श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ पञ्चाशस्सर्गः ।
तमुद्वीक्ष्य महाबाहुः पिङ्गाक्षं पुरत स्थितम् ।
कोपेन महताऽविष्टो रावणो लोकरावणः ॥ 1 ॥
शङ्काहृतात्मा दध्यौ स कपीन्द्रं तेजसावृतम् ।
किमेष भगवान्नन्दी भवेत्साक्षादिहागतः ॥ 2 ॥
येन शप्तोऽस्मि कैलासे मया सञ्चालिते पुरा ।
सोऽयं वानरमूर्तिस्स्यात्किंस्विद्बाणो महाऽसुरः ॥ 3 ॥
स राजा रोषताम्राक्षः प्रहस्तं मन्त्रिसत्तमम् ।
कालयुक्तमुवाचेदं वचोऽविपुलमर्थवत् ॥ 4 ॥
दुरात्मा पृच्छ्यतामेष कुतः किं वात्र कारणम् ।
वनभङ्गे च कोऽस्यार्थो राक्षसीनां च तर्जने ॥ 5 ॥
मत्पुरीमप्रधृष्यां वाऽगमने किं प्रयोजनम् ।
आयोधने वा किं कार्यं पृच्छयतामेष दुर्मतिः ॥ 6 ॥
रावणस्य वचश्श्रुत्वा प्रहस्तो वाक्यमब्रवीत् ।
समाश्वसिहि भद्रं ते न भीः कार्या त्वया कपे ॥ 7 ॥
यदि तावत्त्वमिन्द्रेण प्रेषितो रावणालयम् ।
तत्त्वमाख्याहि मा भूत्ते भयं वानर मोक्ष्यसे ॥ 8 ॥
यदि वैश्रवणस्य त्वं यमस्य वरुणस्य च ।
चाररूपमिदं कृत्वा प्रविष्टो नः पुरीमिमाम् ॥ 9 ॥
विष्णुना प्रेषितो वाऽपि दूतो विजयकाङ्क्षिणा ।
न हि ते वानरं तेजो रूपमात्रं तु वानरम् ॥ 10 ॥
तत्त्वतः कथयस्वाद्य ततो वानर मोक्ष्यसे ।
अनृतं वदतश्चापि दुर्लभं तव जीवितम् ॥ 11 ॥
अथवा यन्निमित्तस्ते प्रवेशो रावणालये ।
एवमुक्तो हरिश्रेष्ठस्तदा रक्षोगणेश्वरम् ॥ 12 ॥
अब्रवीन्नास्मि शक्रस्य यमस्य वरुणस्य वा ।
धनदेन न मे सख्यं विष्णुना नास्मि चोदितः ॥ 13 ॥
जातिरेव मम त्वेषा वानरोऽहमिहागतः ।
दर्शने राक्षसेन्द्रस्य दुर्लभे तदिदं मया ॥ 14 ॥
वनं राक्षसराजस्य दर्शनार्थे विनाशितम् ।
ततस्ते राक्षसाः प्राप्ता बलिनो युद्धकाङ्क्षिणः ।
रक्षणार्थं तु देहस्य प्रतियुद्धा मया रणे ॥ 15 ॥
अस्त्रपाशैर्न शक्योऽहं बद्धुं देवासुरैरपि ॥ 16 ॥
पितामहादेष वरो मामाप्येषोऽभ्युपागतः ।
राजानं द्रष्टुकामेन मयास्त्रमनुवर्तितम् ॥ 17 ॥
विमुक्तो ह्यहमस्त्रेण राक्षसैस्त्वभिपीडितः ।
केनचिद्राजकार्येण सम्प्राप्तोऽस्मि तवान्तिकम् ॥ 18 ॥
दूतोऽहमिति विज्ञेयो राघवस्यामितौजसः ।
श्रूयतां चापि वचनं मम पथ्यमिदं प्रभो ॥ 19 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चाशस्सर्गः ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcāśassargaḥ |
tamudvīkṣya mahābāhuḥ piṅgākṣaṃ purata sthitam |
kopena mahatā'viṣṭo rāvaṇo lokarāvaṇaḥ || 1 ||
śaṅkāhṛtātmā dadhyau sa kapīndraṃ tejasāvṛtam |
kimeṣa bhagavānnandī bhavetsākṣādihāgataḥ || 2 ||
yena śapto'smi kailāse mayā sañcālite purā |
so'yaṃ vānaramūrtissyātkiṃsvidbāṇo mahā'suraḥ || 3 ||
sa rājā roṣatāmrākṣaḥ prahastaṃ mantrisattamam |
kālayuktamuvācedaṃ vaco'vipulamarthavat || 4 ||
durātmā pṛcchyatāmeṣa kutaḥ kiṃ vātra kāraṇam |
vanabhaṅge ca ko'syārtho rākṣasīnāṃ ca tarjane || 5 ||
matpurīmapradhṛṣyāṃ vā'gamane kiṃ prayojanam |
āyodhane vā kiṃ kāryaṃ pṛcchayatāmeṣa durmatiḥ || 6 ||
rāvaṇasya vacaśśrutvā prahasto vākyamabravīt |
samāśvasihi bhadraṃ te na bhīḥ kāryā tvayā kape || 7 ||
yadi tāvattvamindreṇa preṣito rāvaṇālayam |
tattvamākhyāhi mā bhūtte bhayaṃ vānara mokṣyase || 8 ||
yadi vaiśravaṇasya tvaṃ yamasya varuṇasya ca |
cārarūpamidaṃ kṛtvā praviṣṭo naḥ purīmimām || 9 ||
viṣṇunā preṣito vā'pi dūto vijayakāṅkṣiṇā |
na hi te vānaraṃ tejo rūpamātraṃ tu vānaram || 10 ||
tattvataḥ kathayasvādya tato vānara mokṣyase |
anṛtaṃ vadataścāpi durlabhaṃ tava jīvitam || 11 ||
athavā yannimittaste praveśo rāvaṇālaye |
evamukto hariśreṣṭhastadā rakṣogaṇeśvaram || 12 ||
abravīnnāsmi śakrasya yamasya varuṇasya vā |
dhanadena na me sakhyaṃ viṣṇunā nāsmi coditaḥ || 13 ||
jātireva mama tveṣā vānaro'hamihāgataḥ |
darśane rākṣasendrasya durlabhe tadidaṃ mayā || 14 ||
vanaṃ rākṣasarājasya darśanārthe vināśitam |
tataste rākṣasāḥ prāptā balino yuddhakāṅkṣiṇaḥ |
rakṣaṇārthaṃ tu dehasya pratiyuddhā mayā raṇe || 15 ||
astrapāśairna śakyo'haṃ baddhuṃ devāsurairapi || 16 ||
pitāmahādeṣa varo māmāpyeṣo'bhyupāgataḥ |
rājānaṃ draṣṭukāmena mayāstramanuvartitam || 17 ||
vimukto hyahamastreṇa rākṣasaistvabhipīḍitaḥ |
kenacidrājakāryeṇa samprāpto'smi tavāntikam || 18 ||
dūto'hamiti vijñeyo rāghavasyāmitaujasaḥ |
śrūyatāṃ cāpi vacanaṃ mama pathyamidaṃ prabho || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ पञ्चाशस्सर्गः ।
तमुद्वीक्ष्य महाबाहुः पिङ्गाक्षं पुरत स्थितम् ।
कोपेन महताऽविष्टो रावणो लोकरावणः ॥ 1 ॥
शङ्काहृतात्मा दध्यौ स कपीन्द्रं तेजसावृतम् ।
किमेष भगवान्नन्दी भवेत्साक्षादिहागतः ॥ 2 ॥
येन शप्तोऽस्मि कैलासे मया सञ्चालिते पुरा ।
सोऽयं वानरमूर्तिस्स्यात्किंस्विद्बाणो महाऽसुरः ॥ 3 ॥
स राजा रोषताम्राक्षः प्रहस्तं मन्त्रिसत्तमम् ।
कालयुक्तमुवाचेदं वचोऽविपुलमर्थवत् ॥ 4 ॥
दुरात्मा पृच्छ्यतामेष कुतः किं वात्र कारणम् ।
वनभङ्गे च कोऽस्यार्थो राक्षसीनां च तर्जने ॥ 5 ॥
मत्पुरीमप्रधृष्यां वाऽगमने किं प्रयोजनम् ।
आयोधने वा किं कार्यं पृच्छयतामेष दुर्मतिः ॥ 6 ॥
रावणस्य वचश्श्रुत्वा प्रहस्तो वाक्यमब्रवीत् ।
समाश्वसिहि भद्रं ते न भीः कार्या त्वया कपे ॥ 7 ॥
यदि तावत्त्वमिन्द्रेण प्रेषितो रावणालयम् ।
तत्त्वमाख्याहि मा भूत्ते भयं वानर मोक्ष्यसे ॥ 8 ॥
यदि वैश्रवणस्य त्वं यमस्य वरुणस्य च ।
चाररूपमिदं कृत्वा प्रविष्टो नः पुरीमिमाम् ॥ 9 ॥
विष्णुना प्रेषितो वाऽपि दूतो विजयकाङ्क्षिणा ।
न हि ते वानरं तेजो रूपमात्रं तु वानरम् ॥ 10 ॥
तत्त्वतः कथयस्वाद्य ततो वानर मोक्ष्यसे ।
अनृतं वदतश्चापि दुर्लभं तव जीवितम् ॥ 11 ॥
अथवा यन्निमित्तस्ते प्रवेशो रावणालये ।
एवमुक्तो हरिश्रेष्ठस्तदा रक्षोगणेश्वरम् ॥ 12 ॥
अब्रवीन्नास्मि शक्रस्य यमस्य वरुणस्य वा ।
धनदेन न मे सख्यं विष्णुना नास्मि चोदितः ॥ 13 ॥
जातिरेव मम त्वेषा वानरोऽहमिहागतः ।
दर्शने राक्षसेन्द्रस्य दुर्लभे तदिदं मया ॥ 14 ॥
वनं राक्षसराजस्य दर्शनार्थे विनाशितम् ।
ततस्ते राक्षसाः प्राप्ता बलिनो युद्धकाङ्क्षिणः ।
रक्षणार्थं तु देहस्य प्रतियुद्धा मया रणे ॥ 15 ॥
अस्त्रपाशैर्न शक्योऽहं बद्धुं देवासुरैरपि ॥ 16 ॥
पितामहादेष वरो मामाप्येषोऽभ्युपागतः ।
राजानं द्रष्टुकामेन मयास्त्रमनुवर्तितम् ॥ 17 ॥
विमुक्तो ह्यहमस्त्रेण राक्षसैस्त्वभिपीडितः ।
केनचिद्राजकार्येण सम्प्राप्तोऽस्मि तवान्तिकम् ॥ 18 ॥
दूतोऽहमिति विज्ञेयो राघवस्यामितौजसः ।
श्रूयतां चापि वचनं मम पथ्यमिदं प्रभो ॥ 19 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcāśassargaḥ |
tamudvīkṣya mahābāhuḥ piṅgākṣaṃ purata sthitam |
kopena mahatā'viṣṭo rāvaṇo lokarāvaṇaḥ || 1 ||
śaṅkāhṛtātmā dadhyau sa kapīndraṃ tejasāvṛtam |
kimeṣa bhagavānnandī bhavetsākṣādihāgataḥ || 2 ||
yena śapto'smi kailāse mayā sañcālite purā |
so'yaṃ vānaramūrtissyātkiṃsvidbāṇo mahā'suraḥ || 3 ||
sa rājā roṣatāmrākṣaḥ prahastaṃ mantrisattamam |
kālayuktamuvācedaṃ vaco'vipulamarthavat || 4 ||
durātmā pṛcchyatāmeṣa kutaḥ kiṃ vātra kāraṇam |
vanabhaṅge ca ko'syārtho rākṣasīnāṃ ca tarjane || 5 ||
matpurīmapradhṛṣyāṃ vā'gamane kiṃ prayojanam |
āyodhane vā kiṃ kāryaṃ pṛcchayatāmeṣa durmatiḥ || 6 ||
rāvaṇasya vacaśśrutvā prahasto vākyamabravīt |
samāśvasihi bhadraṃ te na bhīḥ kāryā tvayā kape || 7 ||
yadi tāvattvamindreṇa preṣito rāvaṇālayam |
tattvamākhyāhi mā bhūtte bhayaṃ vānara mokṣyase || 8 ||
yadi vaiśravaṇasya tvaṃ yamasya varuṇasya ca |
cārarūpamidaṃ kṛtvā praviṣṭo naḥ purīmimām || 9 ||
viṣṇunā preṣito vā'pi dūto vijayakāṅkṣiṇā |
na hi te vānaraṃ tejo rūpamātraṃ tu vānaram || 10 ||
tattvataḥ kathayasvādya tato vānara mokṣyase |
anṛtaṃ vadataścāpi durlabhaṃ tava jīvitam || 11 ||
athavā yannimittaste praveśo rāvaṇālaye |
evamukto hariśreṣṭhastadā rakṣogaṇeśvaram || 12 ||
abravīnnāsmi śakrasya yamasya varuṇasya vā |
dhanadena na me sakhyaṃ viṣṇunā nāsmi coditaḥ || 13 ||
jātireva mama tveṣā vānaro'hamihāgataḥ |
darśane rākṣasendrasya durlabhe tadidaṃ mayā || 14 ||
vanaṃ rākṣasarājasya darśanārthe vināśitam |
tataste rākṣasāḥ prāptā balino yuddhakāṅkṣiṇaḥ |
rakṣaṇārthaṃ tu dehasya pratiyuddhā mayā raṇe || 15 ||
astrapāśairna śakyo'haṃ baddhuṃ devāsurairapi || 16 ||
pitāmahādeṣa varo māmāpyeṣo'bhyupāgataḥ |
rājānaṃ draṣṭukāmena mayāstramanuvartitam || 17 ||
vimukto hyahamastreṇa rākṣasaistvabhipīḍitaḥ |
kenacidrājakāryeṇa samprāpto'smi tavāntikam || 18 ||
dūto'hamiti vijñeyo rāghavasyāmitaujasaḥ |
śrūyatāṃ cāpi vacanaṃ mama pathyamidaṃ prabho || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.