Valmiki Ramayana Sundara Kanda Sarga 6 — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Telugu meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Telugu

వాల్మీకి రామాయణంలోని సుందరకాండ ఆరవ సర్గలో, హనుమంతుడు లంకలోని రావణుని భవనాన్ని చేరుకుని దానిని పరిశీలిస్తాడు. ఆ భవనం బంగారు తోరణాలు, విచిత్ర ప్రాకారాలు, రత్నాలు, ఏనుగులు, గుఱ్ఱాలు, రథాలతో నిండి ఉందని, రాక్షసులచే కాపాడబడుతోందని వివరించబడింది. హనుమంతుడు ప్రహస్తుడు, కుంభకర్ణుడు, విభీషణుడు, ఇంద్రజిత్తు మొదలైన రాక్షసుల భవనాలపైకి దూకుతూ రావణుని నివాసానికి చేరుకుంటాడు. అక్కడ అతడు రాక్షస స్త్రీలను, ఆయుధధారులైన రాక్షసులను, సేనలను, పల్లకీలను, క్రీడాగృహాలను, రత్నకాంతులతో ప్రకాశించే భవనాన్ని చూస్తాడు.

AI-generated · not yet verified

The Telugu meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Bengali meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Bengali

বাল্মীকি রামায়ণের সুন্দরকাণ্ডের ষষ্ঠ সর্গে বর্ণিত হয়েছে, কীভাবে হনুমান লঙ্কায় প্রবেশ করে রাবণের প্রাসাদে উপনীত হন। তিনি সূর্যের মতো দীপ্তিমান, রত্নে সমাকীর্ণ ও নানা প্রহরী দ্বারা রক্ষিত সেই প্রাসাদ দর্শন করেন এবং সেখানে হাতি, অশ্ব, রথ ও রাক্ষসগণের সমাবেশ দেখতে পান। এরপর তিনি প্রহস্ত, কুম্ভকর্ণ, বিভীষণ, ইন্দ্রজিত প্রভৃতি রাক্ষসদের ভবনগুলিতে বিচরণ করে তাদের ঐশ্বর্য দর্শন করেন। শেষে তিনি রাবণের আবাসে উপনীত হয়ে শয়নকারী রাক্ষসীগণ, রক্ষীদল, হস্তীবাহিনী এবং স্বর্ণজালে আচ্ছাদিত বাহিনী দেখতে পান। সেই প্রাসাদ কুবেরের ভবনের মতো শোভিত ছিল এবং নূপুর, কাঞ্চী ও মৃদঙ্গের ধ্বনিতে মুখরিত ছিল।

AI-generated · not yet verified

The Bengali meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ षष्ठस्सर्गः ।

Shloka 1

स निकामं विमानेषु निषण्णः कामरूपधृत् ।
विचचार पुनर्लङ्कां लाघवेन समन्वितः ॥ 1 ॥

sa nikāmaṃ vimāneṣu niṣaṇṇaḥ kāmarūpadhṛt |
vicacāra punarlaṅkāṃ lāghavena samanvitaḥ || 1 ||

সেই কামরূপধারী বানর, যথেচ্ছভাবে বিমানগুলিতে বসে, পুনরায় লঘুত্বের সঙ্গে যুক্ত হয়ে লঙ্কায় বিচরণ করল। ^AI

ఆ హనుమంతుడు తన కోరిక ప్రకారం విమానాలపై కూర్చొని, కోరిన రూపాలను ధరించగల సామర్థ్యంతో, తన చాతుర్యంతో కూడి మరల లంకను సంచరించాడు. ^AI

Shloka 2

आससादाथ लक्ष्मीवान्राक्षसेन्द्रनिवेशनम् ।
प्राकारेणार्कवर्णेन भास्वरेणाभिसम्वृतम् ॥ 2 ॥

āsasādātha lakṣmīvānrākṣasendraniveśanam |
prākāreṇārkavarṇena bhāsvareṇābhisamvṛtam || 2 ||

এরপর লক্ষ্মীবান সেই বানর রাক্ষসেন্দ্রের আবাসস্থলে উপস্থিত হল, যা সূর্যের মতো বর্ণবিশিষ্ট ও দীপ্তিমান প্রাচীর দ্বারা পরিবেষ্টিত। ^AI

అప్పుడు కాంతిమంతుడైన ఆ హనుమంతుడు సూర్యుని వర్ణం కలిగిన ప్రకాశవంతమైన ప్రాకారంతో చుట్టబడిన రాక్షసేంద్రుడైన రావణుని నివాసాన్ని చేరుకున్నాడు. ^AI

Shloka 3

रक्षितं राक्षसैर्घोरैः सिंहैरिव महद्वनम् ।
समीक्षमाणो भवनं चकाशे कपिकुञ्जरः ॥ 3 ॥

rakṣitaṃ rākṣasairghoraiḥ siṃhairiva mahadvanam |
samīkṣamāṇo bhavanaṃ cakāśe kapikuñjaraḥ || 3 ||

ভয়ংকর রাক্ষসদের দ্বারা রক্ষিত—যেমন মহাবন সিংহদের দ্বারা রক্ষিত হয়—সেই ভবন নিরীক্ষণ করতে করতে কপিকুঞ্জর শোভা পেল। ^AI

పెద్ద అడవిని సింహాలు కాపాడినట్లుగా భయంకరులైన రాక్షసులచే రక్షింపబడుతున్న ఆ భవనాన్ని పరిశీలిస్తూ ఆ కపిశ్రేష్ఠుడు ప్రకాశించాడు. ^AI

Shloka 4

रूप्यकोपहितै श्चित्रैस्तोरणैर्हेमभूषितैः ।
विचित्राभिश्च कक्ष्याभिर्द्वारैश्च रुचिरैर्वृतम् ॥ 4 ॥

rūpyakopahitai ścitraistoraṇairhemabhūṣitaiḥ |
vicitrābhiśca kakṣyābhirdvāraiśca rucirairvṛtam || 4 ||

রূপার প্রলেপযুক্ত বিচিত্র তোরণ ও স্বর্ণভূষিত, এবং বিচিত্র কক্ষপথ ও সুন্দর দ্বারসমূহ দ্বারা পরিবৃত। ^AI

వెండితో కూడిన చిత్రవిచిత్రమైన, బంగారంతో అలంకరించిన తోరణాలతో, విచిత్రమైన ప్రాకారాలతో, అందమైన ద్వారాలతో ఆ భవనం చుట్టబడి ఉంది. ^AI

Shloka 5

गजास्थितैर्महामात्रैः शूरैश्च विगतश्रमैः ।
उपस्थितमसंहार्यैः र्हयैः स्यन्दनयायिभिः ॥ 5 ॥

gajāsthitairmahāmātraiḥ śūraiśca vigataśramaiḥ |
upasthitamasaṃhāryaiḥ rhayaiḥ syandanayāyibhiḥ || 5 ||

হাতির উপর উপবিষ্ট মহামাত্রগণ, শূরগণ ও শ্রান্তিহীন অজেয় অশ্বগণ এবং রথারোহীগণ দ্বারা উপস্থিত। ^AI

ఏనుగులపై కూర్చున్న మహామాత్రులతో, అలసట లేని శూరులతో, ఓడించలేని గుర్రాలతో, రథాలపై వెళ్లే వారితో ఆ భవనం సేవింపబడుతోంది. ^AI

Shloka 6

सिंहव्याघ्रतनुत्राणैर्दान्तकाञ्चनराजतैः ।
घोषवद्भिर्विचित्रैश्च सदा विचरितं रथैः ॥ 6 ॥

siṃhavyāghratanutrāṇairdāntakāñcanarājataiḥ |
ghoṣavadbhirvicitraiśca sadā vicaritaṃ rathaiḥ || 6 ||

সিংহ ও ব্যাঘ্রের চর্মনির্মিত বর্মযুক্ত, দন্ত, কাঞ্চন ও রজতের নির্মিত, শব্দকারী বিচিত্র রথসমূহ দ্বারা সর্বদা বিচরণযুক্ত। ^AI

సింహచర్మం, పులిచర్మం కవచాలుగా కలిగిన, దంతంతోను బంగారుతోను వెండితోను చేసిన, ధ్వని చేసే విచిత్రమైన రథాలతో అది ఎల్లప్పుడూ సంచరింపబడుతోంది. ^AI

Shloka 7

बहुरत्नसमाकीर्णं परार्थ्यसनभाजनम् ।
महारथसमावासं महारथमहास्वनम् ॥ 7 ॥

bahuratnasamākīrṇaṃ parārthyasanabhājanam |
mahārathasamāvāsaṃ mahārathamahāsvanam || 7 ||

বহুরত্নসমাকীর্ণ, অত্যন্ত মূল্যবান শয্যা ও পাত্রযুক্ত, মহারথসমূহের আবাসস্থল এবং মহারথ ও মহাশব্দযুক্ত। ^AI

అనేక రత్నాలతో నిండినది, శ్రేష్ఠమైన ఆసనాలు, పాత్రలు కలిగినది, గొప్ప రథాలకు నివాసమైనది, గొప్ప రథాల గొప్ప ధ్వని కలిగినది. ^AI

Shloka 8

दृश्यैश्च परमोदारैस्तैस्तैश्च मृगपक्षिभिः ।
विविधै र्बहुसाहस्रैः परिपूर्णं समन्ततः ॥ 8 ॥

dṛśyaiśca paramodāraistaistaiśca mṛgapakṣibhiḥ |
vividhai rbahusāhasraiḥ paripūrṇaṃ samantataḥ || 8 ||

দর্শনীয় ও পরম উদার সেই সেই নানা মৃগ ও পক্ষীগণ দ্বারা, বহু সহস্র বিচিত্র প্রাণীতে চারদিক পরিপূর্ণ। ^AI

చూడదగిన అత్యంత ఉదాత్తమైన ఆయా మృగాలతో, పక్షులతో, అనేక వేల వివిధ జీవులతో ఆ భవనం నలువైపులా నిండి ఉంది. ^AI

Shloka 9

विनीतैरन्तपालैश्च रक्षोभिश्च सुरक्षितम् ।
मुख्याभिश्च वरस्त्रीभिः परिपूर्णं समन्ततः ॥ 9 ॥

vinītairantapālaiśca rakṣobhiśca surakṣitam |
mukhyābhiśca varastrībhiḥ paripūrṇaṃ samantataḥ || 9 ||

সেই প্রাসাদ ছিল বিনীত প্রহরীদের দ্বারা এবং রাক্ষসদের দ্বারা সুন্দরভাবে রক্ষিত; এবং শ্রেষ্ঠ রমণীদের দ্বারা চারদিক থেকে পরিপূর্ণ। ^AI

అంతఃపుర పాలకులైన వినయశీలురైన రాక్షసులచే బాగుగా కాపాడబడినది; ఉత్తమ స్త్రీలలో ప్రధానులైన వారితో సర్వత్ర నిండి ఉన్నది. ^AI

Shloka 10

मुदितप्रमदारत्नं राक्षसेन्द्रनिवेशनम् ।
वराभरणसंह्रादैः समुद्रस्वनन्निस्वनम् ॥ 10 ॥

muditapramadāratnaṃ rākṣasendraniveśanam |
varābharaṇasaṃhrādaiḥ samudrasvanannisvanam || 10 ||

সেই রাক্ষসেন্দ্রের বাসস্থান ছিল আনন্দিত নারীরত্নে পূর্ণ এবং শ্রেষ্ঠ অলংকারের ঝংকারে সমুদ্রের গর্জনের মতো নিনাদময়। ^AI

సంతోషించిన స్త్రీరత్నాలతో కూడినది, రాక్షసేంద్రుని నివాసము; ఉత్తమ ఆభరణాల ధ్వనులతో సముద్ర ఘోష వంటి ధ్వని కలిగినది. ^AI

Shloka 11

तद्राजगुणसम्पन्नं मुख्यैश्चागुरुचन्दनैः ।
महाजनैः समाकीर्णां सिंहैरिव महद्वनम् ॥ 11 ॥

tadrājaguṇasampannaṃ mukhyaiścāgurucandanaiḥ |
mahājanaiḥ samākīrṇāṃ siṃhairiva mahadvanam || 11 ||

রাজার গুণে সমৃদ্ধ সেই প্রাসাদ শ্রেষ্ঠ অগুরু ও চন্দন দ্বারা সুগন্ধিত এবং মহাজনে সমাকীর্ণ ছিল—যেমন সিংহে পূর্ণ মহাবন। ^AI

రాజుగుణ సంపన్నమైన ఆ నివాసము, ప్రధానమైన అగరు చందనాలతోనూ, గొప్ప జనసమూహాలతోనూ నిండి, సింహాలతో నిండిన గొప్ప అడవి వలె ఉన్నది. ^AI

Shloka 12

भेरीमृदङ्गाभिरुतं शङ्खघोषनिनादितम् ।
नित्यार्चितं पर्वहुतं पूजितं राक्षसैः सदा ॥ 12 ॥

bherīmṛdaṅgābhirutaṃ śaṅkhaghoṣanināditam |
nityārcitaṃ parvahutaṃ pūjitaṃ rākṣasaiḥ sadā || 12 ||

সেখানে ভেরী ও মৃদঙ্গের ধ্বনি উঠত, শঙ্খের ঘোষে প্রতিধ্বনিত হত; রাক্ষসেরা সেখানে সর্বদা নিত্য পূজা করত এবং নিয়মিত হোম সম্পন্ন করত। ^AI

భేరీ మృదంగాల ధ్వనితో మ్రోగుతున్నది, శంఖ ఘోషతో ప్రతిధ్వనిస్తున్నది; నిత్యము పూజింపబడుతూ, ప్రతి పర్వదినమున బలులు సమర్పింపబడుతూ, రాక్షసులచే ఎల్లప్పుడు పూజింపబడుతున్నది. ^AI

Shloka 13

समुद्रमिव गम्भीरं समुद्रमिव निस्स्वनम् ।
महात्मनो महाद्वेश्म महारत्नपरिच्छदम् ॥ 13 ॥

samudramiva gambhīraṃ samudramiva nissvanam |
mahātmano mahādveśma mahāratnaparicchadam || 13 ||

মহাত্মা রাবণের সেই মহাপ্রাসাদ সমুদ্রের মতো গম্ভীর এবং সমুদ্রের মতো নিনাদময় ছিল, আর মহারত্নে সুসজ্জিত ছিল। ^AI

సముద్రము వలె గంభీరమైనది, సముద్రము వలె ఘోషించునది; మహాత్ముడైన రావణుని గొప్ప భవనము, గొప్ప రత్న సముదాయముతో కూడినది. ^AI

Shloka 14

महारत्नसमाकीर्णं ददर्श स महाकपिः ।
विराजमानं वपुषा गजाश्वरथसङ्कुलम् ॥ 14 ॥

mahāratnasamākīrṇaṃ dadarśa sa mahākapiḥ |
virājamānaṃ vapuṣā gajāśvarathasaṅkulam || 14 ||

মহাকপি হনুমান সেই মহারত্নে সমাকীর্ণ, নিজ কান্তিতে বিরাজমান, হাতি-ঘোড়া-রথে সমাকুল প্রাসাদ দর্শন করলেন। ^AI

గొప్ప రత్నాలతో నిండిన, ఏనుగులు గుఱ్ఱాలు రథాలతో కూడిన, తన శరీర కాంతితో ప్రకాశించుచున్న ఆ భవనమును ఆ మహాకపి చూచెను. ^AI

Shloka 15

लङ्काभरणमित्येव सोऽमन्यत महाकपिः ।
चचार हनुमांस्तत्र रावणस्य समीपतः ॥ 15 ॥

laṅkābharaṇamityeva so'manyata mahākapiḥ |
cacāra hanumāṃstatra rāvaṇasya samīpataḥ || 15 ||

মহাকপি হনুমান সেই প্রাসাদকে লঙ্কার অলংকার বলে মনে করলেন; এবং তিনি সেখানে রাবণের নিকটে বিচরণ করতে লাগলেন। ^AI

అది లంకకే ఆభరణము అని ఆ మహాకపి భావించెను. హనుమంతుడు అచట రావణుని సమీపమున సంచరించెను. ^AI

Shloka 16

गृहाद्गृहं राक्षसानामुद्यानानि च वानरः ।
वीक्षमाणोऽह्यसन्त्रस्तः प्रासादांश्च चचार सः ॥ 16 ॥

gṛhādgṛhaṃ rākṣasānāmudyānāni ca vānaraḥ |
vīkṣamāṇo'hyasantrastaḥ prāsādāṃśca cacāra saḥ || 16 ||

সেই বানর নির্ভয়ে রাক্ষসদের এক গৃহ থেকে অন্য গৃহে, উদ্যানসমূহে এবং প্রাসাদসমূহে দৃষ্টি নিক্ষেপ করতে করতে বিচরণ করলেন। ^AI

ఆ వానరుడు భయము లేకుండా రాక్షసుల ఇంటినుండి ఇంటికి, ఉద్యానవనములకు, ప్రాసాదములకు చూస్తూ సంచరించెను. ^AI

Shloka 17

अवप्लुत्य महावेगः प्रहस्तस्य निवेशनम् ।
ततोऽन्यत्पुप्लुवे वेश्म महापार्श्वस्य वीर्यवान् ॥ 17 ॥

avaplutya mahāvegaḥ prahastasya niveśanam |
tato'nyatpupluve veśma mahāpārśvasya vīryavān || 17 ||

মহাবেগসম্পন্ন ও বীর্যবান সেই বানর প্রহস্তের আবাসে লাফিয়ে উঠে, তারপর মহাপার্শ্বের অন্য গৃহেও লাফিয়ে উঠল। ^AI

మహావేగం కలిగిన ఆ వానరుడు ప్రహస్తుని నివాసంపై దూకి, తరువాత పరాక్రమవంతుడైన అతడు మహాపార్శ్వుని మరొక భవనంపైకి దూకాడు. ^AI

Shloka 18

अथ मेघप्रतीकाशं कुम्भकर्णनिवेशनम् ।
विभीषणस्य च तदा पुप्लुवे स महाकपिः ॥ 18 ॥

atha meghapratīkāśaṃ kumbhakarṇaniveśanam |
vibhīṣaṇasya ca tadā pupluve sa mahākapiḥ || 18 ||

তারপর মেঘের মতো বিশাল কুম্ভকর্ণের আবাসে এবং সেই সময়ে বিভীষণের আবাসেও সেই মহাকপি লাফিয়ে উঠল। ^AI

అటుపై మేఘంతో సమానమైన కుంభకర్ణుని నివాసంపైకి, అలాగే విభీషణుని భవనంపైకి ఆ మహాకపి దూకాడు. ^AI

Shloka 19

महोदरस्य च गृहं विरूपाक्षस्य चैव हि ।
विद्युज्जिह्वस्य भवनं विद्युन्मालेस्तथैव च ॥ 19 ॥

mahodarasya ca gṛhaṃ virūpākṣasya caiva hi |
vidyujjihvasya bhavanaṃ vidyunmālestathaiva ca || 19 ||

মহোদরের গৃহে, বিরূপাক্ষের গৃহে, বিদ্যুজ্জিহ্বের ভবনে এবং তেমনি বিদ্যুন্মালীর ভবনেও। ^AI

మహోదరుని గృహంపైకి, విరూపాక్షుని గృహంపైకి, విద్యుజ్జిహ్వుని భవనంపైకి, అలాగే విద్యున్మాలి భవనంపైకి కూడా. ^AI

Shloka 20

वज्रदंष्ट्रस्य च तथा पुप्लुवे स महाकपिः ।
शुकस्य च महातेजाः सारणस्य च धीमतः ॥ 20 ॥

vajradaṃṣṭrasya ca tathā pupluve sa mahākapiḥ |
śukasya ca mahātejāḥ sāraṇasya ca dhīmataḥ || 20 ||

সেই মহাকপি তেমনি বজ্রদংষ্ট্রের গৃহেও লাফিয়ে উঠল; মহাতেজস্বী সেই বানর শুকের এবং বুদ্ধিমান সারণের গৃহেও। ^AI

అలాగే ఆ మహాకపి వజ్రదంష్ట్రుని భవనంపైకి దూకాడు; మహాతేజస్వి అయిన అతడు శుకుని భవనంపైకి, మేధావి అయిన సారణుని భవనంపైకి కూడా దూకాడు. ^AI

Shloka 21

तथा चेन्द्रजितो वेश्म जगाम हरियूथपः ।
जम्बुमालेः सुमालेश्च जगाम हरिसत्तमः ॥ 21 ॥

tathā cendrajito veśma jagāma hariyūthapaḥ |
jambumāleḥ sumāleśca jagāma harisattamaḥ || 21 ||

তেমনি সেই হরিযূথপতি ইন্দ্রজিতের আবাসে গেল; এবং সেই হরিশ্রেষ্ঠ জম্বুমালীর ও সুমালীর আবাসেও গেল। ^AI

అలాగే ఆ హరియూథపుడు ఇంద్రజిత్తు భవనంపైకి వెళ్ళాడు; హరిశ్రేష్ఠుడు జంబుమాలి భవనంపైకి, సుమాలి భవనంపైకి వెళ్ళాడు. ^AI

Shloka 22

रश्मिकेतोश्च भवनं सूर्यकेतोस्तथैव च ।
वज्रकायस्य च तथा पुप्लुवे स महाकपिः ॥ 22 ॥

raśmiketośca bhavanaṃ sūryaketostathaiva ca |
vajrakāyasya ca tathā pupluve sa mahākapiḥ || 22 ||

রশ্মিকেতুর ভবনে, তেমনি সূর্যকেতুর ভবনে এবং বজ্রকায়ের ভবনেও সেই মহাকপি লাফিয়ে উঠল। ^AI

రశ్మికేతువు భవనంపైకి, అలాగే సూర్యకేతువు భవనంపైకి, అలాగే వజ్రకాయుని భవనంపైకి ఆ మహాకపి దూకాడు. ^AI

Shloka 23

धूम्राक्षस्य च सम्पातेर्भवनं मारुतात्मजः ।
विद्युद्रूपस्य भीमस्य घनस्य विघनस्य च ॥ 23 ॥

dhūmrākṣasya ca sampāterbhavanaṃ mārutātmajaḥ |
vidyudrūpasya bhīmasya ghanasya vighanasya ca || 23 ||

মারুতাত্মা হনুমান ধূম্রাক্ষের ও সম্পাতির ভবনে, বিদ্যুদ্রূপের, ভীমের, ঘনের ও বিঘনের ভবনে গেল। ^AI

మారుతాత్మజుడు ధూమ్రాక్షుని భవనంపైకి, సంపాతి భవనంపైకి, విద్యుద్రూపుని, భీముని, ఘనుని, విఘనుని భవనాలపైకి కూడా వెళ్ళాడు. ^AI

Shloka 24

शुकनासस्य वक्रस्य शठस्य विकटस्य च ।
ब्रह्मकर्णस्य दंष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः ॥ 24 ॥

śukanāsasya vakrasya śaṭhasya vikaṭasya ca |
brahmakarṇasya daṃṣṭrasya romaśasya ca rakṣasaḥ || 24 ||

শুকনাসের, বক্রের, শঠের, বিকটের, ব্রহ্মকর্ণের, দংষ্ট্রের এবং রোমশ নামক রাক্ষসের ভবনেও। ^AI

శుకనాసుని, వక్రుని, శఠుని, వికటుని, బ్రహ్మకర్ణుని, దంష్ట్రుని, రోమశుడు అనే రాక్షసుని భవనాలపైకి కూడా. ^AI

Shloka 25

युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य नादिनः ।
विद्युज्जिह्वेन्द्रजिह्वानां तथा हस्तिमुखस्य च ॥ 25 ॥

yuddhonmattasya mattasya dhvajagrīvasya nādinaḥ |
vidyujjihvendrajihvānāṃ tathā hastimukhasya ca || 25 ||

যুদ্ধে উন্মত্ত, মত্ত, ধ্বজগ্রীব, নাদী, বিদ্যুজ্জিহ্ব, ইন্দ্রজিহ্ব এবং হস্তিমুখ নামক রাক্ষসদের (দেখতে পেলেন)। ^AI

యుద్ధోన్మత్తుడు, మత్తుడు, ధ్వజగ్రీవుడు, నాది అనే రాక్షసులను, విద్యుజ్జిహ్వుడు, ఇంద్రజిహ్వుడు అనే వారిని, అలాగే హస్తిముఖుడిని (చూచెను). ^AI

Shloka 26

करालस्य पिशाचस्य शोणित अक्षस्य चैव हि ।
क्रममाणः क्रमेण एव हनूमान् मारुत आत्मजः ॥ 26 ॥

karālasya piśācasya śoṇita akṣasya caiva hi |
kramamāṇaḥ krameṇa eva hanūmān māruta ātmajaḥ || 26 ||

করাল, পিশাচ এবং রক্তচক্ষু রাক্ষসদের (দেখতে পেলেন); এইভাবে ক্রমে ক্রমে অগ্রসর হতে হতে বায়ুপুত্র হনুমান। ^AI

కరాలుడు, పిశాచుడు, శోణితాక్షుడు అనే రాక్షసులను వరుసగా దాటుతూ, వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడు (ముందుకు సాగెను). ^AI

Shloka 27

तेषु तेषु महार्हेषु भवनेषु महायशाः ।
तेषामृद्धिमतामृद्धिं ददर्श स महाकपिः ॥ 27 ॥

teṣu teṣu mahārheṣu bhavaneṣu mahāyaśāḥ |
teṣāmṛddhimatāmṛddhiṃ dadarśa sa mahākapiḥ || 27 ||

মহাকীর্তিমান সেই মহাকপি তাদের সেই সেই বহুমূল্য ভবনগুলিতে তাদের ঐশ্বর্যবান ঐশ্বর্য দর্শন করলেন। ^AI

మహాయశుడైన ఆ మహాకపి, ఆయా మహార్హమైన భవనాలలో, ధనవంతులైన ఆ రాక్షసుల ఐశ్వర్యాన్ని చూచెను. ^AI

Shloka 28

सर्वेषां समतिक्रम्य भवनानि समन्ततः ।
आससादाथ लक्ष्मीवान् राक्षसेद्रनिवेशनम् ॥ 28 ॥

sarveṣāṃ samatikramya bhavanāni samantataḥ |
āsasādātha lakṣmīvān rākṣasedraniveśanam || 28 ||

লক্ষ্মীবান তিনি সমস্ত দিক থেকে সকলের ভবন অতিক্রম করে রাক্ষসেন্দ্রের আবাসে উপনীত হলেন। ^AI

అందరి భవనాలను సర్వతో దాటి, లక్ష్మీవంతుడైన ఆ హనుమంతుడు తరువాత రాక్షసేంద్రుని (రావణుని) నివాసాన్ని చేరుకొనెను. ^AI

Shloka 29

रावणस्योपशायिन्यो ददर्श हरिसत्तमः ।
विचरन्हरिशार्दूलो राक्षसीर्विकृतेक्षणाः ॥ 29 ॥

rāvaṇasyopaśāyinyo dadarśa harisattamaḥ |
vicaranhariśārdūlo rākṣasīrvikṛtekṣaṇāḥ || 29 ||

হরিশ্রেষ্ঠ সেই হরিসত্তম বিচরণ করতে করতে রাবণের নিকটে শয়নকারী বিকৃতচক্ষু রাক্ষসীদের দর্শন করলেন। ^AI

హరిశార్దూలుడు, హరిసత్తముడు అయిన ఆ హనుమంతుడు సంచరిస్తూ, రావణుని సమీపంలో ఉన్న వికృతేక్షణలైన రాక్షసులను (రాక్షస స్త్రీలను) చూచెను. ^AI

Shloka 30

शूलमुद्गरहस्ताश्च शक्तितोमरधारिणीः ।
ददर्श विविधान् गुल्मान् तस्य रक्षःपतेर्गृहे ॥ 30 ॥

śūlamudgarahastāśca śaktitomaradhāriṇīḥ |
dadarśa vividhān gulmān tasya rakṣaḥpatergṛhe || 30 ||

শূল ও মুদ্গর হাতে এবং শক্তি ও তোমর ধারণকারী নানা রকম গুল্ম (রক্ষীদল) সেই রক্ষঃপতির গৃহে দর্শন করলেন। ^AI

ఆ రక్షఃపతి (రావణుని) గృహంలో, శూలముద్గరములు చేతులలో ధరించినవారిని, శక్తి తోమరములు ధరించినవారిని, వివిధమైన గుల్మములను (సైన్య సమూహములను) చూచెను. ^AI

Shloka 31

राक्षसांश्च महाकायान्नानाप्रहरणोद्यतान् ।
रक्तान् श्वेतान् सितांश्चैव हरींश्चापि महाजवान् ॥ 31 ॥

rākṣasāṃśca mahākāyānnānāpraharaṇodyatān |
raktān śvetān sitāṃścaiva harīṃścāpi mahājavān || 31 ||

মহাকায় রাক্ষসগণকে নানা প্রহরণে উদ্যত, রক্তবর্ণ, শ্বেতবর্ণ ও সিতবর্ণ এবং মহাবেগসম্পন্ন হরিদেরও (বানরদের) (দেখতে পেলেন)। ^AI

మహాకాయులైన రాక్షసులను, నానా ప్రహరణములు (ఆయుధములు) ఉద్యతముగా (సిద్ధముగా) ధరించినవారిని, ఎఱ్ఱని వారిని, తెల్లని వారిని, తెలుపు రంగు కలవారిని, మహాజవము (గొప్ప వేగము) కలిగిన గుఱ్ఱములను కూడా (చూచెను). ^AI

Shloka 32

कुलीनान् रूपसम्पन्नान् गजान्परगजारुजान् ।
निष्ठितान् गजशिक्षयामैरावतसमान्युधि ॥ 32 ॥

kulīnān rūpasampannān gajānparagajārujān |
niṣṭhitān gajaśikṣayāmairāvatasamānyudhi || 32 ||

কুলীন, রূপসম্পন্ন, পরগজকে আঘাতকারী, গজশিক্ষায় নিষ্ঠ এবং যুদ্ধে ঐরাবতের সমান হাতিদের (দেখতে পেলেন)। ^AI

కులీనములైనవి, రూపసంపన్నములైనవి, ప్రతిగజములను చీల్చివేసేవి, గజశిక్షయందు నిష్ఠ కలిగినవి, యుద్ధమునందు ఐరావతముతో సమానమైనవి అయిన ఏనుగులను (చూచెను). ^AI

Shloka 33

निहन्त्रून् परसैन्यानां गृहे तस्मिन् ददर्श सः ।
क्षरतश्च यथा मेघान् स्रवतश्च यथा गिरीन् ॥ 33 ॥

nihantrūn parasainyānāṃ gṛhe tasmin dadarśa saḥ |
kṣarataśca yathā meghān sravataśca yathā girīn || 33 ||

সেই বানর সেই গৃহে শত্রুসেনার বিনাশকারী হস্তীদের দেখল, যারা মেঘের মতো জল ক্ষরিত করছিল এবং পর্বতের মতো প্রবাহিত হচ্ছিল। ^AI

ఆ ఇంటిలో శత్రుసైన్యాలను సంహరించేవాటిని, మేఘాల నుండి వర్షించే నీటిలా కారుతున్నవాటిని, పర్వతాల నుండి సెలయేరులా ప్రవహిస్తున్నవాటిని అతడు చూశాడు. ^AI

Shloka 34

मेघसन्ततिनिर्घोषान् दुर्धर्षान् समरे परैः ।
सहस्रं वाहिनीस्तत्र जाम्बूनदपरिष्कृताः ॥ 34 ॥

meghasantatinirghoṣān durdharṣān samare paraiḥ |
sahasraṃ vāhinīstatra jāmbūnadapariṣkṛtāḥ || 34 ||

মেঘসমূহের ধারাবাহিক গর্জনের মতো নাদকারী, শত্রুদের দ্বারা যুদ্ধে দুর্ধর্ষ, স্বর্ণে ভূষিত সহস্র বাহিনী সেখানে ছিল। ^AI

మేఘసమూహాల వంటి ఘోష కలిగినవి, యుద్ధంలో శత్రువులచే జయించశక్యం కానివి, బంగారంతో అలంకరించబడినవి అయిన వేయి సేనావాహినులను అక్కడ అతడు చూశాడు. ^AI

Shloka 35

हेमजालपरिच्छन्नास्तरुणादित्यसन्निभाः ।
ददर्श राक्षसेन्द्रस्य रावणस्य निवेशने ॥ 35 ॥

hemajālaparicchannāstaruṇādityasannibhāḥ |
dadarśa rākṣasendrasya rāvaṇasya niveśane || 35 ||

সেই বানর রাক্ষসেন্দ্র রাবণের আবাসে স্বর্ণজালে আচ্ছাদিত, নবোদিত সূর্যের মতো দীপ্তিমান সেই বাহিনীগুলো দেখল। ^AI

బంగారు వలలతో కప్పబడినవి, ఉదయించిన సూర్యుని వంటి తేజస్సు కలిగినవి అయిన వాటిని రాక్షసేంద్రుడైన రావణుని నివాసంలో అతడు చూశాడు. ^AI

Shloka 36

शिबिका विविधाकाराः स कपिर्मारुतात्मजः ।
लतागृहाणि चित्राणि चित्रशालागृहाणि च ॥ 36 ॥

śibikā vividhākārāḥ sa kapirmārutātmajaḥ |
latāgṛhāṇi citrāṇi citraśālāgṛhāṇi ca || 36 ||

সেই বায়ুপুত্র বানর নানা আকৃতির শিবিকা, বিচিত্র লতাগৃহ এবং বিচিত্র চিত্রশালাগৃহ দেখল। ^AI

మారుతి అనబడే ఆ వానరుడు వివిధ ఆకారాల పల్లకీలను, విచిత్రమైన లతాగృహాలను, చిత్రశాలాగృహాలను చూశాడు. ^AI

Shloka 37

क्रीडागृहाणि चान्यानि दारुपर्वतकानपि ।
कामस्य गृहकं रम्यं दिवागृहकमेव च ॥ 37 ॥

krīḍāgṛhāṇi cānyāni dāruparvatakānapi |
kāmasya gṛhakaṃ ramyaṃ divāgṛhakameva ca || 37 ||

আরও অন্যান্য ক্রীড়াগৃহ এবং কাঠের নির্মিত পর্বত, কামদেবের মনোরম গৃহ এবং দিবাগৃহও দেখল। ^AI

ఇంకా ఇతర క్రీడాగృహాలను, కలపతో చేసిన పర్వతాలను, మనోహరమైన మన్మథుని గృహాన్ని, పగటిపూట విశ్రమించే గృహాన్ని కూడా చూశాడు. ^AI

Shloka 38

ददर्श राक्षसेन्द्रस्य रावणस्य निवेशने ।
स मन्दरगिरिप्रख्यं मयूरस्थानसङ्कुलम् ॥ 38 ॥

dadarśa rākṣasendrasya rāvaṇasya niveśane |
sa mandaragiriprakhyaṃ mayūrasthānasaṅkulam || 38 ||

সেই বানর রাক্ষসেন্দ্র রাবণের আবাসে মন্দর পর্বতের মতো বিশাল, ময়ূরস্থানসমূহে পূর্ণ গৃহ দেখল। ^AI

రాక్షసేంద్రుడైన రావణుని నివాసంలో మందర పర్వతం వంటి పెద్దదై, నెమళ్ల స్థానాలతో నిండిన దానిని అతడు చూశాడు. ^AI

Shloka 39

ध्वजयष्टिभिराकीर्णं ददर्श भवनोत्तमम् ।
अनेकरत्नसङ्कीर्णं निधिजालं समन्ततः ॥ 39 ॥

dhvajayaṣṭibhirākīrṇaṃ dadarśa bhavanottamam |
anekaratnasaṅkīrṇaṃ nidhijālaṃ samantataḥ || 39 ||

সেই বানর ধ্বজদণ্ডে পরিব্যাপ্ত, নানা রত্নে পরিপূর্ণ, চারদিকে নিধিসমূহের সমাবেশযুক্ত শ্রেষ্ঠ ভবন দেখল। ^AI

ధ్వజస్తంభాలతో నిండిన, అనేక రత్నాలతో కూడిన, నలుమూలలా నిధుల సమూహం కలిగిన ఆ ఉత్తమ భవనాన్ని అతడు చూశాడు. ^AI

Shloka 40

धीरनिष्ठितकर्मान्तं गृहं भूतपतेरिव ।
अर्चिर्भिश्चापि रत्नानां तेजसा रावणस्य च ॥ 40 ॥

dhīraniṣṭhitakarmāntaṃ gṛhaṃ bhūtapateriva |
arcirbhiścāpi ratnānāṃ tejasā rāvaṇasya ca || 40 ||

স্থিরভাবে সম্পন্ন নির্মাণকর্মযুক্ত সেই গৃহ ভূতপতির (কুবেরের) গৃহের মতো ছিল, আর তা রত্নসমূহের দীপ্তি এবং রাবণের তেজে আলোকিত ছিল। ^AI

ధీరులచే చక్కగా నిర్మించబడిన కర్మాంతర ప్రదేశం కలిగిన, భూతపతి (శివుని) గృహం వంటి ఆ గృహాన్ని, రత్నాల కాంతులతోను రావణుని తేజస్సుతోను ప్రకాశించే దానిని చూశాడు. ^AI

Shloka 41

विरराजाथ तद्वेश्म रश्मिमानिव रश्मिभिः ।
जाम्बूनदमयान्येन शयनान्यासनानि च ॥ 41 ॥

virarājātha tadveśma raśmimāniva raśmibhiḥ |
jāmbūnadamayānyena śayanānyāsanāni ca || 41 ||

তারপর সেই প্রাসাদ শোভা পেল, যেমন সূর্য নিজের কিরণে শোভা পায়; সেখানে ছিল সোনার তৈরি শয্যা ও আসনসমূহ। ^AI

అప్పుడు ఆ భవనము కిరణములు గల సూర్యునివలె తన కిరణములతో ప్రకాశించెను; బంగారుమయమైన శయనములు మరియు ఆసనములతో కూడి ఉండెను. ^AI

Shloka 42

भाजनानि च मुख्यानि ददर्श हरियूथपः ।
मध्वासवकृतक्लेदं मणिभाजनसङ्कुलम् ॥ 42 ॥

bhājanāni ca mukhyāni dadarśa hariyūthapaḥ |
madhvāsavakṛtakledaṃ maṇibhājanasaṅkulam || 42 ||

বানরসেনাপতি সেখানে প্রধান প্রধান পাত্রসমূহ দেখলেন; মধু ও আসবের দ্বারা আর্দ্র এবং মণিময় পাত্রে পরিপূর্ণ সেই স্থান। ^AI

వానరశ్రేష్ఠుడు ముఖ్యమైన పాత్రలను చూచెను; తేనె మరియు మద్యముచే తడిసినవి, మణిపాత్రలతో నిండినవి. ^AI

Shloka 43

मनोरममसम्बाधं कुबेरभवनं यथा ।
नूपुराणां च घोषेण काञ्चीनां निनदेन च ॥ 43 ॥

manoramamasambādhaṃ kuberabhavanaṃ yathā |
nūpurāṇāṃ ca ghoṣeṇa kāñcīnāṃ ninadena ca || 43 ||

মনোহর ও নিরবচ্ছিন্ন সেই ভবন কুবেরের ভবনের মতো ছিল; নূপুরের ধ্বনিতে ও কাঞ্চীর নিনাদে মুখরিত। ^AI

అది మనోహరమైనది, ఇరుకుగా లేనిది, కుబేరుని భవనము వంటిది; నూపురముల ధ్వనితో మరియు కాంచీల నినాదముతో నిండి ఉండెను. ^AI

Shloka 44

मृदङ्तलघोषैश्च घोषवद्भिर्विनादितम् ।
प्रासादसङ्घातयुतं स्त्रीरत्नशतसङ्कुलम् ॥ 44 ॥

mṛdaṅtalaghoṣaiśca ghoṣavadbhirvināditam |
prāsādasaṅghātayutaṃ strīratnaśatasaṅkulam || 44 ||

মৃদঙ্গের তলধ্বনিতে ও বাদ্যযন্ত্রের নিনাদে সেখানে ধ্বনিত হচ্ছিল; প্রাসাদসমূহে পরিবেষ্টিত এবং শত শত স্ত্রীরত্নে পরিপূর্ণ ছিল সেই স্থান। ^AI

మృదంగ తాళముల ఘోషలతో ధ్వనించుచున్నది; ప్రాసాద సమూహములతో కూడినది, వందలాది స్త్రీరత్నములతో నిండినది. ^AI

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे षष्ठस्सर्गः ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ षष्ठस्सर्गः ।

स निकामं विमानेषु निषण्णः कामरूपधृत् ।

विचचार पुनर्लङ्कां लाघवेन समन्वितः ॥ 1 ॥

आससादाथ लक्ष्मीवान्राक्षसेन्द्रनिवेशनम् ।

प्राकारेणार्कवर्णेन भास्वरेणाभिसम्वृतम् ॥ 2 ॥

रक्षितं राक्षसैर्घोरैः सिंहैरिव महद्वनम् ।

समीक्षमाणो भवनं चकाशे कपिकुञ्जरः ॥ 3 ॥

रूप्यकोपहितै श्चित्रैस्तोरणैर्हेमभूषितैः ।

विचित्राभिश्च कक्ष्याभिर्द्वारैश्च रुचिरैर्वृतम् ॥ 4 ॥

गजास्थितैर्महामात्रैः शूरैश्च विगतश्रमैः ।

उपस्थितमसंहार्यैः र्हयैः स्यन्दनयायिभिः ॥ 5 ॥

सिंहव्याघ्रतनुत्राणैर्दान्तकाञ्चनराजतैः ।

घोषवद्भिर्विचित्रैश्च सदा विचरितं रथैः ॥ 6 ॥

बहुरत्नसमाकीर्णं परार्थ्यसनभाजनम् ।

महारथसमावासं महारथमहास्वनम् ॥ 7 ॥

दृश्यैश्च परमोदारैस्तैस्तैश्च मृगपक्षिभिः ।

विविधै र्बहुसाहस्रैः परिपूर्णं समन्ततः ॥ 8 ॥

विनीतैरन्तपालैश्च रक्षोभिश्च सुरक्षितम् ।

मुख्याभिश्च वरस्त्रीभिः परिपूर्णं समन्ततः ॥ 9 ॥

मुदितप्रमदारत्नं राक्षसेन्द्रनिवेशनम् ।

वराभरणसंह्रादैः समुद्रस्वनन्निस्वनम् ॥ 10 ॥

तद्राजगुणसम्पन्नं मुख्यैश्चागुरुचन्दनैः ।

महाजनैः समाकीर्णां सिंहैरिव महद्वनम् ॥ 11 ॥

भेरीमृदङ्गाभिरुतं शङ्खघोषनिनादितम् ।

नित्यार्चितं पर्वहुतं पूजितं राक्षसैः सदा ॥ 12 ॥

समुद्रमिव गम्भीरं समुद्रमिव निस्स्वनम् ।

महात्मनो महाद्वेश्म महारत्नपरिच्छदम् ॥ 13 ॥

महारत्नसमाकीर्णं ददर्श स महाकपिः ।

विराजमानं वपुषा गजाश्वरथसङ्कुलम् ॥ 14 ॥

लङ्काभरणमित्येव सोऽमन्यत महाकपिः ।

चचार हनुमांस्तत्र रावणस्य समीपतः ॥ 15 ॥

गृहाद्गृहं राक्षसानामुद्यानानि च वानरः ।

वीक्षमाणोऽह्यसन्त्रस्तः प्रासादांश्च चचार सः ॥ 16 ॥

अवप्लुत्य महावेगः प्रहस्तस्य निवेशनम् ।

ततोऽन्यत्पुप्लुवे वेश्म महापार्श्वस्य वीर्यवान् ॥ 17 ॥

अथ मेघप्रतीकाशं कुम्भकर्णनिवेशनम् ।

विभीषणस्य च तदा पुप्लुवे स महाकपिः ॥ 18 ॥

महोदरस्य च गृहं विरूपाक्षस्य चैव हि ।

विद्युज्जिह्वस्य भवनं विद्युन्मालेस्तथैव च ॥ 19 ॥

वज्रदंष्ट्रस्य च तथा पुप्लुवे स महाकपिः ।

शुकस्य च महातेजाः सारणस्य च धीमतः ॥ 20 ॥

तथा चेन्द्रजितो वेश्म जगाम हरियूथपः ।

जम्बुमालेः सुमालेश्च जगाम हरिसत्तमः ॥ 21 ॥

रश्मिकेतोश्च भवनं सूर्यकेतोस्तथैव च ।

वज्रकायस्य च तथा पुप्लुवे स महाकपिः ॥ 22 ॥

धूम्राक्षस्य च सम्पातेर्भवनं मारुतात्मजः ।

विद्युद्रूपस्य भीमस्य घनस्य विघनस्य च ॥ 23 ॥

शुकनासस्य वक्रस्य शठस्य विकटस्य च ।

ब्रह्मकर्णस्य दंष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः ॥ 24 ॥

युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य नादिनः ।

विद्युज्जिह्वेन्द्रजिह्वानां तथा हस्तिमुखस्य च ॥ 25 ॥

करालस्य पिशाचस्य शोणित अक्षस्य चैव हि ।

क्रममाणः क्रमेण एव हनूमान् मारुत आत्मजः ॥ 26 ॥

तेषु तेषु महार्हेषु भवनेषु महायशाः ।

तेषामृद्धिमतामृद्धिं ददर्श स महाकपिः ॥ 27 ॥

सर्वेषां समतिक्रम्य भवनानि समन्ततः ।

आससादाथ लक्ष्मीवान् राक्षसेद्रनिवेशनम् ॥ 28 ॥

रावणस्योपशायिन्यो ददर्श हरिसत्तमः ।

विचरन्हरिशार्दूलो राक्षसीर्विकृतेक्षणाः ॥ 29 ॥

शूलमुद्गरहस्ताश्च शक्तितोमरधारिणीः ।

ददर्श विविधान् गुल्मान् तस्य रक्षःपतेर्गृहे ॥ 30 ॥

राक्षसांश्च महाकायान्नानाप्रहरणोद्यतान् ।

रक्तान् श्वेतान् सितांश्चैव हरींश्चापि महाजवान् ॥ 31 ॥

कुलीनान् रूपसम्पन्नान् गजान्परगजारुजान् ।

निष्ठितान् गजशिक्षयामैरावतसमान्युधि ॥ 32 ॥

निहन्त्रून् परसैन्यानां गृहे तस्मिन् ददर्श सः ।

क्षरतश्च यथा मेघान् स्रवतश्च यथा गिरीन् ॥ 33 ॥

मेघसन्ततिनिर्घोषान् दुर्धर्षान् समरे परैः ।

सहस्रं वाहिनीस्तत्र जाम्बूनदपरिष्कृताः ॥ 34 ॥

हेमजालपरिच्छन्नास्तरुणादित्यसन्निभाः ।

ददर्श राक्षसेन्द्रस्य रावणस्य निवेशने ॥ 35 ॥

शिबिका विविधाकाराः स कपिर्मारुतात्मजः ।

लतागृहाणि चित्राणि चित्रशालागृहाणि च ॥ 36 ॥

क्रीडागृहाणि चान्यानि दारुपर्वतकानपि ।

कामस्य गृहकं रम्यं दिवागृहकमेव च ॥ 37 ॥

ददर्श राक्षसेन्द्रस्य रावणस्य निवेशने ।

स मन्दरगिरिप्रख्यं मयूरस्थानसङ्कुलम् ॥ 38 ॥

ध्वजयष्टिभिराकीर्णं ददर्श भवनोत्तमम् ।

अनेकरत्नसङ्कीर्णं निधिजालं समन्ततः ॥ 39 ॥

धीरनिष्ठितकर्मान्तं गृहं भूतपतेरिव ।

अर्चिर्भिश्चापि रत्नानां तेजसा रावणस्य च ॥ 40 ॥

विरराजाथ तद्वेश्म रश्मिमानिव रश्मिभिः ।

जाम्बूनदमयान्येन शयनान्यासनानि च ॥ 41 ॥

भाजनानि च मुख्यानि ददर्श हरियूथपः ।

मध्वासवकृतक्लेदं मणिभाजनसङ्कुलम् ॥ 42 ॥

मनोरममसम्बाधं कुबेरभवनं यथा ।

नूपुराणां च घोषेण काञ्चीनां निनदेन च ॥ 43 ॥

मृदङ्तलघोषैश्च घोषवद्भिर्विनादितम् ।

प्रासादसङ्घातयुतं स्त्रीरत्नशतसङ्कुलम् ॥ 44 ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

5.6 सुन्दरकाण्ड - षष्ठ सर्गः