Krishna

8 - ব্রহ্মানন্দবল্লী - কৃষ্ণ যজুর্বেদ তৈত্তিরীয আরণ্যক পাঠঃ - ব্রহ্মবিদাপ্নোতি পরং

8 - Brahmanandavalli - Krishna Yajurveda Taittiriya Aranyaka Pathah - Brahmavidapnoti Param

✍️ Vedic 🖋️ Bengali script
📄 Download PDF
কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয আরণ্যকে অষ্টমঃ প্রপাঠকঃ - ব্রহ্মানন্দবল্লী
ও-ন্নমঃ পরমাত্মনে, শ্রী মহাগণপতযে নমঃ,
শ্রী গুরুভ্যো নমঃ । হ॒রিঃ॒ ওম্ ॥
ব্রহ্মানন্দ বল্লী
অনুবাকং 13
স॒হ না॑ ববতু । স॒হ নৌ॑ ভুনক্তু । স॒হ বী॒র্য॑-ঙ্করবাবহৈ । তে॒জ॒স্বিনা॒ বধী॑তমস্তু॒ মা বি॑দ্বিষা॒বহৈ᳚ ॥ ওঁ শান্তি॒-শ্শান্তি॒-শ্শান্তিঃ॑ ॥ 25 ॥
(স॒হ পঞ্চ॑) (অ. 13)
অনুবাকং 14
ব্র॒হ্ম॒বিদা᳚প্নোতি॒ পর᳚ম্ ॥
তদে॒ষা-ঽভ্যু॑ক্তা । স॒ত্য-ঞ্জ্ঞা॒ন-ম॑ন॒ন্ত-ম্ব্রহ্ম॑ ।
যো বেদ॒ নিহি॑ত॒-ঙ্গুহা॑যা-ম্পর॒মে ব্যো॑মন্ন্ ।
সো᳚-ঽশ্নুতে॒ সর্বা॒ন্ কামা᳚ন্-থ্স॒হ । ব্রহ্ম॑ণা বিপ॒শ্চিতেতি॑ ॥
তস্মা॒দ্বা এ॒তস্মা॑দা॒ত্মন॑ আকা॒শ-স্সম্ভূ॑তঃ । আ॒কা॒শা-দ্বা॒যুঃ । বা॒যোর॒গ্নিঃ । অ॒গ্নেরাপঃ॑ । অ॒দ্ভ্যঃ পৃ॑থি॒বী । পৃ॒থি॒ব্যা ওষ॑ধযঃ ।
ওষ॑ধী॒ভ্যো-ঽন্ন᳚ম্ । অন্না॒-ত্পুরু॑ষঃ ॥
স বা এষ পুরুষো-ঽন্ন॑রস॒মযঃ ॥ তস্যেদ॑মেব॒ শিরঃ । অয-ন্দক্ষি॑ণঃ প॒ক্ষঃ । অযমুত্ত॑রঃ প॒ক্ষঃ । অযমাত্মা᳚ । ইদ-ম্পুচ্ছ॑-ম্প্রতি॒ষ্ঠা ॥ তদপ্যেষ শ্লো॑কো ভ॒বতি ॥ 26 ॥
অন্না॒দ্বৈ প্র॒জাঃ প্র॒জায॑ন্তে । যাঃ কাশ্চ॑ পৃথি॒বীগ্​ শ্রি॒তাঃ । অথো॒ অন্নে॑নৈ॒ব জী॑বন্তি । অথৈ॑ন॒দপি॑যন্ত্যন্ত॒তঃ । অন্ন॒গ্ং॒ হি ভূ॒তানা॒-ঞ্জ্যেষ্ঠ᳚ম্ । তস্মা᳚-থ্সর্বৌষ॒ধ মু॑চ্যতে ।
সর্বং॒-বৈঁ তে-ঽন্ন॑মাপ্নুবন্তি । যে-ঽন্ন॒-ম্ব্রহ্মো॒পাস॑তে । অন্ন॒গ্ং॒ হি ভূ॒তানা॒-ঞ্জ্যেষ্ঠ᳚ম্ । তস্মা᳚-থ্সর্বৌষ॒ধ মু॑চ্যতে । অন্না᳚-দ্ভূ॒তানি॒ জায॑ন্তে । জাতা॒ন্যন্নে॑ন বর্ধন্তে ।
অদ্যতে-ঽত্তি চ॑ ভূতা॒নি । তস্মাদন্ন-ন্তদুচ্য॑ত ই॒তি ॥
তস্মাদ্বা এতস্মা-দন্ন॑রস॒মযাত্ ।
অন্যো-ঽন্তর আত্মা᳚ প্রাণ॒ মযঃ । তেনৈ॑ষ পূ॒র্ণঃ ॥
স বা এষ পুরুষবি॑ধ এ॒ব । তস্য পুরু॑ষ বি॒ধতাম্ ।
অন্বয॑-ম্পুরুষ॒ বিধঃ । তস্য প্রাণ॑ এব॒ শিরঃ ॥
ব্যানো দক্ষি॑ণঃ প॒ক্ষঃ । অপান উত্ত॑রঃ প॒ক্ষঃ ।
আকা॑শ আ॒ত্মা । পৃথিবী পুচ্ছ॑-ম্প্রতি॒ষ্ঠা ॥
তদপ্যেষ শ্লো॑কো ভ॒বতি ॥ 27 ॥
প্রা॒ণ-ন্দে॒বা অনু॒প্রাণ॑ন্তি । ম॒নু॒ষ্যাঃ᳚ প॒শব॑শ্চ॒ যে । প্রা॒ণো হি ভূ॒তানা॒মাযুঃ॑ । তস্মা᳚-থ্সর্বাযু॒ষ মু॑চ্যতে । সর্ব॑মে॒ব ত॒ আযু॑র্যন্তি ।
যে প্রা॒ণ-ম্ব্রহ্মো॒পাস॑তে ।
প্রাণো হি ভূতা॑নামা॒যুঃ । তস্মা-থ্সর্বাযুষ-মুচ্য॑ত ই॒তি ॥ তস্যৈষ এব শারী॑র আ॒ত্মা । যঃ॑ পূর্ব॒স্য ॥
তস্মাদ্বা এতস্মা᳚-ত্প্রাণ॒মযাত্ । অন্যো-ঽন্তর আত্মা॑ মনো॒মযঃ । তেনৈ॑ষ পূ॒র্ণঃ ॥ স বা এষ পুরুষবি॑ধ এ॒ব । তস্য পুরু॑ষবি॒ধতাম্ ।
অন্বয॑-ম্পুরুষ॒বিধঃ । তস্য যজু॑রেব॒ শিরঃ । ঋগ্ দক্ষি॑ণঃ প॒ক্ষঃ । সামোত্ত॑রঃ প॒ক্ষঃ । আদে॑শ আ॒ত্মা । অথর্বাঙ্গিরসঃ পুচ্ছ॑-ম্প্রতি॒ষ্ঠা ॥
তদপ্যেষ শ্লো॑কো ভ॒বতি ॥ 28 ॥
যতো॒ বাচো॒ নিব॑র্তন্তে । অপ্রা᳚প্য॒ মন॑সা স॒হ । আনন্দ-ম্ব্রহ্ম॑ণো বি॒দ্বান্ । ন বিভেতি কদা॑চনে॒তি ॥ তস্যৈষ এব শারী॑র আ॒ত্মা । যঃ॑ পূর্ব॒স্য ॥
তস্মাদ্বা এতস্মা᳚-ন্মনো॒মযাত্ । অন্যো-ঽন্তর আত্মা বি॑জ্ঞান॒মযঃ । তেনৈ॑ষ পূ॒র্ণঃ ॥ স বা এষ পুরুষবি॑ধ এ॒ব । তস্য পুরু॑ষ বি॒ধতাম্ ।
অন্বয॑-ম্পুরুষ॒ বিধঃ । তস্য শ্র॑দ্ধৈব॒ শিরঃ । ঋত-ন্দক্ষি॑ণঃ প॒ক্ষঃ । সত্যমুত্ত॑রঃ প॒ক্ষঃ । যো॑গ আ॒ত্মা । মহঃ পুচ্ছ॑-ম্প্রতি॒ষ্ঠা ॥ তদপ্যেষ শ্লো॑কো ভ॒বতি ॥ 29 ॥
বি॒জ্ঞানং॑-যঁ॒জ্ঞ-ন্ত॑নুতে । কর্মা॑ণি তনু॒তে-ঽপি॑ চ । বি॒জ্ঞান॑-ন্দে॒বা-স্সর্বে᳚ । ব্রহ্ম॒ জ্যেষ্ঠ॒-মুপা॑সতে । বি॒জ্ঞান॒-ম্ব্রহ্ম॒ চে-দ্বেদ॑ । তস্মা॒চ্চেন্ন প্র॒মাদ্য॑তি । শ॒রীরে॑ পাপ্ম॑নো হি॒ত্বা । সর্বান্-কামান্-থ্সমশ্নু॑ত ই॒তি ॥ তস্যৈষ এব শারী॑র আ॒ত্মা । যঃ॑ পূর্ব॒স্য ॥ তস্মাদ্বা এতস্মা-দ্বি॑জ্ঞান॒মযাত্ । অন্যো-ঽন্তর আত্মা॑-ঽঽনন্দ॒মযঃ । তেনৈ॑ষ পূ॒র্ণঃ ॥ স বা এষ পুরুষবি॑ধ এ॒ব । তস্য পুরু॑ষবি॒ধতাম্ ।
অন্বয॑-ম্পুরুষ॒বিধঃ । তস্য প্রিয॑-মেব॒ শিরঃ ।
মোদো দক্ষি॑ণঃ প॒ক্ষঃ ।
প্রমোদ উত্ত॑রঃ প॒ক্ষঃ । আন॑ন্দ আ॒ত্মা ।
ব্রহ্ম পুচ্ছ॑-ম্প্রতি॒ষ্ঠা ॥
তদপ্যেষ শ্লো॑কো ভ॒বতি ॥ 30 ॥
অস॑ন্নে॒ব স॑ ভবতি । অস॒-দ্ব্রহ্মেতি॒ বেদ॒ চেত্ ।
অস্তি ব্রহ্মেতি॑ চে-দ্বে॒দ । সন্তমেন-ন্ততো বি॑দুরি॒তি ॥
তস্যৈষ এব শারী॑র আ॒ত্মা । যঃ॑ পূর্ব॒স্য ॥ অথাতো॑-ঽনু প্র॒শ্নাঃ ॥ উ॒তা বি॒দ্বা ন॒মুং-লোঁ॒ক-ম্প্রেত্য॑ । কশ্চ॒ন গ॑চ্ছ॒তী(3) । আহো॑ বি॒দ্বান॒মুং-লোঁ॒ক-ম্প্রেত্য॑ । কশ্চি॒-থ্সম॑শ্নু॒তা(3) উ॒ ॥ সো॑-ঽকামযত ।
ব॒হুস্যা॒-ম্প্রজা॑যে॒যেতি॑ । স তপো॑-ঽতপ্যত । স তপ॑স্ত॒প্ত্বা । ই॒দগ্ং সর্ব॑-মসৃজত ॥ যদি॒দ-ঙ্কিঞ্চ॑ । তথ্সৃ॒ষ্ট্বা । তদে॒বানু॒ প্রাবি॑শত্ ॥ তদ॑নুপ্র॒বিশ্য॑ । সচ্চ॒ ত্যচ্চা॑ভবত্ । নি॒রুক্ত॒-ঞ্চা নি॑রুক্ত-ঞ্চ ।
নি॒লয॑ন॒-ঞ্চা নি॑লযন-ঞ্চ । বি॒জ্ঞান॒-ঞ্চা বি॑জ্ঞান-ঞ্চ । সত্য-ঞ্চানৃত-ঞ্চ স॑ত্য-ম॒ভবত্ ॥ যদি॑দ-ঙ্কি॒ঞ্চ ।
তথ্সত্য-মি॑ত্যা চ॒ক্ষতে ॥ তদপ্যেষ শ্লো॑কো ভ॒বতি ॥ 31 ॥
অস॒দ্বা ই॒দমগ্র॑ আসীত্ । ততো॒ বৈ সদ॑জাযত ।
তদাত্মানগ্গ্​ স্বয॑-মকু॒রুত । তস্মা-ত্ত-থ্সুকৃতমুচ্য॑ত ই॒তি ॥ যদ্বৈ॑ ত-থ্সু॒কৃতম্ । র॑সো বৈ॒ সঃ । রসগ্গ্​ হ্যেবাযং-লঁব্ধ্বা-ঽঽন॑ন্দী ভ॒বতি ॥
কো হ্যেবান্যা᳚-ত্কঃ প্রা॒ণ্যাত্ । যদেষ আকাশ আন॑ন্দো ন॒ স্যাত্ । এষ হ্যেবান॑ন্দযা॒তি ॥ য॒দা হ্যে॑বৈষ॒ এতস্মি-ন্নদৃশ্যে ঽনাত্ম্যে ঽনিরুক্তে ঽনিলযনে ঽভযং
প্রতি॑ষ্ঠাং-বিঁ॒ন্দতে । অথ সো-ঽভয-ঙ্গ॑তো ভ॒বতি ॥
য॒দা হ্যে॑বৈষ॒ এতস্মি-ন্নুদর-মন্ত॑র-ঙ্কু॒রুতে ।
অথ তস্য ভ॑য-ম্ভ॒বতি ॥ তত্ত্বেব ভযং-বিঁদুষো-ঽম॑ন্বান॒স্য ॥
তদপ্যেষ শ্লো॑কো ভ॒বতি ॥ 32 ॥
ভী॒ষা-ঽস্মা॒-দ্বাতঃ॑ পবতে । ভী॒ষোদে॑তি॒ সূর্যঃ॑ ।
ভীষা-ঽস্মা-দগ্নি॑-শ্চেন্দ্র॒শ্চ । মৃত্যু-র্ধাবতি পঞ্চ॑ম ই॒তি ॥ সৈষা-ঽঽনন্দস্য মীমাগ্ং॑সা ভ॒বতি ॥ যুবা স্যা-থ্সাধু যু॑বা-ঽদ্ধ্যা॒যকঃ । আশিষ্ঠো দৃঢিষ্ঠো॑ বলি॒ষ্ঠঃ । তস্যেয-ম্পৃথিবী সর্বা বিত্তস্য॑ পূর্ণা॒ স্যাত্ ।
স একো মানুষ॑ আন॒ন্দঃ ॥ তে যে শত-ম্মানুষা॑ আন॒ন্দাঃ । ॥ 33-ঽ ॥
স একো মনুষ্য-গন্ধর্বাণা॑-মান॒ন্দঃ । শ্রোত্রিযস্য চাকাম॑হত॒স্য ॥ তে যে শত-ম্মনুষ্য-গন্ধর্বাণা॑-মান॒ন্দাঃ । স একো দেব-গন্ধর্বাণা॑-মান॒ন্দঃ । শ্রোত্রিযস্য চাকাম॑হত॒স্য ॥
তে যে শত-ন্দেব-গন্ধর্বাণা॑-মান॒ন্দাঃ ।
স একঃ পিতৃণা-ঞ্চিরলোক-লোকানা॑-মান॒ন্দঃ ।
শ্রোত্রিযস্য চাকাম॑হত॒স্য ॥
তে যে শত-ম্পিতৃণা-ঞ্চিরলোক-লোকানা॑-মান॒ন্দাঃ ।
স এক আজানজানা-ন্দেবানা॑-মান॒ন্দঃ । ॥ 33.ব্ ॥
শ্রোত্রিযস্য চাকাম॑হত॒স্য ॥
তে যে শত-মাজান-জানা-ন্দেবানা॑ মান॒ন্দাঃ ।
স একঃ কর্ম-দেবানা-ন্দেবানা॑-মান॒ন্দঃ ।
যে কর্মণা দেবান॑পি য॒ন্তি । শ্রোত্রিযস্য চাকাম॑হত॒স্য ॥ তে যে শত-ঙ্কর্মদেবানা-ন্দেবানা॑-মান॒ন্দাঃ । স একো দেবানা॑-মান॒ন্দঃ । শ্রোত্রিযস্য চাকাম॑হত॒স্য ॥ তে যে শত-ন্দেবানা॑-মান॒ন্দাঃ । স এক ইন্দ্র॑স্যান॒ন্দঃ । ॥ 33.চ্ ॥
শ্রোত্রিযস্য চাকাম॑হত॒স্য ॥ তে যে শতমিন্দ্র॑-স্যা-ঽঽন॒ন্দাঃ । স একো বৃহস্পতে॑-রান॒ন্দঃ । শ্রোত্রিযস্য চাকাম॑হত॒স্য ॥
তে যে শত-ম্বৃহস্পতে॑ রান॒ন্দাঃ । স একঃ প্রজাপতে॑-রান॒ন্দঃ । শ্রোত্রিযস্য চাকাম॑হত॒স্য ॥ তে যে শত-ম্প্রজাপতে॑-রান॒ন্দাঃ । স একো ব্রহ্মণ॑ আন॒ন্দঃ । শ্রোত্রিযস্য চাকাম॑হত॒স্য ॥ 33.দ্ ॥
স যশ্চা॑য-ম্পু॒রুষে । যশ্চাসা॑-বাদি॒ত্যে । স একঃ॑ ॥
স য॑ এবং॒-বিঁত্ । অস্মাল্লো॑কা-ত্প্রে॒ত্য ।
এতমন্নময-মাত্মান-মুপ॑সঙ্ক্রা॒মতি ।
এত-ম্প্রাণময-মাত্মান-মুপ॑সঙ্ক্রা॒মতি ।
এত-ম্মনোময-মাত্মান-মুপ॑সঙ্ক্রা॒মতি ।
এতং-বিঁজ্ঞানময-মাত্মান-মুপ॑সঙ্ক্রা॒মতি ।
এতমানন্দময-মাত্মান-মুপ॑সঙ্ক্রা॒মতি ॥
তদপ্যেষ শ্লো॑কো ভ॒বতি ॥ 33ऎ ॥
যতো॒ বাচো॒ নিব॑র্তন্তে । অপ্রা᳚প্য॒ মন॑সা স॒হ । আনন্দ-ম্ব্রহ্ম॑ণো বি॒দ্বান্ । ন বিভেতি কুত॑শ্চনে॒তি ॥ এতগ্ং হ বা ব॑ ন ত॒পতি । কিমহগ্ং সাধু॑ নাক॒রবম্ । কিমহ-ম্পাপ-মকর॑ব-মি॒তি ॥
স য এবং-বিঁদ্বানেতে আত্মা॑নগ্গ্​ স্পৃ॒ণুতে ॥
উ॒ভে হ্যে॑বৈষ॒ এতে আত্মা॑নগ্গ্​ স্পৃ॒ণুতে ।
য এ॒বং-বেঁদ॑ ॥ ইত্যু॑প॒নিষ॑ত্ ॥ 34 ॥
স॒হ না॑ ববতু । স॒হ নৌ॑ ভুনক্তু । স॒হ বী॒র্য॑-ঙ্করবাবহৈ । তে॒জ॒স্বিনা॒ বধী॑তমস্তু॒ মা বি॑দ্বিষা॒বহৈ᳚ ॥ ওঁ শান্তি॒-শ্শান্তি॒-শ্শান্তিঃ॑ ॥
(ব্র॒হ্ম॒বিদিদমযমিদমেক॑বিগ্ংশতিঃ ।
অন্না॒ দন্ন॑রস॒মযা-ত্প্রাণো॒ ব্যানো-ঽপান আকা॑শঃ॒ পৃথিবী পুচ্ছ॒গ্ং॒ ষড্বিগ্ং॑শতিঃ ।
প্রা॒ণ-ম্প্রা॑ণ॒মযা-ন্ম॑নো॒ যজু॒র্॒ ঋ-খ্সামাদে॒শো-ঽথর্বাঙ্গিরসঃ পুচ্ছ॒-ন্দ্বাবিগ্ং॑শতিঃ ।
যতঃ॑ শ্র॒দ্ধর্তগ্ং সত্যম্ ঁযো॑গো॒ মহো॑-ঽষ্টাদ॑শ । বি॒জ্ঞান॒-ম্প্রিয॒-ম্মোদঃ প্রমোদ আন॑ন্দো॒ ব্রহ্ম পুচ্ছ॒-ন্দ্বাবিগ্ং॑শতিঃ ।
অস॑ন্নে॒বাথাষ্টাবি গ্ং॑শতিঃ । অস॒-থ্ষোড॑শ ।
ভী॒ষা-ঽস্মা॒-ন্মানুষো॒ মনুষ্যগন্ধর্বাণা॒-ন্দেবগন্ধর্বাণা॒-ম্পিতৃণাম্চিরলোকলোকানা॒ মাজানজানা-ঙ্কর্মদেবানাম্ ঁযে কর্মণা দেবানা॒মিন্দ্র॑স্য॒ বৃহস্পতেঃ॒ প্রজাপতে॒-র্ব্রহ্মণ॒-স্স যশ্ব॑ সঙ্ক্রা॒মত্যেক॑পঞ্চা॒শত্ ।
যতঃ॒ কুত॑শ্চ॒ নৈতমেকা॑দশ॒ নব॑) (অ. 14)
॥ ইতি ব্রহ্মানন্দবল্লী সমাপ্তা ॥
॥ হরিঃ॑ ওম্ ॥
॥ কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয আরণ্যকে অষ্টমঃ প্রপাঠক-স্সমাপ্তঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake aṣṭamaḥ prapāṭhakaḥ - brahmānandavallī
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
brahmānanda vallī
anuvākaṃ 13
sa॒ha nā̭ vavatu | sa॒ha naṷ bhunaktu | sa॒ha vī॒rya̭-ṅkaravāvahai | te॒ja॒svinā॒ vadhī̭tamastu॒ mā vi̭dviṣā॒vahai᳚ || oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ || 25 ||
(sa॒ha pañca̭) (a. 13)
anuvākaṃ 14
bra॒hma॒vidā᳚pnoti॒ para᳚m ||
tade॒ṣā-'bhyṷktā | sa॒tya-ñjñā॒na-ma̭na॒nta-mbrahma̭ |
yo veda॒ nihi̭ta॒-ṅguhā̭yā-mpara॒me vyo̭mann |
so᳚-'śnute॒ sarvā॒n kāmā᳚n-thsa॒ha | brahma̭ṇā vipa॒ściteti̭ ||
tasmā॒dvā e॒tasmā̭dā॒tmana̭ ākā॒śa-ssambhṷ̄taḥ | ā॒kā॒śā-dvā॒yuḥ | vā॒yora॒gniḥ | a॒gnerāpaḥ̭ | a॒dbhyaḥ pṛ̭thi॒vī | pṛ॒thi॒vyā oṣa̭dhayaḥ |
oṣa̭dhī॒bhyo-'nna᳚m | annā॒-tpurṷṣaḥ ||
sa vā eṣa puruṣo-'nna̭rasa॒mayaḥ || tasyeda̭meva॒ śiraḥ | aya-ndakṣi̭ṇaḥ pa॒kṣaḥ | ayamutta̭raḥ pa॒kṣaḥ | ayamātmā᳚ | ida-mpuccha̭-mprati॒ṣṭhā || tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 26 ||
annā॒dvai pra॒jāḥ pra॒jāya̭nte | yāḥ kāśca̭ pṛthi॒vīg​ śri॒tāḥ | atho॒ annḙnai॒va jī̭vanti | athai̭na॒dapi̭yantyanta॒taḥ | anna॒gṃ॒ hi bhū॒tānā॒-ñjyeṣṭha᳚m | tasmā᳚-thsarvauṣa॒dha mṷcyate |
sarvaṃ॒-vai~ te-'nna̭māpnuvanti | ye-'nna॒-mbrahmo॒pāsa̭te | anna॒gṃ॒ hi bhū॒tānā॒-ñjyeṣṭha᳚m | tasmā᳚-thsarvauṣa॒dha mṷcyate | annā᳚-dbhū॒tāni॒ jāya̭nte | jātā॒nyannḙna vardhante |
adyate-'tti ca̭ bhūtā॒ni | tasmādanna-ntaducya̭ta i॒ti ||
tasmādvā etasmā-danna̭rasa॒mayāt |
anyo-'ntara ātmā᳚ prāṇa॒ mayaḥ | tenai̭ṣa pū॒rṇaḥ ||
sa vā eṣa puruṣavi̭dha e॒va | tasya purṷṣa vi॒dhatām |
anvaya̭-mpuruṣa॒ vidhaḥ | tasya prāṇa̭ eva॒ śiraḥ ||
vyāno dakṣi̭ṇaḥ pa॒kṣaḥ | apāna utta̭raḥ pa॒kṣaḥ |
ākā̭śa ā॒tmā | pṛthivī puccha̭-mprati॒ṣṭhā ||
tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 27 ||
prā॒ṇa-nde॒vā anu॒prāṇa̭nti | ma॒nu॒ṣyāḥ᳚ pa॒śava̭śca॒ ye | prā॒ṇo hi bhū॒tānā॒māyuḥ̭ | tasmā᳚-thsarvāyu॒ṣa mṷcyate | sarva̭me॒va ta॒ āyṷryanti |
ye prā॒ṇa-mbrahmo॒pāsa̭te |
prāṇo hi bhūtā̭nāmā॒yuḥ | tasmā-thsarvāyuṣa-mucya̭ta i॒ti || tasyaiṣa eva śārī̭ra ā॒tmā | yaḥ̭ pūrva॒sya ||
tasmādvā etasmā᳚-tprāṇa॒mayāt | anyo-'ntara ātmā̭ mano॒mayaḥ | tenai̭ṣa pū॒rṇaḥ || sa vā eṣa puruṣavi̭dha e॒va | tasya purṷṣavi॒dhatām |
anvaya̭-mpuruṣa॒vidhaḥ | tasya yajṷreva॒ śiraḥ | ṛg dakṣi̭ṇaḥ pa॒kṣaḥ | sāmotta̭raḥ pa॒kṣaḥ | ādḙśa ā॒tmā | atharvāṅgirasaḥ puccha̭-mprati॒ṣṭhā ||
tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 28 ||
yato॒ vāco॒ niva̭rtante | aprā᳚pya॒ mana̭sā sa॒ha | ānanda-mbrahma̭ṇo vi॒dvān | na bibheti kadā̭cane॒ti || tasyaiṣa eva śārī̭ra ā॒tmā | yaḥ̭ pūrva॒sya ||
tasmādvā etasmā᳚-nmano॒mayāt | anyo-'ntara ātmā vi̭jñāna॒mayaḥ | tenai̭ṣa pū॒rṇaḥ || sa vā eṣa puruṣavi̭dha e॒va | tasya purṷṣa vi॒dhatām |
anvaya̭-mpuruṣa॒ vidhaḥ | tasya śra̭ddhaiva॒ śiraḥ | ṛta-ndakṣi̭ṇaḥ pa॒kṣaḥ | satyamutta̭raḥ pa॒kṣaḥ | yo̭ga ā॒tmā | mahaḥ puccha̭-mprati॒ṣṭhā || tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 29 ||
vi॒jñānaṃ̭-ya~॒jña-nta̭nute | karmā̭ṇi tanu॒te-'pi̭ ca | vi॒jñāna̭-nde॒vā-ssarve᳚ | brahma॒ jyeṣṭha॒-mupā̭sate | vi॒jñāna॒-mbrahma॒ ce-dveda̭ | tasmā॒ccenna pra॒mādya̭ti | śa॒rīrḙ pāpma̭no hi॒tvā | sarvān-kāmān-thsamaśnṷta i॒ti || tasyaiṣa eva śārī̭ra ā॒tmā | yaḥ̭ pūrva॒sya || tasmādvā etasmā-dvi̭jñāna॒mayāt | anyo-'ntara ātmā̭-''nanda॒mayaḥ | tenai̭ṣa pū॒rṇaḥ || sa vā eṣa puruṣavi̭dha e॒va | tasya purṷṣavi॒dhatām |
anvaya̭-mpuruṣa॒vidhaḥ | tasya priya̭-meva॒ śiraḥ |
modo dakṣi̭ṇaḥ pa॒kṣaḥ |
pramoda utta̭raḥ pa॒kṣaḥ | āna̭nda ā॒tmā |
brahma puccha̭-mprati॒ṣṭhā ||
tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 30 ||
asa̭nne॒va sa̭ bhavati | asa॒-dbrahmeti॒ veda॒ cet |
asti brahmeti̭ ce-dve॒da | santamena-ntato vi̭duri॒ti ||
tasyaiṣa eva śārī̭ra ā॒tmā | yaḥ̭ pūrva॒sya || athāto̭-'nu pra॒śnāḥ || u॒tā vi॒dvā na॒muṃ-lo~॒ka-mpretya̭ | kaśca॒na ga̭ccha॒tī(3) | āho̭ vi॒dvāna॒muṃ-lo~॒ka-mpretya̭ | kaści॒-thsama̭śnu॒tā(3) u॒ || so̭-'kāmayata |
ba॒husyā॒-mprajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | sa tapa̭sta॒ptvā | i॒dagṃ sarva̭-masṛjata || yadi॒da-ṅkiñca̭ | tathsṛ॒ṣṭvā | tade॒vānu॒ prāvi̭śat || tada̭nupra॒viśya̭ | sacca॒ tyaccā̭bhavat | ni॒rukta॒-ñcā ni̭rukta-ñca |
ni॒laya̭na॒-ñcā ni̭layana-ñca | vi॒jñāna॒-ñcā vi̭jñāna-ñca | satya-ñcānṛta-ñca sa̭tya-ma॒bhavat || yadi̭da-ṅki॒ñca |
tathsatya-mi̭tyā ca॒kṣate || tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 31 ||
asa॒dvā i॒damagra̭ āsīt | tato॒ vai sada̭jāyata |
tadātmānagg​ svaya̭-maku॒ruta | tasmā-tta-thsukṛtamucya̭ta i॒ti || yadvai̭ ta-thsu॒kṛtam | ra̭so vai॒ saḥ | rasagg​ hyevāyaṃ-la~bdhvā-''na̭ndī bha॒vati ||
ko hyevānyā᳚-tkaḥ prā॒ṇyāt | yadeṣa ākāśa āna̭ndo na॒ syāt | eṣa hyevāna̭ndayā॒ti || ya॒dā hyḙvaiṣa॒ etasmi-nnadṛśye 'nātmye 'nirukte 'nilayane 'bhayaṃ
prati̭ṣṭhāṃ-vi~॒ndate | atha so-'bhaya-ṅga̭to bha॒vati ||
ya॒dā hyḙvaiṣa॒ etasmi-nnudara-manta̭ra-ṅku॒rute |
atha tasya bha̭ya-mbha॒vati || tattveva bhayaṃ-vi~duṣo-'ma̭nvāna॒sya ||
tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 32 ||
bhī॒ṣā-'smā॒-dvātaḥ̭ pavate | bhī॒ṣodḙti॒ sūryaḥ̭ |
bhīṣā-'smā-dagni̭-ścendra॒śca | mṛtyu-rdhāvati pañca̭ma i॒ti || saiṣā-''nandasya mīmāgṃ̭sā bha॒vati || yuvā syā-thsādhu yṷvā-'ddhyā॒yakaḥ | āśiṣṭho dṛḍhiṣṭho̭ bali॒ṣṭhaḥ | tasyeya-mpṛthivī sarvā vittasya̭ pūrṇā॒ syāt |
sa eko mānuṣa̭ āna॒ndaḥ || te ye śata-mmānuṣā̭ āna॒ndāḥ | || 33-' ||
sa eko manuṣya-gandharvāṇā̭-māna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || te ye śata-mmanuṣya-gandharvāṇā̭-māna॒ndāḥ | sa eko deva-gandharvāṇā̭-māna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya ||
te ye śata-ndeva-gandharvāṇā̭-māna॒ndāḥ |
sa ekaḥ pitṛṇā-ñciraloka-lokānā̭-māna॒ndaḥ |
śrotriyasya cākāma̭hata॒sya ||
te ye śata-mpitṛṇā-ñciraloka-lokānā̭-māna॒ndāḥ |
sa eka ājānajānā-ndevānā̭-māna॒ndaḥ | || 33.b ||
śrotriyasya cākāma̭hata॒sya ||
te ye śata-mājāna-jānā-ndevānā̭ māna॒ndāḥ |
sa ekaḥ karma-devānā-ndevānā̭-māna॒ndaḥ |
ye karmaṇā devāna̭pi ya॒nti | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || te ye śata-ṅkarmadevānā-ndevānā̭-māna॒ndāḥ | sa eko devānā̭-māna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || te ye śata-ndevānā̭-māna॒ndāḥ | sa eka indra̭syāna॒ndaḥ | || 33.c ||
śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || te ye śatamindra̭-syā-''na॒ndāḥ | sa eko bṛhaspatḙ-rāna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya ||
te ye śata-mbṛhaspatḙ rāna॒ndāḥ | sa ekaḥ prajāpatḙ-rāna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || te ye śata-mprajāpatḙ-rāna॒ndāḥ | sa eko brahmaṇa̭ āna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || 33.d ||
sa yaścā̭ya-mpu॒ruṣe | yaścāsā̭-vādi॒tye | sa ekaḥ̭ ||
sa ya̭ evaṃ॒-vi~t | asmāllo̭kā-tpre॒tya |
etamannamaya-mātmāna-mupa̭saṅkrā॒mati |
eta-mprāṇamaya-mātmāna-mupa̭saṅkrā॒mati |
eta-mmanomaya-mātmāna-mupa̭saṅkrā॒mati |
etaṃ-vi~jñānamaya-mātmāna-mupa̭saṅkrā॒mati |
etamānandamaya-mātmāna-mupa̭saṅkrā॒mati ||
tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 33è ||
yato॒ vāco॒ niva̭rtante | aprā᳚pya॒ mana̭sā sa॒ha | ānanda-mbrahma̭ṇo vi॒dvān | na bibheti kuta̭ścane॒ti || etagṃ ha vā va̭ na ta॒pati | kimahagṃ sādhṷ nāka॒ravam | kimaha-mpāpa-makara̭va-mi॒ti ||
sa ya evaṃ-vi~dvānete ātmā̭nagg​ spṛ॒ṇute ||
u॒bhe hyḙvaiṣa॒ ete ātmā̭nagg​ spṛ॒ṇute |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || ityṷpa॒niṣa̭t || 34 ||
sa॒ha nā̭ vavatu | sa॒ha naṷ bhunaktu | sa॒ha vī॒rya̭-ṅkaravāvahai | te॒ja॒svinā॒ vadhī̭tamastu॒ mā vi̭dviṣā॒vahai᳚ || oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||
(bra॒hma॒vididamayamidameka̭vigṃśatiḥ |
annā॒ danna̭rasa॒mayā-tprāṇo॒ vyāno-'pāna ākā̭śaḥ॒ pṛthivī puccha॒gṃ॒ ṣaḍvigṃ̭śatiḥ |
prā॒ṇa-mprā̭ṇa॒mayā-nma̭no॒ yaju॒r॒ ṛ-khsāmāde॒śo-'tharvāṅgirasaḥ puccha॒-ndvāvigṃ̭śatiḥ |
yataḥ̭ śra॒ddhartagṃ satyam ~yo̭go॒ maho̭-'ṣṭāda̭śa | vi॒jñāna॒-mpriya॒-mmodaḥ pramoda āna̭ndo॒ brahma puccha॒-ndvāvigṃ̭śatiḥ |
asa̭nne॒vāthāṣṭāvi gṃ̭śatiḥ | asa॒-thṣoḍa̭śa |
bhī॒ṣā-'smā॒-nmānuṣo॒ manuṣyagandharvāṇā॒-ndevagandharvāṇā॒-mpitṛṇāmciralokalokānā॒ mājānajānā-ṅkarmadevānām ~ye karmaṇā devānā॒mindra̭sya॒ bṛhaspateḥ॒ prajāpate॒-rbrahmaṇa॒-ssa yaśva̭ saṅkrā॒matyeka̭pañcā॒śat |
yataḥ॒ kuta̭śca॒ naitamekā̭daśa॒ nava̭) (a. 14)
|| iti brahmānandavallī samāptā ||
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake aṣṭamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय आरण्यके अष्टमः प्रपाठकः - ब्रह्मानन्दवल्ली
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,
श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
ब्रह्मानन्द वल्ली
अनुवाकं 13
स॒ह ना॑ ववतु । स॒ह नौ॑ भुनक्तु । स॒ह वी॒र्य॑-ङ्करवावहै । ते॒ज॒स्विना॒ वधी॑तमस्तु॒ मा वि॑द्विषा॒वहै᳚ ॥ ॐ शान्ति॒-श्शान्ति॒-श्शान्तिः॑ ॥ 25 ॥
(स॒ह पञ्च॑) (अ. 13)
अनुवाकं 14
ब्र॒ह्म॒विदा᳚प्नोति॒ पर᳚म् ॥
तदे॒षा-ऽभ्यु॑क्ता । स॒त्य-ञ्ज्ञा॒न-म॑न॒न्त-म्ब्रह्म॑ ।
यो वेद॒ निहि॑त॒-ङ्गुहा॑या-म्पर॒मे व्यो॑मन्न् ।
सो᳚-ऽश्नुते॒ सर्वा॒न् कामा᳚न्-थ्स॒ह । ब्रह्म॑णा विप॒श्चितेति॑ ॥
तस्मा॒द्वा ए॒तस्मा॑दा॒त्मन॑ आका॒श-स्सम्भू॑तः । आ॒का॒शा-द्वा॒युः । वा॒योर॒ग्निः । अ॒ग्नेरापः॑ । अ॒द्भ्यः पृ॑थि॒वी । पृ॒थि॒व्या ओष॑धयः ।
ओष॑धी॒भ्यो-ऽन्न᳚म् । अन्ना॒-त्पुरु॑षः ॥
स वा एष पुरुषो-ऽन्न॑रस॒मयः ॥ तस्येद॑मेव॒ शिरः । अय-न्दक्षि॑णः प॒क्षः । अयमुत्त॑रः प॒क्षः । अयमात्मा᳚ । इद-म्पुच्छ॑-म्प्रति॒ष्ठा ॥ तदप्येष श्लो॑को भ॒वति ॥ 26 ॥
अन्ना॒द्वै प्र॒जाः प्र॒जाय॑न्ते । याः काश्च॑ पृथि॒वीग्​ श्रि॒ताः । अथो॒ अन्ने॑नै॒व जी॑वन्ति । अथै॑न॒दपि॑यन्त्यन्त॒तः । अन्न॒ग्ं॒ हि भू॒ताना॒-ञ्ज्येष्ठ᳚म् । तस्मा᳚-थ्सर्वौष॒ध मु॑च्यते ।
सर्वं॒-वैँ ते-ऽन्न॑माप्नुवन्ति । ये-ऽन्न॒-म्ब्रह्मो॒पास॑ते । अन्न॒ग्ं॒ हि भू॒ताना॒-ञ्ज्येष्ठ᳚म् । तस्मा᳚-थ्सर्वौष॒ध मु॑च्यते । अन्ना᳚-द्भू॒तानि॒ जाय॑न्ते । जाता॒न्यन्ने॑न वर्धन्ते ।
अद्यते-ऽत्ति च॑ भूता॒नि । तस्मादन्न-न्तदुच्य॑त इ॒ति ॥
तस्माद्वा एतस्मा-दन्न॑रस॒मयात् ।
अन्यो-ऽन्तर आत्मा᳚ प्राण॒ मयः । तेनै॑ष पू॒र्णः ॥
स वा एष पुरुषवि॑ध ए॒व । तस्य पुरु॑ष वि॒धताम् ।
अन्वय॑-म्पुरुष॒ विधः । तस्य प्राण॑ एव॒ शिरः ॥
व्यानो दक्षि॑णः प॒क्षः । अपान उत्त॑रः प॒क्षः ।
आका॑श आ॒त्मा । पृथिवी पुच्छ॑-म्प्रति॒ष्ठा ॥
तदप्येष श्लो॑को भ॒वति ॥ 27 ॥
प्रा॒ण-न्दे॒वा अनु॒प्राण॑न्ति । म॒नु॒ष्याः᳚ प॒शव॑श्च॒ ये । प्रा॒णो हि भू॒ताना॒मायुः॑ । तस्मा᳚-थ्सर्वायु॒ष मु॑च्यते । सर्व॑मे॒व त॒ आयु॑र्यन्ति ।
ये प्रा॒ण-म्ब्रह्मो॒पास॑ते ।
प्राणो हि भूता॑नामा॒युः । तस्मा-थ्सर्वायुष-मुच्य॑त इ॒ति ॥ तस्यैष एव शारी॑र आ॒त्मा । यः॑ पूर्व॒स्य ॥
तस्माद्वा एतस्मा᳚-त्प्राण॒मयात् । अन्यो-ऽन्तर आत्मा॑ मनो॒मयः । तेनै॑ष पू॒र्णः ॥ स वा एष पुरुषवि॑ध ए॒व । तस्य पुरु॑षवि॒धताम् ।
अन्वय॑-म्पुरुष॒विधः । तस्य यजु॑रेव॒ शिरः । ऋग् दक्षि॑णः प॒क्षः । सामोत्त॑रः प॒क्षः । आदे॑श आ॒त्मा । अथर्वाङ्गिरसः पुच्छ॑-म्प्रति॒ष्ठा ॥
तदप्येष श्लो॑को भ॒वति ॥ 28 ॥
यतो॒ वाचो॒ निव॑र्तन्ते । अप्रा᳚प्य॒ मन॑सा स॒ह । आनन्द-म्ब्रह्म॑णो वि॒द्वान् । न बिभेति कदा॑चने॒ति ॥ तस्यैष एव शारी॑र आ॒त्मा । यः॑ पूर्व॒स्य ॥
तस्माद्वा एतस्मा᳚-न्मनो॒मयात् । अन्यो-ऽन्तर आत्मा वि॑ज्ञान॒मयः । तेनै॑ष पू॒र्णः ॥ स वा एष पुरुषवि॑ध ए॒व । तस्य पुरु॑ष वि॒धताम् ।
अन्वय॑-म्पुरुष॒ विधः । तस्य श्र॑द्धैव॒ शिरः । ऋत-न्दक्षि॑णः प॒क्षः । सत्यमुत्त॑रः प॒क्षः । यो॑ग आ॒त्मा । महः पुच्छ॑-म्प्रति॒ष्ठा ॥ तदप्येष श्लो॑को भ॒वति ॥ 29 ॥
वि॒ज्ञानं॑-यँ॒ज्ञ-न्त॑नुते । कर्मा॑णि तनु॒ते-ऽपि॑ च । वि॒ज्ञान॑-न्दे॒वा-स्सर्वे᳚ । ब्रह्म॒ ज्येष्ठ॒-मुपा॑सते । वि॒ज्ञान॒-म्ब्रह्म॒ चे-द्वेद॑ । तस्मा॒च्चेन्न प्र॒माद्य॑ति । श॒रीरे॑ पाप्म॑नो हि॒त्वा । सर्वान्-कामान्-थ्समश्नु॑त इ॒ति ॥ तस्यैष एव शारी॑र आ॒त्मा । यः॑ पूर्व॒स्य ॥ तस्माद्वा एतस्मा-द्वि॑ज्ञान॒मयात् । अन्यो-ऽन्तर आत्मा॑-ऽऽनन्द॒मयः । तेनै॑ष पू॒र्णः ॥ स वा एष पुरुषवि॑ध ए॒व । तस्य पुरु॑षवि॒धताम् ।
अन्वय॑-म्पुरुष॒विधः । तस्य प्रिय॑-मेव॒ शिरः ।
मोदो दक्षि॑णः प॒क्षः ।
प्रमोद उत्त॑रः प॒क्षः । आन॑न्द आ॒त्मा ।
ब्रह्म पुच्छ॑-म्प्रति॒ष्ठा ॥
तदप्येष श्लो॑को भ॒वति ॥ 30 ॥
अस॑न्ने॒व स॑ भवति । अस॒-द्ब्रह्मेति॒ वेद॒ चेत् ।
अस्ति ब्रह्मेति॑ चे-द्वे॒द । सन्तमेन-न्ततो वि॑दुरि॒ति ॥
तस्यैष एव शारी॑र आ॒त्मा । यः॑ पूर्व॒स्य ॥ अथातो॑-ऽनु प्र॒श्नाः ॥ उ॒ता वि॒द्वा न॒मुं-लोँ॒क-म्प्रेत्य॑ । कश्च॒न ग॑च्छ॒ती(3) । आहो॑ वि॒द्वान॒मुं-लोँ॒क-म्प्रेत्य॑ । कश्चि॒-थ्सम॑श्नु॒ता(3) उ॒ ॥ सो॑-ऽकामयत ।
ब॒हुस्या॒-म्प्रजा॑ये॒येति॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । स तप॑स्त॒प्त्वा । इ॒दग्ं सर्व॑-मसृजत ॥ यदि॒द-ङ्किञ्च॑ । तथ्सृ॒ष्ट्वा । तदे॒वानु॒ प्रावि॑शत् ॥ तद॑नुप्र॒विश्य॑ । सच्च॒ त्यच्चा॑भवत् । नि॒रुक्त॒-ञ्चा नि॑रुक्त-ञ्च ।
नि॒लय॑न॒-ञ्चा नि॑लयन-ञ्च । वि॒ज्ञान॒-ञ्चा वि॑ज्ञान-ञ्च । सत्य-ञ्चानृत-ञ्च स॑त्य-म॒भवत् ॥ यदि॑द-ङ्कि॒ञ्च ।
तथ्सत्य-मि॑त्या च॒क्षते ॥ तदप्येष श्लो॑को भ॒वति ॥ 31 ॥
अस॒द्वा इ॒दमग्र॑ आसीत् । ततो॒ वै सद॑जायत ।
तदात्मानग्ग्​ स्वय॑-मकु॒रुत । तस्मा-त्त-थ्सुकृतमुच्य॑त इ॒ति ॥ यद्वै॑ त-थ्सु॒कृतम् । र॑सो वै॒ सः । रसग्ग्​ ह्येवायं-लँब्ध्वा-ऽऽन॑न्दी भ॒वति ॥
को ह्येवान्या᳚-त्कः प्रा॒ण्यात् । यदेष आकाश आन॑न्दो न॒ स्यात् । एष ह्येवान॑न्दया॒ति ॥ य॒दा ह्ये॑वैष॒ एतस्मि-न्नदृश्ये ऽनात्म्ये ऽनिरुक्ते ऽनिलयने ऽभयं
प्रति॑ष्ठां-विँ॒न्दते । अथ सो-ऽभय-ङ्ग॑तो भ॒वति ॥
य॒दा ह्ये॑वैष॒ एतस्मि-न्नुदर-मन्त॑र-ङ्कु॒रुते ।
अथ तस्य भ॑य-म्भ॒वति ॥ तत्त्वेव भयं-विँदुषो-ऽम॑न्वान॒स्य ॥
तदप्येष श्लो॑को भ॒वति ॥ 32 ॥
भी॒षा-ऽस्मा॒-द्वातः॑ पवते । भी॒षोदे॑ति॒ सूर्यः॑ ।
भीषा-ऽस्मा-दग्नि॑-श्चेन्द्र॒श्च । मृत्यु-र्धावति पञ्च॑म इ॒ति ॥ सैषा-ऽऽनन्दस्य मीमाग्ं॑सा भ॒वति ॥ युवा स्या-थ्साधु यु॑वा-ऽद्ध्या॒यकः । आशिष्ठो दृढिष्ठो॑ बलि॒ष्ठः । तस्येय-म्पृथिवी सर्वा वित्तस्य॑ पूर्णा॒ स्यात् ।
स एको मानुष॑ आन॒न्दः ॥ ते ये शत-म्मानुषा॑ आन॒न्दाः । ॥ 33-ऽ ॥
स एको मनुष्य-गन्धर्वाणा॑-मान॒न्दः । श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ॥ ते ये शत-म्मनुष्य-गन्धर्वाणा॑-मान॒न्दाः । स एको देव-गन्धर्वाणा॑-मान॒न्दः । श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ॥
ते ये शत-न्देव-गन्धर्वाणा॑-मान॒न्दाः ।
स एकः पितृणा-ञ्चिरलोक-लोकाना॑-मान॒न्दः ।
श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ॥
ते ये शत-म्पितृणा-ञ्चिरलोक-लोकाना॑-मान॒न्दाः ।
स एक आजानजाना-न्देवाना॑-मान॒न्दः । ॥ 33.ब् ॥
श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ॥
ते ये शत-माजान-जाना-न्देवाना॑ मान॒न्दाः ।
स एकः कर्म-देवाना-न्देवाना॑-मान॒न्दः ।
ये कर्मणा देवान॑पि य॒न्ति । श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ॥ ते ये शत-ङ्कर्मदेवाना-न्देवाना॑-मान॒न्दाः । स एको देवाना॑-मान॒न्दः । श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ॥ ते ये शत-न्देवाना॑-मान॒न्दाः । स एक इन्द्र॑स्यान॒न्दः । ॥ 33.च् ॥
श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ॥ ते ये शतमिन्द्र॑-स्या-ऽऽन॒न्दाः । स एको बृहस्पते॑-रान॒न्दः । श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ॥
ते ये शत-म्बृहस्पते॑ रान॒न्दाः । स एकः प्रजापते॑-रान॒न्दः । श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ॥ ते ये शत-म्प्रजापते॑-रान॒न्दाः । स एको ब्रह्मण॑ आन॒न्दः । श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ॥ 33.द् ॥
स यश्चा॑य-म्पु॒रुषे । यश्चासा॑-वादि॒त्ये । स एकः॑ ॥
स य॑ एवं॒-विँत् । अस्माल्लो॑का-त्प्रे॒त्य ।
एतमन्नमय-मात्मान-मुप॑सङ्क्रा॒मति ।
एत-म्प्राणमय-मात्मान-मुप॑सङ्क्रा॒मति ।
एत-म्मनोमय-मात्मान-मुप॑सङ्क्रा॒मति ।
एतं-विँज्ञानमय-मात्मान-मुप॑सङ्क्रा॒मति ।
एतमानन्दमय-मात्मान-मुप॑सङ्क्रा॒मति ॥
तदप्येष श्लो॑को भ॒वति ॥ 33ऎ ॥
यतो॒ वाचो॒ निव॑र्तन्ते । अप्रा᳚प्य॒ मन॑सा स॒ह । आनन्द-म्ब्रह्म॑णो वि॒द्वान् । न बिभेति कुत॑श्चने॒ति ॥ एतग्ं ह वा व॑ न त॒पति । किमहग्ं साधु॑ नाक॒रवम् । किमह-म्पाप-मकर॑व-मि॒ति ॥
स य एवं-विँद्वानेते आत्मा॑नग्ग्​ स्पृ॒णुते ॥
उ॒भे ह्ये॑वैष॒ एते आत्मा॑नग्ग्​ स्पृ॒णुते ।
य ए॒वं-वेँद॑ ॥ इत्यु॑प॒निष॑त् ॥ 34 ॥
स॒ह ना॑ ववतु । स॒ह नौ॑ भुनक्तु । स॒ह वी॒र्य॑-ङ्करवावहै । ते॒ज॒स्विना॒ वधी॑तमस्तु॒ मा वि॑द्विषा॒वहै᳚ ॥ ॐ शान्ति॒-श्शान्ति॒-श्शान्तिः॑ ॥
(ब्र॒ह्म॒विदिदमयमिदमेक॑विग्ंशतिः ।
अन्ना॒ दन्न॑रस॒मया-त्प्राणो॒ व्यानो-ऽपान आका॑शः॒ पृथिवी पुच्छ॒ग्ं॒ षड्विग्ं॑शतिः ।
प्रा॒ण-म्प्रा॑ण॒मया-न्म॑नो॒ यजु॒र्॒ ऋ-ख्सामादे॒शो-ऽथर्वाङ्गिरसः पुच्छ॒-न्द्वाविग्ं॑शतिः ।
यतः॑ श्र॒द्धर्तग्ं सत्यम् ँयो॑गो॒ महो॑-ऽष्टाद॑श । वि॒ज्ञान॒-म्प्रिय॒-म्मोदः प्रमोद आन॑न्दो॒ ब्रह्म पुच्छ॒-न्द्वाविग्ं॑शतिः ।
अस॑न्ने॒वाथाष्टावि ग्ं॑शतिः । अस॒-थ्षोड॑श ।
भी॒षा-ऽस्मा॒-न्मानुषो॒ मनुष्यगन्धर्वाणा॒-न्देवगन्धर्वाणा॒-म्पितृणाम्चिरलोकलोकाना॒ माजानजाना-ङ्कर्मदेवानाम् ँये कर्मणा देवाना॒मिन्द्र॑स्य॒ बृहस्पतेः॒ प्रजापते॒-र्ब्रह्मण॒-स्स यश्व॑ सङ्क्रा॒मत्येक॑पञ्चा॒शत् ।
यतः॒ कुत॑श्च॒ नैतमेका॑दश॒ नव॑) (अ. 14)
॥ इति ब्रह्मानन्दवल्ली समाप्ता ॥
॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय आरण्यके अष्टमः प्रपाठक-स्समाप्तः ॥
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake aṣṭamaḥ prapāṭhakaḥ - brahmānandavallī
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
brahmānanda vallī
anuvākaṃ 13
sa॒ha nā̭ vavatu | sa॒ha naṷ bhunaktu | sa॒ha vī॒rya̭-ṅkaravāvahai | te॒ja॒svinā॒ vadhī̭tamastu॒ mā vi̭dviṣā॒vahai᳚ || oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ || 25 ||
(sa॒ha pañca̭) (a. 13)
anuvākaṃ 14
bra॒hma॒vidā᳚pnoti॒ para᳚m ||
tade॒ṣā-'bhyṷktā | sa॒tya-ñjñā॒na-ma̭na॒nta-mbrahma̭ |
yo veda॒ nihi̭ta॒-ṅguhā̭yā-mpara॒me vyo̭mann |
so᳚-'śnute॒ sarvā॒n kāmā᳚n-thsa॒ha | brahma̭ṇā vipa॒ściteti̭ ||
tasmā॒dvā e॒tasmā̭dā॒tmana̭ ākā॒śa-ssambhṷ̄taḥ | ā॒kā॒śā-dvā॒yuḥ | vā॒yora॒gniḥ | a॒gnerāpaḥ̭ | a॒dbhyaḥ pṛ̭thi॒vī | pṛ॒thi॒vyā oṣa̭dhayaḥ |
oṣa̭dhī॒bhyo-'nna᳚m | annā॒-tpurṷṣaḥ ||
sa vā eṣa puruṣo-'nna̭rasa॒mayaḥ || tasyeda̭meva॒ śiraḥ | aya-ndakṣi̭ṇaḥ pa॒kṣaḥ | ayamutta̭raḥ pa॒kṣaḥ | ayamātmā᳚ | ida-mpuccha̭-mprati॒ṣṭhā || tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 26 ||
annā॒dvai pra॒jāḥ pra॒jāya̭nte | yāḥ kāśca̭ pṛthi॒vīg​ śri॒tāḥ | atho॒ annḙnai॒va jī̭vanti | athai̭na॒dapi̭yantyanta॒taḥ | anna॒gṃ॒ hi bhū॒tānā॒-ñjyeṣṭha᳚m | tasmā᳚-thsarvauṣa॒dha mṷcyate |
sarvaṃ॒-vai~ te-'nna̭māpnuvanti | ye-'nna॒-mbrahmo॒pāsa̭te | anna॒gṃ॒ hi bhū॒tānā॒-ñjyeṣṭha᳚m | tasmā᳚-thsarvauṣa॒dha mṷcyate | annā᳚-dbhū॒tāni॒ jāya̭nte | jātā॒nyannḙna vardhante |
adyate-'tti ca̭ bhūtā॒ni | tasmādanna-ntaducya̭ta i॒ti ||
tasmādvā etasmā-danna̭rasa॒mayāt |
anyo-'ntara ātmā᳚ prāṇa॒ mayaḥ | tenai̭ṣa pū॒rṇaḥ ||
sa vā eṣa puruṣavi̭dha e॒va | tasya purṷṣa vi॒dhatām |
anvaya̭-mpuruṣa॒ vidhaḥ | tasya prāṇa̭ eva॒ śiraḥ ||
vyāno dakṣi̭ṇaḥ pa॒kṣaḥ | apāna utta̭raḥ pa॒kṣaḥ |
ākā̭śa ā॒tmā | pṛthivī puccha̭-mprati॒ṣṭhā ||
tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 27 ||
prā॒ṇa-nde॒vā anu॒prāṇa̭nti | ma॒nu॒ṣyāḥ᳚ pa॒śava̭śca॒ ye | prā॒ṇo hi bhū॒tānā॒māyuḥ̭ | tasmā᳚-thsarvāyu॒ṣa mṷcyate | sarva̭me॒va ta॒ āyṷryanti |
ye prā॒ṇa-mbrahmo॒pāsa̭te |
prāṇo hi bhūtā̭nāmā॒yuḥ | tasmā-thsarvāyuṣa-mucya̭ta i॒ti || tasyaiṣa eva śārī̭ra ā॒tmā | yaḥ̭ pūrva॒sya ||
tasmādvā etasmā᳚-tprāṇa॒mayāt | anyo-'ntara ātmā̭ mano॒mayaḥ | tenai̭ṣa pū॒rṇaḥ || sa vā eṣa puruṣavi̭dha e॒va | tasya purṷṣavi॒dhatām |
anvaya̭-mpuruṣa॒vidhaḥ | tasya yajṷreva॒ śiraḥ | ṛg dakṣi̭ṇaḥ pa॒kṣaḥ | sāmotta̭raḥ pa॒kṣaḥ | ādḙśa ā॒tmā | atharvāṅgirasaḥ puccha̭-mprati॒ṣṭhā ||
tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 28 ||
yato॒ vāco॒ niva̭rtante | aprā᳚pya॒ mana̭sā sa॒ha | ānanda-mbrahma̭ṇo vi॒dvān | na bibheti kadā̭cane॒ti || tasyaiṣa eva śārī̭ra ā॒tmā | yaḥ̭ pūrva॒sya ||
tasmādvā etasmā᳚-nmano॒mayāt | anyo-'ntara ātmā vi̭jñāna॒mayaḥ | tenai̭ṣa pū॒rṇaḥ || sa vā eṣa puruṣavi̭dha e॒va | tasya purṷṣa vi॒dhatām |
anvaya̭-mpuruṣa॒ vidhaḥ | tasya śra̭ddhaiva॒ śiraḥ | ṛta-ndakṣi̭ṇaḥ pa॒kṣaḥ | satyamutta̭raḥ pa॒kṣaḥ | yo̭ga ā॒tmā | mahaḥ puccha̭-mprati॒ṣṭhā || tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 29 ||
vi॒jñānaṃ̭-ya~॒jña-nta̭nute | karmā̭ṇi tanu॒te-'pi̭ ca | vi॒jñāna̭-nde॒vā-ssarve᳚ | brahma॒ jyeṣṭha॒-mupā̭sate | vi॒jñāna॒-mbrahma॒ ce-dveda̭ | tasmā॒ccenna pra॒mādya̭ti | śa॒rīrḙ pāpma̭no hi॒tvā | sarvān-kāmān-thsamaśnṷta i॒ti || tasyaiṣa eva śārī̭ra ā॒tmā | yaḥ̭ pūrva॒sya || tasmādvā etasmā-dvi̭jñāna॒mayāt | anyo-'ntara ātmā̭-''nanda॒mayaḥ | tenai̭ṣa pū॒rṇaḥ || sa vā eṣa puruṣavi̭dha e॒va | tasya purṷṣavi॒dhatām |
anvaya̭-mpuruṣa॒vidhaḥ | tasya priya̭-meva॒ śiraḥ |
modo dakṣi̭ṇaḥ pa॒kṣaḥ |
pramoda utta̭raḥ pa॒kṣaḥ | āna̭nda ā॒tmā |
brahma puccha̭-mprati॒ṣṭhā ||
tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 30 ||
asa̭nne॒va sa̭ bhavati | asa॒-dbrahmeti॒ veda॒ cet |
asti brahmeti̭ ce-dve॒da | santamena-ntato vi̭duri॒ti ||
tasyaiṣa eva śārī̭ra ā॒tmā | yaḥ̭ pūrva॒sya || athāto̭-'nu pra॒śnāḥ || u॒tā vi॒dvā na॒muṃ-lo~॒ka-mpretya̭ | kaśca॒na ga̭ccha॒tī(3) | āho̭ vi॒dvāna॒muṃ-lo~॒ka-mpretya̭ | kaści॒-thsama̭śnu॒tā(3) u॒ || so̭-'kāmayata |
ba॒husyā॒-mprajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | sa tapa̭sta॒ptvā | i॒dagṃ sarva̭-masṛjata || yadi॒da-ṅkiñca̭ | tathsṛ॒ṣṭvā | tade॒vānu॒ prāvi̭śat || tada̭nupra॒viśya̭ | sacca॒ tyaccā̭bhavat | ni॒rukta॒-ñcā ni̭rukta-ñca |
ni॒laya̭na॒-ñcā ni̭layana-ñca | vi॒jñāna॒-ñcā vi̭jñāna-ñca | satya-ñcānṛta-ñca sa̭tya-ma॒bhavat || yadi̭da-ṅki॒ñca |
tathsatya-mi̭tyā ca॒kṣate || tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 31 ||
asa॒dvā i॒damagra̭ āsīt | tato॒ vai sada̭jāyata |
tadātmānagg​ svaya̭-maku॒ruta | tasmā-tta-thsukṛtamucya̭ta i॒ti || yadvai̭ ta-thsu॒kṛtam | ra̭so vai॒ saḥ | rasagg​ hyevāyaṃ-la~bdhvā-''na̭ndī bha॒vati ||
ko hyevānyā᳚-tkaḥ prā॒ṇyāt | yadeṣa ākāśa āna̭ndo na॒ syāt | eṣa hyevāna̭ndayā॒ti || ya॒dā hyḙvaiṣa॒ etasmi-nnadṛśye 'nātmye 'nirukte 'nilayane 'bhayaṃ
prati̭ṣṭhāṃ-vi~॒ndate | atha so-'bhaya-ṅga̭to bha॒vati ||
ya॒dā hyḙvaiṣa॒ etasmi-nnudara-manta̭ra-ṅku॒rute |
atha tasya bha̭ya-mbha॒vati || tattveva bhayaṃ-vi~duṣo-'ma̭nvāna॒sya ||
tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 32 ||
bhī॒ṣā-'smā॒-dvātaḥ̭ pavate | bhī॒ṣodḙti॒ sūryaḥ̭ |
bhīṣā-'smā-dagni̭-ścendra॒śca | mṛtyu-rdhāvati pañca̭ma i॒ti || saiṣā-''nandasya mīmāgṃ̭sā bha॒vati || yuvā syā-thsādhu yṷvā-'ddhyā॒yakaḥ | āśiṣṭho dṛḍhiṣṭho̭ bali॒ṣṭhaḥ | tasyeya-mpṛthivī sarvā vittasya̭ pūrṇā॒ syāt |
sa eko mānuṣa̭ āna॒ndaḥ || te ye śata-mmānuṣā̭ āna॒ndāḥ | || 33-' ||
sa eko manuṣya-gandharvāṇā̭-māna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || te ye śata-mmanuṣya-gandharvāṇā̭-māna॒ndāḥ | sa eko deva-gandharvāṇā̭-māna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya ||
te ye śata-ndeva-gandharvāṇā̭-māna॒ndāḥ |
sa ekaḥ pitṛṇā-ñciraloka-lokānā̭-māna॒ndaḥ |
śrotriyasya cākāma̭hata॒sya ||
te ye śata-mpitṛṇā-ñciraloka-lokānā̭-māna॒ndāḥ |
sa eka ājānajānā-ndevānā̭-māna॒ndaḥ | || 33.b ||
śrotriyasya cākāma̭hata॒sya ||
te ye śata-mājāna-jānā-ndevānā̭ māna॒ndāḥ |
sa ekaḥ karma-devānā-ndevānā̭-māna॒ndaḥ |
ye karmaṇā devāna̭pi ya॒nti | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || te ye śata-ṅkarmadevānā-ndevānā̭-māna॒ndāḥ | sa eko devānā̭-māna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || te ye śata-ndevānā̭-māna॒ndāḥ | sa eka indra̭syāna॒ndaḥ | || 33.c ||
śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || te ye śatamindra̭-syā-''na॒ndāḥ | sa eko bṛhaspatḙ-rāna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya ||
te ye śata-mbṛhaspatḙ rāna॒ndāḥ | sa ekaḥ prajāpatḙ-rāna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || te ye śata-mprajāpatḙ-rāna॒ndāḥ | sa eko brahmaṇa̭ āna॒ndaḥ | śrotriyasya cākāma̭hata॒sya || 33.d ||
sa yaścā̭ya-mpu॒ruṣe | yaścāsā̭-vādi॒tye | sa ekaḥ̭ ||
sa ya̭ evaṃ॒-vi~t | asmāllo̭kā-tpre॒tya |
etamannamaya-mātmāna-mupa̭saṅkrā॒mati |
eta-mprāṇamaya-mātmāna-mupa̭saṅkrā॒mati |
eta-mmanomaya-mātmāna-mupa̭saṅkrā॒mati |
etaṃ-vi~jñānamaya-mātmāna-mupa̭saṅkrā॒mati |
etamānandamaya-mātmāna-mupa̭saṅkrā॒mati ||
tadapyeṣa ślo̭ko bha॒vati || 33è ||
yato॒ vāco॒ niva̭rtante | aprā᳚pya॒ mana̭sā sa॒ha | ānanda-mbrahma̭ṇo vi॒dvān | na bibheti kuta̭ścane॒ti || etagṃ ha vā va̭ na ta॒pati | kimahagṃ sādhṷ nāka॒ravam | kimaha-mpāpa-makara̭va-mi॒ti ||
sa ya evaṃ-vi~dvānete ātmā̭nagg​ spṛ॒ṇute ||
u॒bhe hyḙvaiṣa॒ ete ātmā̭nagg​ spṛ॒ṇute |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || ityṷpa॒niṣa̭t || 34 ||
sa॒ha nā̭ vavatu | sa॒ha naṷ bhunaktu | sa॒ha vī॒rya̭-ṅkaravāvahai | te॒ja॒svinā॒ vadhī̭tamastu॒ mā vi̭dviṣā॒vahai᳚ || oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||
(bra॒hma॒vididamayamidameka̭vigṃśatiḥ |
annā॒ danna̭rasa॒mayā-tprāṇo॒ vyāno-'pāna ākā̭śaḥ॒ pṛthivī puccha॒gṃ॒ ṣaḍvigṃ̭śatiḥ |
prā॒ṇa-mprā̭ṇa॒mayā-nma̭no॒ yaju॒r॒ ṛ-khsāmāde॒śo-'tharvāṅgirasaḥ puccha॒-ndvāvigṃ̭śatiḥ |
yataḥ̭ śra॒ddhartagṃ satyam ~yo̭go॒ maho̭-'ṣṭāda̭śa | vi॒jñāna॒-mpriya॒-mmodaḥ pramoda āna̭ndo॒ brahma puccha॒-ndvāvigṃ̭śatiḥ |
asa̭nne॒vāthāṣṭāvi gṃ̭śatiḥ | asa॒-thṣoḍa̭śa |
bhī॒ṣā-'smā॒-nmānuṣo॒ manuṣyagandharvāṇā॒-ndevagandharvāṇā॒-mpitṛṇāmciralokalokānā॒ mājānajānā-ṅkarmadevānām ~ye karmaṇā devānā॒mindra̭sya॒ bṛhaspateḥ॒ prajāpate॒-rbrahmaṇa॒-ssa yaśva̭ saṅkrā॒matyeka̭pañcā॒śat |
yataḥ॒ kuta̭śca॒ naitamekā̭daśa॒ nava̭) (a. 14)
|| iti brahmānandavallī samāptā ||
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake aṣṭamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in