Summary — Telugu
AI-generated · not yet verified
The Telugu meaning of each verse is shown below the verse.
Summary — Bengali
AI-generated · not yet verified
The Bengali meaning of each verse is shown below the verse.
విదురహితవాక్యే షట్త్రింశోఽధ్యాయః ॥
ఆత్రేయస్య చ సంవాదం సాధ్యానాం చేతి నః శ్రుతమ్ ॥ 1॥
ātreyasya ca saṃvādaṃ sādhyānāṃ ceti naḥ śrutam || 1||
এখানেই পুরাতন ইতিহাসের দৃষ্টান্ত দেওয়া হয়—আত্রেয় ও সাধ্যদের সংবাদ, যা আমরা শুনেছি। AI
ఇక్కడనే పూర్వకాలపు ఈ ఇతిహాసాన్ని ఉదాహరిస్తారు. ఆత్రేయునికి, సాధ్యులకు జరిగిన సంవాదాన్ని మేము విన్నాము. AI
సాధ్యా దేవా మహాప్రాజ్ఞం పర్యపృచ్ఛన్త వై పురా ॥ 2॥
sādhyā devā mahāprājñaṃ paryapṛcchanta vai purā || 2||
প্রাচীনকালে সাধ্য দেবতারা হংসরূপে বিচরণকারী কঠোর ব্রতধারী সেই মহাপ্রাজ্ঞ মহর্ষিকে জিজ্ঞাসা করেছিলেন। AI
హంస రూపంలో సంచరిస్తున్న, కఠిన వ్రతాలు కలిగిన ఆ మహర్షిని, మహాప్రాజ్ఞుడైన ఆయనను, సాధ్య దేవతలు పూర్వకాలంలో ప్రశ్నించారు. AI
సాధ్యా దేవా వయ్మస్మో మహర్షే
దృష్ట్వా భవన్తం న శక్నుమోఽనుమాతుమ్ ।
శ్రుతేన ధీరో బుద్ధిమాంస్త్వం మతో నః
కావ్యాం వాచం వక్తుమర్హస్యుదారామ్ ॥ 3॥
sādhyā devā vaymasmo maharṣe
dṛṣṭvā bhavantaṃ na śaknumo'numātum |
śrutena dhīro buddhimāṃstvaṃ mato naḥ
kāvyāṃ vācaṃ vaktumarhasyudārām || 3||
সাধ্যরা বললেন—হে মহর্ষি, আমরা সাধ্য দেবতা; আপনাকে দেখে আমরা আপনার মাহাত্ম্য অনুমান করতে পারি না। শাস্ত্রজ্ঞানে আপনি ধীর ও বুদ্ধিমান বলে আমাদের মনে হয়; আপনি আমাদের প্রতি উদার ও কাব্যিক বাণী বলার যোগ্য। AI
సాధ్యులు ఇలా అన్నారు: ఓ మహర్షీ, మేము సాధ్య దేవతలము. నిన్ను చూసి మేము తెలుసుకోలేకపోతున్నాము. వినికిడి చేత నీవు ధీరుడవు, బుద్ధిమంతుడవు అని మేము భావిస్తున్నాము. కావ్యమైన, ఉదాత్తమైన మాటను పలకదగినవాడవు. AI
ధృతిః శమః సత్యధర్మానువృత్తిః ।
గ్రన్థిం వినీయ హృదయస్య సర్వం
ప్రియాప్రియే చాత్మవశం నయీత ॥ 4॥
dhṛtiḥ śamaḥ satyadharmānuvṛttiḥ |
granthiṃ vinīya hṛdayasya sarvaṃ
priyāpriye cātmavaśaṃ nayīta || 4||
হংস বললেন—হে অমরগণ, আমি এই কর্তব্য শুনেছি: ধৃতি, শম, সত্য ও ধর্মের অনুপালন; হৃদয়ের সমস্ত গ্রন্থি বিমুক্ত করে প্রিয় ও অপ্রিয়কে আত্মবশে আনয়ন করা। AI
హంస ఇలా అన్నాడు: ఓ అమరులారా, ఈ విషయం నేను విన్నాను. ధైర్యం, శాంతం, సత్యధర్మానుసరణం. హృదయంలోని గ్రంథిని విడదీసి, ప్రియాప్రియాలను ఆత్మవశం చేసుకోవాలి. AI
ఆక్రోష్టారం నిర్దహతి సుకృతం చాస్య విన్దతి ॥ 5॥
ākroṣṭāraṃ nirdahati sukṛtaṃ cāsya vindati || 5||
কেউ গালি দিলে গালির প্রত্যুত্তরে ক্রোধ প্রকাশ করা উচিত নয়; ক্রোধকে সহ্য করা উচিত। ক্রোধই গালিদাতাকে দগ্ধ করে এবং তার সৎকর্মও বিনষ্ট করে। AI
తిట్టబడినవాడు తిరిగి తిట్టకూడదు; కోపాన్ని సహించాలి. తిట్టేవాడిని ఆ కోపం దహిస్తుంది, అతని సుకృతాన్ని పొందుతుంది. AI
మిత్రద్రోహీ నోత నీచోపసేవీ ।
న చాతిమానీ న చ హీనవృత్తో
రూక్షాం వాచం రుశతీం వర్జయీత ॥ 6॥
mitradrohī nota nīcopasevī |
na cātimānī na ca hīnavṛtto
rūkṣāṃ vācaṃ ruśatīṃ varjayīta || 6||
কেউ গালিদাতা হবে না, অপরকে অবমাননা করবে না, মিত্রদ্রোহী হবে না, নীচের সেবা করবে না, অতিমানী হবে না, হীনবৃত্তি হবে না এবং রুক্ষ ও কটু বাক্য পরিত্যাগ করবে। AI
ఇతరులను తిట్టకూడదు, అవమానించకూడదు; మిత్రద్రోహి కాకూడదు, నీచులను సేవించకూడదు; అతిగా గర్వించకూడదు, హీనంగా ప్రవర్తించకూడదు; కఠినమైన, గాయపరిచే మాటలను విడిచిపెట్టాలి. AI
ఘోరా వాచో నిర్దహన్తీహ పుంసామ్ ।
తస్మాద్వాచం రుశతీం రూక్షరూపాం
ధర్మారామో నిత్యశో వర్జయీత ॥ 7॥
ghorā vāco nirdahantīha puṃsām |
tasmādvācaṃ ruśatīṃ rūkṣarūpāṃ
dharmārāmo nityaśo varjayīta || 7||
ঘোর বাক্য মানুষের মর্ম, অস্থি, হৃদয় ও প্রাণ দগ্ধ করে। তাই ধর্মপ্রিয় ব্যক্তি সর্বদা কটু ও রুক্ষ বাক্য পরিত্যাগ করবে। AI
మర్మాలను, ఎముకలను, హృదయాన్ని, ప్రాణాలను ఘోరమైన మాటలు ఇహలోకంలో మనుషులకు దహిస్తాయి. కాబట్టి ధర్మారాముడు ఎల్లప్పుడూ గాయపరిచే, కఠినమైన మాటలను విడిచిపెట్టాలి. AI
వాక్కణ్టకైర్వితుదన్తం మనుష్యాన్ ।
విద్యాదలక్ష్మీకతమం జనానాం
ముఖే నిబద్ధాం నిరృతిం వహన్తమ్ ॥ 8॥
vākkaṇṭakairvitudantaṃ manuṣyān |
vidyādalakṣmīkatamaṃ janānāṃ
mukhe nibaddhāṃ nirṛtiṃ vahantam || 8||
যে ব্যক্তি অরু ও তুর (তীক্ষ্ণ ও দ্রুত) পরুষ ও রুক্ষ বাক্যে বাক্যকণ্টক দ্বারা মানুষকে বিদ্ধ করে, তাকে জানবে মানুষের মধ্যে অলক্ষ্মীকতম এবং মুখে বদ্ধ নিঋতিকে বহনকারী। AI
క్రూరమైన, త్వరగా కోపగించే, కఠినమైన మాటలు కలవాడు, మాటలనే ముళ్లతో మనుషులను గాయపరిచేవాడు, మనుషులలో అత్యంత అలక్ష్మీవంతుడని, ముఖంలో కట్టబడిన నిరృతిని మోసేవాడని తెలుసుకోవాలి. AI
భృశం సుతీక్ష్ణైరనలార్క దీప్తైః ।
విరిచ్యమానోఽప్యతిరిచ్యమానో
విద్యాత్కవిః సుకృతం మే దధాతి ॥ 9॥
bhṛśaṃ sutīkṣṇairanalārka dīptaiḥ |
viricyamāno'pyatiricyamāno
vidyātkaviḥ sukṛtaṃ me dadhāti || 9||
যদি কেউ অত্যন্ত তীক্ষ্ণ, অগ্নি ও সূর্যের মতো দীপ্তিমান বাণ দ্বারা তাঁকে বিদ্ধ করে, তবুও সেই জ্ঞানী ব্যক্তি, আঘাতপ্রাপ্ত হয়েও এবং আরও বেশি আঘাত সহ্য করেও, জেনে রাখেন যে তিনি আমার কৃত সুকর্মই রক্ষা করছেন। AI
శత్రువు అతనిపై అగ్ని మరియు సూర్యుని వలె ప్రకాశించే అతి తీక్ష్ణమైన బాణాలతో గట్టిగా కొట్టినా, అతను నశించిపోతున్నప్పటికీ, అధికంగా మిగిలిపోతూ, నా సుకృతమే ఇది అని జ్ఞాని తెలుసుకోవాలి. AI
తపస్వినం యది వా స్తేనమేవ ।
వాసో యథా రఙ్గ వశం ప్రయాతి
తథా స తేషాం వశమభ్యుపైతి ॥ 10॥
tapasvinaṃ yadi vā stenameva |
vāso yathā raṅga vaśaṃ prayāti
tathā sa teṣāṃ vaśamabhyupaiti || 10||
মানুষ সৎ ব্যক্তির সেবা করুক বা অসৎ ব্যক্তির, তপস্বীর সেবা করুক বা চোরেরই সেবা করুক — যেমন বস্ত্র রঙের বশীভূত হয়, তেমনি সে সেই ব্যক্তিদের বশীভূত হয়ে যায়। AI
మంచివానిని సేవించినా, చెడ్డవానిని సేవించినా, తపస్విని సేవించినా, లేదా దొంగను సేవించినా, వస్త్రం రంగు వశం అయినట్లే, అతను వారి వశం అవుతాడు. AI
యో నాహతః ప్రతిహన్యాన్న ఘాతయేత్ ।
యో హన్తుకామస్య న పాపమిచ్ఛేత్
తస్మై దేవాః స్పృహయన్త్యాగతాయ ॥ 11॥
yo nāhataḥ pratihanyānna ghātayet |
yo hantukāmasya na pāpamicchet
tasmai devāḥ spṛhayantyāgatāya || 11||
যে ব্যক্তি বিবাদ করে না, অন্যকে বিবাদে প্ররোচিত করে না, যে আঘাতপ্রাপ্ত হয়েও প্রত্যাঘাত করে না এবং অন্যকে দিয়ে আঘাত করায় না, যে হন্তারকের জন্য পাপ কামনা করে না — সেই শান্ত ব্যক্তির প্রতি দেবতারা আসক্ত হন। AI
ఎవరు వాదం చేయడు, ఎవరిని వాదించనివ్వడు, ఎవరు కొట్టబడినా తిరిగి కొట్టడు, ఎవరిని కొట్టించడు, ఎవరు హింసించదలచినవానికి పాపాన్ని కోరడు, అట్టివాని వద్దకు వచ్చిన దేవతలు అతనిని కోరుకుంటారు. AI
సత్యం వదేద్వ్యాహృతం తద్ద్వితీయమ్ ।
ప్రియంవదేద్వ్యాహృతం తత్తృతీయం
ధర్మ్యం వదేద్వ్యాహృతం తచ్చతుర్థమ్ ॥ 12॥
satyaṃ vadedvyāhṛtaṃ taddvitīyam |
priyaṃvadedvyāhṛtaṃ tattṛtīyaṃ
dharmyaṃ vadedvyāhṛtaṃ taccaturtham || 12||
অকথিত (মৌন) বাক্যকে কথিত বাক্যের চেয়ে শ্রেয় বলা হয়; সত্য বলা হয় দ্বিতীয় (শ্রেষ্ঠ) বাক্য; প্রিয় কথা বলা হয় তৃতীয়; এবং ধর্মযুক্ত কথা বলা হয় চতুর্থ। AI
మాట్లాడకపోవడం మాట్లాడడం కంటే మేలు అని చెబుతారు. సత్యం మాట్లాడాలి, అది మాట్లాడడంలో రెండవది. ప్రియం మాట్లాడాలి, అది మాట్లాడడంలో మూడవది. ధర్మయుక్తం మాట్లాడాలి, అది మాట్లాడడంలో నాల్గవది. AI
యాదృగిచ్ఛేచ్చ భవితుం తాదృగ్భవతి పూరుషః ॥ 13॥
yādṛgicchecca bhavituṃ tādṛgbhavati pūruṣaḥ || 13||
মানুষ যাদের সঙ্গে আলাপ করে, যাদের সেবা করে এবং যেরূপ হতে ইচ্ছা করে, সে সেইরূপই হয়ে যায়। AI
ఎటువంటి వారితో సంభాషిస్తాడో, ఎటువంటి వారిని సేవిస్తాడో, ఎటువంటివాడు కావాలని కోరుకుంటాడో, పురుషుడు అటువంటివాడే అవుతాడు. AI
నివర్తనాద్ధి సర్వతో న వేత్తి దుఃఖమణ్వపి ॥ 14॥
nivartanāddhi sarvato na vetti duḥkhamaṇvapi || 14||
যে দিক থেকে সে নিবৃত্ত হয়, সেই দিক থেকেই সে মুক্ত হয়; কারণ সর্বদিক থেকে নিবৃত্ত হলে সে অণুমাত্রও দুঃখ জানে না। AI
ఎక్కడి నుండి ఎక్కడి నుండి వెనుదిరుగుతాడో, అక్కడి నుండి అక్కడి నుండి విముక్తుడవుతాడు. వెనుదిరగడం వల్లనే అన్నివైపుల నుండి కొంచెమైనా దుఃఖాన్ని తెలుసుకోడు. AI
న వైరక్కృచ్చాప్రతిఘాతకశ్ చ ।
నిన్దా ప్రశంసాసు సమస్వభావో
న శోచతే హృష్యతి నైవ చాయమ్ ॥ 15॥
na vairakkṛccāpratighātakaś ca |
nindā praśaṃsāsu samasvabhāvo
na śocate hṛṣyati naiva cāyam || 15||
সে পরাজিত হয় না, অন্যকে জয় করতে চায় না, শত্রুতাও করে না এবং প্রত্যাঘাতও করে না; নিন্দা ও প্রশংসায় সমভাবাপন্ন হয়ে সে শোক করে না, হর্ষও করে না। AI
ఓడిపోడు, ఇతరులను జయించాలని కోరుకోడు, శత్రుత్వం చేయడు, ప్రతిఘటించడు. నిందలో, ప్రశంసలో సమాన స్వభావం కలవాడు. అతను శోకించడు, సంతోషించడు కూడా. AI
సత్యవాదీ మృదుర్దాన్తో యః స ఉత్తమపూరుషః ॥ 16॥
satyavādī mṛdurdānto yaḥ sa uttamapūruṣaḥ || 16||
যে সবার প্রতি স্নেহভाव ইচ্ছা করে, অবিদ্যমান বিষয়ে মনোযোগ দেয় না, যে সত্যবাদী, মৃদু ও দান্ত — সেই-ই উত্তম পুরুষ। AI
అందరి యొక్క భావాన్ని కోరుకుంటాడు, అభావంలో మనసు పెట్టడు. సత్యవాది, మృదువు, దాంతుడు అయినవాడే ఉత్తమ పురుషుడు. AI
రాద్ధాపరాద్ధే జానాతి యః స మధ్యమపూరుషః ॥ 17॥
rāddhāparāddhe jānāti yaḥ sa madhyamapūruṣaḥ || 17||
যে ব্যক্তি অন্যায়ভাবে কাউকে সান্ত্বনা দেয় না, প্রতিশ্রুতি দিয়ে দান করে, এবং সফল ও ব্যর্থ উভয় অবস্থায় (কর্তব্য) জানে — সে মধ্যম পুরুষ। AI
ఎవరు వ్యర్థంగా పొగడడు, మాట ఇచ్చి దానం చేస్తాడో, మరియు సాధించిన మరియు తప్పిన విషయాలను తెలుసుకుంటాడో, అతడు మధ్యమ పురుషుడు. AI
నావర్తతే మన్యువశాత్కృతఘ్నః ।
న కస్య చిన్మిత్రమథో దురాత్మా
కలాశ్చైతా అధమస్యేహ పుంసః ॥ 18॥
nāvartate manyuvaśātkṛtaghnaḥ |
na kasya cinmitramatho durātmā
kalāścaitā adhamasyeha puṃsaḥ || 18||
যে (দুঃশাসনকারী) উপহন্তা, সে শাসক নয়; ক্রোধের বশে সে কৃতঘ্ন হয়ে ফিরে আসে না; সে কারও মিত্র নয়, সে দুরাত্মা — এগুলি এই জগতে অধম পুরুষের লক্ষণ। AI
దుశ్శాసనుడు హంతకుడు (ఉపహంత), శిక్షకుడు కాడు; కోపవశుడై కృతఘ్నుడు వెనుదిరగడు; దురాత్ముడు ఎవరికీ మిత్రుడు కాడు; ఇవి ఇహలోకంలో అధమ పురుషుని లక్షణాలు. AI
నిరాకరోతి మిత్రాణి యో వై సోఽధమ పూరుషః ॥ 19॥
nirākaroti mitrāṇi yo vai so'dhama pūruṣaḥ || 19||
যে ব্যক্তি নিজেকে সন্দেহ করে অন্যদের থেকেও কল্যাণে বিশ্বাস করে না, এবং যে মিত্রদের প্রত্যাখ্যান করে — সে-ই অধম পুরুষ। AI
ఆత్మశంక కలవాడు ఇతరుల నుండి కూడా శుభాన్ని నమ్మడు; ఎవరు మిత్రులను నిరాకరిస్తాడో అతడు అధమ పురుషుడు. AI
అధమాంస్తు న సేవేత య ఇచ్ఛేచ్ఛ్రేయ ఆత్మనః ॥ 20॥
adhamāṃstu na seveta ya icchecchreya ātmanaḥ || 20||
যে ব্যক্তি নিজের কল্যাণ চায়, সে সর্বদা উত্তমদের সেবা করবে, উপযুক্ত সময়ে মধ্যমদের সেবা করবে, কিন্তু অধমদের সেবা করবে না। AI
తనకు శ్రేయస్సు కావాలని కోరుకునేవాడు ఉత్తములనే సేవించాలి, సమయం వచ్చినప్పుడు మధ్యములను సేవించాలి; అధములను ఎట్టిపరిస్థితిలోనూ సేవించకూడదు. AI
నిత్యోత్థానాత్ప్రజ్ఞయా పౌరుషేణ ।
న త్వేవ సమ్యగ్లభతే ప్రశంసాం
న వృత్తమాప్నోతి మహాకులానామ్ ॥ 21॥
nityotthānātprajñayā pauruṣeṇa |
na tveva samyaglabhate praśaṃsāṃ
na vṛttamāpnoti mahākulānām || 21||
সে অসৎ উপায়ে ধন পায়, নিত্য পরিশ্রম, প্রজ্ঞা ও পৌরুষ দ্বারা; কিন্তু সে যথার্থ প্রশংসা লাভ করে না, এবং মহাকুলের আচরণ প্রাপ্ত হয় না। AI
అసత్య బలంతో ధనాన్ని పొందుతాడు, నిత్య ఉత్థానం, ప్రజ్ఞ, పౌరుషం ద్వారా కూడా పొందుతాడు; కానీ సరైన ప్రశంసను పొందడు, మహాకులాల నడవడికను పొందడు. AI
ధర్మార్థవృద్ధాశ్చ బహుశ్రుతాశ్ చ ।
పృచ్ఛామి త్వాం విదుర ప్రశ్నమేతం
భవన్తి వై కాని మహాకులాని ॥ 22॥
dharmārthavṛddhāśca bahuśrutāś ca |
pṛcchāmi tvāṃ vidura praśnametaṃ
bhavanti vai kāni mahākulāni || 22||
ধৃতরাষ্ট্র বললেন: দেবতারা মহাকুলের আকাঙ্ক্ষা করেন, যারা ধর্ম ও অর্থে বৃদ্ধ এবং বহুশ্রুত। হে বিদুর, আমি তোমাকে এই প্রশ্ন জিজ্ঞাসা করছি — কোনগুলি মহাকুল? AI
ధృతరాష్ట్రుడు అన్నాడు: దేవతలు, ధర్మార్థవృద్ధులు, బహుశ్రుతులు మహాకులాలను కోరుకుంటారు. విదురా, నేను నిన్ను ఈ ప్రశ్న అడుగుతున్నాను: మహాకులాలు ఏవి? AI
పుణ్యా వివాహాః సతతాన్న దానమ్ ।
యేష్వేవైతే సప్తగుణా భవన్తి
సమ్యగ్వృత్తాస్తాని మహాకులాని ॥ 23॥
puṇyā vivāhāḥ satatānna dānam |
yeṣvevaite saptaguṇā bhavanti
samyagvṛttāstāni mahākulāni || 23||
বিদুর বললেন: দম (সংযম), ব্রহ্মজ্ঞান, বিস্তার (বংশবৃদ্ধি), পুণ্য বিবাহ, সতত অন্নদান — যাদের মধ্যে এই সপ্ত গুণ বিদ্যমান এবং যারা সদাচারী, তারাই মহাকুল। AI
విదురుడు అన్నాడు: తమస్సు, దమము, బ్రహ్మవిత్త్వం, వితానాలు (యజ్ఞాలు), పుణ్య వివాహాలు, నిత్యాన్నదానం — ఈ ఏడు గుణాలు ఎవరిలో ఉంటాయో, వారు సమ్యగ్వృత్తులు, వారే మహాకులాలు. AI
వృత్తప్రసాదేన చరన్తి ధర్మమ్ ।
యే కీర్తిమిచ్ఛన్తి కులే విశిష్టాం
త్యక్తానృతాస్తాని మహాకులాని ॥ 24॥
vṛttaprasādena caranti dharmam |
ye kīrtimicchanti kule viśiṣṭāṃ
tyaktānṛtāstāni mahākulāni || 24||
যাদের আচরণে (কুল) ক্ষুব্ধ হয় না, যাদের জন্ম (কুল) ক্ষুব্ধ হয় না, যারা আচরণের প্রসাদে ধর্ম পালন করে, যারা কুলে বিশেষ কীর্তি কামনা করে এবং যারা মিথ্যা ত্যাগ করেছে — তারাই মহাকুল। AI
ఎవరి నడవడిక దెబ్బతినదో, ఎవరి కులం దెబ్బతినదో, నడవడి ప్రసాదంతో ధర్మాన్ని ఆచరిస్తారో, ఎవరు కులంలో విశిష్టమైన కీర్తిని కోరుకుంటారో, అసత్యాన్ని విడిచినవారో, వారే మహాకులాలు. AI
కులాన్యకులతాం యాన్తి ధర్మస్యాతిక్రమేణ చ ॥ 25॥
kulānyakulatāṃ yānti dharmasyātikrameṇa ca || 25||
যজ্ঞ না করার দ্বারা, বিবাহ না দেওয়ার দ্বারা, বেদের উচ্ছেদসাধনের দ্বারা এবং ধর্মের অতিক্রমের দ্বারা কুলগুলি কুলহীন হয়ে পড়ে। AI
యజ్ఞాలు చేయకపోవడం, వివాహాలు చేయకపోవడం, వేదాలను నశింపజేయడం, ధర్మాన్ని అతిక్రమించడం వల్ల కుటుంబాలు కులహీనత్వాన్ని పొందుతాయి. AI
కులాన్యకులతాం యాన్తి బ్రాహ్మణాతిక్రమేణ చ ॥ 26॥
kulānyakulatāṃ yānti brāhmaṇātikrameṇa ca || 26||
দেবতার দ্রব্য বিনষ্ট করার দ্বারা, ব্রহ্ম (বেদ) হরণ করার দ্বারা এবং ব্রাহ্মণদের অতিক্রম (অবমাননা) করার দ্বারা কুলহীন হয়ে পড়ে। AI
దేవతా సంపదను నాశనం చేయడం, బ్రహ్మ (వేదం)ను అపహరించడం, బ్రాహ్మణులను అతిక్రమించడం వల్ల కుటుంబాలు కులహీనత్వాన్ని పొందుతాయి. AI
కులాన్యకులతాం యాన్తి న్యాసాపహరణేన చ ॥ 27॥
kulānyakulatāṃ yānti nyāsāpaharaṇena ca || 27||
হে ভারত, ব্রাহ্মণদের পরিভব ও পরিবাদের দ্বারা এবং অর্পিত ধন (ন্যাস) অপহরণের দ্বারা কুলহীন হয়ে পড়ে। AI
ఓ భారతా, బ్రాహ్మణులను అవమానించడం, వారిని నిందించడం, ధర్మాన్ని అపహరించడం వల్ల కుటుంబాలు కులహీనత్వాన్ని పొందుతాయి. AI
కులసఙ్ఖ్యాం న గచ్ఛన్తి యాని హీనాని వృత్తతః ॥ 28॥
kulasaṅkhyāṃ na gacchanti yāni hīnāni vṛttataḥ || 28||
যে কুলগুলি গো, পুরুষ ও অশ্ব দ্বারা সমৃদ্ধ, কিন্তু আচরণে হীন, তারা কুলের গণনায় (শ্রেষ্ঠ কুলের সংখ্যায়) স্থান পায় না। AI
గోవులు, పురుషులు, గుర్రాలు మొదలైనవి కలిగి ఉన్నా, నడవడికలో హీనమైన కుటుంబాలు కుల సంఖ్యలో లెక్కించబడవు. AI
కులసఙ్ఖ్యాం తు గచ్ఛన్తి కర్షన్తి చ మయద్యశః ॥ 29॥
kulasaṅkhyāṃ tu gacchanti karṣanti ca mayadyaśaḥ || 29||
যে কুলগুলি আচরণে হীন নয়, যদিও অল্পধন, তারা কুলের গণনায় স্থান পায় এবং যশকে আকর্ষণ করে। AI
నడవడికలో హీనమైనవి కాని కుటుంబాలు, అల్పధనం కలిగినా, కుల సంఖ్యలో లెక్కించబడతాయి మరియు కీర్తిని ఆకర్షిస్తాయి. AI
రాజామాత్యో మా పరస్వాపహారీ ।
మిత్రద్రోహీ నైకృతికోఽనృతీ వా
పూర్వాశీ వా పితృదేవాతిథిభ్యః ॥ 30॥
rājāmātyo mā parasvāpahārī |
mitradrohī naikṛtiko'nṛtī vā
pūrvāśī vā pitṛdevātithibhyaḥ || 30||
আমাদের কুলে যেন কোনো বৈরিকারী না থাকে, রাজার অমাত্য যেন পরের ধন অপহরণকারী না হয়, মিত্রদ্রোহী, কপটী, মিথ্যাবাদী বা পিতৃ, দেব ও অতিথিদের আগে ভোজনকারী যেন না থাকে। AI
మా కుటుంబంలో శత్రుత్వం చేసేవాడు ఎవరూ ఉండకూడదు; రాజు లేదా అమాత్యుడు పరుల ధనాన్ని అపహరించేవాడు ఉండకూడదు; మిత్రద్రోహి, కపటి, అసత్యవాది, తండ్రి, దేవతలు, అతిథులకు ముందే తినేవాడు ఉండకూడదు. AI
న నః స సమితిం గచ్ఛేద్యశ్చ నో నిర్వపేత్కృషిమ్ ॥ 31॥
na naḥ sa samitiṃ gacchedyaśca no nirvapetkṛṣim || 31||
যে আমাদের ব্রাহ্মণকে হত্যা করে, যে আমাদের ব্রাহ্মণদের প্রতি দ্বেষ করে, এবং যে আমাদের জন্য কৃষিকর্মে বীজ বপন করে না — সে যেন আমাদের সভায় না আসে। AI
మా బ్రాహ్మణులను చంపేవాడు, మా బ్రాహ్మణులను ద్వేషించేవాడు, మా సభకు రాకూడదు; మా వ్యవసాయాన్ని నాశనం చేసేవాడు కూడా రాకూడదు. AI
సతామేతాని గేహేషు నోచ్ఛిద్యన్తే కదా చన ॥ 32॥
satāmetāni geheṣu nocchidyante kadā cana || 32||
তৃণ, ভূমি, জল এবং চতুর্থী অর্থাৎ মধুর সত্যবাক্য — সৎ লোকদের গৃহে এগুলি কখনও বিনষ্ট হয় না। AI
గడ్డి, భూమి, నీరు, నాలుగవది మధురమైన మాట — ఈ సద్గుణాలు సజ్జనుల ఇళ్లలో ఎప్పుడూ నశించవు. AI
ప్రవృత్తాని మహాప్రాజ్ఞ ధర్మిణాం పుణ్యకర్మణామ్ ॥ 33॥
pravṛttāni mahāprājña dharmiṇāṃ puṇyakarmaṇām || 33||
হে রাজন, মহাপ্রাজ্ঞ, ধর্মপরায়ণদের পুণ্যকর্মসমূহ পরম শ্রদ্ধার সঙ্গে উপনীত হয়ে সৎকার লাভ করে। AI
ఓ రాజా! మహాప్రాజ్ఞుడా! ధర్మాత్ములైన పుణ్యకర్ములు గొప్ప శ్రద్ధతో సమర్పించిన వస్తువులు సత్కారాన్ని పొందుతాయి. AI
శక్తో వోఢుం న తథాన్యే మహీజాః ।
ఏవం యుక్తా భారసహా భవన్తి
మహాకులీనా న తథాన్యే మనుష్యాః ॥ 34॥
śakto voḍhuṃ na tathānye mahījāḥ |
evaṃ yuktā bhārasahā bhavanti
mahākulīnā na tathānye manuṣyāḥ || 34||
হে নৃপতি, ক্ষুদ্র হলেও রথই ভার বহন করতে সমর্থ হয়, অন্য ভূজাত (গরু-ঘোড়া প্রভৃতি) তেমন নয়। সেইরূপ যোগ্যতাসম্পন্নরা ভারবাহক হয়, কিন্তু মহাকুলীন নয় এমন অন্য মানুষরা তেমন নয়। AI
ఓ నృపతీ! సూక్ష్మమైనది అయినా రథము భారాన్ని మోయగలదు; ఇతర భూజాతులు అలా మోయలేవు. అలాగే, యోగ్యత కలిగిన మహాకులీనులు భారాన్ని మోయగలరు; ఇతర మనుష్యులు అలా మోయలేరు. AI
యద్వా మిత్రం శఙ్కితేనోపచర్యమ్ ।
యస్మిన్మిత్రే పితరీవాశ్వసీత
తద్వై మిత్రం సఙ్గతానీతరాణి ॥ 35॥
yadvā mitraṃ śaṅkitenopacaryam |
yasminmitre pitarīvāśvasīta
tadvai mitraṃ saṅgatānītarāṇi || 35||
যে মিত্রের ক্রোধে ভয় পেতে হয়, অথবা যে মিত্রকে সন্দেহের সঙ্গে সেবা করতে হয়, সে মিত্র নয়। যে মিত্রে পিতার মতো নিশ্চিন্ত হওয়া যায়, সেই-ই প্রকৃত মিত্র; অন্যরা কেবল সংগতিমাত্র। AI
ఎవరి కోపానికి భయపడాల్సి ఉంటుందో అది మిత్రుడు కాదు; ఎవరిని సందేహంతో ఉపచరించాల్సి ఉంటుందో అది కూడా మిత్రుడు కాదు. ఎవరి మీద తండ్రి మీద ఉన్నట్లు నమ్మకం ఉంటుందో అదే నిజమైన మిత్రుడు; మిగిలినవి కేవలం సంబంధాలు మాత్రమే. AI
స ఏవ బన్ధుస్తన్మిత్రం సా గతిస్తత్పరాయణమ్ ॥ 36॥
sa eva bandhustanmitraṃ sā gatistatparāyaṇam || 36||
যদি সম্পর্কহীনও মিত্রভাবের সঙ্গে আচরণ করে, সে-ই বন্ধু, সে-ই মিত্র, সে-ই গতি এবং সে-ই পরম আশ্রয়। AI
ఒకవేళ రక్తసంబంధం లేకపోయినా మిత్రభావంతో మెలిగితే, అతడే బంధువు, అదే మిత్రుడు, అదే గతి, అదే పరమాశ్రయం. AI
పారిప్లవమతేర్నిత్యమధ్రువో మిత్ర సఙ్గ్రహః ॥ 37॥
pāriplavamaternityamadhruvo mitra saṅgrahaḥ || 37||
চঞ্চল চিত্তবিশিষ্ট এবং বৃদ্ধদের সেবা না করা, প্লবমান (অস্থির) মতি মানুষের মিত্রসংগ্রহ সর্বদা অস্থির হয়। AI
చంచలమైన మనస్సు కలవాడు, వృద్ధులను సేవించనివాడు, అస్థిరమైన బుద్ధి కలవాడు అయిన మనుష్యునికి మిత్రులను సంపాదించుకోవడం ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉండదు. AI
అర్థాః సమతివర్తన్తే హంసాః శుష్కం సరో యథా ॥ 38॥
arthāḥ samativartante haṃsāḥ śuṣkaṃ saro yathā || 38||
চঞ্চল চিত্ত, অজিতাত্মা এবং ইন্দ্রিয়ের বশবর্তী মানুষের নিকট থেকে অর্থসমূহ এমনভাবে চলে যায় যেমন শুকনো সরোবর থেকে হংসেরা চলে যায়। AI
చంచలమైన మనస్సు కలవాడు, ఆత్మజ్ఞానం లేనివాడు, ఇంద్రియాలకు లోబడినవాడు అయిన వ్యక్తిని సంపదలు విడిచిపెట్టి వెళ్ళిపోతాయి; ఎండిన సరస్సును హంసలు విడిచిపెట్టినట్లు. AI
శీలమేతదసాధూనామభ్రం పారిప్లవం యథా ॥ 39॥
śīlametadasādhūnāmabhraṃ pāriplavaṃ yathā || 39||
অসাধুরা অকারণেই ক্রুদ্ধ হয় এবং অকারণেই প্রসন্ন হয়; এটাই তাদের স্বভাব, যেমন মেঘের প্লবমান (অস্থির) আচরণ। AI
అసాధువులు అకస్మాత్తుగా కోపగిస్తారు, ఎటువంటి కారణం లేకుండానే సంతోషిస్తారు. ఇది వారి స్వభావం; అస్థిరమైన మేఘము వలె. AI
తాన్మృతానపి క్రవ్యాదాః కృతఘ్నాన్నోపభుఞ్జతే ॥ 40॥
tānmṛtānapi kravyādāḥ kṛtaghnānnopabhuñjate || 40||
যারা মিত্রদের সৎকারপ্রাপ্ত ও কৃতার্থ করে না, মৃত হলেও মাংসভোজীরা সেই কৃতঘ্নদের ভক্ষণ করে না। AI
సత్కారం పొందినా, ఉపకారం చేయబడినా మిత్రులకు కృతజ్ఞత చూపని వారిని, చనిపోయినా కూడా మాంసాహారులు (క్రవ్యాదులు) తినవు; అంటే కృతఘ్నులను ఎవరూ ఆదరించరు. AI
నానర్థయన్విజానాతి మిత్రాణాం సారఫల్గుతామ్ ॥ 41॥
nānarthayanvijānāti mitrāṇāṃ sāraphalgutām || 41||
ধন থাকুক বা না থাকুক, মিত্রদের কাছে যাচাই করা উচিত; যে যাচাই করে না, সে মিত্রদের সার ও ফাল্গুতার (প্রকৃত বন্ধু ও অকৃত্রিম বন্ধুর) পার্থক্য জানে না। AI
ధనము కలిగినప్పుడు, లేనప్పుడు మిత్రులను ఆశ్రయించవలెను. ఆశ్రయించనివాడు మిత్రులలో సారమును, ఫల్గుత్వమును (నిస్సారతను) తెలుసుకోలేడు. AI
సన్తాపాద్భ్రశ్యతే జ్ఞానం సన్తాపాద్వ్యాధిమృచ్ఛతి ॥ 42॥
santāpādbhraśyate jñānaṃ santāpādvyādhimṛcchati || 42||
সন্তাপে রূপ নষ্ট হয়, সন্তাপে বল নষ্ট হয়, সন্তাপে জ্ঞান নষ্ট হয়, সন্তাপে রোগ হয়। AI
సంతాపము వలన రూపము నశిస్తుంది; సంతాపము వలన బలము నశిస్తుంది; సంతాపము వలన జ్ఞానము నశిస్తుంది; సంతాపము వలన వ్యాధి కలుగుతుంది. AI
అమిత్రాశ్చ ప్రహృష్యన్తి మా స్మ శోకే మనః కృథాః ॥ 43॥
amitrāśca prahṛṣyanti mā sma śoke manaḥ kṛthāḥ || 43||
শোকে যা লাভ করা যায় না, তবুও শরীর জীর্ণ হয়; আর শত্রুরা আনন্দিত হয় — তাই মনে শোক করো না। AI
శోకము వలన పొందలేనిది పొందలేము; శరీరము కూడా తపింపజేయబడుతుంది; శత్రువులు సంతోషిస్తారు; కాబట్టి మనస్సును శోకములో పెట్టకుము. AI
పునర్నరో హీయతే వర్ధతే పునః ।
పునర్నరో యాచతి యాచ్యతే చ
పునర్నరః శోచతి శోచ్యతే పునః ॥ 44॥
punarnaro hīyate vardhate punaḥ |
punarnaro yācati yācyate ca
punarnaraḥ śocati śocyate punaḥ || 44||
মানুষ আবার মরে, আবার জন্মায়; মানুষ আবার হীন হয়, আবার বর্ধিত হয়; মানুষ আবার যাচনা করে, আবার তার কাছে যাচনা করা হয়; মানুষ আবার শোক করে, আবার তার জন্য শোক করা হয়। AI
మనిషి మళ్ళీ మరణిస్తాడు, మళ్ళీ జన్మిస్తాడు; మనిషి మళ్ళీ క్షీణిస్తాడు, మళ్ళీ వృద్ధి చెందుతాడు; మనిషి మళ్ళీ యాచిస్తాడు, మళ్ళీ యాచించబడతాడు; మనిషి మళ్ళీ శోకిస్తాడు, మళ్ళీ శోకింపజేయబడతాడు. AI
లాభాలాభౌ మరణం జీవితం చ ।
పర్యాయశః సర్వమిహ స్పృశన్తి
తస్మాద్ధీరో నైవ హృష్యేన్న శోచేత్ ॥ 45॥
lābhālābhau maraṇaṃ jīvitaṃ ca |
paryāyaśaḥ sarvamiha spṛśanti
tasmāddhīro naiva hṛṣyenna śocet || 45||
সুখ ও দুঃখ, জন্ম ও মৃত্যু (ভাব ও অভাব), লাভ ও অলাভ, মরণ ও জীবন — এই সবই এখানে পালাক্রমে সকলের প্রতি ঘটে; তাই ধীর ব্যক্তি কখনও হর্ষও করে না, শোকও করে না। AI
సుఖము మరియు దుఃఖము, ఉత్పత్తి మరియు వినాశము, లాభము మరియు నష్టము, మరణము మరియు జీవితము - ఇవి అన్నియు ఇక్కడ మనుషులను మార్చి మార్చి తాకుతాయి. కాబట్టి ధీరుడు ఎన్నడూ సంతోషించడు, శోకించడు. AI
తేషాం యద్యద్వర్తతే యత్ర యత్ర ।
తతస్తతః స్రవతే బుద్ధిరస్య
ఛిద్రోద కుమ్భాదివ నిత్యమమ్భః ॥ 46॥
teṣāṃ yadyadvartate yatra yatra |
tatastataḥ sravate buddhirasya
chidroda kumbhādiva nityamambhaḥ || 46||
এই ছয়টি ইন্দ্রিয় চঞ্চল; তাদের মধ্যে যেটি যেদিকে প্রবৃত্ত হয়, সেদিক থেকেই তার বুদ্ধি ক্ষরিত হয় — যেমন ছিদ্রযুক্ত কলস থেকে নিত্য জল ক্ষরিত হয়। AI
ఈ ఆరు ఇంద్రియములు చంచలమైనవి. అవి ఎక్కడెక్కడ ఉన్నా, ఏది ఏది అనుభవించినా, అతని బుద్ధి అక్కడి నుండి కారిపోతుంది - రంధ్రము కలిగిన కుండ నుండి నీరు నిత్యము కారినట్లు. AI
మన్దానాం మమ పుత్రాణాం యుద్ధేనాన్తం కరిష్యతి ॥ 47॥
mandānāṃ mama putrāṇāṃ yuddhenāntaṃ kariṣyati || 47||
ধৃতরাষ্ট্র বললেন: তনু, উচ্ছৈঃশ্রবা ও শিখী — এই রাজারা আমার দ্বারা মিথ্যা সমাদৃত হয়েছে; তারা আমার মূর্খ পুত্রদের যুদ্ধের দ্বারা অন্ত করবে। AI
ధృతరాష్ట్రుడు పలికెను: సన్నని నడుము కలిగిన శిఖి అనే రాజు నా చేత మిథ్యగా ఉపచరించబడ్డాడు. అతను నా మందబుద్ధులైన కుమారుల యుద్ధమునకు అంతము చేస్తాడు. AI
యత్తత్పదమనుద్విగ్నం తన్మే వద మహామతే ॥ 48॥
yattatpadamanudvignaṃ tanme vada mahāmate || 48||
এই সমস্তই নিত্য উদ্বিগ্ন, এই মনও নিত্য উদ্বিগ্ন; হে মহামতি, যে সেই পদ নিরুদ্বিগ্ন, তা আমাকে বলুন। AI
ఇది అంతయు నిత్యము ఉద్విగ్నముగా ఉంది; ఈ మనస్సు నిత్యము ఉద్విగ్నముగా ఉంది. ఏది ఉద్విగ్నము లేని పదమో, మహామతీ, దానిని నాకు చెప్పుము. AI
నాన్యత్ర లోభసన్త్యాగాచ్ఛాన్తిం పశ్యామ తేఽనఘ ॥ 49॥
nānyatra lobhasantyāgācchāntiṃ paśyāma te'nagha || 49||
বিদুর বললেন — হে নিষ্পাপ, বিদ্যা ও তপস্যা ব্যতীত, ইন্দ্রিয়-সংযম ব্যতীত এবং লোভ-ত্যাগ ব্যতীত আমরা শান্তি দেখি না। AI
విదురుడు పలికెను: ఓ నిర్దోషుడా, విద్య మరియు తపస్సు వల్ల తప్ప, ఇంద్రియ నిగ్రహం వల్ల తప్ప, లోభత్యాగం వల్ల తప్ప, మరెక్కడా శాంతిని మేము చూడము. AI
గురుశుశ్రూషయా జ్ఞానం శాన్తిం త్యాగేన విన్దతి ॥ 50॥
guruśuśrūṣayā jñānaṃ śāntiṃ tyāgena vindati || 50||
বুদ্ধির দ্বারা ভয় দূর করে, তপস্যার দ্বারা মহৎ ফল লাভ করে; গুরুর সেবার দ্বারা জ্ঞান এবং ত্যাগের দ্বারা শান্তি লাভ করে। AI
బుద్ధితో భయాన్ని పోగొట్టుకుంటాడు, తపస్సుతో గొప్పదాన్ని పొందుతాడు, గురుశుశ్రూషతో జ్ఞానాన్ని, త్యాగంతో శాంతిని పొందుతాడు. AI
రాగద్వేషవినిర్ముక్తా విచరన్తీహ మోక్షిణః ॥ 51॥
rāgadveṣavinirmuktā vicarantīha mokṣiṇaḥ || 51||
যাঁরা দান-পুণ্যের আশ্রয় নেন না, তাঁরা পুণ্য লাভ করেন; রাগ-দ্বেষ থেকে মুক্ত হয়ে মোক্ষকামীরা এখানে বিচরণ করেন। AI
దానపుణ్యాన్ని ఆశ్రయించనివారు, వేదపుణ్యాన్ని ఆశ్రయించనివారు, రాగద్వేషాల నుండి విముక్తులైన మోక్షపురుషులు ఈ లోకంలో సంచరిస్తారు. AI
తపసశ్చ సుతప్తస్య తస్యాన్తే సుఖమేధతే ॥ 52॥
tapasaśca sutaptasya tasyānte sukhamedhate || 52||
সুপঠিত বিদ্যা, সুসম্পাদিত যুদ্ধ, সুকৃত কর্ম এবং সুতপ্ত তপস্যার শেষে সুখ উৎপন্ন হয়। AI
బాగా చదివిన, బాగా యుద్ధం చేసిన, సుకృతకర్మ చేసిన, బాగా తపస్సు చేసిన తపస్సు యొక్క ఫలం చివరలో సుఖం వర్ధిల్లుతుంది. AI
న వై భిన్నా జాతు నిద్రాం లభన్తే ।
న స్త్రీషు రాజన్రతిమాప్నువన్తి
న మాగధైః స్తూయమానా న సూతైః ॥ 53॥
na vai bhinnā jātu nidrāṃ labhante |
na strīṣu rājanratimāpnuvanti
na māgadhaiḥ stūyamānā na sūtaiḥ || 53||
হে রাজন, যাঁরা উত্তমরূপে বিছানো শয্যায় শয়ন করেন, তাঁরা কখনও বিচ্ছিন্ন হয়ে নিদ্রা লাভ করেন না; তাঁরা নারীতে রতি লাভ করেন না, মাগধ ও সূতদের দ্বারা স্তুতও হন না। AI
ఓ రాజా, విభేదించినవారు మంచి పరుపులపై పడుకున్నా ఎప్పుడూ నిద్రను పొందలేరు; స్త్రీలలో రతిని పొందలేరు; మాగధులచేత, సూతులచేత స్తుతించబడినా పొందలేరు. AI
న వై సుఖం ప్రాప్నువన్తీహ భిన్నాః ।
న వై భిన్నా గౌరవం మానయన్తి
న వై భిన్నాః ప్రశమం రోచయన్తి ॥ 54॥
na vai sukhaṃ prāpnuvantīha bhinnāḥ |
na vai bhinnā gauravaṃ mānayanti
na vai bhinnāḥ praśamaṃ rocayanti || 54||
বিচ্ছিন্ন ব্যক্তিরা কখনও ধর্মাচরণ করেন না, এখানে সুখ লাভ করেন না; বিচ্ছিন্ন ব্যক্তিরা গৌরব মানেন না, শান্তি ভালোবাসেন না। AI
విభేదించినవారు ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని ఆచరించలేరు; విభేదించినవారు ఈ లోకంలో సుఖాన్ని పొందలేరు; విభేదించినవారు గౌరవాన్ని మన్నించలేరు; విభేదించినవారు శాంతిని ఇష్టపడలేరు. AI
యోగక్షేమం కల్పతే నోత తేషామ్ ।
భిన్నానాం వై మనుజేన్ద్ర పరాయణం
న విద్యతే కిం చిదన్యద్వినాశాత్ ॥ 55॥
yogakṣemaṃ kalpate nota teṣām |
bhinnānāṃ vai manujendra parāyaṇaṃ
na vidyate kiṃ cidanyadvināśāt || 55||
হে মনুষ্যেন্দ্র, বিচ্ছিন্ন ব্যক্তিদের হিতকর উপদেশ রুচিকর হয় না, তাদের যোগক্ষেম সিদ্ধ হয় না; বিচ্ছিন্নদের বিনাশ ছাড়া আর কোনো আশ্রয় নেই। AI
ఓ మనుజేంద్రా, విభేదించినవారికి చెప్పిన హితవు రుచించదు; వారికి యోగక్షేమం కలుగదు; విభేదించినవారికి వినాశం తప్ప మరే ఇతర ఆశ్రయం లేదు. AI
సమ్భావ్యం స్త్రీషు చాపల్యం సమ్భావ్యం జ్ఞాతితో భయమ్ ॥ 56॥
sambhāvyaṃ strīṣu cāpalyaṃ sambhāvyaṃ jñātito bhayam || 56||
গোতে সম্পদ প্রত্যাশিত, ব্রাহ্মণে তপস্যা প্রত্যাশিত, নারীতে চঞ্চলতা প্রত্যাশিত এবং জ্ঞাতি থেকে ভয় প্রত্যাশিত। AI
గోవులలో సంపద సంభావ్యం, బ్రాహ్మణుడిలో తపస్సు సంభావ్యం, స్త్రీలలో చాపల్యం సంభావ్యం, బంధువుల నుండి భయం సంభావ్యం. AI
బహూన్బహుత్వాదాయాసాన్సహన్తీత్యుపమా సతామ్ ॥ 57॥
bahūnbahutvādāyāsānsahantītyupamā satām || 57||
সূত্রের মতো (তন্তু) সর্বদা টানলে সূত্রগুলি বহু ও সমান হয়; বহু হওয়ার কারণে তারা বহু কষ্ট সহ্য করে—এটি সজ্জনদের উপমা। AI
దారాలు ఎంత పొడవుగా ఉన్నా, అనేక దారాలు కలిసి ఉంటే సమానంగా ఉంటాయి. అనేకమైనవి ఎక్కువ కావడం వల్ల అనేక కష్టాలను సహిస్తాయి — ఇది సజ్జనులకు ఉపమానం. AI
ధృతరాష్ట్రోల్ముకానీవ జ్ఞాతయో భరతర్షభ ॥ 58॥
dhṛtarāṣṭrolmukānīva jñātayo bharatarṣabha || 58||
হে ভরতশ্রেষ্ঠ! ধৃতরাষ্ট্রের জ্ঞাতিরা অগ্নিকুণ্ডের মতো—বিচ্ছিন্ন হলে ধোঁয়া দেয়, একত্র হলে জ্বলে ওঠে। AI
ఓ భరతర్షభా! వేరుగా ఉన్నవి పొగను వెదజల్లుతాయి, కలిసి ఉన్నవి ప్రకాశిస్తాయి. ధృతరాష్ట్రుని కట్టెల వలె బంధువులు ఉంటారు. AI
వృన్తాదివ ఫలం పక్వం ధృతరాష్ట్ర పతన్తి తే ॥ 59॥
vṛntādiva phalaṃ pakvaṃ dhṛtarāṣṭra patanti te || 59||
হে ধৃতরাষ্ট্র! ব্রাহ্মণদের মধ্যে, নারীদের মধ্যে, জ্ঞাতিদের মধ্যে এবং গোদের মধ্যে যারা শূর (দুঃসাহসী), তারা ডাল থেকে পাকা ফল যেমন পড়ে যায়, তেমনি পতিত হয়। AI
ఓ ధృతరాష్ట్రా! బ్రాహ్మణులలో, స్త్రీలలో, బంధువులలో, గోవులలో శూరులుగా ఉన్నవారు కూడా కొమ్మ నుండి పండిన పండు వలె రాలిపోతారు. AI
ప్రసహ్య ఏవ వాతేన శాఖా స్కన్ధం విమర్దితుమ్ ॥ 60॥
prasahya eva vātena śākhā skandhaṃ vimarditum || 60||
একক জন্মানো বৃক্ষ যদিও মহান, বলবান ও সুপ্রতিষ্ঠিত হয়, তবুও প্রবল বাতাসে তার শাখা ও স্কন্ধ বিমর্দিত হয়। AI
ఒంటరిగా పుట్టిన చెట్టు పెద్దదిగా, బలంగా, బాగా నాటుకున్నదిగా ఉన్నా, గాలి దాని కొమ్మలను, మొదలును బలవంతంగా నలిపివేస్తుంది. AI
తే హి శీఘ్రతమాన్వాతాన్సహన్తేఽన్యోన్యసంశ్రయాత్ ॥ 61॥
te hi śīghratamānvātānsahante'nyonyasaṃśrayāt || 61||
কিন্তু যে বৃক্ষগুলি দলবদ্ধভাবে সুপ্রতিষ্ঠিত, তারা পরস্পরের আশ্রয়ে অত্যন্ত দ্রুতগামী বাতাসও সহ্য করে। AI
కానీ సమూహంగా కలిసి బాగా నాటుకున్న చెట్లు ఒకదానిని ఒకటి ఆశ్రయించుకోవడం వల్ల అతివేగమైన గాలులను కూడా సహిస్తాయి. AI
శక్యం ద్విషన్తో మన్యన్తే వాయుర్ద్రుమమివౌకజమ్ ॥ 62॥
śakyaṃ dviṣanto manyante vāyurdrumamivaukajam || 62||
এমনকি গুণসম্পন্ন একক মানুষকেও শত্রুরা সহজে পরাভূত করার যোগ্য মনে করে, যেমন বাতাস একক বৃক্ষকে (পরাভূত করে)। AI
అలాగే గుణాలతో కూడిన ఒంటరి మనిషిని కూడా శత్రువులు గాలి ఒంటరి చెట్టును నలిపినట్లు నలిపివేయగలమని భావిస్తారు. AI
జ్ఞాతయః సమ్ప్రవర్ధన్తే సరసీవోత్పలాన్యుత ॥ 63॥
jñātayaḥ sampravardhante sarasīvotpalānyuta || 63||
পরস্পরের সমর্থন ও পরস্পরের আশ্রয়ে জ্ঞাতিরা বৃদ্ধি পায়, যেমন সরোবরে পদ্মফুল বৃদ্ধি পায়। AI
ఒకరిని ఒకరు ఆధారం చేసుకోవడం వల్ల, ఒకరిని ఒకరు ఆశ్రయించుకోవడం వల్ల బంధువులు సరస్సులోని తామరల వలె వర్ధిల్లుతారు. AI
యేషాం చాన్నాని భుఞ్జీత యే చ స్యుః శరణాగతాః ॥ 64॥
yeṣāṃ cānnāni bhuñjīta ye ca syuḥ śaraṇāgatāḥ || 64||
ব্রাহ্মণ, গো, নারী, শিশু এবং জ্ঞাতিরা অবধ্য (হত্যা করা উচিত নয়); আর যাদের অন্ন ভোজন করা হয় এবং যারা শরণাগত, তারাও অবধ্য। AI
బ్రాహ్మణులు, గోవులు, స్త్రీలు, పిల్లలు, బంధువులు — వీరు చంపతగినవారు కారు. ఎవరి అన్నం తిన్నారో, ఎవరు శరణు పొందినవారో వారిని కూడా చంపకూడదు. AI
అనాతురత్వాద్భద్రం తే మృతకల్పా హి రోగిణః ॥ 65॥
anāturatvādbhadraṃ te mṛtakalpā hi rogiṇaḥ || 65||
ধনবানদেরও মনুষ্যত্বের বাইরে অন্য কোনো গুণ থাকে না; হে ভদ্র, রোগহীনতাই মানুষের প্রকৃত সুখ — কারণ রোগীরা মৃতকল্পের মতো। AI
ధనవంతులకు కూడా మనుష్యులలో ఆరోగ్యము కంటే వేరైన గుణము ఏదీ లేదు. నీకు శుభము కలుగుగాక; రోగులు మృతులతో సమానులు. AI
పాపానుబన్ధం పరుషం తీక్ష్ణముగ్రమ్ ।
సతాం పేయం యన్న పిబన్త్యసన్తో
మన్యుం మహారాజ పిబ ప్రశామ్య ॥ 66॥
pāpānubandhaṃ paruṣaṃ tīkṣṇamugram |
satāṃ peyaṃ yanna pibantyasanto
manyuṃ mahārāja piba praśāmya || 66||
হে মহারাজ, রোগ থেকে জাত কটু ও মাথাব্যথার যন্ত্রণা, পাপের সঙ্গে যুক্ত পরুষ ও তীক্ষ্ণ উগ্র ক্রোধ — যাকে সজ্জনরা পান করেন না, সেই ক্রোধরূপ বিষ তুমি পান করো এবং শান্ত হও। AI
రోగము వలన కలుగని కటువైన, తలనొప్పి కలిగించే, పాపమును అనుసరించే, కఠినమైన, తీక్ష్ణమైన, ఉగ్రమైన కోపమును సజ్జనులు పానము చేయుటకు యోగ్యమని భావింతురు; అసజ్జనులు దానిని పానము చేయరు. మహారాజా, నీవు ఆ కోపమును త్రాగి శాంతించుము. AI
న వై లభన్తే విషయేషు తత్త్వమ్ ।
దుఃఖోపేతా రోగిణో నిత్యమేవ
న బుధ్యన్తే ధనభోగాన్న సౌఖ్యమ్ ॥ 67॥
na vai labhante viṣayeṣu tattvam |
duḥkhopetā rogiṇo nityameva
na budhyante dhanabhogānna saukhyam || 67||
রোগে আক্রান্ত ব্যক্তি ফল ভোগে আসক্ত হন না এবং বিষয়সমূহের তত্ত্বও জানতে পারেন না; দুঃখে পূর্ণ রোগীরা ধনভোগে সুখ আছে বলে কখনো বুঝতে পারেন না। AI
రోగముచే పీడితులైనవారు ఫలములను ఆదరింపరు; విషయములలో సత్యమును పొందలేరు. దుఃఖముతో కూడిన రోగులు నిత్యము ధనభోగములలో సుఖము లేదని తెలుసుకోలేరు. AI
ద్యూతే జితాం ద్రౌపదీం ప్రేక్ష్య రాజన్ ।
దుర్యోధనం వారయేత్యక్షవత్యాం
కితవత్వం పణ్డితా వర్జయన్తి ॥ 68॥
dyūte jitāṃ draupadīṃ prekṣya rājan |
duryodhanaṃ vārayetyakṣavatyāṃ
kitavatvaṃ paṇḍitā varjayanti || 68||
হে রাজন, পূর্বে আমি তোমাকে বলেছিলাম — পাশার খেলায় জিত হওয়া দ্রৌপদীকে দেখে তুমি আমার কথা মানো নি; পাশার খেলায় দুর্যোধনকে নিবারণ করো, কারণ পণ্ডিতেরা জুয়াড়ির স্বভাব বর্জন করেন। AI
రాజా, పూర్వము నేను చెప్పిన మాటను నీవు ఆచరించలేదు. ద్యూతములో ఓడిపోయిన ద్రౌపదిని చూచి, దుర్యోధనుని పాచికల యందు ఆపుమని చెప్పినను, పండితులు జూదరితనమును విడిచిపెట్టుదురు. AI
మిశ్రో ధర్మస్తరసా సేవితవ్యః ।
ప్రధ్వంసినీ క్రూరసమాహితా శ్రీర్
మృదుప్రౌఢా గచ్ఛతి పుత్రపౌత్రాన్ ॥ 69॥
miśro dharmastarasā sevitavyaḥ |
pradhvaṃsinī krūrasamāhitā śrīr
mṛduprauḍhā gacchati putrapautrān || 69||
যে বল কোমলতার সঙ্গে বিরোধ করে না, তা বল নয়; ধর্মকে মিশ্রভাবে, ত্বরার সঙ্গে সেবন করা উচিত। কঠোর ও নিষ্ঠুরভাবে রক্ষিত সম্পদ বিনাশশীল, কিন্তু কোমল ও দৃঢ়ভাবে রক্ষিত সম্পদ পুত্র-পৌত্র পর্যন্ত চলে। AI
మృదువుతో విరుద్ధమైనది బలము కాదు; ధర్మము మృదుత్వముతో కలిపి బలముతో సేవింపబడవలెను. క్రూరముతో కూడిన సంపద నాశనము చేయునది; మృదువుగాను ప్రౌఢముగాను ఉన్న సంపద పుత్రపౌత్రులకు చేరును. AI
పాణ్డోః సుతాస్తవ పుత్రాంశ్చ పాన్తు ।
ఏకారిమిత్రాః కురవో హ్యేకమన్త్రా
జీవన్తు రాజన్సుఖినః సమృద్ధాః ॥ 70॥
pāṇḍoḥ sutāstava putrāṃśca pāntu |
ekārimitrāḥ kuravo hyekamantrā
jīvantu rājansukhinaḥ samṛddhāḥ || 70||
ধৃতরাষ্ট্রের পুত্রেরা পাণ্ডবদের রক্ষা করুক এবং পাণ্ডুর পুত্রেরা তোমার পুত্রদের রক্ষা করুক; হে রাজন, এক অরি ও এক মন্ত্রে যুক্ত কুরুরা সুখী ও সমৃদ্ধ হয়ে জীবিত থাকুক। AI
ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు పాండవులను పాలించుదురు గాక; పాండు కుమారులు నీ కుమారులను రక్షించుదురు గాక. రాజా, కౌరవులు ఒకే శత్రువుతో, ఒకే మంత్రముతో కలిసి సుఖులై సమృద్ధులై జీవించుదురు గాక. AI
త్వయ్యాధీనం కురు కులమాజమీఢ ।
పార్థాన్బాలాన్వనవాస ప్రతప్తాన్
గోపాయస్వ స్వం యశస్తాత రక్షన్ ॥ 71॥
tvayyādhīnaṃ kuru kulamājamīḍha |
pārthānbālānvanavāsa prataptān
gopāyasva svaṃ yaśastāta rakṣan || 71||
হে আজমীঢ়, আজ তুমি কৌরবদের কেন্দ্রবিন্দু; তোমার অধীনেই কুরু-কুল রয়েছে। হে তাত, বনবাসে দগ্ধ বালক পাণ্ডবদের রক্ষা করো এবং নিজের যশও রক্ষা করো। AI
ఓ అజమీఢ వంశీయుడా, ఈ రోజు నీవు కౌరవులకు మేఢిగా (కేంద్రస్థంబంగా) ఉన్నావు; కురు కులము నీ అధీనములో ఉన్నది. తాతా, వనవాసముచే తపించిన బాలురైన పార్థులను రక్షించుము; నీ కీర్తిని కాపాడుకొనుము. AI
మా తేఽన్తరం రిపవః ప్రార్థయన్తు ।
సత్యే స్థితాస్తే నరదేవ సర్వే
దుర్యోధనం స్థాపయ త్వం నరేన్ద్ర ॥ 72॥
mā te'ntaraṃ ripavaḥ prārthayantu |
satye sthitāste naradeva sarve
duryodhanaṃ sthāpaya tvaṃ narendra || 72||
তুমি কৌরবদের পাণ্ডুপুত্রদের সঙ্গে সন্ধি করাও; শত্রুরা যেন তোমাদের মধ্যে ফাটল না কামনা করে। হে নরদেব, তারা সকলেই সত্যে প্রতিষ্ঠিত; হে নরেন্দ্র, তুমি দুর্যোধনকে সেই সত্যে প্রতিষ্ঠিত করো। AI
నరేంద్రా, నీవు కౌరవులను పాండుకుమారులతో సంధి చేయించుము; శత్రువులు మీ మధ్య భేదమును కోరకుండుగాక. నరదేవా, వారందరూ సత్యమునందు నిలిచియున్నారు; నీవు దుర్యోధనుని నిలిపి (ఆపి) ఉంచుము. AI
విదురహితవాక్యే షట్త్రింశోఽధ్యాయః ॥ 36॥