयित्वा बलोत्कटः ।

परिघं पातयामास जम्बुमालेर्महोरसि ॥ 16 ॥

तस्य चैव शिरो नास्ति न बाहू न च जानुनी ।

न धनुर्न रथो नाश्वास्तत्रादृश्यन्त नेषवः ॥ 17 ॥

स हतस्सहसा तेन जम्बुमाली महाबलः ।

पपात निहतो भूमौ चूर्णिताङ्गविभूषणः ॥ 18 ॥

जम्बुमालिं च निहतं किङ्करांश्च महाबलान् ।

चुक्रोध रावणश्शुत्वा कोपसंरक्तलोचनः ॥ 19 ॥

स रोषसंवर्तितताम्रलोचनः प्रहस्तपुत्त्रे निहते महाबले ।

अमात्यपुत्त्रानतिवीर्यविक्रमान् समादिदेशाशु निशाचरेश्वरः ॥ 20 ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

5.44 सुन्दरकाण्ड - चतुश्चत्वारिंश सर्गः