કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય આરણ્યકે અષ્ટમઃ પ્રપાઠકઃ - બ્રહ્માનન્દવલ્લી
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥
બ્રહ્માનન્દ વલ્લી
અનુવાકં 13
સ॒હ ના॑ વવતુ । સ॒હ નૌ॑ ભુનક્તુ । સ॒હ વી॒ર્ય॑-ઙ્કરવાવહૈ । તે॒જ॒સ્વિના॒ વધી॑તમસ્તુ॒ મા વિ॑દ્વિષા॒વહૈ᳚ ॥ ૐ શાન્તિ॒-શ્શાન્તિ॒-શ્શાન્તિઃ॑ ॥ 25 ॥
(સ॒હ પઞ્ચ॑) (અ. 13)
અનુવાકં 14
બ્ર॒હ્મ॒વિદા᳚પ્નોતિ॒ પર᳚મ્ ॥
તદે॒ષા-ઽભ્યુ॑ક્તા । સ॒ત્ય-ઞ્જ્ઞા॒ન-મ॑ન॒ન્ત-મ્બ્રહ્મ॑ ।
યો વેદ॒ નિહિ॑ત॒-ઙ્ગુહા॑યા-મ્પર॒મે વ્યો॑મન્ન્ ।
સો᳚-ઽશ્નુતે॒ સર્વા॒ન્ કામા᳚ન્-થ્સ॒હ । બ્રહ્મ॑ણા વિપ॒શ્ચિતેતિ॑ ॥
તસ્મા॒દ્વા એ॒તસ્મા॑દા॒ત્મન॑ આકા॒શ-સ્સમ્ભૂ॑તઃ । આ॒કા॒શા-દ્વા॒યુઃ । વા॒યોર॒ગ્નિઃ । અ॒ગ્નેરાપઃ॑ । અ॒દ્ભ્યઃ પૃ॑થિ॒વી । પૃ॒થિ॒વ્યા ઓષ॑ધયઃ ।
ઓષ॑ધી॒ભ્યો-ઽન્ન᳚મ્ । અન્ના॒-ત્પુરુ॑ષઃ ॥
સ વા એષ પુરુષો-ઽન્ન॑રસ॒મયઃ ॥ તસ્યેદ॑મેવ॒ શિરઃ । અય-ન્દક્ષિ॑ણઃ પ॒ક્ષઃ । અયમુત્ત॑રઃ પ॒ક્ષઃ । અયમાત્મા᳚ । ઇદ-મ્પુચ્છ॑-મ્પ્રતિ॒ષ્ઠા ॥ તદપ્યેષ શ્લો॑કો ભ॒વતિ ॥ 26 ॥
અન્ના॒દ્વૈ પ્ર॒જાઃ પ્ર॒જાય॑ન્તે । યાઃ કાશ્ચ॑ પૃથિ॒વીગ્ શ્રિ॒તાઃ । અથો॒ અન્ને॑નૈ॒વ જી॑વન્તિ । અથૈ॑ન॒દપિ॑યન્ત્યન્ત॒તઃ । અન્ન॒ગ્ં॒ હિ ભૂ॒તાના॒-ઞ્જ્યેષ્ઠ᳚મ્ । તસ્મા᳚-થ્સર્વૌષ॒ધ મુ॑ચ્યતે ।
સર્વં॒-વૈઁ તે-ઽન્ન॑માપ્નુવન્તિ । યે-ઽન્ન॒-મ્બ્રહ્મો॒પાસ॑તે । અન્ન॒ગ્ં॒ હિ ભૂ॒તાના॒-ઞ્જ્યેષ્ઠ᳚મ્ । તસ્મા᳚-થ્સર્વૌષ॒ધ મુ॑ચ્યતે । અન્ના᳚-દ્ભૂ॒તાનિ॒ જાય॑ન્તે । જાતા॒ન્યન્ને॑ન વર્ધન્તે ।
અદ્યતે-ઽત્તિ ચ॑ ભૂતા॒નિ । તસ્માદન્ન-ન્તદુચ્ય॑ત ઇ॒તિ ॥
તસ્માદ્વા એતસ્મા-દન્ન॑રસ॒મયાત્ ।
અન્યો-ઽન્તર આત્મા᳚ પ્રાણ॒ મયઃ । તેનૈ॑ષ પૂ॒ર્ણઃ ॥
સ વા એષ પુરુષવિ॑ધ એ॒વ । તસ્ય પુરુ॑ષ વિ॒ધતામ્ ।
અન્વય॑-મ્પુરુષ॒ વિધઃ । તસ્ય પ્રાણ॑ એવ॒ શિરઃ ॥
વ્યાનો દક્ષિ॑ણઃ પ॒ક્ષઃ । અપાન ઉત્ત॑રઃ પ॒ક્ષઃ ।
આકા॑શ આ॒ત્મા । પૃથિવી પુચ્છ॑-મ્પ્રતિ॒ષ્ઠા ॥
તદપ્યેષ શ્લો॑કો ભ॒વતિ ॥ 27 ॥
પ્રા॒ણ-ન્દે॒વા અનુ॒પ્રાણ॑ન્તિ । મ॒નુ॒ષ્યાઃ᳚ પ॒શવ॑શ્ચ॒ યે । પ્રા॒ણો હિ ભૂ॒તાના॒માયુઃ॑ । તસ્મા᳚-થ્સર્વાયુ॒ષ મુ॑ચ્યતે । સર્વ॑મે॒વ ત॒ આયુ॑ર્યન્તિ ।
યે પ્રા॒ણ-મ્બ્રહ્મો॒પાસ॑તે ।
પ્રાણો હિ ભૂતા॑નામા॒યુઃ । તસ્મા-થ્સર્વાયુષ-મુચ્ય॑ત ઇ॒તિ ॥ તસ્યૈષ એવ શારી॑ર આ॒ત્મા । યઃ॑ પૂર્વ॒સ્ય ॥
તસ્માદ્વા એતસ્મા᳚-ત્પ્રાણ॒મયાત્ । અન્યો-ઽન્તર આત્મા॑ મનો॒મયઃ । તેનૈ॑ષ પૂ॒ર્ણઃ ॥ સ વા એષ પુરુષવિ॑ધ એ॒વ । તસ્ય પુરુ॑ષવિ॒ધતામ્ ।
અન્વય॑-મ્પુરુષ॒વિધઃ । તસ્ય યજુ॑રેવ॒ શિરઃ । ઋગ્ દક્ષિ॑ણઃ પ॒ક્ષઃ । સામોત્ત॑રઃ પ॒ક્ષઃ । આદે॑શ આ॒ત્મા । અથર્વાઙ્ગિરસઃ પુચ્છ॑-મ્પ્રતિ॒ષ્ઠા ॥
તદપ્યેષ શ્લો॑કો ભ॒વતિ ॥ 28 ॥
યતો॒ વાચો॒ નિવ॑ર્તન્તે । અપ્રા᳚પ્ય॒ મન॑સા સ॒હ । આનન્દ-મ્બ્રહ્મ॑ણો વિ॒દ્વાન્ । ન બિભેતિ કદા॑ચને॒તિ ॥ તસ્યૈષ એવ શારી॑ર આ॒ત્મા । યઃ॑ પૂર્વ॒સ્ય ॥
તસ્માદ્વા એતસ્મા᳚-ન્મનો॒મયાત્ । અન્યો-ઽન્તર આત્મા વિ॑જ્ઞાન॒મયઃ । તેનૈ॑ષ પૂ॒ર્ણઃ ॥ સ વા એષ પુરુષવિ॑ધ એ॒વ । તસ્ય પુરુ॑ષ વિ॒ધતામ્ ।
અન્વય॑-મ્પુરુષ॒ વિધઃ । તસ્ય શ્ર॑દ્ધૈવ॒ શિરઃ । ઋત-ન્દક્ષિ॑ણઃ પ॒ક્ષઃ । સત્યમુત્ત॑રઃ પ॒ક્ષઃ । યો॑ગ આ॒ત્મા । મહઃ પુચ્છ॑-મ્પ્રતિ॒ષ્ઠા ॥ તદપ્યેષ શ્લો॑કો ભ॒વતિ ॥ 29 ॥
વિ॒જ્ઞાનં॑-યઁ॒જ્ઞ-ન્ત॑નુતે । કર્મા॑ણિ તનુ॒તે-ઽપિ॑ ચ । વિ॒જ્ઞાન॑-ન્દે॒વા-સ્સર્વે᳚ । બ્રહ્મ॒ જ્યેષ્ઠ॒-મુપા॑સતે । વિ॒જ્ઞાન॒-મ્બ્રહ્મ॒ ચે-દ્વેદ॑ । તસ્મા॒ચ્ચેન્ન પ્ર॒માદ્ય॑તિ । શ॒રીરે॑ પાપ્મ॑નો હિ॒ત્વા । સર્વાન્-કામાન્-થ્સમશ્નુ॑ત ઇ॒તિ ॥ તસ્યૈષ એવ શારી॑ર આ॒ત્મા । યઃ॑ પૂર્વ॒સ્ય ॥ તસ્માદ્વા એતસ્મા-દ્વિ॑જ્ઞાન॒મયાત્ । અન્યો-ઽન્તર આત્મા॑-ઽઽનન્દ॒મયઃ । તેનૈ॑ષ પૂ॒ર્ણઃ ॥ સ વા એષ પુરુષવિ॑ધ એ॒વ । તસ્ય પુરુ॑ષવિ॒ધતામ્ ।
અન્વય॑-મ્પુરુષ॒વિધઃ । તસ્ય પ્રિય॑-મેવ॒ શિરઃ ।
મોદો દક્ષિ॑ણઃ પ॒ક્ષઃ ।
પ્રમોદ ઉત્ત॑રઃ પ॒ક્ષઃ । આન॑ન્દ આ॒ત્મા ।
બ્રહ્મ પુચ્છ॑-મ્પ્રતિ॒ષ્ઠા ॥
તદપ્યેષ શ્લો॑કો ભ॒વતિ ॥ 30 ॥
અસ॑ન્ને॒વ સ॑ ભવતિ । અસ॒-દ્બ્રહ્મેતિ॒ વેદ॒ ચેત્ ।
અસ્તિ બ્રહ્મેતિ॑ ચે-દ્વે॒દ । સન્તમેન-ન્તતો વિ॑દુરિ॒તિ ॥
તસ્યૈષ એવ શારી॑ર આ॒ત્મા । યઃ॑ પૂર્વ॒સ્ય ॥ અથાતો॑-ઽનુ પ્ર॒શ્નાઃ ॥ ઉ॒તા વિ॒દ્વા ન॒મું-લોઁ॒ક-મ્પ્રેત્ય॑ । કશ્ચ॒ન ગ॑ચ્છ॒તી(3) । આહો॑ વિ॒દ્વાન॒મું-લોઁ॒ક-મ્પ્રેત્ય॑ । કશ્ચિ॒-થ્સમ॑શ્નુ॒તા(3) ઉ॒ ॥ સો॑-ઽકામયત ।
બ॒હુસ્યા॒-મ્પ્રજા॑યે॒યેતિ॑ । સ તપો॑-ઽતપ્યત । સ તપ॑સ્ત॒પ્ત્વા । ઇ॒દગ્ં સર્વ॑-મસૃજત ॥ યદિ॒દ-ઙ્કિઞ્ચ॑ । તથ્સૃ॒ષ્ટ્વા । તદે॒વાનુ॒ પ્રાવિ॑શત્ ॥ તદ॑નુપ્ર॒વિશ્ય॑ । સચ્ચ॒ ત્યચ્ચા॑ભવત્ । નિ॒રુક્ત॒-ઞ્ચા નિ॑રુક્ત-ઞ્ચ ।
નિ॒લય॑ન॒-ઞ્ચા નિ॑લયન-ઞ્ચ । વિ॒જ્ઞાન॒-ઞ્ચા વિ॑જ્ઞાન-ઞ્ચ । સત્ય-ઞ્ચાનૃત-ઞ્ચ સ॑ત્ય-મ॒ભવત્ ॥ યદિ॑દ-ઙ્કિ॒ઞ્ચ ।
તથ્સત્ય-મિ॑ત્યા ચ॒ક્ષતે ॥ તદપ્યેષ શ્લો॑કો ભ॒વતિ ॥ 31 ॥
અસ॒દ્વા ઇ॒દમગ્ર॑ આસીત્ । તતો॒ વૈ સદ॑જાયત ।
તદાત્માનગ્ગ્ સ્વય॑-મકુ॒રુત । તસ્મા-ત્ત-થ્સુકૃતમુચ્ય॑ત ઇ॒તિ ॥ યદ્વૈ॑ ત-થ્સુ॒કૃતમ્ । ર॑સો વૈ॒ સઃ । રસગ્ગ્ હ્યેવાયં-લઁબ્ધ્વા-ઽઽન॑ન્દી ભ॒વતિ ॥
કો હ્યેવાન્યા᳚-ત્કઃ પ્રા॒ણ્યાત્ । યદેષ આકાશ આન॑ન્દો ન॒ સ્યાત્ । એષ હ્યેવાન॑ન્દયા॒તિ ॥ ય॒દા હ્યે॑વૈષ॒ એતસ્મિ-ન્નદૃશ્યે ઽનાત્મ્યે ઽનિરુક્તે ઽનિલયને ઽભયં
પ્રતિ॑ષ્ઠાં-વિઁ॒ન્દતે । અથ સો-ઽભય-ઙ્ગ॑તો ભ॒વતિ ॥
ય॒દા હ્યે॑વૈષ॒ એતસ્મિ-ન્નુદર-મન્ત॑ર-ઙ્કુ॒રુતે ।
અથ તસ્ય ભ॑ય-મ્ભ॒વતિ ॥ તત્ત્વેવ ભયં-વિઁદુષો-ઽમ॑ન્વાન॒સ્ય ॥
તદપ્યેષ શ્લો॑કો ભ॒વતિ ॥ 32 ॥
ભી॒ષા-ઽસ્મા॒-દ્વાતઃ॑ પવતે । ભી॒ષોદે॑તિ॒ સૂર્યઃ॑ ।
ભીષા-ઽસ્મા-દગ્નિ॑-શ્ચેન્દ્ર॒શ્ચ । મૃત્યુ-ર્ધાવતિ પઞ્ચ॑મ ઇ॒તિ ॥ સૈષા-ઽઽનન્દસ્ય મીમાગ્ં॑સા ભ॒વતિ ॥ યુવા સ્યા-થ્સાધુ યુ॑વા-ઽદ્ધ્યા॒યકઃ । આશિષ્ઠો દૃઢિષ્ઠો॑ બલિ॒ષ્ઠઃ । તસ્યેય-મ્પૃથિવી સર્વા વિત્તસ્ય॑ પૂર્ણા॒ સ્યાત્ ।
સ એકો માનુષ॑ આન॒ન્દઃ ॥ તે યે શત-મ્માનુષા॑ આન॒ન્દાઃ । ॥ 33-ઽ ॥
સ એકો મનુષ્ય-ગન્ધર્વાણા॑-માન॒ન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામ॑હત॒સ્ય ॥ તે યે શત-મ્મનુષ્ય-ગન્ધર્વાણા॑-માન॒ન્દાઃ । સ એકો દેવ-ગન્ધર્વાણા॑-માન॒ન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામ॑હત॒સ્ય ॥
તે યે શત-ન્દેવ-ગન્ધર્વાણા॑-માન॒ન્દાઃ ।
સ એકઃ પિતૃણા-ઞ્ચિરલોક-લોકાના॑-માન॒ન્દઃ ।
શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામ॑હત॒સ્ય ॥
તે યે શત-મ્પિતૃણા-ઞ્ચિરલોક-લોકાના॑-માન॒ન્દાઃ ।
સ એક આજાનજાના-ન્દેવાના॑-માન॒ન્દઃ । ॥ 33.બ્ ॥
શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામ॑હત॒સ્ય ॥
તે યે શત-માજાન-જાના-ન્દેવાના॑ માન॒ન્દાઃ ।
સ એકઃ કર્મ-દેવાના-ન્દેવાના॑-માન॒ન્દઃ ।
યે કર્મણા દેવાન॑પિ ય॒ન્તિ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામ॑હત॒સ્ય ॥ તે યે શત-ઙ્કર્મદેવાના-ન્દેવાના॑-માન॒ન્દાઃ । સ એકો દેવાના॑-માન॒ન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામ॑હત॒સ્ય ॥ તે યે શત-ન્દેવાના॑-માન॒ન્દાઃ । સ એક ઇન્દ્ર॑સ્યાન॒ન્દઃ । ॥ 33.ચ્ ॥
શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામ॑હત॒સ્ય ॥ તે યે શતમિન્દ્ર॑-સ્યા-ઽઽન॒ન્દાઃ । સ એકો બૃહસ્પતે॑-રાન॒ન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામ॑હત॒સ્ય ॥
તે યે શત-મ્બૃહસ્પતે॑ રાન॒ન્દાઃ । સ એકઃ પ્રજાપતે॑-રાન॒ન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામ॑હત॒સ્ય ॥ તે યે શત-મ્પ્રજાપતે॑-રાન॒ન્દાઃ । સ એકો બ્રહ્મણ॑ આન॒ન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામ॑હત॒સ્ય ॥ 33.દ્ ॥
સ યશ્ચા॑ય-મ્પુ॒રુષે । યશ્ચાસા॑-વાદિ॒ત્યે । સ એકઃ॑ ॥
સ ય॑ એવં॒-વિઁત્ । અસ્માલ્લો॑કા-ત્પ્રે॒ત્ય ।
એતમન્નમય-માત્માન-મુપ॑સઙ્ક્રા॒મતિ ।
એત-મ્પ્રાણમય-માત્માન-મુપ॑સઙ્ક્રા॒મતિ ।
એત-મ્મનોમય-માત્માન-મુપ॑સઙ્ક્રા॒મતિ ।
એતં-વિઁજ્ઞાનમય-માત્માન-મુપ॑સઙ્ક્રા॒મતિ ।
એતમાનન્દમય-માત્માન-મુપ॑સઙ્ક્રા॒મતિ ॥
તદપ્યેષ શ્લો॑કો ભ॒વતિ ॥ 33ऎ ॥
યતો॒ વાચો॒ નિવ॑ર્તન્તે । અપ્રા᳚પ્ય॒ મન॑સા સ॒હ । આનન્દ-મ્બ્રહ્મ॑ણો વિ॒દ્વાન્ । ન બિભેતિ કુત॑શ્ચને॒તિ ॥ એતગ્ં હ વા વ॑ ન ત॒પતિ । કિમહગ્ં સાધુ॑ નાક॒રવમ્ । કિમહ-મ્પાપ-મકર॑વ-મિ॒તિ ॥
સ ય એવં-વિઁદ્વાનેતે આત્મા॑નગ્ગ્ સ્પૃ॒ણુતે ॥
ઉ॒ભે હ્યે॑વૈષ॒ એતે આત્મા॑નગ્ગ્ સ્પૃ॒ણુતે ।
ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ ઇત્યુ॑પ॒નિષ॑ત્ ॥ 34 ॥
સ॒હ ના॑ વવતુ । સ॒હ નૌ॑ ભુનક્તુ । સ॒હ વી॒ર્ય॑-ઙ્કરવાવહૈ । તે॒જ॒સ્વિના॒ વધી॑તમસ્તુ॒ મા વિ॑દ્વિષા॒વહૈ᳚ ॥ ૐ શાન્તિ॒-શ્શાન્તિ॒-શ્શાન્તિઃ॑ ॥
(બ્ર॒હ્મ॒વિદિદમયમિદમેક॑વિગ્ંશતિઃ ।
અન્ના॒ દન્ન॑રસ॒મયા-ત્પ્રાણો॒ વ્યાનો-ઽપાન આકા॑શઃ॒ પૃથિવી પુચ્છ॒ગ્ં॒ ષડ્વિગ્ં॑શતિઃ ।
પ્રા॒ણ-મ્પ્રા॑ણ॒મયા-ન્મ॑નો॒ યજુ॒ર્॒ ઋ-ખ્સામાદે॒શો-ઽથર્વાઙ્ગિરસઃ પુચ્છ॒-ન્દ્વાવિગ્ં॑શતિઃ ।
યતઃ॑ શ્ર॒દ્ધર્તગ્ં સત્યમ્ ઁયો॑ગો॒ મહો॑-ઽષ્ટાદ॑શ । વિ॒જ્ઞાન॒-મ્પ્રિય॒-મ્મોદઃ પ્રમોદ આન॑ન્દો॒ બ્રહ્મ પુચ્છ॒-ન્દ્વાવિગ્ં॑શતિઃ ।
અસ॑ન્ને॒વાથાષ્ટાવિ ગ્ં॑શતિઃ । અસ॒-થ્ષોડ॑શ ।
ભી॒ષા-ઽસ્મા॒-ન્માનુષો॒ મનુષ્યગન્ધર્વાણા॒-ન્દેવગન્ધર્વાણા॒-મ્પિતૃણામ્ચિરલોકલોકાના॒ માજાનજાના-ઙ્કર્મદેવાનામ્ ઁયે કર્મણા દેવાના॒મિન્દ્ર॑સ્ય॒ બૃહસ્પતેઃ॒ પ્રજાપતે॒-ર્બ્રહ્મણ॒-સ્સ યશ્વ॑ સઙ્ક્રા॒મત્યેક॑પઞ્ચા॒શત્ ।
યતઃ॒ કુત॑શ્ચ॒ નૈતમેકા॑દશ॒ નવ॑) (અ. 14)
॥ ઇતિ બ્રહ્માનન્દવલ્લી સમાપ્તા ॥
॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય આરણ્યકે અષ્ટમઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake aṣṭamaḥ prapāṭhakaḥ - brahmānandavallī
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
brahmānanda vallī
anuvākaṃ 13
sa॒ha nā̭ vavatu | sa॒ha naṷ bhunaktu | sa॒ha vī॒rya̭-ṅkaravāvahai | te॒ja॒svinā॒ vadhī̭tamastu॒ mā vi̭dviṣā॒vahai᳚ || oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ || 25 ||
(sa॒ha pañca̭) (a. 13)
anuvākaṃ 14
bra॒hma॒vidā᳚pnoti॒ para᳚m ||
tade॒ṣā-'bhyṷktā | sa॒tya-ñjñā॒na-ma̭na॒nta-mbrahma̭ |
yo veda॒ nihi̭ta॒-ṅguhā̭yā-mpara॒me vyo̭mann |
so᳚-'śnute॒ sarvā॒n kāmā᳚n-thsa॒ha | brahma̭ṇā vipa॒ściteti̭ ||
tasmā॒dvā e॒tasmā̭dā॒tmana̭ ākā॒śa-ssambhṷ̄taḥ | ā॒kā॒śā-dvā॒yuḥ | vā॒yora॒gniḥ | a॒gnerāpaḥ̭ | a॒dbhyaḥ pṛ̭thi॒vī | pṛ॒thi॒vyā oṣa̭dhayaḥ |
oṣa̭dhī॒bhyo-'nna᳚m | annā॒-tpurṷṣaḥ ||
sa vā eṣa puruṣo-'nna̭rasa॒mayaḥ || tasyeda̭meva॒ śiraḥ | aya-ndakṣi̭ṇaḥ pa॒kṣaḥ | ayamutta̭raḥ pa॒kṣaḥ | ayamātmā᳚ | ida-mpuccha̭-mprati॒ṣṭhā || tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 26 ||
annā॒dvai pra॒jāḥ pra॒jāya̭nte | yāḥ kāśca̭ pṛthi॒vīg śri॒tāḥ | atho॒ annḙnai॒va jī̭vanti | athai̭na॒dapi̭yantyanta॒taḥ | anna॒gṃ॒ hi bhū॒tānā॒-ñjyeṣṭha᳚m | tasmā᳚-thsarvauṣa॒dha mṷcyate |
sarvaṃ॒-vai~ te-'nna̭māpnuvanti | ye-'nna॒-mbrahmo॒pāsa̭te | anna॒gṃ॒ hi bhū॒tānā॒-ñjyeṣṭha᳚m | tasmā᳚-thsarvauṣa॒dha mṷcyate | annā᳚-dbhū॒tāni॒ jāya̭nte | jātā॒nyannḙna vardhante |
adyate-'tti ca̭ bhūtā॒ni | tasmādanna-ntaducya̭ta i॒ti ||
tasmādvā etasmā-danna̭rasa॒mayāt |
anyo-'ntara ātmā᳚ prāṇa॒ mayaḥ | tenai̭ṣa pū॒rṇaḥ ||
sa vā eṣa puruṣavi̭dha e॒va | tasya purṷṣa vi॒dhatām |
anvaya̭-mpuruṣa॒ vidhaḥ | tasya prāṇa̭ eva॒ śiraḥ ||
vyāno dakṣi̭ṇaḥ pa॒kṣaḥ | apāna utta̭raḥ pa॒kṣaḥ |
ākā̭śa ā॒tmā | pṛthivī puccha̭-mprati॒ṣṭhā ||
tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 27 ||
prā॒ṇa-nde॒vā anu॒prāṇa̭nti | ma॒nu॒ṣyāḥ᳚ pa॒śava̭śca॒ ye | prā॒ṇo hi bhū॒tānā॒māyuḥ̭ | tasmā᳚-thsarvāyu॒ṣa mṷcyate | sarva̭me॒va ta॒ āyṷryanti |
ye prā॒ṇa-mbrahmo॒pāsa̭te |
prāṇo hi bhūtā̭nāmā॒yuḥ | tasmā-thsarvāyuṣa-mucya̭ta i॒ti || tasyaiṣa eva śārī̭ra ā॒tmā | yaḥ̭ pūrva॒sya ||
tasmādvā etasmā᳚-tprāṇa॒mayāt | anyo-'ntara ātmā̭ mano॒mayaḥ | tenai̭ṣa pū॒rṇaḥ || sa vā eṣa puruṣavi̭dha e॒va | tasya purṷṣavi॒dhatām |
anvaya̭-mpuruṣa॒vidhaḥ | tasya yajṷreva॒ śiraḥ | ṛg dakṣi̭ṇaḥ pa॒kṣaḥ | sāmotta̭raḥ pa॒kṣaḥ | ādḙśa ā॒tmā | atharvāṅgirasaḥ puccha̭-mprati॒ṣṭhā ||
tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 28 ||
yato॒ vāco॒ niva̭rtante | aprā᳚pya॒ mana̭sā sa॒ha | ānanda-mbrahma̭ṇo vi॒dvān | na bibheti kadā̭cane॒ti || tasyaiṣa eva śārī̭ra ā॒tmā | yaḥ̭ pūrva॒sya ||
tasmādvā etasmā᳚-nmano॒mayāt | anyo-'ntara ātmā vi̭jñāna॒mayaḥ | tenai̭ṣa pū॒rṇaḥ || sa vā eṣa puruṣavi̭dha e॒va | tasya purṷṣa vi॒dhatām |
anvaya̭-mpuruṣa॒ vidhaḥ | tasya śra̭ddhaiva॒ śiraḥ | ṛta-ndakṣi̭ṇaḥ pa॒kṣaḥ | satyamutta̭raḥ pa॒kṣaḥ | yo̭ga ā॒tmā | mahaḥ puccha̭-mprati॒ṣṭhā || tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 29 ||
vi॒jñānaṃ̭-ya~॒jña-nta̭nute | karmā̭ṇi tanu॒te-'pi̭ ca | vi॒jñāna̭-nde॒vā-ssarve᳚ | brahma॒ jyeṣṭha॒-mupā̭sate | vi॒jñāna॒-mbrahma॒ ce-dveda̭ | tasmā॒ccenna pra॒mādya̭ti | śa॒rīrḙ pāpma̭no hi॒tvā | sarvān-kāmān-thsamaśnṷta i॒ti || tasyaiṣa eva śārī̭ra ā॒tmā | yaḥ̭ pūrva॒sya || tasmādvā etasmā-dvi̭jñāna॒mayāt | anyo-'ntara ātmā̭-''nanda॒mayaḥ | tenai̭ṣa pū॒rṇaḥ || sa vā eṣa puruṣavi̭dha e॒va | tasya purṷṣavi॒dhatām |
anvaya̭-mpuruṣa॒vidhaḥ | tasya priya̭-meva॒ śiraḥ |
modo dakṣi̭ṇaḥ pa॒kṣaḥ |
pramoda utta̭raḥ pa॒kṣaḥ | āna̭nda ā॒tmā |
brahma puccha̭-mprati॒ṣṭhā ||
tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 30 ||
asa̭nne॒va sa̭ bhavati | asa॒-dbrahmeti॒ veda॒ cet |
asti brahmeti̭ ce-dve॒da | santamena-ntato vi̭duri॒ti ||
tasyaiṣa eva śārī̭ra ā॒tmā | yaḥ̭ pūrva॒sya || athāto̭-'nu pra॒śnāḥ || u॒tā vi॒dvā na॒muṃ-lo~॒ka-mpretya̭ | kaśca॒na ga̭ccha॒tī(3) | āho̭ vi॒dvāna॒muṃ-lo~॒ka-mpretya̭ | kaści॒-thsama̭śnu॒tā(3) u॒ || so̭-'kāmayata |
ba॒husyā॒-mprajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | sa tapa̭sta॒ptvā | i॒dagṃ sarva̭-masṛjata || yadi॒da-ṅkiñca̭ | tathsṛ॒ṣṭvā | tade॒vānu॒ prāvi̭śat || tada̭nupra॒viśya̭ | sacca॒ tyaccā̭bhavat | ni॒rukta॒-ñcā ni̭rukta-ñca |
ni॒laya̭na॒-ñcā ni̭layana-ñca | vi॒jñāna॒-ñcā vi̭jñāna-ñca | satya-ñcānṛta-ñca sa̭tya-ma॒bhavat || yadi̭da-ṅki॒ñca |
tathsatya-mi̭tyā ca॒kṣate || tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 31 ||
asa॒dvā i॒damagra̭ āsīt | tato॒ vai sada̭jāyata |
tadātmānagg svaya̭-maku॒ruta | tasmā-tta-thsukṛtamucya̭ta i॒ti || yadvai̭ ta-thsu॒kṛtam | ra̭so vai॒ saḥ | rasagg hyevāyaṃ-la~bdhvā-''na̭ndī bha॒vati ||
ko hyevānyā᳚-tkaḥ prā॒ṇyāt | yadeṣa ākāśa āna̭ndo na॒ syāt | eṣa hyevāna̭ndayā॒ti || ya॒dā hyḙvaiṣa॒ etasmi-nnadṛśye 'nātmye 'nirukte 'nilayane 'bhayaṃ
prati̭ṣṭhāṃ-vi~॒ndate | atha so-'bhaya-ṅga̭to bha॒vati ||
ya॒dā hyḙvaiṣa॒ etasmi-nnudara-manta̭ra-ṅku॒rute |
atha tasya bha̭ya-mbha॒vati || tattveva bhayaṃ-vi~duṣo-'ma̭nvāna॒sya ||
tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 32 ||
bhī॒ṣā-'smā॒-dvātaḥ̭ pavate | bhī॒ṣodḙti॒ sūryaḥ̭ |
bhīṣā-'smā-dagni̭-ścendra॒śca | mṛtyu-rdhāvati pañca̭ma i॒ti || saiṣā-''nandasya mīmāgṃ̭sā bha॒vati || yuvā syā-thsādhu yṷvā-'ddhyā॒yakaḥ | āśiṣṭho dṛḍhiṣṭho̭ bali॒ṣṭhaḥ | tasyeya-mpṛthivī sarvā vittasya̭ pūrṇā॒ syāt |
sa eko mānuṣa̭ āna॒ndaḥ || te ye śata-mmānuṣā̭ āna॒ndāḥ | || 33-' ||
sa eko manuṣya-gandharvāṇā̭-māna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || te ye śata-mmanuṣya-gandharvāṇā̭-māna॒ndāḥ | sa eko deva-gandharvāṇā̭-māna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya ||
te ye śata-ndeva-gandharvāṇā̭-māna॒ndāḥ |
sa ekaḥ pitṛṇā-ñciraloka-lokānā̭-māna॒ndaḥ |
śrotriyasya cākāma̭hata॒sya ||
te ye śata-mpitṛṇā-ñciraloka-lokānā̭-māna॒ndāḥ |
sa eka ājānajānā-ndevānā̭-māna॒ndaḥ | || 33.b ||
śrotriyasya cākāma̭hata॒sya ||
te ye śata-mājāna-jānā-ndevānā̭ māna॒ndāḥ |
sa ekaḥ karma-devānā-ndevānā̭-māna॒ndaḥ |
ye karmaṇā devāna̭pi ya॒nti | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || te ye śata-ṅkarmadevānā-ndevānā̭-māna॒ndāḥ | sa eko devānā̭-māna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || te ye śata-ndevānā̭-māna॒ndāḥ | sa eka indra̭syāna॒ndaḥ | || 33.c ||
śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || te ye śatamindra̭-syā-''na॒ndāḥ | sa eko bṛhaspatḙ-rāna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya ||
te ye śata-mbṛhaspatḙ rāna॒ndāḥ | sa ekaḥ prajāpatḙ-rāna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || te ye śata-mprajāpatḙ-rāna॒ndāḥ | sa eko brahmaṇa̭ āna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || 33.d ||
sa yaścā̭ya-mpu॒ruṣe | yaścāsā̭-vādi॒tye | sa ekaḥ̭ ||
sa ya̭ evaṃ॒-vi~t | asmāllo̭kā-tpre॒tya |
etamannamaya-mātmāna-mupa̭saṅkrā॒mati |
eta-mprāṇamaya-mātmāna-mupa̭saṅkrā॒mati |
eta-mmanomaya-mātmāna-mupa̭saṅkrā॒mati |
etaṃ-vi~jñānamaya-mātmāna-mupa̭saṅkrā॒mati |
etamānandamaya-mātmāna-mupa̭saṅkrā॒mati ||
tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 33è ||
yato॒ vāco॒ niva̭rtante | aprā᳚pya॒ mana̭sā sa॒ha | ānanda-mbrahma̭ṇo vi॒dvān | na bibheti kuta̭ścane॒ti || etagṃ ha vā va̭ na ta॒pati | kimahagṃ sādhṷ nāka॒ravam | kimaha-mpāpa-makara̭va-mi॒ti ||
sa ya evaṃ-vi~dvānete ātmā̭nagg spṛ॒ṇute ||
u॒bhe hyḙvaiṣa॒ ete ātmā̭nagg spṛ॒ṇute |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || ityṷpa॒niṣa̭t || 34 ||
sa॒ha nā̭ vavatu | sa॒ha naṷ bhunaktu | sa॒ha vī॒rya̭-ṅkaravāvahai | te॒ja॒svinā॒ vadhī̭tamastu॒ mā vi̭dviṣā॒vahai᳚ || oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||
(bra॒hma॒vididamayamidameka̭vigṃśatiḥ |
annā॒ danna̭rasa॒mayā-tprāṇo॒ vyāno-'pāna ākā̭śaḥ॒ pṛthivī puccha॒gṃ॒ ṣaḍvigṃ̭śatiḥ |
prā॒ṇa-mprā̭ṇa॒mayā-nma̭no॒ yaju॒r॒ ṛ-khsāmāde॒śo-'tharvāṅgirasaḥ puccha॒-ndvāvigṃ̭śatiḥ |
yataḥ̭ śra॒ddhartagṃ satyam ~yo̭go॒ maho̭-'ṣṭāda̭śa | vi॒jñāna॒-mpriya॒-mmodaḥ pramoda āna̭ndo॒ brahma puccha॒-ndvāvigṃ̭śatiḥ |
asa̭nne॒vāthāṣṭāvi gṃ̭śatiḥ | asa॒-thṣoḍa̭śa |
bhī॒ṣā-'smā॒-nmānuṣo॒ manuṣyagandharvāṇā॒-ndevagandharvāṇā॒-mpitṛṇāmciralokalokānā॒ mājānajānā-ṅkarmadevānām ~ye karmaṇā devānā॒mindra̭sya॒ bṛhaspateḥ॒ prajāpate॒-rbrahmaṇa॒-ssa yaśva̭ saṅkrā॒matyeka̭pañcā॒śat |
yataḥ॒ kuta̭śca॒ naitamekā̭daśa॒ nava̭) (a. 14)
|| iti brahmānandavallī samāptā ||
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake aṣṭamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय आरण्यके अष्टमः प्रपाठकः - ब्रह्मानन्दवल्ली
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,
श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
ब्रह्मानन्द वल्ली
अनुवाकं 13
स॒ह ना॑ ववतु । स॒ह नौ॑ भुनक्तु । स॒ह वी॒र्य॑-ङ्करवावहै । ते॒ज॒स्विना॒ वधी॑तमस्तु॒ मा वि॑द्विषा॒वहै᳚ ॥ ॐ शान्ति॒-श्शान्ति॒-श्शान्तिः॑ ॥ 25 ॥
(स॒ह पञ्च॑) (अ. 13)
अनुवाकं 14
ब्र॒ह्म॒विदा᳚प्नोति॒ पर᳚म् ॥
तदे॒षा-ऽभ्यु॑क्ता । स॒त्य-ञ्ज्ञा॒न-म॑न॒न्त-म्ब्रह्म॑ ।
यो वेद॒ निहि॑त॒-ङ्गुहा॑या-म्पर॒मे व्यो॑मन्न् ।
सो᳚-ऽश्नुते॒ सर्वा॒न् कामा᳚न्-थ्स॒ह । ब्रह्म॑णा विप॒श्चितेति॑ ॥
तस्मा॒द्वा ए॒तस्मा॑दा॒त्मन॑ आका॒श-स्सम्भू॑तः । आ॒का॒शा-द्वा॒युः । वा॒योर॒ग्निः । अ॒ग्नेरापः॑ । अ॒द्भ्यः पृ॑थि॒वी । पृ॒थि॒व्या ओष॑धयः ।
ओष॑धी॒भ्यो-ऽन्न᳚म् । अन्ना॒-त्पुरु॑षः ॥
स वा एष पुरुषो-ऽन्न॑रस॒मयः ॥ तस्येद॑मेव॒ शिरः । अय-न्दक्षि॑णः प॒क्षः । अयमुत्त॑रः प॒क्षः । अयमात्मा᳚ । इद-म्पुच्छ॑-म्प्रति॒ष्ठा ॥ तदप्येष श्लो॑को भ॒वति ॥ 26 ॥
अन्ना॒द्वै प्र॒जाः प्र॒जाय॑न्ते । याः काश्च॑ पृथि॒वीग् श्रि॒ताः । अथो॒ अन्ने॑नै॒व जी॑वन्ति । अथै॑न॒दपि॑यन्त्यन्त॒तः । अन्न॒ग्ं॒ हि भू॒ताना॒-ञ्ज्येष्ठ᳚म् । तस्मा᳚-थ्सर्वौष॒ध मु॑च्यते ।
सर्वं॒-वैँ ते-ऽन्न॑माप्नुवन्ति । ये-ऽन्न॒-म्ब्रह्मो॒पास॑ते । अन्न॒ग्ं॒ हि भू॒ताना॒-ञ्ज्येष्ठ᳚म् । तस्मा᳚-थ्सर्वौष॒ध मु॑च्यते । अन्ना᳚-द्भू॒तानि॒ जाय॑न्ते । जाता॒न्यन्ने॑न वर्धन्ते ।
अद्यते-ऽत्ति च॑ भूता॒नि । तस्मादन्न-न्तदुच्य॑त इ॒ति ॥
तस्माद्वा एतस्मा-दन्न॑रस॒मयात् ।
अन्यो-ऽन्तर आत्मा᳚ प्राण॒ मयः । तेनै॑ष पू॒र्णः ॥
स वा एष पुरुषवि॑ध ए॒व । तस्य पुरु॑ष वि॒धताम् ।
अन्वय॑-म्पुरुष॒ विधः । तस्य प्राण॑ एव॒ शिरः ॥
व्यानो दक्षि॑णः प॒क्षः । अपान उत्त॑रः प॒क्षः ।
आका॑श आ॒त्मा । पृथिवी पुच्छ॑-म्प्रति॒ष्ठा ॥
तदप्येष श्लो॑को भ॒वति ॥ 27 ॥
प्रा॒ण-न्दे॒वा अनु॒प्राण॑न्ति । म॒नु॒ष्याः᳚ प॒शव॑श्च॒ ये । प्रा॒णो हि भू॒ताना॒मायुः॑ । तस्मा᳚-थ्सर्वायु॒ष मु॑च्यते । सर्व॑मे॒व त॒ आयु॑र्यन्ति ।
ये प्रा॒ण-म्ब्रह्मो॒पास॑ते ।
प्राणो हि भूता॑नामा॒युः । तस्मा-थ्सर्वायुष-मुच्य॑त इ॒ति ॥ तस्यैष एव शारी॑र आ॒त्मा । यः॑ पूर्व॒स्य ॥
तस्माद्वा एतस्मा᳚-त्प्राण॒मयात् । अन्यो-ऽन्तर आत्मा॑ मनो॒मयः । तेनै॑ष पू॒र्णः ॥ स वा एष पुरुषवि॑ध ए॒व । तस्य पुरु॑षवि॒धताम् ।
अन्वय॑-म्पुरुष॒विधः । तस्य यजु॑रेव॒ शिरः । ऋग् दक्षि॑णः प॒क्षः । सामोत्त॑रः प॒क्षः । आदे॑श आ॒त्मा । अथर्वाङ्गिरसः पुच्छ॑-म्प्रति॒ष्ठा ॥
तदप्येष श्लो॑को भ॒वति ॥ 28 ॥
यतो॒ वाचो॒ निव॑र्तन्ते । अप्रा᳚प्य॒ मन॑सा स॒ह । आनन्द-म्ब्रह्म॑णो वि॒द्वान् । न बिभेति कदा॑चने॒ति ॥ तस्यैष एव शारी॑र आ॒त्मा । यः॑ पूर्व॒स्य ॥
तस्माद्वा एतस्मा᳚-न्मनो॒मयात् । अन्यो-ऽन्तर आत्मा वि॑ज्ञान॒मयः । तेनै॑ष पू॒र्णः ॥ स वा एष पुरुषवि॑ध ए॒व । तस्य पुरु॑ष वि॒धताम् ।
अन्वय॑-म्पुरुष॒ विधः । तस्य श्र॑द्धैव॒ शिरः । ऋत-न्दक्षि॑णः प॒क्षः । सत्यमुत्त॑रः प॒क्षः । यो॑ग आ॒त्मा । महः पुच्छ॑-म्प्रति॒ष्ठा ॥ तदप्येष श्लो॑को भ॒वति ॥ 29 ॥
वि॒ज्ञानं॑-यँ॒ज्ञ-न्त॑नुते । कर्मा॑णि तनु॒ते-ऽपि॑ च । वि॒ज्ञान॑-न्दे॒वा-स्सर्वे᳚ । ब्रह्म॒ ज्येष्ठ॒-मुपा॑सते । वि॒ज्ञान॒-म्ब्रह्म॒ चे-द्वेद॑ । तस्मा॒च्चेन्न प्र॒माद्य॑ति । श॒रीरे॑ पाप्म॑नो हि॒त्वा । सर्वान्-कामान्-थ्समश्नु॑त इ॒ति ॥ तस्यैष एव शारी॑र आ॒त्मा । यः॑ पूर्व॒स्य ॥ तस्माद्वा एतस्मा-द्वि॑ज्ञान॒मयात् । अन्यो-ऽन्तर आत्मा॑-ऽऽनन्द॒मयः । तेनै॑ष पू॒र्णः ॥ स वा एष पुरुषवि॑ध ए॒व । तस्य पुरु॑षवि॒धताम् ।
अन्वय॑-म्पुरुष॒विधः । तस्य प्रिय॑-मेव॒ शिरः ।
मोदो दक्षि॑णः प॒क्षः ।
प्रमोद उत्त॑रः प॒क्षः । आन॑न्द आ॒त्मा ।
ब्रह्म पुच्छ॑-म्प्रति॒ष्ठा ॥
तदप्येष श्लो॑को भ॒वति ॥ 30 ॥
अस॑न्ने॒व स॑ भवति । अस॒-द्ब्रह्मेति॒ वेद॒ चेत् ।
अस्ति ब्रह्मेति॑ चे-द्वे॒द । सन्तमेन-न्ततो वि॑दुरि॒ति ॥
तस्यैष एव शारी॑र आ॒त्मा । यः॑ पूर्व॒स्य ॥ अथातो॑-ऽनु प्र॒श्नाः ॥ उ॒ता वि॒द्वा न॒मुं-लोँ॒क-म्प्रेत्य॑ । कश्च॒न ग॑च्छ॒ती(3) । आहो॑ वि॒द्वान॒मुं-लोँ॒क-म्प्रेत्य॑ । कश्चि॒-थ्सम॑श्नु॒ता(3) उ॒ ॥ सो॑-ऽकामयत ।
ब॒हुस्या॒-म्प्रजा॑ये॒येति॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । स तप॑स्त॒प्त्वा । इ॒दग्ं सर्व॑-मसृजत ॥ यदि॒द-ङ्किञ्च॑ । तथ्सृ॒ष्ट्वा । तदे॒वानु॒ प्रावि॑शत् ॥ तद॑नुप्र॒विश्य॑ । सच्च॒ त्यच्चा॑भवत् । नि॒रुक्त॒-ञ्चा नि॑रुक्त-ञ्च ।
नि॒लय॑न॒-ञ्चा नि॑लयन-ञ्च । वि॒ज्ञान॒-ञ्चा वि॑ज्ञान-ञ्च । सत्य-ञ्चानृत-ञ्च स॑त्य-म॒भवत् ॥ यदि॑द-ङ्कि॒ञ्च ।
तथ्सत्य-मि॑त्या च॒क्षते ॥ तदप्येष श्लो॑को भ॒वति ॥ 31 ॥
अस॒द्वा इ॒दमग्र॑ आसीत् । ततो॒ वै सद॑जायत ।
तदात्मानग्ग् स्वय॑-मकु॒रुत । तस्मा-त्त-थ्सुकृतमुच्य॑त इ॒ति ॥ यद्वै॑ त-थ्सु॒कृतम् । र॑सो वै॒ सः । रसग्ग् ह्येवायं-लँब्ध्वा-ऽऽन॑न्दी भ॒वति ॥
को ह्येवान्या᳚-त्कः प्रा॒ण्यात् । यदेष आकाश आन॑न्दो न॒ स्यात् । एष ह्येवान॑न्दया॒ति ॥ य॒दा ह्ये॑वैष॒ एतस्मि-न्नदृश्ये ऽनात्म्ये ऽनिरुक्ते ऽनिलयने ऽभयं
प्रति॑ष्ठां-विँ॒न्दते । अथ सो-ऽभय-ङ्ग॑तो भ॒वति ॥
य॒दा ह्ये॑वैष॒ एतस्मि-न्नुदर-मन्त॑र-ङ्कु॒रुते ।
अथ तस्य भ॑य-म्भ॒वति ॥ तत्त्वेव भयं-विँदुषो-ऽम॑न्वान॒स्य ॥
तदप्येष श्लो॑को भ॒वति ॥ 32 ॥
भी॒षा-ऽस्मा॒-द्वातः॑ पवते । भी॒षोदे॑ति॒ सूर्यः॑ ।
भीषा-ऽस्मा-दग्नि॑-श्चेन्द्र॒श्च । मृत्यु-र्धावति पञ्च॑म इ॒ति ॥ सैषा-ऽऽनन्दस्य मीमाग्ं॑सा भ॒वति ॥ युवा स्या-थ्साधु यु॑वा-ऽद्ध्या॒यकः । आशिष्ठो दृढिष्ठो॑ बलि॒ष्ठः । तस्येय-म्पृथिवी सर्वा वित्तस्य॑ पूर्णा॒ स्यात् ।
स एको मानुष॑ आन॒न्दः ॥ ते ये शत-म्मानुषा॑ आन॒न्दाः । ॥ 33-ऽ ॥
स एको मनुष्य-गन्धर्वाणा॑-मान॒न्दः । श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ॥ ते ये शत-म्मनुष्य-गन्धर्वाणा॑-मान॒न्दाः । स एको देव-गन्धर्वाणा॑-मान॒न्दः । श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ॥
ते ये शत-न्देव-गन्धर्वाणा॑-मान॒न्दाः ।
स एकः पितृणा-ञ्चिरलोक-लोकाना॑-मान॒न्दः ।
श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ॥
ते ये शत-म्पितृणा-ञ्चिरलोक-लोकाना॑-मान॒न्दाः ।
स एक आजानजाना-न्देवाना॑-मान॒न्दः । ॥ 33.ब् ॥
श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ॥
ते ये शत-माजान-जाना-न्देवाना॑ मान॒न्दाः ।
स एकः कर्म-देवाना-न्देवाना॑-मान॒न्दः ।
ये कर्मणा देवान॑पि य॒न्ति । श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ॥ ते ये शत-ङ्कर्मदेवाना-न्देवाना॑-मान॒न्दाः । स एको देवाना॑-मान॒न्दः । श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ॥ ते ये शत-न्देवाना॑-मान॒न्दाः । स एक इन्द्र॑स्यान॒न्दः । ॥ 33.च् ॥
श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ॥ ते ये शतमिन्द्र॑-स्या-ऽऽन॒न्दाः । स एको बृहस्पते॑-रान॒न्दः । श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ॥
ते ये शत-म्बृहस्पते॑ रान॒न्दाः । स एकः प्रजापते॑-रान॒न्दः । श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ॥ ते ये शत-म्प्रजापते॑-रान॒न्दाः । स एको ब्रह्मण॑ आन॒न्दः । श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ॥ 33.द् ॥
स यश्चा॑य-म्पु॒रुषे । यश्चासा॑-वादि॒त्ये । स एकः॑ ॥
स य॑ एवं॒-विँत् । अस्माल्लो॑का-त्प्रे॒त्य ।
एतमन्नमय-मात्मान-मुप॑सङ्क्रा॒मति ।
एत-म्प्राणमय-मात्मान-मुप॑सङ्क्रा॒मति ।
एत-म्मनोमय-मात्मान-मुप॑सङ्क्रा॒मति ।
एतं-विँज्ञानमय-मात्मान-मुप॑सङ्क्रा॒मति ।
एतमानन्दमय-मात्मान-मुप॑सङ्क्रा॒मति ॥
तदप्येष श्लो॑को भ॒वति ॥ 33ऎ ॥
यतो॒ वाचो॒ निव॑र्तन्ते । अप्रा᳚प्य॒ मन॑सा स॒ह । आनन्द-म्ब्रह्म॑णो वि॒द्वान् । न बिभेति कुत॑श्चने॒ति ॥ एतग्ं ह वा व॑ न त॒पति । किमहग्ं साधु॑ नाक॒रवम् । किमह-म्पाप-मकर॑व-मि॒ति ॥
स य एवं-विँद्वानेते आत्मा॑नग्ग् स्पृ॒णुते ॥
उ॒भे ह्ये॑वैष॒ एते आत्मा॑नग्ग् स्पृ॒णुते ।
य ए॒वं-वेँद॑ ॥ इत्यु॑प॒निष॑त् ॥ 34 ॥
स॒ह ना॑ ववतु । स॒ह नौ॑ भुनक्तु । स॒ह वी॒र्य॑-ङ्करवावहै । ते॒ज॒स्विना॒ वधी॑तमस्तु॒ मा वि॑द्विषा॒वहै᳚ ॥ ॐ शान्ति॒-श्शान्ति॒-श्शान्तिः॑ ॥
(ब्र॒ह्म॒विदिदमयमिदमेक॑विग्ंशतिः ।
अन्ना॒ दन्न॑रस॒मया-त्प्राणो॒ व्यानो-ऽपान आका॑शः॒ पृथिवी पुच्छ॒ग्ं॒ षड्विग्ं॑शतिः ।
प्रा॒ण-म्प्रा॑ण॒मया-न्म॑नो॒ यजु॒र्॒ ऋ-ख्सामादे॒शो-ऽथर्वाङ्गिरसः पुच्छ॒-न्द्वाविग्ं॑शतिः ।
यतः॑ श्र॒द्धर्तग्ं सत्यम् ँयो॑गो॒ महो॑-ऽष्टाद॑श । वि॒ज्ञान॒-म्प्रिय॒-म्मोदः प्रमोद आन॑न्दो॒ ब्रह्म पुच्छ॒-न्द्वाविग्ं॑शतिः ।
अस॑न्ने॒वाथाष्टावि ग्ं॑शतिः । अस॒-थ्षोड॑श ।
भी॒षा-ऽस्मा॒-न्मानुषो॒ मनुष्यगन्धर्वाणा॒-न्देवगन्धर्वाणा॒-म्पितृणाम्चिरलोकलोकाना॒ माजानजाना-ङ्कर्मदेवानाम् ँये कर्मणा देवाना॒मिन्द्र॑स्य॒ बृहस्पतेः॒ प्रजापते॒-र्ब्रह्मण॒-स्स यश्व॑ सङ्क्रा॒मत्येक॑पञ्चा॒शत् ।
यतः॒ कुत॑श्च॒ नैतमेका॑दश॒ नव॑) (अ. 14)
॥ इति ब्रह्मानन्दवल्ली समाप्ता ॥
॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय आरण्यके अष्टमः प्रपाठक-स्समाप्तः ॥
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake aṣṭamaḥ prapāṭhakaḥ - brahmānandavallī
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
brahmānanda vallī
anuvākaṃ 13
sa॒ha nā̭ vavatu | sa॒ha naṷ bhunaktu | sa॒ha vī॒rya̭-ṅkaravāvahai | te॒ja॒svinā॒ vadhī̭tamastu॒ mā vi̭dviṣā॒vahai᳚ || oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ || 25 ||
(sa॒ha pañca̭) (a. 13)
anuvākaṃ 14
bra॒hma॒vidā᳚pnoti॒ para᳚m ||
tade॒ṣā-'bhyṷktā | sa॒tya-ñjñā॒na-ma̭na॒nta-mbrahma̭ |
yo veda॒ nihi̭ta॒-ṅguhā̭yā-mpara॒me vyo̭mann |
so᳚-'śnute॒ sarvā॒n kāmā᳚n-thsa॒ha | brahma̭ṇā vipa॒ściteti̭ ||
tasmā॒dvā e॒tasmā̭dā॒tmana̭ ākā॒śa-ssambhṷ̄taḥ | ā॒kā॒śā-dvā॒yuḥ | vā॒yora॒gniḥ | a॒gnerāpaḥ̭ | a॒dbhyaḥ pṛ̭thi॒vī | pṛ॒thi॒vyā oṣa̭dhayaḥ |
oṣa̭dhī॒bhyo-'nna᳚m | annā॒-tpurṷṣaḥ ||
sa vā eṣa puruṣo-'nna̭rasa॒mayaḥ || tasyeda̭meva॒ śiraḥ | aya-ndakṣi̭ṇaḥ pa॒kṣaḥ | ayamutta̭raḥ pa॒kṣaḥ | ayamātmā᳚ | ida-mpuccha̭-mprati॒ṣṭhā || tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 26 ||
annā॒dvai pra॒jāḥ pra॒jāya̭nte | yāḥ kāśca̭ pṛthi॒vīg śri॒tāḥ | atho॒ annḙnai॒va jī̭vanti | athai̭na॒dapi̭yantyanta॒taḥ | anna॒gṃ॒ hi bhū॒tānā॒-ñjyeṣṭha᳚m | tasmā᳚-thsarvauṣa॒dha mṷcyate |
sarvaṃ॒-vai~ te-'nna̭māpnuvanti | ye-'nna॒-mbrahmo॒pāsa̭te | anna॒gṃ॒ hi bhū॒tānā॒-ñjyeṣṭha᳚m | tasmā᳚-thsarvauṣa॒dha mṷcyate | annā᳚-dbhū॒tāni॒ jāya̭nte | jātā॒nyannḙna vardhante |
adyate-'tti ca̭ bhūtā॒ni | tasmādanna-ntaducya̭ta i॒ti ||
tasmādvā etasmā-danna̭rasa॒mayāt |
anyo-'ntara ātmā᳚ prāṇa॒ mayaḥ | tenai̭ṣa pū॒rṇaḥ ||
sa vā eṣa puruṣavi̭dha e॒va | tasya purṷṣa vi॒dhatām |
anvaya̭-mpuruṣa॒ vidhaḥ | tasya prāṇa̭ eva॒ śiraḥ ||
vyāno dakṣi̭ṇaḥ pa॒kṣaḥ | apāna utta̭raḥ pa॒kṣaḥ |
ākā̭śa ā॒tmā | pṛthivī puccha̭-mprati॒ṣṭhā ||
tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 27 ||
prā॒ṇa-nde॒vā anu॒prāṇa̭nti | ma॒nu॒ṣyāḥ᳚ pa॒śava̭śca॒ ye | prā॒ṇo hi bhū॒tānā॒māyuḥ̭ | tasmā᳚-thsarvāyu॒ṣa mṷcyate | sarva̭me॒va ta॒ āyṷryanti |
ye prā॒ṇa-mbrahmo॒pāsa̭te |
prāṇo hi bhūtā̭nāmā॒yuḥ | tasmā-thsarvāyuṣa-mucya̭ta i॒ti || tasyaiṣa eva śārī̭ra ā॒tmā | yaḥ̭ pūrva॒sya ||
tasmādvā etasmā᳚-tprāṇa॒mayāt | anyo-'ntara ātmā̭ mano॒mayaḥ | tenai̭ṣa pū॒rṇaḥ || sa vā eṣa puruṣavi̭dha e॒va | tasya purṷṣavi॒dhatām |
anvaya̭-mpuruṣa॒vidhaḥ | tasya yajṷreva॒ śiraḥ | ṛg dakṣi̭ṇaḥ pa॒kṣaḥ | sāmotta̭raḥ pa॒kṣaḥ | ādḙśa ā॒tmā | atharvāṅgirasaḥ puccha̭-mprati॒ṣṭhā ||
tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 28 ||
yato॒ vāco॒ niva̭rtante | aprā᳚pya॒ mana̭sā sa॒ha | ānanda-mbrahma̭ṇo vi॒dvān | na bibheti kadā̭cane॒ti || tasyaiṣa eva śārī̭ra ā॒tmā | yaḥ̭ pūrva॒sya ||
tasmādvā etasmā᳚-nmano॒mayāt | anyo-'ntara ātmā vi̭jñāna॒mayaḥ | tenai̭ṣa pū॒rṇaḥ || sa vā eṣa puruṣavi̭dha e॒va | tasya purṷṣa vi॒dhatām |
anvaya̭-mpuruṣa॒ vidhaḥ | tasya śra̭ddhaiva॒ śiraḥ | ṛta-ndakṣi̭ṇaḥ pa॒kṣaḥ | satyamutta̭raḥ pa॒kṣaḥ | yo̭ga ā॒tmā | mahaḥ puccha̭-mprati॒ṣṭhā || tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 29 ||
vi॒jñānaṃ̭-ya~॒jña-nta̭nute | karmā̭ṇi tanu॒te-'pi̭ ca | vi॒jñāna̭-nde॒vā-ssarve᳚ | brahma॒ jyeṣṭha॒-mupā̭sate | vi॒jñāna॒-mbrahma॒ ce-dveda̭ | tasmā॒ccenna pra॒mādya̭ti | śa॒rīrḙ pāpma̭no hi॒tvā | sarvān-kāmān-thsamaśnṷta i॒ti || tasyaiṣa eva śārī̭ra ā॒tmā | yaḥ̭ pūrva॒sya || tasmādvā etasmā-dvi̭jñāna॒mayāt | anyo-'ntara ātmā̭-''nanda॒mayaḥ | tenai̭ṣa pū॒rṇaḥ || sa vā eṣa puruṣavi̭dha e॒va | tasya purṷṣavi॒dhatām |
anvaya̭-mpuruṣa॒vidhaḥ | tasya priya̭-meva॒ śiraḥ |
modo dakṣi̭ṇaḥ pa॒kṣaḥ |
pramoda utta̭raḥ pa॒kṣaḥ | āna̭nda ā॒tmā |
brahma puccha̭-mprati॒ṣṭhā ||
tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 30 ||
asa̭nne॒va sa̭ bhavati | asa॒-dbrahmeti॒ veda॒ cet |
asti brahmeti̭ ce-dve॒da | santamena-ntato vi̭duri॒ti ||
tasyaiṣa eva śārī̭ra ā॒tmā | yaḥ̭ pūrva॒sya || athāto̭-'nu pra॒śnāḥ || u॒tā vi॒dvā na॒muṃ-lo~॒ka-mpretya̭ | kaśca॒na ga̭ccha॒tī(3) | āho̭ vi॒dvāna॒muṃ-lo~॒ka-mpretya̭ | kaści॒-thsama̭śnu॒tā(3) u॒ || so̭-'kāmayata |
ba॒husyā॒-mprajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | sa tapa̭sta॒ptvā | i॒dagṃ sarva̭-masṛjata || yadi॒da-ṅkiñca̭ | tathsṛ॒ṣṭvā | tade॒vānu॒ prāvi̭śat || tada̭nupra॒viśya̭ | sacca॒ tyaccā̭bhavat | ni॒rukta॒-ñcā ni̭rukta-ñca |
ni॒laya̭na॒-ñcā ni̭layana-ñca | vi॒jñāna॒-ñcā vi̭jñāna-ñca | satya-ñcānṛta-ñca sa̭tya-ma॒bhavat || yadi̭da-ṅki॒ñca |
tathsatya-mi̭tyā ca॒kṣate || tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 31 ||
asa॒dvā i॒damagra̭ āsīt | tato॒ vai sada̭jāyata |
tadātmānagg svaya̭-maku॒ruta | tasmā-tta-thsukṛtamucya̭ta i॒ti || yadvai̭ ta-thsu॒kṛtam | ra̭so vai॒ saḥ | rasagg hyevāyaṃ-la~bdhvā-''na̭ndī bha॒vati ||
ko hyevānyā᳚-tkaḥ prā॒ṇyāt | yadeṣa ākāśa āna̭ndo na॒ syāt | eṣa hyevāna̭ndayā॒ti || ya॒dā hyḙvaiṣa॒ etasmi-nnadṛśye 'nātmye 'nirukte 'nilayane 'bhayaṃ
prati̭ṣṭhāṃ-vi~॒ndate | atha so-'bhaya-ṅga̭to bha॒vati ||
ya॒dā hyḙvaiṣa॒ etasmi-nnudara-manta̭ra-ṅku॒rute |
atha tasya bha̭ya-mbha॒vati || tattveva bhayaṃ-vi~duṣo-'ma̭nvāna॒sya ||
tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 32 ||
bhī॒ṣā-'smā॒-dvātaḥ̭ pavate | bhī॒ṣodḙti॒ sūryaḥ̭ |
bhīṣā-'smā-dagni̭-ścendra॒śca | mṛtyu-rdhāvati pañca̭ma i॒ti || saiṣā-''nandasya mīmāgṃ̭sā bha॒vati || yuvā syā-thsādhu yṷvā-'ddhyā॒yakaḥ | āśiṣṭho dṛḍhiṣṭho̭ bali॒ṣṭhaḥ | tasyeya-mpṛthivī sarvā vittasya̭ pūrṇā॒ syāt |
sa eko mānuṣa̭ āna॒ndaḥ || te ye śata-mmānuṣā̭ āna॒ndāḥ | || 33-' ||
sa eko manuṣya-gandharvāṇā̭-māna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || te ye śata-mmanuṣya-gandharvāṇā̭-māna॒ndāḥ | sa eko deva-gandharvāṇā̭-māna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya ||
te ye śata-ndeva-gandharvāṇā̭-māna॒ndāḥ |
sa ekaḥ pitṛṇā-ñciraloka-lokānā̭-māna॒ndaḥ |
śrotriyasya cākāma̭hata॒sya ||
te ye śata-mpitṛṇā-ñciraloka-lokānā̭-māna॒ndāḥ |
sa eka ājānajānā-ndevānā̭-māna॒ndaḥ | || 33.b ||
śrotriyasya cākāma̭hata॒sya ||
te ye śata-mājāna-jānā-ndevānā̭ māna॒ndāḥ |
sa ekaḥ karma-devānā-ndevānā̭-māna॒ndaḥ |
ye karmaṇā devāna̭pi ya॒nti | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || te ye śata-ṅkarmadevānā-ndevānā̭-māna॒ndāḥ | sa eko devānā̭-māna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || te ye śata-ndevānā̭-māna॒ndāḥ | sa eka indra̭syāna॒ndaḥ | || 33.c ||
śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || te ye śatamindra̭-syā-''na॒ndāḥ | sa eko bṛhaspatḙ-rāna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya ||
te ye śata-mbṛhaspatḙ rāna॒ndāḥ | sa ekaḥ prajāpatḙ-rāna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || te ye śata-mprajāpatḙ-rāna॒ndāḥ | sa eko brahmaṇa̭ āna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || 33.d ||
sa yaścā̭ya-mpu॒ruṣe | yaścāsā̭-vādi॒tye | sa ekaḥ̭ ||
sa ya̭ evaṃ॒-vi~t | asmāllo̭kā-tpre॒tya |
etamannamaya-mātmāna-mupa̭saṅkrā॒mati |
eta-mprāṇamaya-mātmāna-mupa̭saṅkrā॒mati |
eta-mmanomaya-mātmāna-mupa̭saṅkrā॒mati |
etaṃ-vi~jñānamaya-mātmāna-mupa̭saṅkrā॒mati |
etamānandamaya-mātmāna-mupa̭saṅkrā॒mati ||
tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 33è ||
yato॒ vāco॒ niva̭rtante | aprā᳚pya॒ mana̭sā sa॒ha | ānanda-mbrahma̭ṇo vi॒dvān | na bibheti kuta̭ścane॒ti || etagṃ ha vā va̭ na ta॒pati | kimahagṃ sādhṷ nāka॒ravam | kimaha-mpāpa-makara̭va-mi॒ti ||
sa ya evaṃ-vi~dvānete ātmā̭nagg spṛ॒ṇute ||
u॒bhe hyḙvaiṣa॒ ete ātmā̭nagg spṛ॒ṇute |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || ityṷpa॒niṣa̭t || 34 ||
sa॒ha nā̭ vavatu | sa॒ha naṷ bhunaktu | sa॒ha vī॒rya̭-ṅkaravāvahai | te॒ja॒svinā॒ vadhī̭tamastu॒ mā vi̭dviṣā॒vahai᳚ || oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||
(bra॒hma॒vididamayamidameka̭vigṃśatiḥ |
annā॒ danna̭rasa॒mayā-tprāṇo॒ vyāno-'pāna ākā̭śaḥ॒ pṛthivī puccha॒gṃ॒ ṣaḍvigṃ̭śatiḥ |
prā॒ṇa-mprā̭ṇa॒mayā-nma̭no॒ yaju॒r॒ ṛ-khsāmāde॒śo-'tharvāṅgirasaḥ puccha॒-ndvāvigṃ̭śatiḥ |
yataḥ̭ śra॒ddhartagṃ satyam ~yo̭go॒ maho̭-'ṣṭāda̭śa | vi॒jñāna॒-mpriya॒-mmodaḥ pramoda āna̭ndo॒ brahma puccha॒-ndvāvigṃ̭śatiḥ |
asa̭nne॒vāthāṣṭāvi gṃ̭śatiḥ | asa॒-thṣoḍa̭śa |
bhī॒ṣā-'smā॒-nmānuṣo॒ manuṣyagandharvāṇā॒-ndevagandharvāṇā॒-mpitṛṇāmciralokalokānā॒ mājānajānā-ṅkarmadevānām ~ye karmaṇā devānā॒mindra̭sya॒ bṛhaspateḥ॒ prajāpate॒-rbrahmaṇa॒-ssa yaśva̭ saṅkrā॒matyeka̭pañcā॒śat |
yataḥ॒ kuta̭śca॒ naitamekā̭daśa॒ nava̭) (a. 14)
|| iti brahmānandavallī samāptā ||
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake aṣṭamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.