Muka Pancha Shati 4 - Kataksha Shatakam — Gujarati Script

મોહાન્ધકારનિવહં વિનિહન્તુમીડે

મૂકાત્મનામપિ મહાકવિતાવદાન્યાન્ ।

શ્રીકાઞ્ચિદેશશિશિરીકૃતિજાગરૂકાન્

એકામ્રનાથતરુણીકરુણાવલોકાન્ ॥1॥

માતર્જયન્તિ મમતાગ્રહમોક્ષણાનિ

માહેન્દ્રનીલરુચિશિક્ષણદક્ષિણાનિ ।

કામાક્ષિ કલ્પિતજગત્ત્રયરક્ષણાનિ

ત્વદ્વીક્ષણાનિ વરદાનવિચક્ષણાનિ ॥2॥

આનઙ્ગતન્ત્રવિધિદર્શિતકૌશલાનામ્

આનન્દમન્દપરિઘૂર્ણિતમન્થરાણામ્ ।

તારલ્યમમ્બ તવ તાડિતકર્ણસીમ્નાં

કામાક્ષિ ખેલતિ કટાક્ષનિરીક્ષણાનામ્ ॥3॥

કલ્લોલિતેન કરુણારસવેલ્લિતેન

કલ્માષિતેન કમનીયમૃદુસ્મિતેન ।

મામઞ્ચિતેન તવ કિઞ્ચન કુઞ્ચિતેન

કામાક્ષિ તેન શિશિરીકુરુ વીક્ષિતેન ॥4॥

સાહાય્યકં ગતવતી મુહુરર્જનસ્ય

મન્દસ્મિતસ્ય પરિતોષિતભીમચેતાઃ ।

કામાક્ષિ પાણ્ડવચમૂરિવ તાવકીના

કર્ણાન્તિકં ચલતિ હન્ત કટાક્ષલક્ષ્મીઃ ॥5॥

અસ્તં ક્ષણાન્નયતુ મે પરિતાપસૂર્યમ્

આનન્દચન્દ્રમસમાનયતાં પ્રકાશમ્ ।

કાલાન્ધકારસુષુમાં કલયન્દિગન્તે

કામાક્ષિ કોમલકટાક્ષનિશાગમસ્તે ॥6॥

તાટાઙ્કમૌક્તિકરુચાઙ્કુરદન્તકાન્તિઃ

કારુણ્યહસ્તિપશિખામણિનાધિરૂઢઃ ।

ઉન્મૂલયત્વશુભપાદપમસ્મદીયં

કામાક્ષિ તાવકકટાક્ષમતઙ્ગજેતન્દ્રઃ ॥7॥

છાયાભરણે જગતાં પરિતાપહારી

તાટઙ્કરત્નમણિતલ્લજપલ્લવશ્રીઃ ।

કારુણ્યનામ વિકિરન્મકરન્દજાલં

કામાક્ષિ રાજતિ કટાક્ષસુરદ્રુમસ્તે ॥8॥

સૂર્યાશ્રયપ્રણયિની મણિકુણ્ડલાંશુ-

લૌહિત્યકોકનદકાનનમાનનીયા ।

યાન્તી તવ સ્મરહરાનનકાન્તિસિન્ધું

કામાક્ષિ રાજતિ કટાક્ષકલિન્દકન્યા ॥9॥

પ્રાપ્નોતિ યં સુકૃતિનં તવ પક્ષપાતાત્

કામાક્ષિ વીક્ષણવિલાસકલાપુરન્ધ્રી ।

સદ્યસ્તમેવ કિલ મુક્તિવધૂર્વૃણીતે

તસ્માન્નિતાન્તમનયોરિદમૈકમત્યમ્ ॥10॥

યાન્તી સદૈવ મરુતામનુકૂલભાવં

ભ્રૂવલ્લિશક્રધનુરુલ્લસિતા રસાર્દ્રા ।

કામાક્ષિ કૌતુકતરઙ્ગિતનીલકણ્ઠા

કાદમ્બિનીવ તવ ભાતિ કટાક્ષમાલા ॥11॥

ગઙ્ગામ્ભસિ સ્મિતમયે તપનાત્મજેવ

ગઙ્ગાધરોરસિ નવોત્પલમાલિકેવ ।

વક્ત્રપ્રભાસરસિ શૈવલમણ્ડલીવ

કામાક્ષિ રાજતિ કટાક્ષરુચિચ્છટા તે ॥12॥

સંસ્કારતઃ કિમપિ કન્દલિતાન્ રસજ્ઞ-

કેદારસીમ્નિ સુધિયામુપભોગયોગ્યાન્ ।

કલ્યાણસૂક્તિલહરીકલમાઙ્કુરાન્નઃ

કામાક્ષિ પક્ષ્મલયતુ ત્વદપાઙ્ગમેઘઃ ॥13॥

ચાઞ્ચલ્યમેવ નિયતં કલયન્પ્રકૃત્યા

માલિન્યભૂઃ શ્રતિપથાક્રમજાગરૂકઃ ।

કૈવલ્યમેવ કિમુ કલ્પયતે નતાનાં

કામાક્ષિ ચિત્રમપિ તે કરુણાકટાક્ષઃ ॥14॥

સઞ્જીવને જનનિ ચૂતશિલીમુખસ્ય

સમ્મોહને શશિકિશોરકશેખરસ્ય ।

સંસ્તમ્ભને ચ મમતાગ્રહચેષ્ટિતસ્ય

કામાક્ષિ વીક્ષણકલા પરમૌષધં તે ॥15॥

નીલોઽપિ રાગમધિકં જનયન્પુરારેઃ

લોલોઽપિ ભક્તિમધિકાં દૃઢયન્નરાણામ્ ।

વક્રોઽપિ દેવિ નમતાં સમતાં વિતન્વન્

કામાક્ષિ નૃત્યતુ મયિ ત્વદપાઙ્ગપાતઃ ॥16॥

કામદ્રુહો હૃદયયન્ત્રણજાગરૂકા

કામાક્ષિ ચઞ્ચલદૃગઞ્ચલમેખલા તે ।

આશ્ચર્યમમ્બ ભજતાં ઝટિતિ સ્વકીય-

સમ્પર્ક એવ વિધુનોતિ સમસ્તબન્ધાન્ ॥17॥

કુણ્ઠીકરોતુ વિપદં મમ કુઞ્ચિતભ્રૂ-

ચાપાઞ્ચિતઃ શ્રિતવિદેહભવાનુરાગઃ ।

રક્ષોપકારમનિશં જનયઞ્જગત્યાં

કામાક્ષિ રામ ઇવ તે કરુણાકટાક્ષઃ ॥18॥

શ્રીકામકોટિ શિવલોચનશોષિતસ્ય

શૃઙ્ગારબીજવિભવસ્ય પુનઃપ્રરોહે ।

પ્રેમામ્ભસાર્દ્રમચિરાત્પ્રચુરેણ શઙ્કે

કેદારમમ્બ તવ કેવલદૃષ્ટિપાતમ્ ॥19॥

માહાત્મ્યશેવધિરસૌ તવ દુર્વિલઙ્ઘ્ય-

સંસારવિન્ધ્યગિરિકુણ્ઠનકેલિચુઞ્ચુઃ ।

ધૈર્યામ્બુધિં પશુપતેશ્ચુલકીકરોતિ

કામાક્ષિ વીક્ષણવિજૃમ્ભણકુમ્ભજન્મા ॥20॥

પીયૂષવર્ષવશિશિરા સ્ફુટદુત્પલશ્રી-

મૈત્રી નિસર્ગમધુરા કૃતતારકાપ્તિઃ ।

કામાક્ષિ સંશ્રિતવતી વપુરષ્ટમૂર્તેઃ

જ્યોત્સ્નાયતે ભગવતિ ત્વદપાઙ્ગમાલા ॥21॥

અમ્બ સ્મરપ્રતિભટસ્ય વપુર્મનોજ્ઞમ્

અમ્ભોજકાનનમિવાઞ્ચિતકણ્ટકાભમ્ ।

ભૃઙ્ગીવ ચુમ્બતિ સદૈવ સપક્ષપાતા

કામાક્ષિ કોમલરુચિસ્ત્વદપાઙ્ગમાલા ॥22॥

કેશપ્રભાપટલનીલવિતાનજાલે

કામાક્ષિ કુણ્ડલમણિચ્છવિદીપશોભે ।

શઙ્કે કટાક્ષરુચિરઙ્ગતલે કૃપાખ્યા

શૈલૂષિકા નટતિ શઙ્કરવલ્લભે તે ॥23॥

અત્યન્તશીતલમતન્દ્રયતુ ક્ષણાર્ધમ્

અસ્તોકવિભ્રમમનઙ્ગવિલાસકન્દમ્ ।

અલ્પસ્મિતાદૃતમપારકૃપાપ્રવાહમ્

અક્ષિપ્રરોહમચિરાન્મયિ કામકોટિ ॥24॥

મન્દાક્ષરાગતરલીકૃતિપારતન્ત્ર્યાત્

કામાક્ષિ મન્થરતરાં ત્વદપાઙ્ગડોલામ્ ।

આરુહ્ય મન્દમતિકૌતુકશાલિ ચક્ષુઃ

આનન્દમેતિ મુહુરર્ધશશાઙ્કમૌલેઃ ॥25॥

ત્રૈયમ્બકં ત્રિપુરસુન્દરિ હર્મ્યભૂમિ-

રઙ્ગં વિહારસરસી કરુણાપ્રવાહઃ ।

દાસાશ્ચ વાસવમુખાઃ પરિપાલનીયં

કામાક્ષિ વિશ્વમપિ વીક્ષણભૂભૃતસ્તે ॥26॥

વાગીશ્વરી સહચરી નિયમેન લક્ષ્મીઃ

ભ્રૂવલ્લરીવશકરી ભુવનાનિ ગેહમ્ ।

રૂપં ત્રિલોકનયનામૃતમમ્બ તેષાં

કામાક્ષિ યેષુ તવ વીક્ષણપારતન્ત્રી ॥27॥

માહેશ્વરં ઝટિતિ માનસમીનમમ્બ

કામાક્ષિ ધૈર્યજલધૌ નિતરાં નિમગ્નમ્ ।

જાલેન શૃઙ્ખલયતિ ત્વદપાઙ્ગનામ્ના

વિસ્તારિતેન વિષમાયુધદાશકોઽસૌ ॥28॥

ઉન્મથ્ય બોધકમલાકારમમ્બ જાડ્ય-

સ્તમ્બેરમં મમ મનોવિપિને ભ્રમન્તમ્ ।

કુણ્ઠીકુરુષ્વ તરસા કુટિલાગ્રસીમ્ના

કામાક્ષિ તાવકકટાક્ષમહાઙ્કુશેન ॥29॥

ઉદ્વેલ્લિતસ્તબકિતૈર્લલિતૈર્વિલાસૈઃ

ઉત્થાય દેવિ તવ ગાઢકટાક્ષકુઞ્જાત્ ।

દૂરં પલાયયતુ મોહમૃગીકુલં મે

કામાક્ષિ સ્તવરમનુગ્રહકેસરીન્દ્રઃ ॥30॥

સ્નેહાદૃતાં વિદલિતોત્પલકન્તિચોરાં

જેતારમેવ જગદીશ્વરિ જેતુકામઃ ।

માનોદ્ધતો મકરકેતુરસૌ ધુનીતે

કામાક્ષિ તાવકકટાક્ષકૃપાણવલ્લીમ્ ॥31॥

શ્રૌતીં વ્રજન્નપિ સદા સરણિં મુનીનાં

કામાક્ષિ સન્તતમપિ સ્મૃતિમાર્ગગામી ।

કૌટિલ્યમમ્બ કથમસ્થિરતાં ચ ધત્તે

ચૌર્યં ચ પઙ્કજરુચાં ત્વદપાઙ્ગપાતઃ ॥32॥

નિત્યં શ્રેતુઃ પરિચિતૌ યતમાનમેવ

નીલોત્પલં નિજસમીપનિવાસલોલમ્ ।

પ્રીત્યૈવ પાઠયતિ વીક્ષણદેશિકેન્દ્રઃ

કામાક્ષી કિન્તુ તવ કાલિમસમ્પ્રદાયમ્ ॥33॥

ભ્રાન્ત્વા મુહુઃ સ્તબકિતસ્મિતફેનરાશૌ

કામાક્ષિ વક્ત્રરુચિસઞ્ચયવારિરાશૌ ।

આનન્દતિ ત્રિપુરમર્દનનેત્રલક્ષ્મીઃ

આલમ્બ્ય દેવિ તવ મન્દમપાઙ્ગસેતુમ્ ॥34॥

શ્યામા તવ ત્રિપુરસુન્દરિ લોચનશ્રીઃ

કામાક્ષિ કન્દલિતમેદુરતારકાન્તિઃ ।

જ્યોત્સ્નાવતી સ્મિતરુચાપિ કથં તનોતિ

સ્પર્ધામહો કુવલયૈશ્ચ તથા ચકોરૈઃ ॥35॥

કાલાઞ્જનં ચ તવ દેવિ નિરીક્ષણં ચ

કામાક્ષિ સામ્યસરણિં સમુપૈતિ કાન્ત્યા ।

નિશ્શેષનેત્રસુલભં જગતીષુ પૂર્વ-

મન્યત્ત્રિનેત્રસુલભં તુહિનાદ્રિકન્યે ॥36॥

ધૂમાઙ્કુરો મકરકેતનપાવકસ્ય

કામાક્ષિ નેત્રરુચિનીલિમચાતુરી તે ।

અત્યન્તમદ્ભુતમિદં નયનત્રયસ્ય

હર્ષોદયં જનયતે હરુણાઙ્કમૌલેઃ ॥37॥

આરભ્ભલેશસમયે તવ વીક્ષણસ્સ

કામાક્ષિ મૂકમપિ વીક્ષણમાત્રનમ્રમ્ ।

સર્વજ્ઞતા સકલલોકસમક્ષમેવ

કીર્તિસ્વયંવરણમાલ્યવતી વૃણીતે ॥38॥

કાલામ્બુવાહ ઉવ તે પરિતાપહારી

કામાક્ષિ પુષ્કરમધઃકુરુતે કટાખ્ક્ષ્ષઃ ।

પૂર્વઃ પરં ક્ષણરુચા સમુપૈતિ મૈત્રી-

મન્યસ્તુ સ.તતરુચિં પ્રકટીકરોતિ ॥39॥

સૂક્ષ્મેઽપિ દુર્ગમતરેઽપિ ગુરુપ્રસાદ-

સાહાય્યકેન વિચરન્નપવર્ગમાર્ગે ।

સંસારપઙ્કનિચયે ન પતત્યમૂં તે

કામાક્ષિ ગાઢમવલમ્બ્ય કટાક્ષયષ્ટિમ્ ॥40॥

કામાક્ષિ સન્તતમસૌ હરિનીલરત્ન-

સ્તમ્ભે કટાક્ષરુચિપુઞ્જમયે ભવત્યાઃ ।

બદ્ધોઽપિ ભક્તિનિગલૈર્મમ ચિત્તહસ્તી

સ્તમ્ભં ચ બન્ધમપિ મુઞ્ચતિ હન્ત ચિત્રમ્ ॥41॥

કામાક્ષિ કાષ્ણર્યમપિ સન્તતમઞ્જનં ચ

બિભ્રન્નિસર્ગતરલોઽપિ ભવત્કટાક્ષઃ ।

વૈમલ્યમન્વહમનઞ્જનતા ચ ભૂયઃ

સ્થૈર્યં ચ ભક્તહૃદયાય કથં દદાતિ ॥42॥

મન્દસ્મિતસ્તબકિતં મણિકુણ્ડલાંશુ-

સ્તોમપ્રવાલરુચિરં શિશિરીકૃતાશમ્ ।

કામાક્ષિ રાજતિ કટાક્ષરુચેઃ કદમ્બમ્

ઉદ્યાનમમ્બ કરુણાહરિણેક્ષણાયાઃ ॥43॥

કામાક્ષિ તાવકકટાક્ષમહેન્દ્રનીલ-

સિંહાસનં શ્રિતવતો મકરધ્વજસ્ય ।

સામ્રાજ્યમઙ્ગલવિધૌ મુણિકુણ્ડલશ્રીઃ

નીરાજનોત્સવતરઙ્ગિતદીપમાલા ॥44॥

માતઃ ક્ષણં સ્નપય માં તવ વીક્ષિતેન

મન્દાક્ષિતેન સુજનૈરપરોક્ષિતેન ।

કામાક્ષિ કર્મતિમિરોત્કરભાસ્કરેણ

શ્રેયસ્કરેણ મધુપદ્યુતિતસ્કરેણ ॥45॥

પ્રેમાપગાપયસિ મજ્જનમારચય્ય

યુક્તઃ સ્મિતાંશુકૃતભસ્મવિલેપનેન ।

કામાક્ષિ કુણ્ડલમણિદ્યુતિભિર્જટાલઃ

શ્રીકણ્ઠમેવ ભજતે તવ દૃષ્ટિપાતઃ ॥46॥

કૈવલ્યદાય કરુણારસકિઙ્કરાય

કામાક્ષિ કન્દલિતવિભ્રમશઙ્કરાય ।

આલોકનાય તવ ભક્તશિવઙ્કરાય

માતર્નમોઽસ્તુ પરતન્ત્રિતશઙ્કરાય ॥47॥

સામ્રાજ્યમઙ્ગલવિધૌ મકરધ્વજસ્ય

લોલાલકાલિકૃતતોરણમાલ્યશોભે ।

કામેશ્વરિ પ્રચલદુત્પલવૈજયન્તી-

ચાતુર્યમેતિ તવ ચઞ્ચલદૃષ્ટિપાતઃ ॥48॥

માર્ગેણ મઞ્જુકચકાન્તિતમોવૃતેન

મન્દાયમાનગમના મદનાતુરાસૌ ।

કામાક્ષિ દૃષ્ટિરયતે તવ શઙ્કરાય

સઙ્કેતભૂમિમચિરાદભિસારિકેવ ॥49॥

વ્રીડનુવૃત્તિરમણીકૃતસાહચર્યા

શૈવાલિતાં ગલરુચા શશિશેખરસ્ય ।

કામાક્ષિ કાન્તિસરસીં ત્વદપાઙ્ગલક્ષ્મીઃ

મન્દં સમાશ્રયતિ મજ્જનખેલનાય ॥50॥

કાષાયમંશુકમિવ પ્રકટં દધાનો

માણિક્યકુણ્ડલરુચિં મમતાવિરોધી ।

શ્રુત્યન્તસીમનિ રતઃ સુતરાં ચકાસ્તિ

કામાક્ષિ તાવકકટાક્ષયતીશ્વરોઽસૌ ॥51॥

પાષાણ એવ હરિનીલમણિર્દિનેષુ

પ્રમ્લનતાં કુવલયં પ્રકટીકરોતિ ।

નૌમિત્તિકો જલદમેચકિમા તતસ્તે

કામાક્ષિ શૂન્યમુપમનમપાઙ્ગલક્ષ્મ્યાઃ ॥52॥

શૃઙ્ગારવિભ્રમવતી સુતરાં સલજ્જા

નાસાગ્રમૌક્તિકરુચા કૃતમન્દહાસા ।

શ્યામા કટાક્ષસુષમા તવ યુક્તમેતત્

કામાક્ષિ ચુમ્બતિ દિગમ્બરવક્ત્રબિમ્બમ્ ॥53॥

નીલોત્પલેન મધુપેન ચ દૃષ્ટિપાતઃ

કામાક્ષિ તુલ્ય ઇતિ તે કથમામનન્તિ ।

શૈત્યેન નિન્દયતિ યદન્વહમિન્દુપાદાન્

પાથોરુહેણ યદસૌ કલહાયતે ચ ॥54॥

ઓષ્ઠપ્રભાપટલવિદ્રુમમુદ્રિતે તે

ભ્રૂવલ્લિવીચિસુભગે મુખકાન્તિસિન્ધૌ ।

કામાક્ષિ વારિભરપૂરણલમ્બમાન-

કાલામ્બુવાહસરણિં લભતે કટાક્ષઃ ॥55॥

મન્દસ્મિતૈર્ધવલિતા મણિકુણ્ડલાંશુ-

સમ્પર્કલોહિતરુચિસ્ત્વદપાઙ્ગધારા ।

કામાક્ષિ મલ્લિકુસુમૈર્નવપલ્લવૈશ્ચ

નીલોત્પલૈશ્ચ રચિતેવ વિભાતિ માલા ॥56॥

કામાક્ષિ શીતલકૃપારસનિર્ઝરામ્ભઃ-

સમ્પર્કપક્ષ્મલરુચિસ્ત્વદપાઙ્ગમાલા ।

ગોભિઃ સદા પુરરિપોરભિલષ્યમાણા

દૂર્વાકદમ્બકવિડમ્બનમાતનોતિ ॥57॥

હૃત્પઙ્કજં મમ વિકાસયતુ પ્રમુષ્ણ-

ન્નુલ્લાસમુત્પલરુચેસ્તમસાં નિરોદ્ધા ।

દોષાનુષઙ્ગજડતાં જગતાં ધુનાનઃ

કામાક્ષિ વીક્ષણવિલાસદિનોદયસ્તે ॥58॥

ચક્ષુર્વિમોહયતિ ચન્દ્રવિભૂષણસ્ય

કામાક્ષિ તાવકકટાક્ષતમઃપ્રરોહઃ ।

પ્રત્યઙ્મુખં તુ નયનં સ્તિમિતં મુનીનાં

પ્રાકાશ્યમેવ નયતીતિ પરં વિચિત્રમ્ ॥59॥

કામાક્ષિ વીક્ષણરુચા યુધિ નિર્જિતં તે

નીલોત્પલં નિરવશેષગતાભિમાનમ્ ।

આગત્ય તત્પરિસરં શ્રવણવતંસ-

વ્યોજેન નૂનમભયાર્થનમાતનોતિ ॥60॥

આશ્ચર્યમમ્બ મદાનાભ્યુદયાવલમ્બઃ

કામાક્ષિ ચઞ્ચલનિરીક્ષણવિભ્રમસ્તે ।

ધૈર્યં વિધૂય તનુતે હૃદિ રાગબન્ધં

શમ્ભોસ્તદેવ વિપરીતતયા મુનીનામ્ ॥61॥

જન્તોઃ સકૃત્પ્રણમતો જગદીડ્યતાં ચ

તેજાસ્વિતાં ચ નિશિતાં ચ મતિં સભાયામ્ ।

કામાક્ષિ માક્ષિકઝરીમિવ વૈખરીં ચ

લક્ષ્મીં ચ પક્ષ્મલયતિ ક્ષણવીક્ષણં તે ॥62॥

કાદમ્બિની કિમયતે ન જલાનુષઙ્ગં

ભૃઙ્ગાવલી કિમુરરીકુરુતે ન પદ્મમ્ ।

કિં વા કલિન્દતનયા સહતે ન ભઙ્ગં

કામાક્ષિ નિશ્ચયપદં ન તવાક્ષિલક્ષ્મીઃ ॥63॥

કાકોલપાવકતૃણીકરણેઽપિ દક્ષઃ

કામાક્ષિ બાલકસુધાકરશેખરસ્ય ।

અત્યન્તશીતલતમોઽપ્યનુપારતં તે

ચિત્તં વિમોહયતિ ચિત્રમયં કટાક્ષઃ ॥64॥

કાર્પણ્યપૂરપરિવર્ધિતમમ્બ મોહ-

કન્દોદ્ગતં ભવમયં વિષપાદપં મે ।

તુઙ્ગં છિનત્તુ તુહિનાદ્રિસુતે ભવત્યાઃ

કાઞ્ચીપુરેશ્વરિ કટાક્ષકુઠારધારા ॥65॥

કામાક્ષિ ઘોરભવરોગચિકિત્સનાર્થ-

મભ્યર્થ્ય દેશિકકટાક્ષભિષક્પ્રસાદાત્ ।

તત્રાપિ દેવિ લભતે સુકૃતી કદાચિ-

દન્યસ્ય દુર્લભમપાઙ્ગમહૌષધં તે ॥66॥

કામાક્ષિ દેશિકકૃપાઙ્કુરમાશ્રયન્તો

નાનાતપોનિયમનાશિતપાશબન્ધાઃ ।

વાસાલયં તવ કટાક્ષમમું મહાન્તો

લબ્ધ્વા સુખં સમાધિયો વિચરન્તિ લોકે ॥67॥

સાકૂતસંલપિતસમ્ભૃતમુગ્ધહાસં

વ્રીડાનુરાગસહચારિ વિલોકનં તે ।

કામાક્ષિ કામપરિપન્થિનિ મારવીર-

સામ્રાજ્યવિભ્રમદશાં સફલીકરોતિ ॥68॥

કામાક્ષિ વિભ્રમબલૈકનિધિર્વિધાય

ભ્રૂવલ્લિચાપકુટિલીકૃતિમેવ ચિત્રમ્ ।

સ્વાધીનતાં તવ નિનાય શશાઙ્કમૌલે-

રઙ્ગાર્ધરાજ્યસુખલાભમપાઙ્ગવીરઃ ॥69॥

કામાઙ્કુરૈકનિલયસ્તવ દૃષ્ટિપાતઃ

કામાક્ષિ ભક્તમનસાં પ્રદદાતુ કામાન્ ।

રાગાન્વિતઃ સ્વયમપિ પ્રકટીકરોતિ

વૈરાગ્યમેવ કથમેષ મહામુનીનામ્ ॥70॥

કાલામ્બુવાહનિવહૈઃ કલહાયતે તે

કામાક્ષિ કાલિમમદેન સદા કટાક્ષઃ ।

ચિત્રં તથાપિ નિતરામમુમેવ દૃષ્ટ્વા

સોત્કણ્ઠ એવ રમતે કિલ નીલકણ્ઠઃ ॥71॥

કામાક્ષિ મન્મથરિપું પ્રતિ મારતાપ-

મોહાન્ધકારજલદાગમનેન નૃત્યન્ ।

દુષ્કર્મકઞ્ચુકિકુલં કબલીકરોતુ

વ્યામિશ્રમેચકરુચિસ્ત્વદપાઙ્ગકેકી ॥72॥

કામાક્ષિ મન્મથરિપોરવલોકનેષુ

કાન્તં પયોજમિવ તાવકમક્ષિપાતમ્ ।

પ્રેમાગમો દિવસવદ્વિકચીકરોતિ

લજ્જાભરો રજનિવન્મુકુલીકરોતિ ॥73॥

મૂકો વિરિઞ્ચતિ પરં પુરુષઃ કુરૂપઃ

કન્દર્પતિ ત્રિદશરાજતિ કિમ્પચાનઃ ।

કામાક્ષિ કેવલમુપક્રમકાલ એવ

લીલાતરઙ્ગિતકટાક્ષરુચઃ ક્ષણં તે ॥74॥

નીલાલકા મધુકરન્તિ મનોજ્ઞનાસા-

મુક્તારુચઃ પ્રકટકન્દબિસાઙ્કુરન્તિ ।

કારુણ્યમમ્બ મકરન્દતિ કામકોટિ

મન્યે તતઃ કમલમેવ વિલોચનં તે ॥75॥

આકાઙ્ક્ષ્યમાણફલદાનવિચક્ષણાયાઃ ।

કામાક્ષિ તાવકકટાક્ષકકામધેનોઃ ।

સમ્પર્ક એવ કથમમ્બ વિમુક્તપાશ-

બન્ધાઃ સ્ફુટં તનુભૃતઃ પશુતાં ત્યજન્તિ ॥76॥

સંસારઘર્મપરિતાપજુષાં નરાણાં

કામાક્ષિ શીતલતરાણિ તવેક્ષિતાનિ ।

ચન્દ્રાતપન્તિ ઘનચન્દનકર્દમન્તિ

મુક્તાગુણન્તિ હિમવારિનિષેચનન્તિ ॥77॥

પ્રેમામ્બુરાશિસતતસ્નપિતાનિ ચિત્રં

કામાક્ષિ તાવકકટાક્ષનિરીક્ષણાનિ ।

સન્ધુક્ષયન્તિ મુહુરિન્ધનરાશિરીત્યા

મારદ્રુહો મનસિ મન્મથચિત્રભાનુમ્ ॥78॥

કાલાઞ્જનપ્રતિભટં કમનીયકાન્ત્યા

કન્દર્પતન્ત્રકલયા કલિતાનુભાવમ્ ।

કાઞ્ચીવિહારરસિકે કલુષાર્તિચોરં

કલ્લોલયસ્વ મયિ તે કરુણાકટાક્ષમ્ ॥79॥

ક્રાન્તેન મન્મથદેન વિમોહ્યમાન-

સ્વાન્તેન ચૂતતરુમૂલગતસ્ય પુંસઃ ।

કાન્તેન કિઞ્ચિદવલોકય લોચનસ્ય

પ્રાન્તેન માં જનનિ કાઞ્ચિપુરીવિભૂષે ॥80॥

કામાક્ષિ કોઽપિ સુજનાસ્ત્વદપાઙ્ગસઙ્ગે

કણ્ઠેન કન્દલિતકાલિમસમ્પ્રદાયાઃ ।

ઉત્તંસકલ્પિતચકોરકુટુમ્બપોષા

નક્તન્દિવસપ્રસવભૂનયના ભવન્તિ ॥81॥

નીલોત્પલપ્રસવકાન્તિનિર્દશનેન

કારુણ્યવિભ્રમજુષા તવ વીક્ષણેન ।

કામાક્ષિ કર્મજલધેઃ કલશીસુતેન

પાશત્રયાદ્વયમમી પરિમોચનીયાઃ ॥82॥

અત્યન્તચઞ્ચલમકૃત્રિમમઞ્જનં કિં

ઝઙ્કારભઙ્ગિરહિતા કિમુ ભૃઙ્ગમાલા ।

ધૂમાઙ્કુરઃ કિમુ હુતાશનસઙ્ગહીનઃ

કામાક્ષિ નેત્રરુચિનીલિમકન્દલી તે ॥83॥

કામાક્ષિ નિત્યમયમઞ્જલિરસ્તુ મુક્તિ-

બીજાય વિભ્રમમદોદયઘૂર્ણિતાય ।

કન્દર્પદર્પપુનરુદ્ભવસિદ્ધિદાય

કલ્યાણદાય તવ દેવિ દૃગઞ્ચલાય ॥84॥

દર્પાઙ્કુરો મકરકેતનવિભ્રમાણાં

નિન્દાઙ્કુરો વિદલિતોત્પલચાતુરીણામ્ ।

દીપાઙ્કુરો ભવતમિસ્રકદમ્બકાનાં

કામાક્ષિ પાલયતુ માં ત્વદપાઙ્ગપાતઃ ॥85॥

કૈવલ્યદિવ્યમણિરોહણપર્વતેભ્યઃ

કારુણ્યનિર્ઝરપયઃકૃતમઞ્જનેભ્યઃ ।

કામાક્ષિ કિઙ્કરિતશઙ્કરમાનસેભ્ય-

સ્તેભ્યો નમોઽસ્તુ તવ વીક્ષણવિભ્રમેભ્યઃ ॥86॥

અલ્પીય એવ નવમુત્પલમમ્બ હીના

મીનસ્ય વા સરણિરમ્બુરુહાં ચ કિં વા ।

દૂરે મૃગીદૃગસમઞ્જસમઞ્જનં ચ

કામાક્ષિ વીક્ષણરુચૌ તવ તર્કયામઃ ॥87॥

મિશ્રીભવદ્ગરલપઙ્કિલશઙ્કરોરસ્-

સીમાઙ્ગણે કિમપિ રિઙ્ખણમાદધાનઃ ।

હેલાવધૂતલલિતશ્રવણોત્પલોઽસૌ

કામાક્ષિ બાલ ઇવ રાજતિ તે કટાક્ષઃ ॥88॥

પ્રૌઢિકરોતિ વિદુષાં નવસૂક્તિધાટી-

ચૂતાટવીષુ બુધકોકિલલાલ્યમાનમ્ ।

માધ્વીરસં પરિમલં ચ નિરર્ગલં તે

કામાક્ષિ વીક્ષણવિલાસવસન્તલક્ષ્મીઃ ॥89॥

કૂલઙ્કષં વિતનુતે કરુણામ્બુવર્ષી

સારસ્વતં સુકૃતિનઃ સુલભં પ્રવાહમ્ ।

તુચ્છીકરોતિ યમુનામ્બુતરઙ્ગભઙ્ગીં

કામાક્ષિ કિં તવ કટાક્ષમહામ્બુવાહઃ ॥90॥

જગર્તિ દેવિ કરુણાશુકસુન્દરી તે

તાટઙ્કરત્નરુચિદાડિમખણ્ડશોણે ।

કામાક્ષિ નિર્ભરકટાક્ષમરીચિપુઞ્જ-

માહેન્દ્રનીલમણિપઞ્જરમધ્યભાગે ॥91॥

કામાક્ષિ સત્કુવલયસ્ય સગોત્રભાવા-

દાક્રામતિ શ્રુતિમસૌ તવ દૃષ્ટિપાતઃ ।

કિઞ્ચ સ્ફુટં કુટિલતાં પ્રકટીકરોતિ

ભ્રૂવલ્લરીપરિચિતસ્ય ફલં કિમેતત્ ॥92॥

એષા તવાક્ષિસુષમા વિષમાયુધસ્ય

નારાચવર્ષલહરી નગરાજકન્યે ।

શઙ્કે કરોતિ શતધા હૃદિ ધૈર્યમુદ્રાં

શ્રીકામકોટિ યદસૌ શિશિરાંશુમૌલેઃ ॥93॥

બાણેન પુષ્પધનુષઃ પરિકલ્પ્યમાન-

ત્રાણેન ભક્તમનસાં કરુણાકરેણ ।

કોણેન કોમલદૃશસ્તવ કામકોટિ

શોણેન શોષય શિવે મમ શોકસિન્ધુમ્ ॥94॥

મારદ્રુહા મુકુટસીમનિ લાલ્યમાને

મન્દાકિનીપયસિ તે કુટિલં ચરિષ્ણુઃ ।

કામાક્ષિ કોપરભસાદ્વલમાનમીન-

સન્દેહમઙ્કુરયતિ ક્ષણમક્ષિપાતઃ ॥95॥

કામાક્ષિ સંવલિતમૌક્તિકકુણ્ડલાંશુ-

ચઞ્ચત્સિતશ્રવણચામરચાતુરીકઃ ।

સ્તમ્ભે નિરન્તરમપાઙ્ગમયે ભવત્યા

બદ્ધશ્ચકાસ્તિ મકરધ્વજમત્તહસ્તી ॥96॥

યાવત્કટાક્ષરજનીસમયાગમસ્તે

કામાક્ષિ તાવદચિરાન્નમતાં નરાણામ્ ।

આવિર્ભવત્યમૃતદીધિતિબિમ્બમમ્બ

સંવિન્મયં હૃદયપૂર્વગિરીન્દ્રશૃઙ્ગે ॥97॥

કામાક્ષિ કલ્પવિટપીવ ભવત્કટાક્ષો

દિત્સુઃ સમસ્તવિભવં નમતાં નરાણામ્ ।

ભૃઙ્ગસ્ય નીલનલિનસ્ય ચ કાન્તિસમ્પ-

ત્સર્વસ્વમેવ હરતીતિ પરં વિચિત્રમ્ ॥98॥

અત્યન્તશીતલમનર્ગલકર્મપાક-

કાકોલહારિ સુલભં સુમનોભિરેતત્ ।

પીયૂષમેવ તવ વીક્ષણમમ્બ કિન્તુ

કામાક્ષિ નીલમિદમિત્યયમેવ ભેદઃ ॥99॥

અજ્ઞાતભક્તિરસમપ્રસરદ્વિવેક-

મત્યન્તગર્વમનધીતસમસ્તશાસ્ત્રમ્ ।

અપ્રાપ્તસત્યમસમીપગતં ચ મુક્તેઃ

કામાક્ષિ નૈવ તવ સ્પૃહયતિ દૃષ્ટિપાતઃ ॥100॥

(કામાક્ષિ મામવતુ તે કરુણાકટાક્ષઃ)

પાતેન લોચનરુચેસ્તવ કામકોટિ

પોતેન પતકપયોધિભયાતુરાણામ્ ।

પૂતેન તેન નવકાઞ્ચનકુણ્ડલાંશુ-

વીતેન શીતલય ભૂધરકન્યકે મામ્ ॥101॥

॥ ઇતિ કટાક્ષશતકં સમ્પૂર્ણમ્ ॥

Roman (IAST) Transliteration

mohāndhakāranivahaṃ vinihantumīḍe

mūkātmanāmapi mahākavitāvadānyān |

śrīkāñcideśaśiśirīkṛtijāgarūkān

ekāmranāthataruṇīkaruṇāvalokān ||1||

mātarjayanti mamatāgrahamokṣaṇāni

māhendranīlaruciśikṣaṇadakṣiṇāni |

kāmākṣi kalpitajagattrayarakṣaṇāni

tvadvīkṣaṇāni varadānavicakṣaṇāni ||2||

ānaṅgatantravidhidarśitakauśalānām

ānandamandaparighūrṇitamantharāṇām |

tāralyamamba tava tāḍitakarṇasīmnāṃ

kāmākṣi khelati kaṭākṣanirīkṣaṇānām ||3||

kallolitena karuṇārasavellitena

kalmāṣitena kamanīyamṛdusmitena |

māmañcitena tava kiñcana kuñcitena

kāmākṣi tena śiśirīkuru vīkṣitena ||4||

sāhāyyakaṃ gatavatī muhurarjanasya

mandasmitasya paritoṣitabhīmacetāḥ |

kāmākṣi pāṇḍavacamūriva tāvakīnā

karṇāntikaṃ calati hanta kaṭākṣalakṣmīḥ ||5||

astaṃ kṣaṇānnayatu me paritāpasūryam

ānandacandramasamānayatāṃ prakāśam |

kālāndhakārasuṣumāṃ kalayandigante

kāmākṣi komalakaṭākṣaniśāgamaste ||6||

tāṭāṅkamauktikarucāṅkuradantakāntiḥ

kāruṇyahastipaśikhāmaṇinādhirūḍhaḥ |

unmūlayatvaśubhapādapamasmadīyaṃ

kāmākṣi tāvakakaṭākṣamataṅgajetandraḥ ||7||

chāyābharaṇe jagatāṃ paritāpahārī

tāṭaṅkaratnamaṇitallajapallavaśrīḥ |

kāruṇyanāma vikiranmakarandajālaṃ

kāmākṣi rājati kaṭākṣasuradrumaste ||8||

sūryāśrayapraṇayinī maṇikuṇḍalāṃśu-

lauhityakokanadakānanamānanīyā |

yāntī tava smaraharānanakāntisindhuṃ

kāmākṣi rājati kaṭākṣakalindakanyā ||9||

prāpnoti yaṃ sukṛtinaṃ tava pakṣapātāt

kāmākṣi vīkṣaṇavilāsakalāpurandhrī |

sadyastameva kila muktivadhūrvṛṇīte

tasmānnitāntamanayoridamaikamatyam ||10||

yāntī sadaiva marutāmanukūlabhāvaṃ

bhrūvalliśakradhanurullasitā rasārdrā |

kāmākṣi kautukataraṅgitanīlakaṇṭhā

kādambinīva tava bhāti kaṭākṣamālā ||11||

gaṅgāmbhasi smitamaye tapanātmajeva

gaṅgādharorasi navotpalamālikeva |

vaktraprabhāsarasi śaivalamaṇḍalīva

kāmākṣi rājati kaṭākṣarucicchaṭā te ||12||

saṃskārataḥ kimapi kandalitān rasajña-

kedārasīmni sudhiyāmupabhogayogyān |

kalyāṇasūktilaharīkalamāṅkurānnaḥ

kāmākṣi pakṣmalayatu tvadapāṅgameghaḥ ||13||

cāñcalyameva niyataṃ kalayanprakṛtyā

mālinyabhūḥ śratipathākramajāgarūkaḥ |

kaivalyameva kimu kalpayate natānāṃ

kāmākṣi citramapi te karuṇākaṭākṣaḥ ||14||

sañjīvane janani cūtaśilīmukhasya

sammohane śaśikiśorakaśekharasya |

saṃstambhane ca mamatāgrahaceṣṭitasya

kāmākṣi vīkṣaṇakalā paramauṣadhaṃ te ||15||

nīlo'pi rāgamadhikaṃ janayanpurāreḥ

lolo'pi bhaktimadhikāṃ dṛḍhayannarāṇām |

vakro'pi devi namatāṃ samatāṃ vitanvan

kāmākṣi nṛtyatu mayi tvadapāṅgapātaḥ ||16||

kāmadruho hṛdayayantraṇajāgarūkā

kāmākṣi cañcaladṛgañcalamekhalā te |

āścaryamamba bhajatāṃ jhaṭiti svakīya-

samparka eva vidhunoti samastabandhān ||17||

kuṇṭhīkarotu vipadaṃ mama kuñcitabhrū-

cāpāñcitaḥ śritavidehabhavānurāgaḥ |

rakṣopakāramaniśaṃ janayañjagatyāṃ

kāmākṣi rāma iva te karuṇākaṭākṣaḥ ||18||

śrīkāmakoṭi śivalocanaśoṣitasya

śṛṅgārabījavibhavasya punaḥprarohe |

premāmbhasārdramacirātpracureṇa śaṅke

kedāramamba tava kevaladṛṣṭipātam ||19||

māhātmyaśevadhirasau tava durvilaṅghya-

saṃsāravindhyagirikuṇṭhanakelicuñcuḥ |

dhairyāmbudhiṃ paśupateśculakīkaroti

kāmākṣi vīkṣaṇavijṛmbhaṇakumbhajanmā ||20||

pīyūṣavarṣavaśiśirā sphuṭadutpalaśrī-

maitrī nisargamadhurā kṛtatārakāptiḥ |

kāmākṣi saṃśritavatī vapuraṣṭamūrteḥ

jyotsnāyate bhagavati tvadapāṅgamālā ||21||

amba smarapratibhaṭasya vapurmanojñam

ambhojakānanamivāñcitakaṇṭakābham |

bhṛṅgīva cumbati sadaiva sapakṣapātā

kāmākṣi komalarucistvadapāṅgamālā ||22||

keśaprabhāpaṭalanīlavitānajāle

kāmākṣi kuṇḍalamaṇicchavidīpaśobhe |

śaṅke kaṭākṣaruciraṅgatale kṛpākhyā

śailūṣikā naṭati śaṅkaravallabhe te ||23||

atyantaśītalamatandrayatu kṣaṇārdham

astokavibhramamanaṅgavilāsakandam |

alpasmitādṛtamapārakṛpāpravāham

akṣiprarohamacirānmayi kāmakoṭi ||24||

mandākṣarāgataralīkṛtipāratantryāt

kāmākṣi mantharatarāṃ tvadapāṅgaḍolām |

āruhya mandamatikautukaśāli cakṣuḥ

ānandameti muhurardhaśaśāṅkamauleḥ ||25||

traiyambakaṃ tripurasundari harmyabhūmi-

raṅgaṃ vihārasarasī karuṇāpravāhaḥ |

dāsāśca vāsavamukhāḥ paripālanīyaṃ

kāmākṣi viśvamapi vīkṣaṇabhūbhṛtaste ||26||

vāgīśvarī sahacarī niyamena lakṣmīḥ

bhrūvallarīvaśakarī bhuvanāni geham |

rūpaṃ trilokanayanāmṛtamamba teṣāṃ

kāmākṣi yeṣu tava vīkṣaṇapāratantrī ||27||

māheśvaraṃ jhaṭiti mānasamīnamamba

kāmākṣi dhairyajaladhau nitarāṃ nimagnam |

jālena śṛṅkhalayati tvadapāṅganāmnā

vistāritena viṣamāyudhadāśako'sau ||28||

unmathya bodhakamalākāramamba jāḍya-

stamberamaṃ mama manovipine bhramantam |

kuṇṭhīkuruṣva tarasā kuṭilāgrasīmnā

kāmākṣi tāvakakaṭākṣamahāṅkuśena ||29||

udvellitastabakitairlalitairvilāsaiḥ

utthāya devi tava gāḍhakaṭākṣakuñjāt |

dūraṃ palāyayatu mohamṛgīkulaṃ me

kāmākṣi stavaramanugrahakesarīndraḥ ||30||

snehādṛtāṃ vidalitotpalakanticorāṃ

jetārameva jagadīśvari jetukāmaḥ |

mānoddhato makaraketurasau dhunīte

kāmākṣi tāvakakaṭākṣakṛpāṇavallīm ||31||

śrautīṃ vrajannapi sadā saraṇiṃ munīnāṃ

kāmākṣi santatamapi smṛtimārgagāmī |

kauṭilyamamba kathamasthiratāṃ ca dhatte

cauryaṃ ca paṅkajarucāṃ tvadapāṅgapātaḥ ||32||

nityaṃ śretuḥ paricitau yatamānameva

nīlotpalaṃ nijasamīpanivāsalolam |

prītyaiva pāṭhayati vīkṣaṇadeśikendraḥ

kāmākṣī kintu tava kālimasampradāyam ||33||

bhrāntvā muhuḥ stabakitasmitaphenarāśau

kāmākṣi vaktrarucisañcayavārirāśau |

ānandati tripuramardananetralakṣmīḥ

ālambya devi tava mandamapāṅgasetum ||34||

śyāmā tava tripurasundari locanaśrīḥ

kāmākṣi kandalitameduratārakāntiḥ |

jyotsnāvatī smitarucāpi kathaṃ tanoti

spardhāmaho kuvalayaiśca tathā cakoraiḥ ||35||

kālāñjanaṃ ca tava devi nirīkṣaṇaṃ ca

kāmākṣi sāmyasaraṇiṃ samupaiti kāntyā |

niśśeṣanetrasulabhaṃ jagatīṣu pūrva-

manyattrinetrasulabhaṃ tuhinādrikanye ||36||

dhūmāṅkuro makaraketanapāvakasya

kāmākṣi netrarucinīlimacāturī te |

atyantamadbhutamidaṃ nayanatrayasya

harṣodayaṃ janayate haruṇāṅkamauleḥ ||37||

ārabhbhaleśasamaye tava vīkṣaṇassa

kāmākṣi mūkamapi vīkṣaṇamātranamram |

sarvajñatā sakalalokasamakṣameva

kīrtisvayaṃvaraṇamālyavatī vṛṇīte ||38||

kālāmbuvāha uva te paritāpahārī

kāmākṣi puṣkaramadhaḥkurute kaṭākhkṣṣaḥ |

pūrvaḥ paraṃ kṣaṇarucā samupaiti maitrī-

manyastu sa.tataruciṃ prakaṭīkaroti ||39||

sūkṣme'pi durgamatare'pi guruprasāda-

sāhāyyakena vicarannapavargamārge |

saṃsārapaṅkanicaye na patatyamūṃ te

kāmākṣi gāḍhamavalambya kaṭākṣayaṣṭim ||40||

kāmākṣi santatamasau harinīlaratna-

stambhe kaṭākṣarucipuñjamaye bhavatyāḥ |

baddho'pi bhaktinigalairmama cittahastī

stambhaṃ ca bandhamapi muñcati hanta citram ||41||

kāmākṣi kāṣṇaryamapi santatamañjanaṃ ca

bibhrannisargataralo'pi bhavatkaṭākṣaḥ |

vaimalyamanvahamanañjanatā ca bhūyaḥ

sthairyaṃ ca bhaktahṛdayāya kathaṃ dadāti ||42||

mandasmitastabakitaṃ maṇikuṇḍalāṃśu-

stomapravālaruciraṃ śiśirīkṛtāśam |

kāmākṣi rājati kaṭākṣaruceḥ kadambam

udyānamamba karuṇāhariṇekṣaṇāyāḥ ||43||

kāmākṣi tāvakakaṭākṣamahendranīla-

siṃhāsanaṃ śritavato makaradhvajasya |

sāmrājyamaṅgalavidhau muṇikuṇḍalaśrīḥ

nīrājanotsavataraṅgitadīpamālā ||44||

mātaḥ kṣaṇaṃ snapaya māṃ tava vīkṣitena

mandākṣitena sujanairaparokṣitena |

kāmākṣi karmatimirotkarabhāskareṇa

śreyaskareṇa madhupadyutitaskareṇa ||45||

premāpagāpayasi majjanamāracayya

yuktaḥ smitāṃśukṛtabhasmavilepanena |

kāmākṣi kuṇḍalamaṇidyutibhirjaṭālaḥ

śrīkaṇṭhameva bhajate tava dṛṣṭipātaḥ ||46||

kaivalyadāya karuṇārasakiṅkarāya

kāmākṣi kandalitavibhramaśaṅkarāya |

ālokanāya tava bhaktaśivaṅkarāya

mātarnamo'stu paratantritaśaṅkarāya ||47||

sāmrājyamaṅgalavidhau makaradhvajasya

lolālakālikṛtatoraṇamālyaśobhe |

kāmeśvari pracaladutpalavaijayantī-

cāturyameti tava cañcaladṛṣṭipātaḥ ||48||

mārgeṇa mañjukacakāntitamovṛtena

mandāyamānagamanā madanāturāsau |

kāmākṣi dṛṣṭirayate tava śaṅkarāya

saṅketabhūmimacirādabhisārikeva ||49||

vrīḍanuvṛttiramaṇīkṛtasāhacaryā

śaivālitāṃ galarucā śaśiśekharasya |

kāmākṣi kāntisarasīṃ tvadapāṅgalakṣmīḥ

mandaṃ samāśrayati majjanakhelanāya ||50||

kāṣāyamaṃśukamiva prakaṭaṃ dadhāno

māṇikyakuṇḍalaruciṃ mamatāvirodhī |

śrutyantasīmani rataḥ sutarāṃ cakāsti

kāmākṣi tāvakakaṭākṣayatīśvaro'sau ||51||

pāṣāṇa eva harinīlamaṇirdineṣu

pramlanatāṃ kuvalayaṃ prakaṭīkaroti |

naumittiko jaladamecakimā tataste

kāmākṣi śūnyamupamanamapāṅgalakṣmyāḥ ||52||

śṛṅgāravibhramavatī sutarāṃ salajjā

nāsāgramauktikarucā kṛtamandahāsā |

śyāmā kaṭākṣasuṣamā tava yuktametat

kāmākṣi cumbati digambaravaktrabimbam ||53||

nīlotpalena madhupena ca dṛṣṭipātaḥ

kāmākṣi tulya iti te kathamāmananti |

śaityena nindayati yadanvahamindupādān

pāthoruheṇa yadasau kalahāyate ca ||54||

oṣṭhaprabhāpaṭalavidrumamudrite te

bhrūvallivīcisubhage mukhakāntisindhau |

kāmākṣi vāribharapūraṇalambamāna-

kālāmbuvāhasaraṇiṃ labhate kaṭākṣaḥ ||55||

mandasmitairdhavalitā maṇikuṇḍalāṃśu-

samparkalohitarucistvadapāṅgadhārā |

kāmākṣi mallikusumairnavapallavaiśca

nīlotpalaiśca raciteva vibhāti mālā ||56||

kāmākṣi śītalakṛpārasanirjharāmbhaḥ-

samparkapakṣmalarucistvadapāṅgamālā |

gobhiḥ sadā purariporabhilaṣyamāṇā

dūrvākadambakaviḍambanamātanoti ||57||

hṛtpaṅkajaṃ mama vikāsayatu pramuṣṇa-

nnullāsamutpalarucestamasāṃ niroddhā |

doṣānuṣaṅgajaḍatāṃ jagatāṃ dhunānaḥ

kāmākṣi vīkṣaṇavilāsadinodayaste ||58||

cakṣurvimohayati candravibhūṣaṇasya

kāmākṣi tāvakakaṭākṣatamaḥprarohaḥ |

pratyaṅmukhaṃ tu nayanaṃ stimitaṃ munīnāṃ

prākāśyameva nayatīti paraṃ vicitram ||59||

kāmākṣi vīkṣaṇarucā yudhi nirjitaṃ te

nīlotpalaṃ niravaśeṣagatābhimānam |

āgatya tatparisaraṃ śravaṇavataṃsa-

vyojena nūnamabhayārthanamātanoti ||60||

āścaryamamba madānābhyudayāvalambaḥ

kāmākṣi cañcalanirīkṣaṇavibhramaste |

dhairyaṃ vidhūya tanute hṛdi rāgabandhaṃ

śambhostadeva viparītatayā munīnām ||61||

jantoḥ sakṛtpraṇamato jagadīḍyatāṃ ca

tejāsvitāṃ ca niśitāṃ ca matiṃ sabhāyām |

kāmākṣi mākṣikajharīmiva vaikharīṃ ca

lakṣmīṃ ca pakṣmalayati kṣaṇavīkṣaṇaṃ te ||62||

kādambinī kimayate na jalānuṣaṅgaṃ

bhṛṅgāvalī kimurarīkurute na padmam |

kiṃ vā kalindatanayā sahate na bhaṅgaṃ

kāmākṣi niścayapadaṃ na tavākṣilakṣmīḥ ||63||

kākolapāvakatṛṇīkaraṇe'pi dakṣaḥ

kāmākṣi bālakasudhākaraśekharasya |

atyantaśītalatamo'pyanupārataṃ te

cittaṃ vimohayati citramayaṃ kaṭākṣaḥ ||64||

kārpaṇyapūraparivardhitamamba moha-

kandodgataṃ bhavamayaṃ viṣapādapaṃ me |

tuṅgaṃ chinattu tuhinādrisute bhavatyāḥ

kāñcīpureśvari kaṭākṣakuṭhāradhārā ||65||

kāmākṣi ghorabhavarogacikitsanārtha-

mabhyarthya deśikakaṭākṣabhiṣakprasādāt |

tatrāpi devi labhate sukṛtī kadāci-

danyasya durlabhamapāṅgamahauṣadhaṃ te ||66||

kāmākṣi deśikakṛpāṅkuramāśrayanto

nānātaponiyamanāśitapāśabandhāḥ |

vāsālayaṃ tava kaṭākṣamamuṃ mahānto

labdhvā sukhaṃ samādhiyo vicaranti loke ||67||

sākūtasaṃlapitasambhṛtamugdhahāsaṃ

vrīḍānurāgasahacāri vilokanaṃ te |

kāmākṣi kāmaparipanthini māravīra-

sāmrājyavibhramadaśāṃ saphalīkaroti ||68||

kāmākṣi vibhramabalaikanidhirvidhāya

bhrūvallicāpakuṭilīkṛtimeva citram |

svādhīnatāṃ tava nināya śaśāṅkamaule-

raṅgārdharājyasukhalābhamapāṅgavīraḥ ||69||

kāmāṅkuraikanilayastava dṛṣṭipātaḥ

kāmākṣi bhaktamanasāṃ pradadātu kāmān |

rāgānvitaḥ svayamapi prakaṭīkaroti

vairāgyameva kathameṣa mahāmunīnām ||70||

kālāmbuvāhanivahaiḥ kalahāyate te

kāmākṣi kālimamadena sadā kaṭākṣaḥ |

citraṃ tathāpi nitarāmamumeva dṛṣṭvā

sotkaṇṭha eva ramate kila nīlakaṇṭhaḥ ||71||

kāmākṣi manmatharipuṃ prati māratāpa-

mohāndhakārajaladāgamanena nṛtyan |

duṣkarmakañcukikulaṃ kabalīkarotu

vyāmiśramecakarucistvadapāṅgakekī ||72||

kāmākṣi manmathariporavalokaneṣu

kāntaṃ payojamiva tāvakamakṣipātam |

premāgamo divasavadvikacīkaroti

lajjābharo rajanivanmukulīkaroti ||73||

mūko viriñcati paraṃ puruṣaḥ kurūpaḥ

kandarpati tridaśarājati kimpacānaḥ |

kāmākṣi kevalamupakramakāla eva

līlātaraṅgitakaṭākṣarucaḥ kṣaṇaṃ te ||74||

nīlālakā madhukaranti manojñanāsā-

muktārucaḥ prakaṭakandabisāṅkuranti |

kāruṇyamamba makarandati kāmakoṭi

manye tataḥ kamalameva vilocanaṃ te ||75||

ākāṅkṣyamāṇaphaladānavicakṣaṇāyāḥ |

kāmākṣi tāvakakaṭākṣakakāmadhenoḥ |

samparka eva kathamamba vimuktapāśa-

bandhāḥ sphuṭaṃ tanubhṛtaḥ paśutāṃ tyajanti ||76||

saṃsāragharmaparitāpajuṣāṃ narāṇāṃ

kāmākṣi śītalatarāṇi tavekṣitāni |

candrātapanti ghanacandanakardamanti

muktāguṇanti himavāriniṣecananti ||77||

premāmburāśisatatasnapitāni citraṃ

kāmākṣi tāvakakaṭākṣanirīkṣaṇāni |

sandhukṣayanti muhurindhanarāśirītyā

māradruho manasi manmathacitrabhānum ||78||

kālāñjanapratibhaṭaṃ kamanīyakāntyā

kandarpatantrakalayā kalitānubhāvam |

kāñcīvihārarasike kaluṣārticoraṃ

kallolayasva mayi te karuṇākaṭākṣam ||79||

krāntena manmathadena vimohyamāna-

svāntena cūtatarumūlagatasya puṃsaḥ |

kāntena kiñcidavalokaya locanasya

prāntena māṃ janani kāñcipurīvibhūṣe ||80||

kāmākṣi ko'pi sujanāstvadapāṅgasaṅge

kaṇṭhena kandalitakālimasampradāyāḥ |

uttaṃsakalpitacakorakuṭumbapoṣā

naktandivasaprasavabhūnayanā bhavanti ||81||

nīlotpalaprasavakāntinirdaśanena

kāruṇyavibhramajuṣā tava vīkṣaṇena |

kāmākṣi karmajaladheḥ kalaśīsutena

pāśatrayādvayamamī parimocanīyāḥ ||82||

atyantacañcalamakṛtrimamañjanaṃ kiṃ

jhaṅkārabhaṅgirahitā kimu bhṛṅgamālā |

dhūmāṅkuraḥ kimu hutāśanasaṅgahīnaḥ

kāmākṣi netrarucinīlimakandalī te ||83||

kāmākṣi nityamayamañjalirastu mukti-

bījāya vibhramamadodayaghūrṇitāya |

kandarpadarpapunarudbhavasiddhidāya

kalyāṇadāya tava devi dṛgañcalāya ||84||

darpāṅkuro makaraketanavibhramāṇāṃ

nindāṅkuro vidalitotpalacāturīṇām |

dīpāṅkuro bhavatamisrakadambakānāṃ

kāmākṣi pālayatu māṃ tvadapāṅgapātaḥ ||85||

kaivalyadivyamaṇirohaṇaparvatebhyaḥ

kāruṇyanirjharapayaḥkṛtamañjanebhyaḥ |

kāmākṣi kiṅkaritaśaṅkaramānasebhya-

stebhyo namo'stu tava vīkṣaṇavibhramebhyaḥ ||86||

alpīya eva navamutpalamamba hīnā

mīnasya vā saraṇiramburuhāṃ ca kiṃ vā |

dūre mṛgīdṛgasamañjasamañjanaṃ ca

kāmākṣi vīkṣaṇarucau tava tarkayāmaḥ ||87||

miśrībhavadgaralapaṅkilaśaṅkaroras-

sīmāṅgaṇe kimapi riṅkhaṇamādadhānaḥ |

helāvadhūtalalitaśravaṇotpalo'sau

kāmākṣi bāla iva rājati te kaṭākṣaḥ ||88||

prauḍhikaroti viduṣāṃ navasūktidhāṭī-

cūtāṭavīṣu budhakokilalālyamānam |

mādhvīrasaṃ parimalaṃ ca nirargalaṃ te

kāmākṣi vīkṣaṇavilāsavasantalakṣmīḥ ||89||

kūlaṅkaṣaṃ vitanute karuṇāmbuvarṣī

sārasvataṃ sukṛtinaḥ sulabhaṃ pravāham |

tucchīkaroti yamunāmbutaraṅgabhaṅgīṃ

kāmākṣi kiṃ tava kaṭākṣamahāmbuvāhaḥ ||90||

jagarti devi karuṇāśukasundarī te

tāṭaṅkaratnarucidāḍimakhaṇḍaśoṇe |

kāmākṣi nirbharakaṭākṣamarīcipuñja-

māhendranīlamaṇipañjaramadhyabhāge ||91||

kāmākṣi satkuvalayasya sagotrabhāvā-

dākrāmati śrutimasau tava dṛṣṭipātaḥ |

kiñca sphuṭaṃ kuṭilatāṃ prakaṭīkaroti

bhrūvallarīparicitasya phalaṃ kimetat ||92||

eṣā tavākṣisuṣamā viṣamāyudhasya

nārācavarṣalaharī nagarājakanye |

śaṅke karoti śatadhā hṛdi dhairyamudrāṃ

śrīkāmakoṭi yadasau śiśirāṃśumauleḥ ||93||

bāṇena puṣpadhanuṣaḥ parikalpyamāna-

trāṇena bhaktamanasāṃ karuṇākareṇa |

koṇena komaladṛśastava kāmakoṭi

śoṇena śoṣaya śive mama śokasindhum ||94||

māradruhā mukuṭasīmani lālyamāne

mandākinīpayasi te kuṭilaṃ cariṣṇuḥ |

kāmākṣi koparabhasādvalamānamīna-

sandehamaṅkurayati kṣaṇamakṣipātaḥ ||95||

kāmākṣi saṃvalitamauktikakuṇḍalāṃśu-

cañcatsitaśravaṇacāmaracāturīkaḥ |

stambhe nirantaramapāṅgamaye bhavatyā

baddhaścakāsti makaradhvajamattahastī ||96||

yāvatkaṭākṣarajanīsamayāgamaste

kāmākṣi tāvadacirānnamatāṃ narāṇām |

āvirbhavatyamṛtadīdhitibimbamamba

saṃvinmayaṃ hṛdayapūrvagirīndraśṛṅge ||97||

kāmākṣi kalpaviṭapīva bhavatkaṭākṣo

ditsuḥ samastavibhavaṃ namatāṃ narāṇām |

bhṛṅgasya nīlanalinasya ca kāntisampa-

tsarvasvameva haratīti paraṃ vicitram ||98||

atyantaśītalamanargalakarmapāka-

kākolahāri sulabhaṃ sumanobhiretat |

pīyūṣameva tava vīkṣaṇamamba kintu

kāmākṣi nīlamidamityayameva bhedaḥ ||99||

ajñātabhaktirasamaprasaradviveka-

matyantagarvamanadhītasamastaśāstram |

aprāptasatyamasamīpagataṃ ca mukteḥ

kāmākṣi naiva tava spṛhayati dṛṣṭipātaḥ ||100||

(kāmākṣi māmavatu te karuṇākaṭākṣaḥ)

pātena locanarucestava kāmakoṭi

potena patakapayodhibhayāturāṇām |

pūtena tena navakāñcanakuṇḍalāṃśu-

vītena śītalaya bhūdharakanyake mām ||101||

|| iti kaṭākṣaśatakaṃ sampūrṇam ||

Sanskrit — Devanagari (original)

मोहान्धकारनिवहं विनिहन्तुमीडे

मूकात्मनामपि महाकवितावदान्यान् ।

श्रीकाञ्चिदेशशिशिरीकृतिजागरूकान्

एकाम्रनाथतरुणीकरुणावलोकान् ॥1॥

मातर्जयन्ति ममताग्रहमोक्षणानि

माहेन्द्रनीलरुचिशिक्षणदक्षिणानि ।

कामाक्षि कल्पितजगत्त्रयरक्षणानि

त्वद्वीक्षणानि वरदानविचक्षणानि ॥2॥

आनङ्गतन्त्रविधिदर्शितकौशलानाम्

आनन्दमन्दपरिघूर्णितमन्थराणाम् ।

तारल्यमम्ब तव ताडितकर्णसीम्नां

कामाक्षि खेलति कटाक्षनिरीक्षणानाम् ॥3॥

कल्लोलितेन करुणारसवेल्लितेन

कल्माषितेन कमनीयमृदुस्मितेन ।

मामञ्चितेन तव किञ्चन कुञ्चितेन

कामाक्षि तेन शिशिरीकुरु वीक्षितेन ॥4॥

साहाय्यकं गतवती मुहुरर्जनस्य

मन्दस्मितस्य परितोषितभीमचेताः ।

कामाक्षि पाण्डवचमूरिव तावकीना

कर्णान्तिकं चलति हन्त कटाक्षलक्ष्मीः ॥5॥

अस्तं क्षणान्नयतु मे परितापसूर्यम्

आनन्दचन्द्रमसमानयतां प्रकाशम् ।

कालान्धकारसुषुमां कलयन्दिगन्ते

कामाक्षि कोमलकटाक्षनिशागमस्ते ॥6॥

ताटाङ्कमौक्तिकरुचाङ्कुरदन्तकान्तिः

कारुण्यहस्तिपशिखामणिनाधिरूढः ।

उन्मूलयत्वशुभपादपमस्मदीयं

कामाक्षि तावककटाक्षमतङ्गजेतन्द्रः ॥7॥

छायाभरणे जगतां परितापहारी

ताटङ्करत्नमणितल्लजपल्लवश्रीः ।

कारुण्यनाम विकिरन्मकरन्दजालं

कामाक्षि राजति कटाक्षसुरद्रुमस्ते ॥8॥

सूर्याश्रयप्रणयिनी मणिकुण्डलांशु-

लौहित्यकोकनदकाननमाननीया ।

यान्ती तव स्मरहराननकान्तिसिन्धुं

कामाक्षि राजति कटाक्षकलिन्दकन्या ॥9॥

प्राप्नोति यं सुकृतिनं तव पक्षपातात्

कामाक्षि वीक्षणविलासकलापुरन्ध्री ।

सद्यस्तमेव किल मुक्तिवधूर्वृणीते

तस्मान्नितान्तमनयोरिदमैकमत्यम् ॥10॥

यान्ती सदैव मरुतामनुकूलभावं

भ्रूवल्लिशक्रधनुरुल्लसिता रसार्द्रा ।

कामाक्षि कौतुकतरङ्गितनीलकण्ठा

कादम्बिनीव तव भाति कटाक्षमाला ॥11॥

गङ्गाम्भसि स्मितमये तपनात्मजेव

गङ्गाधरोरसि नवोत्पलमालिकेव ।

वक्त्रप्रभासरसि शैवलमण्डलीव

कामाक्षि राजति कटाक्षरुचिच्छटा ते ॥12॥

संस्कारतः किमपि कन्दलितान् रसज्ञ-

केदारसीम्नि सुधियामुपभोगयोग्यान् ।

कल्याणसूक्तिलहरीकलमाङ्कुरान्नः

कामाक्षि पक्ष्मलयतु त्वदपाङ्गमेघः ॥13॥

चाञ्चल्यमेव नियतं कलयन्प्रकृत्या

मालिन्यभूः श्रतिपथाक्रमजागरूकः ।

कैवल्यमेव किमु कल्पयते नतानां

कामाक्षि चित्रमपि ते करुणाकटाक्षः ॥14॥

सञ्जीवने जननि चूतशिलीमुखस्य

सम्मोहने शशिकिशोरकशेखरस्य ।

संस्तम्भने च ममताग्रहचेष्टितस्य

कामाक्षि वीक्षणकला परमौषधं ते ॥15॥

नीलोऽपि रागमधिकं जनयन्पुरारेः

लोलोऽपि भक्तिमधिकां दृढयन्नराणाम् ।

वक्रोऽपि देवि नमतां समतां वितन्वन्

कामाक्षि नृत्यतु मयि त्वदपाङ्गपातः ॥16॥

कामद्रुहो हृदययन्त्रणजागरूका

कामाक्षि चञ्चलदृगञ्चलमेखला ते ।

आश्चर्यमम्ब भजतां झटिति स्वकीय-

सम्पर्क एव विधुनोति समस्तबन्धान् ॥17॥

कुण्ठीकरोतु विपदं मम कुञ्चितभ्रू-

चापाञ्चितः श्रितविदेहभवानुरागः ।

रक्षोपकारमनिशं जनयञ्जगत्यां

कामाक्षि राम इव ते करुणाकटाक्षः ॥18॥

श्रीकामकोटि शिवलोचनशोषितस्य

शृङ्गारबीजविभवस्य पुनःप्ररोहे ।

प्रेमाम्भसार्द्रमचिरात्प्रचुरेण शङ्के

केदारमम्ब तव केवलदृष्टिपातम् ॥19॥

माहात्म्यशेवधिरसौ तव दुर्विलङ्घ्य-

संसारविन्ध्यगिरिकुण्ठनकेलिचुञ्चुः ।

धैर्याम्बुधिं पशुपतेश्चुलकीकरोति

कामाक्षि वीक्षणविजृम्भणकुम्भजन्मा ॥20॥

पीयूषवर्षवशिशिरा स्फुटदुत्पलश्री-

मैत्री निसर्गमधुरा कृततारकाप्तिः ।

कामाक्षि संश्रितवती वपुरष्टमूर्तेः

ज्योत्स्नायते भगवति त्वदपाङ्गमाला ॥21॥

अम्ब स्मरप्रतिभटस्य वपुर्मनोज्ञम्

अम्भोजकाननमिवाञ्चितकण्टकाभम् ।

भृङ्गीव चुम्बति सदैव सपक्षपाता

कामाक्षि कोमलरुचिस्त्वदपाङ्गमाला ॥22॥

केशप्रभापटलनीलवितानजाले

कामाक्षि कुण्डलमणिच्छविदीपशोभे ।

शङ्के कटाक्षरुचिरङ्गतले कृपाख्या

शैलूषिका नटति शङ्करवल्लभे ते ॥23॥

अत्यन्तशीतलमतन्द्रयतु क्षणार्धम्

अस्तोकविभ्रममनङ्गविलासकन्दम् ।

अल्पस्मितादृतमपारकृपाप्रवाहम्

अक्षिप्ररोहमचिरान्मयि कामकोटि ॥24॥

मन्दाक्षरागतरलीकृतिपारतन्त्र्यात्

कामाक्षि मन्थरतरां त्वदपाङ्गडोलाम् ।

आरुह्य मन्दमतिकौतुकशालि चक्षुः

आनन्दमेति मुहुरर्धशशाङ्कमौलेः ॥25॥

त्रैयम्बकं त्रिपुरसुन्दरि हर्म्यभूमि-

रङ्गं विहारसरसी करुणाप्रवाहः ।

दासाश्च वासवमुखाः परिपालनीयं

कामाक्षि विश्वमपि वीक्षणभूभृतस्ते ॥26॥

वागीश्वरी सहचरी नियमेन लक्ष्मीः

भ्रूवल्लरीवशकरी भुवनानि गेहम् ।

रूपं त्रिलोकनयनामृतमम्ब तेषां

कामाक्षि येषु तव वीक्षणपारतन्त्री ॥27॥

माहेश्वरं झटिति मानसमीनमम्ब

कामाक्षि धैर्यजलधौ नितरां निमग्नम् ।

जालेन शृङ्खलयति त्वदपाङ्गनाम्ना

विस्तारितेन विषमायुधदाशकोऽसौ ॥28॥

उन्मथ्य बोधकमलाकारमम्ब जाड्य-

स्तम्बेरमं मम मनोविपिने भ्रमन्तम् ।

कुण्ठीकुरुष्व तरसा कुटिलाग्रसीम्ना

कामाक्षि तावककटाक्षमहाङ्कुशेन ॥29॥

उद्वेल्लितस्तबकितैर्ललितैर्विलासैः

उत्थाय देवि तव गाढकटाक्षकुञ्जात् ।

दूरं पलाययतु मोहमृगीकुलं मे

कामाक्षि स्तवरमनुग्रहकेसरीन्द्रः ॥30॥

स्नेहादृतां विदलितोत्पलकन्तिचोरां

जेतारमेव जगदीश्वरि जेतुकामः ।

मानोद्धतो मकरकेतुरसौ धुनीते

कामाक्षि तावककटाक्षकृपाणवल्लीम् ॥31॥

श्रौतीं व्रजन्नपि सदा सरणिं मुनीनां

कामाक्षि सन्ततमपि स्मृतिमार्गगामी ।

कौटिल्यमम्ब कथमस्थिरतां च धत्ते

चौर्यं च पङ्कजरुचां त्वदपाङ्गपातः ॥32॥

नित्यं श्रेतुः परिचितौ यतमानमेव

नीलोत्पलं निजसमीपनिवासलोलम् ।

प्रीत्यैव पाठयति वीक्षणदेशिकेन्द्रः

कामाक्षी किन्तु तव कालिमसम्प्रदायम् ॥33॥

भ्रान्त्वा मुहुः स्तबकितस्मितफेनराशौ

कामाक्षि वक्त्ररुचिसञ्चयवारिराशौ ।

आनन्दति त्रिपुरमर्दननेत्रलक्ष्मीः

आलम्ब्य देवि तव मन्दमपाङ्गसेतुम् ॥34॥

श्यामा तव त्रिपुरसुन्दरि लोचनश्रीः

कामाक्षि कन्दलितमेदुरतारकान्तिः ।

ज्योत्स्नावती स्मितरुचापि कथं तनोति

स्पर्धामहो कुवलयैश्च तथा चकोरैः ॥35॥

कालाञ्जनं च तव देवि निरीक्षणं च

कामाक्षि साम्यसरणिं समुपैति कान्त्या ।

निश्शेषनेत्रसुलभं जगतीषु पूर्व-

मन्यत्त्रिनेत्रसुलभं तुहिनाद्रिकन्ये ॥36॥

धूमाङ्कुरो मकरकेतनपावकस्य

कामाक्षि नेत्ररुचिनीलिमचातुरी ते ।

अत्यन्तमद्भुतमिदं नयनत्रयस्य

हर्षोदयं जनयते हरुणाङ्कमौलेः ॥37॥

आरभ्भलेशसमये तव वीक्षणस्स

कामाक्षि मूकमपि वीक्षणमात्रनम्रम् ।

सर्वज्ञता सकललोकसमक्षमेव

कीर्तिस्वयंवरणमाल्यवती वृणीते ॥38॥

कालाम्बुवाह उव ते परितापहारी

कामाक्षि पुष्करमधःकुरुते कटाख्क्ष्षः ।

पूर्वः परं क्षणरुचा समुपैति मैत्री-

मन्यस्तु स.ततरुचिं प्रकटीकरोति ॥39॥

सूक्ष्मेऽपि दुर्गमतरेऽपि गुरुप्रसाद-

साहाय्यकेन विचरन्नपवर्गमार्गे ।

संसारपङ्कनिचये न पतत्यमूं ते

कामाक्षि गाढमवलम्ब्य कटाक्षयष्टिम् ॥40॥

कामाक्षि सन्ततमसौ हरिनीलरत्न-

स्तम्भे कटाक्षरुचिपुञ्जमये भवत्याः ।

बद्धोऽपि भक्तिनिगलैर्मम चित्तहस्ती

स्तम्भं च बन्धमपि मुञ्चति हन्त चित्रम् ॥41॥

कामाक्षि काष्णर्यमपि सन्ततमञ्जनं च

बिभ्रन्निसर्गतरलोऽपि भवत्कटाक्षः ।

वैमल्यमन्वहमनञ्जनता च भूयः

स्थैर्यं च भक्तहृदयाय कथं ददाति ॥42॥

मन्दस्मितस्तबकितं मणिकुण्डलांशु-

स्तोमप्रवालरुचिरं शिशिरीकृताशम् ।

कामाक्षि राजति कटाक्षरुचेः कदम्बम्

उद्यानमम्ब करुणाहरिणेक्षणायाः ॥43॥

कामाक्षि तावककटाक्षमहेन्द्रनील-

सिंहासनं श्रितवतो मकरध्वजस्य ।

साम्राज्यमङ्गलविधौ मुणिकुण्डलश्रीः

नीराजनोत्सवतरङ्गितदीपमाला ॥44॥

मातः क्षणं स्नपय मां तव वीक्षितेन

मन्दाक्षितेन सुजनैरपरोक्षितेन ।

कामाक्षि कर्मतिमिरोत्करभास्करेण

श्रेयस्करेण मधुपद्युतितस्करेण ॥45॥

प्रेमापगापयसि मज्जनमारचय्य

युक्तः स्मितांशुकृतभस्मविलेपनेन ।

कामाक्षि कुण्डलमणिद्युतिभिर्जटालः

श्रीकण्ठमेव भजते तव दृष्टिपातः ॥46॥

कैवल्यदाय करुणारसकिङ्कराय

कामाक्षि कन्दलितविभ्रमशङ्कराय ।

आलोकनाय तव भक्तशिवङ्कराय

मातर्नमोऽस्तु परतन्त्रितशङ्कराय ॥47॥

साम्राज्यमङ्गलविधौ मकरध्वजस्य

लोलालकालिकृततोरणमाल्यशोभे ।

कामेश्वरि प्रचलदुत्पलवैजयन्ती-

चातुर्यमेति तव चञ्चलदृष्टिपातः ॥48॥

मार्गेण मञ्जुकचकान्तितमोवृतेन

मन्दायमानगमना मदनातुरासौ ।

कामाक्षि दृष्टिरयते तव शङ्कराय

सङ्केतभूमिमचिरादभिसारिकेव ॥49॥

व्रीडनुवृत्तिरमणीकृतसाहचर्या

शैवालितां गलरुचा शशिशेखरस्य ।

कामाक्षि कान्तिसरसीं त्वदपाङ्गलक्ष्मीः

मन्दं समाश्रयति मज्जनखेलनाय ॥50॥

काषायमंशुकमिव प्रकटं दधानो

माणिक्यकुण्डलरुचिं ममताविरोधी ।

श्रुत्यन्तसीमनि रतः सुतरां चकास्ति

कामाक्षि तावककटाक्षयतीश्वरोऽसौ ॥51॥

पाषाण एव हरिनीलमणिर्दिनेषु

प्रम्लनतां कुवलयं प्रकटीकरोति ।

नौमित्तिको जलदमेचकिमा ततस्ते

कामाक्षि शून्यमुपमनमपाङ्गलक्ष्म्याः ॥52॥

शृङ्गारविभ्रमवती सुतरां सलज्जा

नासाग्रमौक्तिकरुचा कृतमन्दहासा ।

श्यामा कटाक्षसुषमा तव युक्तमेतत्

कामाक्षि चुम्बति दिगम्बरवक्त्रबिम्बम् ॥53॥

नीलोत्पलेन मधुपेन च दृष्टिपातः

कामाक्षि तुल्य इति ते कथमामनन्ति ।

शैत्येन निन्दयति यदन्वहमिन्दुपादान्

पाथोरुहेण यदसौ कलहायते च ॥54॥

ओष्ठप्रभापटलविद्रुममुद्रिते ते

भ्रूवल्लिवीचिसुभगे मुखकान्तिसिन्धौ ।

कामाक्षि वारिभरपूरणलम्बमान-

कालाम्बुवाहसरणिं लभते कटाक्षः ॥55॥

मन्दस्मितैर्धवलिता मणिकुण्डलांशु-

सम्पर्कलोहितरुचिस्त्वदपाङ्गधारा ।

कामाक्षि मल्लिकुसुमैर्नवपल्लवैश्च

नीलोत्पलैश्च रचितेव विभाति माला ॥56॥

कामाक्षि शीतलकृपारसनिर्झराम्भः-

सम्पर्कपक्ष्मलरुचिस्त्वदपाङ्गमाला ।

गोभिः सदा पुररिपोरभिलष्यमाणा

दूर्वाकदम्बकविडम्बनमातनोति ॥57॥

हृत्पङ्कजं मम विकासयतु प्रमुष्ण-

न्नुल्लासमुत्पलरुचेस्तमसां निरोद्धा ।

दोषानुषङ्गजडतां जगतां धुनानः

कामाक्षि वीक्षणविलासदिनोदयस्ते ॥58॥

चक्षुर्विमोहयति चन्द्रविभूषणस्य

कामाक्षि तावककटाक्षतमःप्ररोहः ।

प्रत्यङ्मुखं तु नयनं स्तिमितं मुनीनां

प्राकाश्यमेव नयतीति परं विचित्रम् ॥59॥

कामाक्षि वीक्षणरुचा युधि निर्जितं ते

नीलोत्पलं निरवशेषगताभिमानम् ।

आगत्य तत्परिसरं श्रवणवतंस-

व्योजेन नूनमभयार्थनमातनोति ॥60॥

आश्चर्यमम्ब मदानाभ्युदयावलम्बः

कामाक्षि चञ्चलनिरीक्षणविभ्रमस्ते ।

धैर्यं विधूय तनुते हृदि रागबन्धं

शम्भोस्तदेव विपरीततया मुनीनाम् ॥61॥

जन्तोः सकृत्प्रणमतो जगदीड्यतां च

तेजास्वितां च निशितां च मतिं सभायाम् ।

कामाक्षि माक्षिकझरीमिव वैखरीं च

लक्ष्मीं च पक्ष्मलयति क्षणवीक्षणं ते ॥62॥

कादम्बिनी किमयते न जलानुषङ्गं

भृङ्गावली किमुररीकुरुते न पद्मम् ।

किं वा कलिन्दतनया सहते न भङ्गं

कामाक्षि निश्चयपदं न तवाक्षिलक्ष्मीः ॥63॥

काकोलपावकतृणीकरणेऽपि दक्षः

कामाक्षि बालकसुधाकरशेखरस्य ।

अत्यन्तशीतलतमोऽप्यनुपारतं ते

चित्तं विमोहयति चित्रमयं कटाक्षः ॥64॥

कार्पण्यपूरपरिवर्धितमम्ब मोह-

कन्दोद्गतं भवमयं विषपादपं मे ।

तुङ्गं छिनत्तु तुहिनाद्रिसुते भवत्याः

काञ्चीपुरेश्वरि कटाक्षकुठारधारा ॥65॥

कामाक्षि घोरभवरोगचिकित्सनार्थ-

मभ्यर्थ्य देशिककटाक्षभिषक्प्रसादात् ।

तत्रापि देवि लभते सुकृती कदाचि-

दन्यस्य दुर्लभमपाङ्गमहौषधं ते ॥66॥

कामाक्षि देशिककृपाङ्कुरमाश्रयन्तो

नानातपोनियमनाशितपाशबन्धाः ।

वासालयं तव कटाक्षममुं महान्तो

लब्ध्वा सुखं समाधियो विचरन्ति लोके ॥67॥

साकूतसंलपितसम्भृतमुग्धहासं

व्रीडानुरागसहचारि विलोकनं ते ।

कामाक्षि कामपरिपन्थिनि मारवीर-

साम्राज्यविभ्रमदशां सफलीकरोति ॥68॥

कामाक्षि विभ्रमबलैकनिधिर्विधाय

भ्रूवल्लिचापकुटिलीकृतिमेव चित्रम् ।

स्वाधीनतां तव निनाय शशाङ्कमौले-

रङ्गार्धराज्यसुखलाभमपाङ्गवीरः ॥69॥

कामाङ्कुरैकनिलयस्तव दृष्टिपातः

कामाक्षि भक्तमनसां प्रददातु कामान् ।

रागान्वितः स्वयमपि प्रकटीकरोति

वैराग्यमेव कथमेष महामुनीनाम् ॥70॥

कालाम्बुवाहनिवहैः कलहायते ते

कामाक्षि कालिममदेन सदा कटाक्षः ।

चित्रं तथापि नितराममुमेव दृष्ट्वा

सोत्कण्ठ एव रमते किल नीलकण्ठः ॥71॥

कामाक्षि मन्मथरिपुं प्रति मारताप-

मोहान्धकारजलदागमनेन नृत्यन् ।

दुष्कर्मकञ्चुकिकुलं कबलीकरोतु

व्यामिश्रमेचकरुचिस्त्वदपाङ्गकेकी ॥72॥

कामाक्षि मन्मथरिपोरवलोकनेषु

कान्तं पयोजमिव तावकमक्षिपातम् ।

प्रेमागमो दिवसवद्विकचीकरोति

लज्जाभरो रजनिवन्मुकुलीकरोति ॥73॥

मूको विरिञ्चति परं पुरुषः कुरूपः

कन्दर्पति त्रिदशराजति किम्पचानः ।

कामाक्षि केवलमुपक्रमकाल एव

लीलातरङ्गितकटाक्षरुचः क्षणं ते ॥74॥

नीलालका मधुकरन्ति मनोज्ञनासा-

मुक्तारुचः प्रकटकन्दबिसाङ्कुरन्ति ।

कारुण्यमम्ब मकरन्दति कामकोटि

मन्ये ततः कमलमेव विलोचनं ते ॥75॥

आकाङ्क्ष्यमाणफलदानविचक्षणायाः ।

कामाक्षि तावककटाक्षककामधेनोः ।

सम्पर्क एव कथमम्ब विमुक्तपाश-

बन्धाः स्फुटं तनुभृतः पशुतां त्यजन्ति ॥76॥

संसारघर्मपरितापजुषां नराणां

कामाक्षि शीतलतराणि तवेक्षितानि ।

चन्द्रातपन्ति घनचन्दनकर्दमन्ति

मुक्तागुणन्ति हिमवारिनिषेचनन्ति ॥77॥

प्रेमाम्बुराशिसततस्नपितानि चित्रं

कामाक्षि तावककटाक्षनिरीक्षणानि ।

सन्धुक्षयन्ति मुहुरिन्धनराशिरीत्या

मारद्रुहो मनसि मन्मथचित्रभानुम् ॥78॥

कालाञ्जनप्रतिभटं कमनीयकान्त्या

कन्दर्पतन्त्रकलया कलितानुभावम् ।

काञ्चीविहाररसिके कलुषार्तिचोरं

कल्लोलयस्व मयि ते करुणाकटाक्षम् ॥79॥

क्रान्तेन मन्मथदेन विमोह्यमान-

स्वान्तेन चूततरुमूलगतस्य पुंसः ।

कान्तेन किञ्चिदवलोकय लोचनस्य

प्रान्तेन मां जननि काञ्चिपुरीविभूषे ॥80॥

कामाक्षि कोऽपि सुजनास्त्वदपाङ्गसङ्गे

कण्ठेन कन्दलितकालिमसम्प्रदायाः ।

उत्तंसकल्पितचकोरकुटुम्बपोषा

नक्तन्दिवसप्रसवभूनयना भवन्ति ॥81॥

नीलोत्पलप्रसवकान्तिनिर्दशनेन

कारुण्यविभ्रमजुषा तव वीक्षणेन ।

कामाक्षि कर्मजलधेः कलशीसुतेन

पाशत्रयाद्वयममी परिमोचनीयाः ॥82॥

अत्यन्तचञ्चलमकृत्रिममञ्जनं किं

झङ्कारभङ्गिरहिता किमु भृङ्गमाला ।

धूमाङ्कुरः किमु हुताशनसङ्गहीनः

कामाक्षि नेत्ररुचिनीलिमकन्दली ते ॥83॥

कामाक्षि नित्यमयमञ्जलिरस्तु मुक्ति-

बीजाय विभ्रममदोदयघूर्णिताय ।

कन्दर्पदर्पपुनरुद्भवसिद्धिदाय

कल्याणदाय तव देवि दृगञ्चलाय ॥84॥

दर्पाङ्कुरो मकरकेतनविभ्रमाणां

निन्दाङ्कुरो विदलितोत्पलचातुरीणाम् ।

दीपाङ्कुरो भवतमिस्रकदम्बकानां

कामाक्षि पालयतु मां त्वदपाङ्गपातः ॥85॥

कैवल्यदिव्यमणिरोहणपर्वतेभ्यः

कारुण्यनिर्झरपयःकृतमञ्जनेभ्यः ।

कामाक्षि किङ्करितशङ्करमानसेभ्य-

स्तेभ्यो नमोऽस्तु तव वीक्षणविभ्रमेभ्यः ॥86॥

अल्पीय एव नवमुत्पलमम्ब हीना

मीनस्य वा सरणिरम्बुरुहां च किं वा ।

दूरे मृगीदृगसमञ्जसमञ्जनं च

कामाक्षि वीक्षणरुचौ तव तर्कयामः ॥87॥

मिश्रीभवद्गरलपङ्किलशङ्करोरस्-

सीमाङ्गणे किमपि रिङ्खणमादधानः ।

हेलावधूतललितश्रवणोत्पलोऽसौ

कामाक्षि बाल इव राजति ते कटाक्षः ॥88॥

प्रौढिकरोति विदुषां नवसूक्तिधाटी-

चूताटवीषु बुधकोकिललाल्यमानम् ।

माध्वीरसं परिमलं च निरर्गलं ते

कामाक्षि वीक्षणविलासवसन्तलक्ष्मीः ॥89॥

कूलङ्कषं वितनुते करुणाम्बुवर्षी

सारस्वतं सुकृतिनः सुलभं प्रवाहम् ।

तुच्छीकरोति यमुनाम्बुतरङ्गभङ्गीं

कामाक्षि किं तव कटाक्षमहाम्बुवाहः ॥90॥

जगर्ति देवि करुणाशुकसुन्दरी ते

ताटङ्करत्नरुचिदाडिमखण्डशोणे ।

कामाक्षि निर्भरकटाक्षमरीचिपुञ्ज-

माहेन्द्रनीलमणिपञ्जरमध्यभागे ॥91॥

कामाक्षि सत्कुवलयस्य सगोत्रभावा-

दाक्रामति श्रुतिमसौ तव दृष्टिपातः ।

किञ्च स्फुटं कुटिलतां प्रकटीकरोति

भ्रूवल्लरीपरिचितस्य फलं किमेतत् ॥92॥

एषा तवाक्षिसुषमा विषमायुधस्य

नाराचवर्षलहरी नगराजकन्ये ।

शङ्के करोति शतधा हृदि धैर्यमुद्रां

श्रीकामकोटि यदसौ शिशिरांशुमौलेः ॥93॥

बाणेन पुष्पधनुषः परिकल्प्यमान-

त्राणेन भक्तमनसां करुणाकरेण ।

कोणेन कोमलदृशस्तव कामकोटि

शोणेन शोषय शिवे मम शोकसिन्धुम् ॥94॥

मारद्रुहा मुकुटसीमनि लाल्यमाने

मन्दाकिनीपयसि ते कुटिलं चरिष्णुः ।

कामाक्षि कोपरभसाद्वलमानमीन-

सन्देहमङ्कुरयति क्षणमक्षिपातः ॥95॥

कामाक्षि संवलितमौक्तिककुण्डलांशु-

चञ्चत्सितश्रवणचामरचातुरीकः ।

स्तम्भे निरन्तरमपाङ्गमये भवत्या

बद्धश्चकास्ति मकरध्वजमत्तहस्ती ॥96॥

यावत्कटाक्षरजनीसमयागमस्ते

कामाक्षि तावदचिरान्नमतां नराणाम् ।

आविर्भवत्यमृतदीधितिबिम्बमम्ब

संविन्मयं हृदयपूर्वगिरीन्द्रशृङ्गे ॥97॥

कामाक्षि कल्पविटपीव भवत्कटाक्षो

दित्सुः समस्तविभवं नमतां नराणाम् ।

भृङ्गस्य नीलनलिनस्य च कान्तिसम्प-

त्सर्वस्वमेव हरतीति परं विचित्रम् ॥98॥

अत्यन्तशीतलमनर्गलकर्मपाक-

काकोलहारि सुलभं सुमनोभिरेतत् ।

पीयूषमेव तव वीक्षणमम्ब किन्तु

कामाक्षि नीलमिदमित्ययमेव भेदः ॥99॥

अज्ञातभक्तिरसमप्रसरद्विवेक-

मत्यन्तगर्वमनधीतसमस्तशास्त्रम् ।

अप्राप्तसत्यमसमीपगतं च मुक्तेः

कामाक्षि नैव तव स्पृहयति दृष्टिपातः ॥100॥

(कामाक्षि मामवतु ते करुणाकटाक्षः)

पातेन लोचनरुचेस्तव कामकोटि

पोतेन पतकपयोधिभयातुराणाम् ।

पूतेन तेन नवकाञ्चनकुण्डलांशु-

वीतेन शीतलय भूधरकन्यके माम् ॥101॥

॥ इति कटाक्षशतकं सम्पूर्णम् ॥