Valmiki Ramayana Bala Kanda Sarga 42 — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Konkani meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Konkani

ह्या सर्गांत सगर राजाच्या मरणाउपरांत अंशुमंत, दिलीप आनी भगीरथ हांचो वंशक्रम सांगला. दिलीपान तप केलो आनी भगीरथ जल्मलो, पूण दिलीपाक आपल्या पूतांची गंगा हाडपाची इच्छा पुराय जावंचे आदींच काळधर्म प्राप्त जालो. भगीरथान राज्य मंत्र्यांक सोंपून गोकर्णांत हजारां वर्सां घोर तप केलो. ताच्या तपान प्रसन्न जाल्लो ब्रह्मा देवतांसयत येवन ताका वर मागूंक सांगलो, आनी भगीरथान आपल्या पूर्वजांचें उद्धार आनी वंश चालू रावपाचो वर मागलो. ब्रह्मान ताका गंगा धारण करपाक शिवाशिवाय दुसरो कोणूच समर्थ ना अशें सांगून तो देवतांसयत स्वर्गाक गेलो.

AI-generated · not yet verified

The Konkani meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ द्विचत्वारिंशस्सर्गः ।

Shloka 1

कालधर्मं गते राम सगरे प्रकृतीजनाः ।
राजानं रोचयामासुरंशुमन्तं सुधार्मिकम् ॥ 1 ॥

kāladharmaṃ gate rāma sagare prakṛtījanāḥ |
rājānaṃ rocayāmāsuraṃśumantaṃ sudhārmikam || 1 ||

कालधर्माक पावल्ल्या सगर राजाक मरण आयलें, तेन्ना रामा, प्रजेच्या लोकांनीं सुधार्मिक अशा अंशुमंताक राजा म्हणून निवडलो. ^AI

Shloka 2

स राजा सुमहानासीदंशुमान् रघुनन्दन ।
तस्य पुत्रो महानासीद्दिलीप इति विश्रुतः ॥ 2 ॥

sa rājā sumahānāsīdaṃśumān raghunandana |
tasya putro mahānāsīddilīpa iti viśrutaḥ || 2 ||

हे रघुनंदना, तो अंशुमान फार मोठो राजा जालो. ताचो दिलीप ह्या नांवान प्रसिद्ध असो एक म्हान पुत्र जालो. ^AI

Shloka 3

तस्मिन् राज्यं समावेश्य दिलीपे रघुनन्दन ।
हिमवच्छिखरे पुण्ये तपस्तेपे सुदारुणम् ॥ 3 ॥

tasmin rājyaṃ samāveśya dilīpe raghunandana |
himavacchikhare puṇye tapastepe sudāruṇam || 3 ||

हे रघुनंदना, दिलीपाक राज्य सोंपयल्यार, तो हिमवंताच्या पवित्र माथ्यार फार कठीण तप केलें. ^AI

Shloka 4

द्वात्रिंशच्च सहस्राणि वर्षाणि सुमहायशाः ।
तपोवनं गतो राम स्वर्गं लेभे तपोधनः ॥ 4 ॥

dvātriṃśacca sahasrāṇi varṣāṇi sumahāyaśāḥ |
tapovanaṃ gato rāma svargaṃ lebhe tapodhanaḥ || 4 ||

हे रामा, तो महान कीर्तीचो तपोधन बत्तीस हजार वर्सां तप केलो आनी उपरांत स्वर्गाक गेलो. ^AI

Shloka 5

दिलीपस्तु महातेजाश्श्रुत्वा पैतामहं वधम् ।
दुःखोपहतया बुद्ध्या निश्चयं नाध्यगच्छत ॥ 5 ॥

dilīpastu mahātejāśśrutvā paitāmahaṃ vadham |
duḥkhopahatayā buddhyā niścayaṃ nādhyagacchata || 5 ||

महातेजस्वी दिलीपान आपल्या पितामहाचो वध आयकलो, आनी दुखान पीडीत बुद्धीन तो निश्चय करूंक पावलो ना. ^AI

Shloka 6

कथं गङ्गावतरणं कथं तेषां जलक्रिया ।
तारयेयं कथं चैतानिति चिन्तापरोऽभवत् ॥ 6 ॥

kathaṃ gaṅgāvataraṇaṃ kathaṃ teṣāṃ jalakriyā |
tārayeyaṃ kathaṃ caitāniti cintāparo'bhavat || 6 ||

गंगा कशी हाडची, तांची जलक्रिया कशी करची, आनी हांका कसो तारचो — ह्या विचारांत तो बुडलो. ^AI

Shloka 7

तस्य चिन्तयतो नित्यं धर्मेण विदितात्मनः ।
पुत्रो भगीरथो नाम जज्ञे परमधार्मिकः ॥ 7 ॥

tasya cintayato nityaṃ dharmeṇa viditātmanaḥ |
putro bhagīratho nāma jajñe paramadhārmikaḥ || 7 ||

धर्मान आत्मज्ञान जाल्ल्या त्या दिलीपान नित्य असो विचार करतना, ताका भगीरथ नांवाचो परमधार्मिक पुत्र जालो. ^AI

Shloka 8

दिलीपस्तु महातेजा यज्ञैर्बहुभिरिष्टवान् ।
त्रिंशद्वर्षसहस्राणि राजा राज्यमकारयत् ॥ 8 ॥

dilīpastu mahātejā yajñairbahubhiriṣṭavān |
triṃśadvarṣasahasrāṇi rājā rājyamakārayat || 8 ||

महातेजस्वी दिलीपान जायत्या यज्ञांनी यज्ञ केले, आनी तो राजा तीस हजार वर्सां राज्य चलयलो. ^AI

Shloka 9

अगत्वा निश्चयं राजा तेषामुद्धरणं प्रति ।
व्याधिना नरशार्दूल कालधर्ममुपेयिवान् ॥ 9 ॥

agatvā niścayaṃ rājā teṣāmuddharaṇaṃ prati |
vyādhinā naraśārdūla kāladharmamupeyivān || 9 ||

हे नरश्रेष्ठा, त्या लोकांच्या उद्धाराविशीं निश्चय करचे आदींच राजा व्याधीन ग्रस्त होऊन काळधर्माक प्राप्त जालो. ^AI

Shloka 10

इन्द्रलोकं गतो राजा स्वार्जितेनैव कर्मणा ।
राज्ये भगीरथं पुत्रमभिषिच्य नरर्षभः ॥ 10 ॥

indralokaṃ gato rājā svārjitenaiva karmaṇā |
rājye bhagīrathaṃ putramabhiṣicya nararṣabhaḥ || 10 ||

तो नरर्षभ राजा आपल्या स्वतःच्या केल्ल्या कर्मांनी इंद्रलोकाक गेलो; आनी आपल्या राज्यांत भगीरथ पुत्राक अभिषिक्त केलो. ^AI

Shloka 11

भगीरथस्तु राजर्षिर्धार्मिको रघुनन्दन ।
अनपत्यो महातेजाः प्रजाकामस्स चाप्रजः ॥ 11 ॥

bhagīrathastu rājarṣirdhārmiko raghunandana |
anapatyo mahātejāḥ prajākāmassa cāprajaḥ || 11 ||

हे रघुनंदना, तो राजर्षी भगीरथ धार्मिक आशिल्लो; तो महातेजस्वी पूत नाशिल्लो आनी प्रजेची इच्छा करपी तरी प्रजाहीन आशिल्लो. ^AI

Shloka 12

मन्त्रिष्वाधाय तद्राज्यं गङ्गावतरणे रतः ।
स तपो दीर्घमातिष्ठद्गोकर्णे रघुनन्दन ॥ 12 ॥

mantriṣvādhāya tadrājyaṃ gaṅgāvataraṇe rataḥ |
sa tapo dīrghamātiṣṭhadgokarṇe raghunandana || 12 ||

आपलें राज्य मंत्र्यांक सोपून तो गंगेच्या अवतरणांत तत्पर जालो; हे रघुनंदना, तो गोकर्णांत दीर्घ तप करूंक लागलो. ^AI

Shloka 13

ऊर्ध्वबाहुः पञ्चतपा मासाहारो जितेन्द्रियः ।
तस्य वर्षसहस्राणि घोरे तपसि तिष्ठतः ॥ 13 ॥

ūrdhvabāhuḥ pañcatapā māsāhāro jitendriyaḥ |
tasya varṣasahasrāṇi ghore tapasi tiṣṭhataḥ || 13 ||

हात वयर उबारून, पंचतप करून, म्हयन्यांत एकच आहार घेवन, इंद्रियां जिंकून, तो घोर तपांत हजारां वर्सां रावलो. ^AI

Shloka 14

अतीतानि महाबाहो तस्य राज्ञो महात्मनः ।
सुप्रीतो भगवान् ब्रह्मा प्रजानां पतिरीश्वरः ॥ 14 ॥

atītāni mahābāho tasya rājño mahātmanaḥ |
suprīto bhagavān brahmā prajānāṃ patirīśvaraḥ || 14 ||

हे महाबाहो, त्या महात्मा राजाचीं हीं वर्सां व्हांवून गेलीं; तेदना प्रजेचो पती आनी ईश्वर अशो भगवान ब्रह्मा खूब प्रसन्न जालो. ^AI

Shloka 15

ततस्सुरगणैस्सार्धमुपागम्य पितामहः ।
भगीरथं महात्मानं तप्यमानमथाब्रवीत् ॥ 15 ॥

tatassuragaṇaissārdhamupāgamya pitāmahaḥ |
bhagīrathaṃ mahātmānaṃ tapyamānamathābravīt || 15 ||

उपरांत पितामह देवतांच्या गणांसयत येवन तप करपी त्या महात्मा भगीरथाक म्हणालो. ^AI

Shloka 16

भगीरथ महाभाग प्रीतस्तेऽहं जनेश्वर ।
तपसा च सुतप्तेन वरं वरय सुव्रत ॥ 16 ॥

bhagīratha mahābhāga prītaste'haṃ janeśvara |
tapasā ca sutaptena varaṃ varaya suvrata || 16 ||

हे महाभाग भगीरथ, हे जनेश्वरा, हांव तुजेर प्रसन्न आसां; हे सुव्रता, तुवें केल्ल्या चांगल्या तपान तुजो वर माग. ^AI

Shloka 17

तमुवाच महातेजाः सर्वलोकपितामहम् ।
भगीरथो महाभागः कृताञ्जलिरुपस्थितः ॥ 17 ॥

tamuvāca mahātejāḥ sarvalokapitāmaham |
bhagīratho mahābhāgaḥ kṛtāñjalirupasthitaḥ || 17 ||

तेजस्वी महाभाग भगीरथ हात जोडून उभो रावलो आनी तो सर्वलोकांच्या पितामहाक म्हणालो. ^AI

Shloka 18

यदि मे भगवन् प्रीतो यद्यस्ति तपसः फलम् ।
सगरस्यात्मजास्सर्वे मत्तस्सलिलमाप्नुयुः ॥ 18 ॥

yadi me bhagavan prīto yadyasti tapasaḥ phalam |
sagarasyātmajāssarve mattassalilamāpnuyuḥ || 18 ||

हे भगवंता, जर तू म्हजेर प्रसन्न आसा आनी म्हज्या तपाचें फळ आसा, तर सगराचे सगळे पूत म्हज्याकडल्यान उदक पावोडून घेवंक शकतात. ^AI

Shloka 19

गङ्गायास्सलिलक्लिन्ने भस्मन्येषां महात्मनाम् ।
स्वर्गं गच्छेयुरत्यन्तं सर्वे मे प्रपितामहाः ॥ 19 ॥

gaṅgāyāssalilaklinne bhasmanyeṣāṃ mahātmanām |
svargaṃ gaccheyuratyantaṃ sarve me prapitāmahāḥ || 19 ||

गंगेच्या उदकान भिजिल्ल्या त्या महात्म्यांच्या भस्मांतल्यान म्हजे सगळे पूर्वज अत्यंत स्वर्गाक वचूंक शकतात. ^AI

Shloka 20

देया च सन्ततिर्देव नावसीदेत्कुलं च नः ।
इक्ष्वाकूणां कुले देव एष मेऽस्तु वरःपरः ॥ 20 ॥

deyā ca santatirdeva nāvasīdetkulaṃ ca naḥ |
ikṣvākūṇāṃ kule deva eṣa me'stu varaḥparaḥ || 20 ||

हे देवा, आमचो वंश चालू रावचो आनी आमचें कुळ नश्ट जावंक नाका; हे देवा, इक्ष्वाकु कुळांत हाचो व्हड वर म्हज्याक मेळचो. ^AI

Shloka 21

उक्तवाक्यं तु राजानं सर्वलोकपितामहः ।
प्रत्युवाच शुभां वाणीं मधुरां मधुराक्षराम् ॥ 21 ॥

uktavākyaṃ tu rājānaṃ sarvalokapitāmahaḥ |
pratyuvāca śubhāṃ vāṇīṃ madhurāṃ madhurākṣarām || 21 ||

राजान अशें उलयलें आनी सर्वलोकांचो पितामह ताका शुभ, गोड आनी मधुर अक्षरांची वाणी परतून म्हणालो. ^AI

Shloka 22

मनोरथो महानेष भगीरथ महारथ ।
एवं भवतु भद्रं ते इक्ष्वाकुकुलवर्धन ॥ 22 ॥

manoratho mahāneṣa bhagīratha mahāratha |
evaṃ bhavatu bhadraṃ te ikṣvākukulavardhana || 22 ||

हे महारथ भगीरथा, हो तुजो मनोरथ व्हड आसा; तसोच जावं, तुका भद्र जावं, हे इक्ष्वाकु कुळाच्या वाडोवप्या. ^AI

Shloka 23

इयं हैमवती गङ्गा ज्येष्ठा हिमवतस्सुता ।
तां वै धारयितुं शक्तो हरस्तत्र नियुज्यताम् ॥ 23 ॥

iyaṃ haimavatī gaṅgā jyeṣṭhā himavatassutā |
tāṃ vai dhārayituṃ śakto harastatra niyujyatām || 23 ||

ही हिमवंताची ज्येष्ठ कन्या हेमवती गंगा; तिका धारण करपाक हरच शक्त आसा, ताका तातूंत नेमचो. ^AI

Shloka 24

गङ्गायाः पतनं राजन् पृथिवी न सहिष्यति ।
तां वै धारयितुं वीर नान्यं पश्यामि शूलिनः ॥ 24 ॥

gaṅgāyāḥ patanaṃ rājan pṛthivī na sahiṣyati |
tāṃ vai dhārayituṃ vīra nānyaṃ paśyāmi śūlinaḥ || 24 ||

हे राजा, गंगेचो पात पृथ्वी सहन करची ना; हे वीरा, तिका धारण करपाक शूलधारी शिवाशिवाय दुसरो कोणूच म्हाका दिसना. ^AI

Shloka 25

तमेवमुक्त्वा राजानं गङ्गां चाभाष्य लोककृत् ।
जगाम त्रिदिवं देवस्सहदेवैर्मरुद्गणैः ॥ 25 ॥

tamevamuktvā rājānaṃ gaṅgāṃ cābhāṣya lokakṛt |
jagāma tridivaṃ devassahadevairmarudgaṇaiḥ || 25 ||

अशे त्या राजाकडे आनी गंगेकडे उलोवन, लोकांचो कर्तो असो देव, मरुतांच्या गणांसयत आनी हेर देवांसयत, त्रिदिवाक (स्वर्गाक) गेलो. ^AI

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे द्विचत्वारिंशस्सर्गः ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ द्विचत्वारिंशस्सर्गः ।

कालधर्मं गते राम सगरे प्रकृतीजनाः ।

राजानं रोचयामासुरंशुमन्तं सुधार्मिकम् ॥ 1 ॥

स राजा सुमहानासीदंशुमान् रघुनन्दन ।

तस्य पुत्रो महानासीद्दिलीप इति विश्रुतः ॥ 2 ॥

तस्मिन् राज्यं समावेश्य दिलीपे रघुनन्दन ।

हिमवच्छिखरे पुण्ये तपस्तेपे सुदारुणम् ॥ 3 ॥

द्वात्रिंशच्च सहस्राणि वर्षाणि सुमहायशाः ।

तपोवनं गतो राम स्वर्गं लेभे तपोधनः ॥ 4 ॥

दिलीपस्तु महातेजाश्श्रुत्वा पैतामहं वधम् ।

दुःखोपहतया बुद्ध्या निश्चयं नाध्यगच्छत ॥ 5 ॥

कथं गङ्गावतरणं कथं तेषां जलक्रिया ।

तारयेयं कथं चैतानिति चिन्तापरोऽभवत् ॥ 6 ॥

तस्य चिन्तयतो नित्यं धर्मेण विदितात्मनः ।

पुत्रो भगीरथो नाम जज्ञे परमधार्मिकः ॥ 7 ॥

दिलीपस्तु महातेजा यज्ञैर्बहुभिरिष्टवान् ।

त्रिंशद्वर्षसहस्राणि राजा राज्यमकारयत् ॥ 8 ॥

अगत्वा निश्चयं राजा तेषामुद्धरणं प्रति ।

व्याधिना नरशार्दूल कालधर्ममुपेयिवान् ॥ 9 ॥

इन्द्रलोकं गतो राजा स्वार्जितेनैव कर्मणा ।

राज्ये भगीरथं पुत्रमभिषिच्य नरर्षभः ॥ 10 ॥

भगीरथस्तु राजर्षिर्धार्मिको रघुनन्दन ।

अनपत्यो महातेजाः प्रजाकामस्स चाप्रजः ॥ 11 ॥

मन्त्रिष्वाधाय तद्राज्यं गङ्गावतरणे रतः ।

स तपो दीर्घमातिष्ठद्गोकर्णे रघुनन्दन ॥ 12 ॥

ऊर्ध्वबाहुः पञ्चतपा मासाहारो जितेन्द्रियः ।

तस्य वर्षसहस्राणि घोरे तपसि तिष्ठतः ॥ 13 ॥

अतीतानि महाबाहो तस्य राज्ञो महात्मनः ।

सुप्रीतो भगवान् ब्रह्मा प्रजानां पतिरीश्वरः ॥ 14 ॥

ततस्सुरगणैस्सार्धमुपागम्य पितामहः ।

भगीरथं महात्मानं तप्यमानमथाब्रवीत् ॥ 15 ॥

भगीरथ महाभाग प्रीतस्तेऽहं जनेश्वर ।

तपसा च सुतप्तेन वरं वरय सुव्रत ॥ 16 ॥

तमुवाच महातेजाः सर्वलोकपितामहम् ।

भगीरथो महाभागः कृताञ्जलिरुपस्थितः ॥ 17 ॥

यदि मे भगवन् प्रीतो यद्यस्ति तपसः फलम् ।

सगरस्यात्मजास्सर्वे मत्तस्सलिलमाप्नुयुः ॥ 18 ॥

गङ्गायास्सलिलक्लिन्ने भस्मन्येषां महात्मनाम् ।

स्वर्गं गच्छेयुरत्यन्तं सर्वे मे प्रपितामहाः ॥ 19 ॥

देया च सन्ततिर्देव नावसीदेत्कुलं च नः ।

इक्ष्वाकूणां कुले देव एष मेऽस्तु वरःपरः ॥ 20 ॥

उक्तवाक्यं तु राजानं सर्वलोकपितामहः ।

प्रत्युवाच शुभां वाणीं मधुरां मधुराक्षराम् ॥ 21 ॥

मनोरथो महानेष भगीरथ महारथ ।

एवं भवतु भद्रं ते इक्ष्वाकुकुलवर्धन ॥ 22 ॥

इयं हैमवती गङ्गा ज्येष्ठा हिमवतस्सुता ।

तां वै धारयितुं शक्तो हरस्तत्र नियुज्यताम् ॥ 23 ॥

गङ्गायाः पतनं राजन् पृथिवी न सहिष्यति ।

तां वै धारयितुं वीर नान्यं पश्यामि शूलिनः ॥ 24 ॥

तमेवमुक्त्वा राजानं गङ्गां चाभाष्य लोककृत् ।

जगाम त्रिदिवं देवस्सहदेवैर्मरुद्गणैः ॥ 25 ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

1.42 बालकाण्ड - द्विचत्वारिंश सर्गः