కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే తృతీయాష్టకే తృతీయః ప్రపాఠకః - దర్.శపూర్ణమాసేష్టిబ్రాహ్మణమ్
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హ॒రిః॒ ఓమ్ ॥
అనువాకం 1 - స్త్రుఖ్సమ్మార్గః
ప్రత్యు॑ష్ట॒గ్ం॒ రక్షః॒ ప్రత్యు॑ష్టా॒ అరా॑తయ॒ ఇత్యా॑హ । రక్ష॑సా॒-మప॑హత్యై । అ॒గ్నేర్వ॒స్తేజి॑ష్ఠేన॒ తేజ॑సా॒ నిష్ట॑పా॒మీత్యా॑హ మేద్ధ్య॒త్వాయ॑ ।
స్రుచ॒-స్సమ్మా᳚ర్ష్టి । స్రు॒వమగ్రే᳚ । పుమాగ్ం॑ సమే॒వాభ్య॒-స్సగ్గ్శ్య॑తి మిథున॒త్వాయ॑ । అథ॑ జు॒హూమ్ । అథో॑ప॒భృత᳚మ్ । అథ॑ ధ్రు॒వామ్ । అ॒సౌ వై జు॒హూః ॥ 1 ॥
అ॒న్తరి॑క్షముప॒భృత్ । పృ॒థి॒వీ ధ్రు॒వా ।
ఇ॒మే వై లో॒కా-స్స్రుచః॑ । వృష్టిః॑ స॒మాంర్జ॑నాని । వృష్టి॒ర్వా ఇ॒మాన్ ఁలో॒కాన॑నుపూ॒ర్వ-ఙ్క॑ల్పయతి ।
తే తతః॑ క్లృ॒ప్తా-స్సమే॑ధన్తే ।
సమే॑ధన్తే-ఽస్మా ఇ॒మే లో॒కాః ప్ర॒జయా॑ ప॒శుభిః॑ ।
య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ యది॑ కా॒మయే॑త॒ వర్షు॑కః ప॒ర్జన్యః॑ స్యా॒దితి॑ । అ॒గ్ర॒త-స్సమ్మృ॑జ్యాత్ ॥ 2 ॥
వృష్టి॑మే॒వ నియ॑చ్ఛతి । అ॒వా॒చీనా᳚గ్రా॒ హి వృష్టిః॑ ।
యది॑ కా॒మయే॒తావ॑ర్షుక-స్స్యా॒దితి॑ । మూ॒ల॒త-స్సమ్మృ॑జ్యాత్ । వృష్టి॑మే॒వోద్య॑చ్ఛతి । తదు॒ వా ఆ॑హుః । అ॒గ్ర॒త ఏ॒వోపరి॑ష్టా॒-థ్సమ్మృ॑జ్యాత్ ।
మూ॒ల॒తో॑-ఽధస్తా᳚త్ । తద॑నుపూ॒ర్వ-ఙ్క॑ల్పతే ।
వర్షు॑కో భవ॒తీతి॑ ॥ 3 ॥
ప్రాచీ॑మభ్యా॒కార᳚మ్ । అగ్రై॑రన్తర॒తః । ఏ॒వమి॑వ॒ హ్యన్న॑మ॒ద్యతే᳚ । అథో॒ అగ్రా॒ద్వా ఓష॑ధీనా॒మూర్జ॑-మ్ప్ర॒జా ఉప॑జీవన్తి । ఊ॒ర్జ ఏ॒వా-న్నాద్య॒స్యావ॑రుద్ధ్యై । అ॒ధస్తా᳚-త్ప్ర॒తీచీ᳚మ్ । ద॒ణ్డము॑త్తమ॒తః ।
మూలే॑న॒ మూల॒-మ్ప్రతి॑ష్ఠిత్యై । తస్మా॑దర॒త్నౌ ప్రాఞ్చ్యు॒పరి॑ష్టా॒-ల్లోమా॑ని । ప్ర॒త్యఞ్చ్య॒ధస్తా᳚త్ ॥ 4 ॥
స్రుగ్ఘ్యే॑షా ॥ ప్రా॒ణో వై స్రు॒వః । జు॒హూర్దక్షి॑ణో॒ హస్తః॑ । ఉ॒ప॒భృథ్స॒వ్యః । ఆ॒త్మా ధ్రు॒వా । అన్నగ్ం॑ స॒మాంర్జ॑నాని । ము॒ఖ॒తో వై ప్రా॒ణో॑-ఽపా॒నో భూ॒త్వా ।
ఆ॒త్మాన॒మన్న॑-మ్ప్ర॒విశ్య॑ । బా॒హ్య॒తస్త॒నువగ్ం॑ శుభయతి । తస్మా᳚-థ్స్రు॒వమే॒వాగ్రే॒ సమ్మా᳚ర్ష్టి ॥ ము॒ఖ॒తో హి ప్రా॒ణో॑-ఽపా॒నో భూ॒త్వా ।
ఆ॒త్మాన॒మన్న॑-మావి॒శతి॑ । తౌ ప్రా॑ణాపా॒నౌ ।
అవ్య॑ర్ధుకః ప్రాణాపా॒నాభ్యా᳚-మ్భవతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ 5 ॥
(జు॒హు--ర్ మృ॑జ్యా-ద్- భవ॒తీతి॑ - ప్ర॒త్యఞ్చ్య॒ధస్తా᳚న్ - మార్ష్టి॒ పఞ్చ॑ చ) (అ. 1)
3.3.2 ఆనువాకం 2 - సమ్మార్జనానామగ్నౌ ప్రహరణమ్
ది॒వ-శ్శిల్ప॒మవ॑తతమ్ । పృ॒థి॒వ్యాః క॒కుభి॑ శ్రి॒తమ్ ।
తేన॑ వ॒యగ్ం స॒హస్ర॑వల్శేన ।
స॒పత్న॑-న్నాశయామసి॒ స్వాహేతి॑ స్రుఖ్స॒మాంర్జ॑నాన్య॒గ్నౌ ప్రహ॑రతి ।
ఆపో॒ వై ద॒ర్భాః । రూ॒పమే॒వైషా॑మే॒త-న్మ॑హి॒మానం॒-వ్యాఁచ॑ష్టే ॥ అ॒ను॒ష్టుభ॒ర్చా । ఆను॑ష్టుభః ప్ర॒జాప॑తిః । ప్రా॒జా॒ప॒త్యో వే॒దః ।
వే॒దస్యాగ్రగ్గ్॑ స్రుఖ్స॒మాంర్జ॑నాని ॥ 6 ॥
స్వేనై॒వైనా॑ని॒ ఛన్ద॑సా । స్వయా॑ దే॒వత॑యా॒ సమ॑ర్ధయతి । అథో॒ ఋగ్వావ యోషా᳚ । ద॒ర్భో
వృషా᳚ । తన్మి॑థు॒నమ్ । మి॒థు॒నమే॒వాస్య॒ త-ద్య॒జ్ఞే క॑రోతి ప్ర॒జన॑నాయ । ప్రజా॑యతే ప్ర॒జయా॑ ప॒శుభి॒-ర్యజ॑మానః ॥ తాన్యేకే॒ వృథై॒వాపా᳚స్యన్తి ।
తత్తథా॒ న కా᳚ర్యమ్ । ఆర॑బ్ధస్య య॒జ్ఞియ॑స్య॒ కర్మ॑ణ॒-స్స వి॑దో॒హః ॥ 7 ॥
యద్యే॑నాని ప॒శవో॑-ఽభి॒తిష్ఠే॑యుః ।
న త-త్ప॒శుభ్యః॒ కమ్ । అ॒ద్భిర్మా᳚-ర్జయి॒త్వోత్క॒రే న్య॑స్యేత్ ।
యద్వై య॒జ్ఞియ॑స్య॒ కర్మ॑ణో॒-ఽన్యత్రాహు॑తీభ్య-స్స॒న్తిష్ఠ॑తే । ఉ॒త్క॒రో వావ తస్య॑ ప్రతి॒ష్ఠా । ఏ॒తాగ్ం హి తస్మై᳚ ప్రతి॒ష్ఠా-న్దే॒వా-స్స॒మభ॑రన్న్ ।
యద॒ద్భిర్మా॒ర్జయ॑తి । తేన॑ శా॒న్తమ్ । యదు॑త్క॒రే న్య॒స్యతి॑ । ప్ర॒తి॒ష్ఠామే॒వైనా॑ని॒ త-ద్గ॑మయతి ॥ 8 ॥
ప్రతి॑తిష్ఠతి ప్ర॒జయా॑ ప॒శుభి॒ర్యజ॑మానః ॥
అథో᳚ స్త॒మ్బస్య॒ వా ఏ॒త-ద్రూ॒పమ్ । య-థ్స్రు॑ఖ్స॒మాంర్జ॑నాని । స్త॒మ్బ॒శో వా ఓష॑ధయః ।
తాసా᳚-ఞ్జరత్క॒క్షే ప॒శవో॒ న ర॑మన్తే । అప్రి॑యో॒ హ్యే॑షా-ఞ్జరత్క॒క్షః । యావ॑దప్రియో హ॒ వై జ॑రత్క॒క్షః ప॑శూ॒నామ్ । తావ॑దప్రియః పశూ॒నా-మ్భ॑వతి । యస్యై॒తాన్య॒న్యత్రా॒గ్నే-ర్దధ॑తి ।
న॒వ॒దావ్యా॑సు॒ వా ఓష॑ధీషు ప॒శవో॑ రమన్తే ॥ 9 ॥
న॒వ॒దా॒వో హ్యే॑షా-మ్ప్రి॒యః । యావ॑త్ప్రియో హ॒ వై న॑వదా॒వః ప॑శూ॒నామ్ । తావ॑త్ప్రియః పశూ॒నా-మ్భ॑వతి । యస్యై॒తాన్య॒గ్నౌ ప్ర॒హర॑న్తి । తస్మా॑దే॒తాన్య॒గ్నావే॒వ ప్రహ॑రేత్ । య॒త॒రస్మిన్᳚-థ్సమ్మృ॒జ్యాత్ ।
ప॒శూ॒నా-న్ధృత్యై᳚ ॥ యో భూ॒తానా॒మధి॑పతిః । రు॒ద్రస్త॑న్తిచ॒రో వృషా᳚ । ప॒శూన॒స్మాక॒-మ్మా హిగ్ం॑సీః । ఏ॒తద॑స్తు హు॒త-న్తవ॒ స్వాహేత్య॑గ్ని స॒మాంర్జ॑నాన్య॒గ్నౌ ప్రహ॑రతి । ఏ॒షా వా ఏ॒తేషాం॒-యోఁనిః॑ । ఏ॒షా ప్ర॑తి॒ష్ఠా । స్వామే॒వైనా॑ని॒ యోని᳚మ్ ।
స్వా-మ్ప్ర॑తి॒ష్ఠా-ఙ్గ॑మయతి । ప్రతి॑తిష్ఠతి ప్ర॒జయా॑ ప॒శుభి॒ర్యజ॑మానః ॥ 10 ॥
(వే॒దస్యాగ్రగ్గ్॑ స్రుఖ్స॒మాంర్జ॑నాని - విదో॒హో - గ॑మయతి - ప॒శవో॑ రమన్తే - హిగ్ంసీ॒-ష్షట్చ॑) (అ. 2)
అనువాకం 3 - పత్నీసన్నహనమ్
అయ॑జ్ఞో॒ వా ఏ॒షః । యో॑-ఽప॒త్నీకః॑ । న ప్ర॒జాః ప్రజా॑యేరన్న్ । పత్న్యన్వా᳚స్తే । య॒జ్ఞమే॒వాకః॑ । ప్ర॒జానా᳚-మ్ప్ర॒జన॑నాయ । య-త్తిష్ఠ॑న్తీ స॒నంహ్యే॑త ।
ప్రి॒య-ఞ్జ్ఞా॒తిగ్ం రు॑న్ధ్యాత్ । ఆసీ॑నా॒ సన్న॑హ్యతే ।
ఆసీ॑నా॒ హ్యే॑షా వీ॒ర్య॑-ఙ్క॒రోతి॑ ॥ 11 ॥
య-త్ప॒శ్చాత్-ప్రాచ్య॒న్వాసీ॑త । అ॒నయా॑ స॒మద॑-న్దధీత ।
దే॒వానా॒-మ్పత్ని॑యా స॒మద॑-న్దధీత । దేశా᳚-ద్దక్షిణ॒త ఉదీ॒చ్యన్వా᳚స్తే । ఆ॒త్మనో॑ గోపీ॒థాయ॑ ॥ ఆ॒శాసా॑నా సౌమన॒సమిత్యా॑హ । మేద్ధ్యా॑మే॒వైనా॒-ఙ్కేవ॑లీ-ఙ్కృ॒త్వా । ఆ॒శిషా॒ సమ॑ర్ధయతి ।
అ॒గ్నేరను॑వ్రతా భూ॒త్వా సన్న॑హ్యే సుకృ॒తాయ॒ కమిత్యా॑హ । ఏ॒తద్వై పత్ని॑యై వ్రతోప॒నయ॑నమ్ ॥ 12 ॥
తేనై॒వైనాం᳚-వ్రఁ॒తముప॑నయతి । తస్మా॑దాహుః ।
యశ్చై॒వం-వేఁద॒ యశ్చ॒న । యోక్త్ర॑మే॒వ యు॑తే । యమ॒న్వాస్తే᳚ । తస్యా॒ముష్మి॑న్ ఁలో॒కే భ॑వ॒తీతి॒ యోక్త్రే॑ణ । య-ద్యోక్త్ర᳚మ్ । స యోగః॑ । యదాస్తే᳚ । స క్షేమః॑ ॥ 13 ॥
యో॒గ॒క్షే॒మస్య॒ క్లృప్త్యై᳚ ॥ యు॒క్త-ఙ్క్రి॑యాతా ఆ॒శీః కామే॑ యుజ్యాతా॒ ఇతి॑ । ఆ॒శిష॒-స్సమృ॑ద్ధ్యై । గ్ర॒న్థి-ఙ్గ్ర॑థ్నాతి । ఆ॒శిష॑ ఏ॒వాస్యా॒-మ్పరి॑గృహ్ణాతి ।
పుమా॒న్॒. వై గ్ర॒న్థిః । స్త్రీ పత్నీ᳚ । త-న్మి॑థు॒నమ్ ।
మి॒థు॒నమే॒వాస్య॒ త-ద్య॒జ్ఞే క॑రోతి ప్ర॒జన॑నాయ ।
ప్రజా॑యతే ప్ర॒జయా॑ ప॒శుభి॒-ర్యజ॑మానః ॥ 14 ॥
అథో॑ అ॒ర్ధో వా ఏ॒ష ఆ॒త్మనః॑ । య-త్పత్నీ᳚ ।
య॒జ్ఞస్య॒ ధృత్యా॒ అశి॑థిలమ్భావాయ ॥
సు॒ప్ర॒జస॑స్త్వా వ॒యగ్ం సు॒పత్నీ॒రుప॑సేది॒మేత్యా॑హ ।
య॒జ్ఞమే॒వ త-న్మి॑థు॒నీ క॑రోతి । ఊ॒నే-ఽతి॑రిక్త-న్ధీయాతా॒ ఇతి॒ ప్రజా᳚త్యై ॥ మ॒హీ॒నా-మ్పయో॒-ఽస్యోష॑ధీనా॒గ్ం॒ రస॒ ఇత్యా॑హ । రూ॒పమే॒వాస్యై॒-తన్మ॑హి॒మానం॒-వ్యాఁచ॑ష్టే । తస్య॒ తే-ఽక్షీ॑యమాణస్య॒ నిర్వ॑పామి దేవయ॒జ్యాయా॒ ఇత్యా॑హ । ఆ॒శిష॑మే॒వైతామాశా᳚స్తే ॥ 15 ॥
(క॒రోతి॑ - వ్రతోప॒నయ॑నం॒ - క్షేమో॒ - యజ॑మానః - శాస్తే) (అ. 3)
అనువాకం 4 - ఆజ్యోత్పవనమ్
ఘృ॒త-ఞ్చ॒ వై మధు॑ చ ప్ర॒జాప॑తిరాసీత్ । యతో॒ మద్ధ్వా॑సీత్ । తతః॑ ప్ర॒జా అ॑సృజత ।
తస్మా॒-న్మధు॑షి ప్ర॒జన॑నమివాస్తి ।
తస్మా॒-న్మధు॑షా॒ న ప్రచ॑రన్తి । యా॒తయా॑మ॒ హి । ఆజ్యే॑న॒ ప్రచ॑రన్తి । య॒జ్ఞో వా ఆజ్య᳚మ్ । య॒జ్ఞేనై॒వ య॒జ్ఞ-మ్ప్రచ॑ర॒న్త్యయా॑తయామత్వాయ ।
పత్న్యవే᳚క్షతే ॥ 16 ॥
మి॒థు॒న॒త్వాయ॒ ప్రజా᳚త్యై । యద్వై పత్నీ॑ య॒జ్ఞస్య॑ క॒రోతి॑ । మి॒థు॒న-న్తత్ । అథో॒ పత్ని॑యా ఏ॒వైష య॒జ్ఞస్యా᳚న్వార॒మ్భో-ఽన॑వచ్ఛిత్త్యై ॥
అ॒మే॒ద్ధ్యం-వాఁ ఏ॒త-త్క॑రోతి । య-త్పత్న్య॒వేక్ష॑తే ।
గార్హ॑ప॒త్యే ఽధి॑శ్రయతి మేద్ధ్య॒త్వాయ॑ । ఆ॒హ॒వ॒నీయ॑-మ॒భ్యుద్ద్ర॑వతి । య॒జ్ఞస్య॒ సన్త॑త్యై । తేజో॑-ఽసి॒ తేజో-ఽను॒ ప్రేహీత్యా॑హ ॥ 17 ॥
తేజో॒ వా అ॒గ్నిః । తేజ॒ ఆజ్య᳚మ్ । తేజ॑సై॒వ తేజ॒-స్సమ॑ర్ధయతి । అ॒గ్నిస్తే॒ తేజో॒ మా వినై॒దిత్యా॒హాహిగ్ం॑సాయై । స్ఫ్యస్య॒ వర్త్మన్᳚థ్
సాదయతి । య॒జ్ఞస్య॒ సన్త॑త్యై । అ॒గ్నేర్జి॒హ్వా-ఽసి॑ సు॒భూర్దే॒వానా॒మిత్యా॑హ । య॒థా॒ య॒జురే॒వైతత్ । ధామ్నే॑ధామ్నే దే॒వేభ్యో॒ యజు॑షేయజుషే భ॒వేత్యా॑హ । ఆ॒శిష॑మే॒వైతామాశా᳚స్తే ॥ 18 ॥
తద్వా అతః॑ ప॒విత్రా᳚భ్యామే॒వో-త్పు॑నాతి । యజ॑మానో॒ వా ఆజ్య᳚మ్ । ప్రా॒ణా॒పా॒నౌ ప॒విత్రే᳚ । యజ॑మాన ఏ॒వ ప్రా॑ణాపా॒నౌ ద॑ధాతి । పు॒న॒రా॒హార᳚మ్ ।
ఏ॒వమి॑వ॒ హి ప్రా॑ణాపా॒నౌ స॒చంర॑తః ।
శు॒క్రమ॑సి॒ జ్యోతి॑రసి॒ తేజో॒-ఽసీత్యా॑హ ।
రూ॒పమే॒వాస్యై॒ త-న్మ॑హి॒మానం॒-వ్యాఁచ॑ష్టే । త్రిర్యజు॑షా । త్రయ॑ ఇ॒మే లో॒కాః ॥ 19 ॥
ఏ॒షాం-లోఁ॒కానా॒మాప్త్యై᳚ । త్రిః । త్ర్యా॑వృ॒ద్ధి య॒జ్ఞః ।
అథో॑ మేద్ధ్య॒త్వాయ॑ । అథాజ్య॑వతీభ్యామ॒పః । రూ॒పమే॒వాసా॑మే॒త-ద్వర్ణ॑-న్దధాతి ।
అపి॒ వా ఉ॒తాహుః॑ । యథా॑ హ॒ వై యోషా॑ సు॒వర్ణ॒గ్ం॒ హిర॑ణ్య-మ్పేశ॒ల-మ్బిభ్ర॑తీ రూ॒పాణ్యాస్తే᳚ ।
ఏ॒వమే॒తా ఏ॒తర్హీతి॑ । ఆపో॒ వై సర్వా॑ దే॒వతాః᳚ ॥ 20 ॥
ఏ॒షా హి విశ్వే॑షా-న్దే॒వానా᳚-న్త॒నూః । యదాజ్య᳚మ్ ॥ తత్రో॒భయో᳚ర్మీమా॒గ్ం॒సా । జా॒మి స్యాత్ । య-ద్యజు॒షా-ఽఽజ్యం॒-యఁజు॑షా॒-ఽప ఉ॑త్పునీ॒యాత్ ।
ఛన్ద॑సా॒-ఽప ఉత్పు॑నా॒త్యజా॑మిత్వాయ । అథో॑ మిథున॒త్వాయ॑ । సా॒వి॒త్రి॒యర్చా । స॒వి॒తృప్ర॑సూత-మ్మే॒ కర్మా॑స॒దితి॑ । స॒వి॒తృప్ర॑సూతమే॒వాస్య॒ కర్మ॑ భవతి । ప॒చ్ఛో గా॑యత్రి॒యా త్రిః॑ షమృద్ధ॒త్వాయ॑ । అ॒ద్భిరే॒వౌష॑ధీ॒-స్సన్న॑యతి । ఓష॑ధీభిః ప॒శూన్ । ప॒శుభి॒ర్యజ॑మానమ్ । శు॒క్ర-న్త్వా॑ శు॒క్రాయా॒-ఞ్జ్యోతి॑స్త్వా॒ జ్యోతి॑ష్య॒ర్చిస్త్వా॒ ఽర్చిషీత్యా॑హ
సర్వ॒త్వాయ॑ । పర్యా᳚ప్త్యా॒ అన॑న్తరాయాయ ॥ 21 ॥
(ఈ॒క్ష॒త॒- ఆ॒హ॒-శా॒స్తే॒-లో॒కా - దే॒వతా॑ - భవతి॒ షట్చ॑) (అ. 4)
అనువాకం 5 - ఆజ్యగ్రహణమ్
దే॒వా॒సు॒రా-స్సంయఁ॑త్తా ఆసన్న్ ।
స ఏ॒తమిన్ద్ర॒ ఆజ్య॑స్యావకా॒శ-మ॑పశ్యత్ ।
తేనావై᳚క్షత । తతో॑ దే॒వా అభ॑వన్న్ । పరా-ఽసు॑రాః ।
య ఏ॒వం-విఁ॒ద్వానాజ్య॑-మ॒వేక్ష॑తే ।
భవ॑త్యా॒త్మనా᳚ । పరా᳚-ఽస్య॒ భ్రాతృ॑వ్యో భవతి । బ్ర॒హ్మ॒వా॒దినో॑ వదన్తి ।
యదాజ్యే॑నా॒న్యాని॑ హ॒వీగ్ష్య॑-భిఘా॒రయ॑తి ॥ 22 ॥
అథ॒ కేనాజ్య॒మితి॑ । స॒త్యేనేతి॑ బ్రూయాత్ । చక్షు॒ర్వై స॒త్యమ్ । స॒త్యేనై॒వైన॑ద॒-భిఘా॑రయతి । ఈ॒శ్వ॒రో వా ఏ॒షో᳚-ఽన్ధో భవి॑తోః । యశ్చక్షు॒షా ఽఽజ్య॑మ॒వేక్ష॑తే । ని॒మీల్యావే᳚క్షేత । దా॒ధారా॒త్మఞ్చక్షుః॑ । అ॒భ్యాజ్య॑-ఙ్ఘారయతి ॥ ఆజ్య॑-ఙ్గృహ్ణాతి ॥ 23 ॥
ఛన్దాగ్ం॑సి॒ వా ఆజ్య᳚మ్ । ఛన్దాగ్॑స్యే॒వ ప్రీ॑ణాతి । చ॒తుర్జు॒హ్వా-ఙ్గృ॑హ్ణాతి । చతు॑ష్పాదః ప॒శవః॑ । ప॒శూనే॒వావ॑రున్ధే । అ॒ష్టావు॑ప॒భృతి॑ ।
అ॒ష్టాక్ష॑రా గాయ॒త్రీ । గా॒య॒త్రః ప్రా॒ణః । ప్రా॒ణమే॒వ ప॒శుషు॑ దధాతి ।
చ॒తుర్ధ్రు॒వాయా᳚మ్ ॥ 24 ॥
చతు॑ష్పాదః ప॒శవః॑ । ప॒శుష్వే॒-వోపరి॑ష్టా॒త్-ప్రతి॑తిష్ఠతి । య॒జ॒మా॒న॒దే॒వ॒త్యా॑ వై జు॒హూః । భ్రా॒తృ॒వ్య॒దే॒వ॒త్యో॑ప॒భృత్ ।
చ॒తుర్జు॒హ్వా-ఙ్గృ॒హ్ణన్భూయో॑ గృహ్ణీయాత్ । అ॒ష్టావు॑ప॒భృతి॑ గృ॒హ్ణన్ కనీ॑యః ।
యజ॑మానాయై॒వ భ్రాతృ॑వ్య॒ముప॑స్తి-ఙ్కరోతి ॥
గౌర్వై స్రుచః॑ । చ॒తుర్జు॒హ్వా-ఙ్గృ॑హ్ణాతి । తస్మా॒చ్చతు॑ష్పదీ ॥ 25 ॥
అ॒ష్టావు॑ప॒భృతి॑ । తస్మా॑ద॒ష్టాశ॑ఫా । చ॒తుర్ధ్రు॒వాయా᳚మ్ । తస్మా॒చ్చతుః॑ స్తనా ।
గామే॒వ త-థ్సగ్గ్స్క॑రోతి । సా-ఽస్మై॒ సగ్గ్స్కృ॒తేష॒మూర్జ॑-న్దుహే ।
యజ్జు॒హ్వా-ఙ్గృ॒హ్ణాతి॑ । ప్ర॒యా॒జేభ్య॒స్తత్ ।
యదు॑ప॒భృతి॑ । ప్ర॒యా॒జా॒నూ॒యా॒జేభ్య॒స్తత్ । సర్వ॑స్మై॒ వా ఏ॒త-ద్య॒జ్ఞాయ॑ గృహ్యతే ।
యద్ధ్రు॒వాయా॒మాజ్య᳚మ్ ॥ 26 ॥
(అ॒భి॒ఘా॒రయ॑తి - గృహ్ణాతి - ధ్రు॒వాయాం॒ - చతు॑ష్పదీ॒ - ప్రయాజానూయా॒జేభ్య॒స్త-ద్ద్వే॒ చ॑) (అ. 5)
అనువాకం 6 - స్త్రుఖ్సాదనమ్
ఆపో॑ దేవీరగ్రేపువో అగ్రేగువ॒ ఇత్యా॑హ । రూ॒పమే॒వాసా॑మే॒త-న్మ॑హి॒మానం॒-వ్యాఁచ॑ష్టే ।
అగ్ర॑ ఇ॒మం-యఁ॒జ్ఞ-న్న॑య॒తాగ్రే॑ య॒జ్ఞప॑తి॒మిత్యా॑హ । అగ్ర॑ ఏ॒వ య॒జ్ఞ-న్న॑యన్తి । అగ్రే॑ య॒జ్ఞప॑తిమ్ ।
యు॒ష్మానిన్ద్రో॑-ఽవృణీత వృత్ర॒తూర్యే॑ యూ॒యమిన్ద్ర॑మవృణీద్ధ్వం-వృఁత్ర॒తూర్య॒ ఇత్యా॑హ ।
వృ॒త్రగ్ం హ॑ హని॒ష్యన్నిన్ద్ర॒ ఆపో॑ వవ్రే । ఆపో॒ హేన్ద్రం॑-వఁవ్రిరే । స॒జ్ఞాం-మే॒వాసా॑-మే॒త-థ్సామా॑నం॒-వ్యాఁచ॑ష్టే । ప్రోక్షి॑తా॒-స్స్థేత్యా॑హ ॥ 27 ॥
తేనాపః॒ ప్రోక్షి॑తాః ॥ అ॒గ్ని-ర్దే॒వేభ్యో॒ నిలా॑యత । కృష్ణో॑ రూ॒ప-ఙ్కృ॒త్వా । స వన॒స్పతీ॒-న్ప్రావి॑శత్ । కృష్ణో᳚-ఽస్యాఖరే॒ష్ఠో᳚-ఽగ్నయే᳚ త్వా॒ స్వాహేత్యా॑హ ।
అ॒గ్నయ॑ ఏ॒వైన॒-ఞ్జుష్ట॑-ఙ్కరోతి । అథో॑ అ॒గ్నేరే॒వ మేధ॒మవ॑రున్ధే ॥ వేది॑రసి బ॒ర్॒హిషే᳚ త్వా॒ స్వాహేత్యా॑హ । ప్ర॒జా వై బ॒ర్॒హిః । పృ॒థి॒వీ వేదిః॑ ॥ 28 ॥
ప్ర॒జా ఏ॒వ పృ॑థి॒వ్యా-మ్ప్రతి॑ష్ఠాపయతి ।
బ॒ర్॒హిర॑సి స్రు॒గ్భ్యస్త్వా॒ స్వాహేత్యా॑హ ।
ప్ర॒జా వై బ॒ర్॒హిః । యజ॑మాన॒-స్స్రుచః॑ । యజ॑మానమే॒వ ప్ర॒జాసు॒ ప్రతి॑ష్ఠాపయతి ॥
ది॒వే త్వా॒-ఽన్తరి॑క్షాయ త్వా పృథి॒వ్యై త్వేతి॑ బ॒ర్॒హిరా॒సాద్య॒ ప్రోక్ష॑తి । ఏ॒భ్య ఏ॒వైనం॑-లోఁ॒కేభ్యః॒ ప్రోక్ష॑తి । అథ॒ తతః॑ స॒హ స్రు॒చా పు॒రస్తా᳚-త్ప్ర॒త్యఞ్చ॑-ఙ్గ్ర॒న్థి-మ్ప్రత్యు॑క్షతి ।
ప్ర॒జా వై బ॒ర్॒హిః । యథా॒ సూత్యై॑ కా॒ల ఆపః॑
పు॒రస్తా॒-ద్యన్తి॑ ॥ 29 ॥
తా॒దృగే॒వ తత్ ॥ స్వ॒ధా పి॒తృభ్య॒ ఇత్యా॑హ । స్వ॒ధా॒కా॒రో హి పి॑తృ॒ణామ్ । ఊర్గ్భ॑వ బర్హి॒షద్భ్య॒ ఇతి॒ దక్షి॑ణాయై॒ శ్రోణే॒రోత్త॑రస్యై॒ నిన॑యతి॒ సన్త॑త్యై ।
మాసా॒ వై పి॒తరో॑ బర్హి॒షదః॑ । మాసా॑నే॒వ ప్రీ॑ణాతి ।
మాసా॒ వా ఓష॑ధీ-ర్వ॒ర్ధయ॑న్తి । మాసాః᳚ పచన్తి॒ సమృ॑ద్ధ్యై । అన॑తిస్కన్దన్. హ ప॒ర్జన్యో॑ వర్షతి । యత్రై॒తదే॒వ-ఙ్క్రి॒యతే᳚ ॥ 30 ॥
ఊ॒ర్జా పృ॑థి॒వీ-ఙ్గ॑చ్ఛ॒తేత్యా॑హ । పృ॒థి॒వ్యామే॒వోర్జ॑-న్దధాతి ।
తస్మా᳚-త్పృథి॒వ్యా ఊ॒ర్జా భు॑ఞ్జతే । గ్ర॒న్థిం-విఁస్రగ్ం॑సయతి । ప్రజ॑నయత్యే॒వ తత్ । ఊ॒ర్ధ్వ-మ్ప్రాఞ్చ॒ముద్గూ॑ఢ-మ్ప్ర॒త్యఞ్చ॒మాయ॑చ్ఛతి ।
తస్మా᳚-త్ప్రా॒చీన॒గ్ం॒ రేతో॑ ధీయతే । ప్ర॒తీచీః᳚ ప్ర॒జా జా॑యన్తే ॥ విష్ణో॒-స్స్తూపో॒-ఽసీత్యా॑హ ।
య॒జ్ఞో వై విష్ణుః॑ ॥ 31 ॥
య॒జ్ఞస్య॒ ధృత్యై᳚ । పు॒రస్తా᳚-త్ప్రస్త॒ర-ఙ్గృ॑హ్ణాతి । ముఖ్య॑మే॒వైన॑-ఙ్కరోతి । ఇయ॑న్త-ఙ్గృహ్ణాతి । ప్ర॒జాప॑తినా యజ్ఞము॒ఖేన॒ సమ్మి॑తమ్ ।
ఇయ॑న్త-ఙ్గృహ్ణాతి । య॒జ్ఞ॒ప॒రుషా॒ సమ్మి॑తమ్ ।
ఇయ॑న్త-ఙ్గృహ్ణాతి । ఏ॒తావ॒ద్వై పురు॑షే వీ॒ర్య᳚మ్ ।
వీ॒ర్య॑ సమ్మితమ్ ॥ 32 ॥
అప॑రిమిత-ఙ్గృహ్ణాతి । అప॑రిమిత॒స్యావ॑రుద్ధ్యై ।
తస్మి॑-న్ప॒విత్రే॒ అపి॑సృజతి । యజ॑మానో॒ వై ప్ర॑స్త॒రః ।
ప్రా॒ణా॒పా॒నౌ ప॒విత్రే᳚ । యజ॑మాన ఏ॒వ ప్రా॑ణాపా॒నౌ ద॑ధాతి ॥ ఊర్ణా᳚మ్రదస-న్త్వా స్తృణా॒మీత్యా॑హ । య॒థా॒య॒జురే॒వై తత్ । స్వా॒స॒స్థ-న్దే॒వేభ్య॒ ఇత్యా॑హ । దే॒వేభ్య॑ ఏ॒వైన॑-థ్స్వాస॒స్థ-ఙ్క॑రోతి ॥ 33 ॥
బ॒ర్॒॒హి-స్స్తృ॑ణాతి । ప్ర॒జా వై బ॒ర్॒హిః । పృ॒థి॒వీ వేదిః॑ । ప్ర॒జా ఏ॒వ పృ॑థి॒వ్యా-మ్ప్రతి॑ష్ఠాపయతి ॥ అన॑తిదృశ్నగ్గ్ స్తృణాతి । ప్ర॒జయై॒వైన॑-మ్ప॒శుభి॒రన॑తిదృశ్న-ఙ్కరోతి । ధా॒రయ॑-న్ప్రస్త॒ర-మ్ప॑రి॒ధీ-న్పరి॑ దధాతి । యజ॑మానో॒ వై ప్ర॑స్త॒రః ।
యజ॑మాన ఏ॒వ త-థ్స్వ॒య-మ్ప॑రి॒ధీ-న్పరి॑ దధాతి ॥
గ॒న్ధ॒ర్వో॑-ఽసి వి॒శ్వావ॑సు॒రిత్యా॑హ ॥ 34 ॥
విశ్వ॑మే॒వాయు॒-ర్యజ॑మానే దధాతి । ఇన్ద్ర॑స్య బా॒హుర॑సి॒ దక్షి॑ణ॒ ఇత్యా॑హ । ఇ॒న్ద్రి॒యమే॒వ యజ॑మానే దధాతి । మి॒త్రావరు॑ణౌ త్వోత్తర॒తః పరి॑ధత్తా॒మిత్యా॑హ ।
ప్రా॒ణా॒పా॒నౌ మి॒త్రావరు॑ణౌ । ప్రా॒ణా॒పా॒నా-వే॒వాస్మి॑-న్దధాతి । సూర్య॑స్త్వా పు॒రస్తా᳚-త్పా॒త్విత్యా॑హ । రక్ష॑సా॒-మప॑హత్యై । కస్యా᳚శ్చిద॒భిశ॑స్త్యా॒ ఇత్యా॑హ । అప॑రిమితాదే॒వైన॑-మ్పాతి ॥ 35 ॥
వీ॒తిహో᳚త్ర-న్త్వా కవ॒ ఇత్యా॑హ । అ॒గ్నిమే॒వ హో॒త్రేణ॒ సమ॑ర్ధయతి । ద్యు॒మన్త॒గ్ం॒ సమి॑ధీమ॒హీత్యా॑హ॒ సమి॑ద్ధ్యై । అగ్నే॑ బృ॒హన్త॑మద్ధ్వ॒ర ఇత్యా॑హ॒ వృద్ధ్యై᳚ । వి॒శో య॒న్త్రే స్థ॒ ఇత్యా॑హ । వి॒శాం-యఁత్యై᳚ ।
ఉ॒దీ॒చీనా᳚గ్రే॒ నిద॑ధాతి॒ ప్రతి॑ష్ఠిత్యై ।
వసూ॑నాగ్ం రు॒ద్రాణా॑-మాది॒త్యానా॒గ్ం॒ సద॑సి సీ॒దేత్యా॑హ । దే॒వతా॑నామే॒వ సద॑నే ప్రస్త॒రగ్ం సా॑దయతి ॥ జు॒హూర॑సి ఘృ॒తాచీ॒ నామ్నేత్యా॑హ ॥ 36 ॥
అ॒సౌ వై జు॒హూః । అ॒న్తరి॑క్షముప॒భృత్ । పృ॒థి॒వీ ధ్రు॒వా । తాసా॑మే॒తదే॒వ ప్రి॒య-న్నామ॑ । య-ద్ఘృ॒తాచీతి॑ । య-ద్ఘృ॒తాచీత్యాహ॑ । ప్రి॒యేణై॒వైనా॒ నామ్నా॑ సాదయతి ॥
ఏ॒తా అ॑సదన్-థ్సుకృ॒తస్య॑ లో॒క ఇత్యా॑హ ।
స॒త్యం-వైఁ సు॑కృ॒తస్య॑ లో॒కః ।
స॒త్య ఏ॒వైనా᳚-స్సుకృ॒తస్య॑ లో॒కే సా॑దయతి ।
తా వి॑ష్ణో పా॒హీత్యా॑హ । య॒జ్ఞో వై విష్ణుః॑ । య॒జ్ఞస్య॒ ధృత్యై᳚ । పా॒హి య॒జ్ఞ-మ్పా॒హి య॒జ్ఞప॑తి-మ్పా॒హి మాం-యఁ॑జ్ఞ॒నియ॒మిత్యా॑హ । య॒జ్ఞాయ॒ యజ॑మానాయా॒త్మనే᳚ । తేభ్య॑ ఏ॒వాశిష॒మాశా॒స్తే-ఽనా᳚ర్త్యై ॥ 37 ॥
(స్థేత్యా॑హ - పృథి॒వీ వేది॒--ర్ యన్తి॑ - క్రి॒యతే॒ - విష్ణు॑--ర్ వీ॒ర్య॑సమ్మితం - కరో - త్యాహ - పాతి॒ - నామ్నేత్యా॑హ - లో॒కే సా॑దయతి॒ షట్చ॑) (అ. 6)
అనువాకం 7 - ఆఘారః
అ॒గ్నినా॒ వై హోత్రా᳚ । దే॒వా అసు॑రా-న॒భ్య॑భవన్న్ ।
అ॒గ్నయే॑ సమి॒ద్ధ్యమా॑నా॒యా-ను॑బ్రూ॒హీత్యా॑హ॒ భ్రాతృ॑వ్యాభిభూత్యై । ఏక॑విగ్ంశతి-మిద్ధ్మదా॒రూణి॑ భవన్తి । ఏ॒క॒వి॒గ్ం॒శో వై పురు॑షః ।
పురు॑ష॒స్యాప్త్యై᳚ ।
పఞ్చ॑దశేద్ధ్మదా॒రూణ్య॒-భ్యాద॑ధాతి ।
పఞ్చ॑దశ॒ వా అ॑ర్ధమా॒సస్య॒ రాత్ర॑యః ।
అ॒ర్ధ॒మా॒స॒శ-స్సం॑వఁథ్స॒ర ఆ᳚ప్యతే ।
త్రీన్-ప॑రి॒ధీన్-పరి॑-దధాతి ॥ 38 ॥
ఊ॒ర్ధ్వే స॒మిధా॒వాద॑ధాతి । అ॒నూ॒యా॒జేభ్యః॑ స॒మిధ॒మతి॑శినష్టి । షట్థ్స-మ్ప॑ద్యన్తే । షడ్వా ఋ॒తవః॑ । ఋ॒తూనే॒వ ప్రీ॑ణాతి । వే॒దేనోప॑వాజయతి ।
ప్రా॒జా॒ప॒త్యో వై వే॒దః । ప్రా॒జా॒ప॒త్యః ప్రా॒ణః । యజ॑మాన ఆహవ॒నీయః॑ । యజ॑మాన ఏ॒వ ప్రా॒ణ-న్ద॑ధాతి ॥ 39 ॥
త్రిరుప॑వాజయతి । త్రయో॒ వై ప్రా॒ణాః । ప్రా॒ణానే॒వాస్మి॑-న్దధాతి । వే॒దేనో॑ప॒యత్య॑ స్రు॒వేణ॑ ప్రాజాప॒త్య-మా॑ఘా॒ర-మాఘా॑రయతి । య॒జ్ఞో వై ప్ర॒జాప॑తిః । య॒జ్ఞమే॒వ ప్ర॒జాప॑తి-మ్ముఖ॒త ఆర॑భతే ।
అథో᳚ ప్ర॒జాప॑తి॒-స్సర్వా॑ దే॒వతాః᳚ । సర్వా॑ ఏ॒వ దే॒వతాః᳚ ప్రీణాతి ॥ అ॒గ్నిమ॑గ్నీ-త్త్రిస్త్రి॒-స్సమ్మృ॒డ్ఢీత్యా॑హ । త్ర్యా॑వృ॒ద్ధి య॒జ్ఞః ॥ 40 ॥
అథో॒ రక్ష॑సా॒మప॑హత్యై । ప॒రి॒ధీన్-థ్సమ్మా᳚ర్ష్టి । పు॒నాత్యే॒వైనాన్॑ । త్రిస్త్రి॒-స్సమ్మా᳚ర్ష్టి । త్ర్యా॑వృ॒ద్ధి య॒జ్ఞః । అథో॑ మేద్ధ్య॒త్వాయ॑ । అథో॑ ఏ॒తే వై దే॑వాశ్వాః । దే॒వా॒శ్వానే॒వ త-థ్సమ్మా᳚ర్ష్టి ।
సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ సమ॑ష్ట్యై ।
ఆసీ॑నో॒-ఽన్య-మా॑ఘా॒ర-మాఘా॑రయతి ॥ 41 ॥
తిష్ఠ॑న్న॒న్యమ్ । యథా-ఽనో॑ వా॒ రథం॑వాఁ యు॒ఞ్జ్యాత్ ।
ఏ॒వమే॒వ తద॑ద్ధ్వ॒ర్యు-ర్య॒జ్ఞం-యుఁ॑నక్తి ।
సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్యా॒భ్యూ᳚ఢ్యై ।
వహ॑న్త్యేన-ఙ్గ్రా॒మ్యాః ప॒శవః॑ ।
య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ భువ॑నమసి॒ విప్ర॑థ॒స్వేత్యా॑హ । య॒జ్ఞో వై భువ॑నమ్ । య॒జ్ఞ ఏ॒వ యజ॑మాన-మ్ప్ర॒జయా॑ ప॒శుభిః॑ ప్రథయతి । అగ్నే॒ యష్ట॑రి॒ద-న్నమ॒ ఇత్యా॑హ ॥ 42 ॥
అ॒గ్నిర్వై దే॒వానాం॒-యఁష్టా᳚ । య ఏ॒వ దే॒వానాం॒-యఁష్టా᳚ । తస్మా॑ ఏ॒వ నమ॑స్కరోతి ॥
జుహ్వేహ్య॒గ్నిస్త్వా᳚ హ్వయతి దేవయ॒జ్యాయా॒ ఉప॑భృ॒దేహి॑ దే॒వస్త్వా॑ సవి॒తా హ్వ॑యతి దేవయ॒జ్యాయా॒ ఇత్యా॑హ ।
ఆ॒గ్నే॒యీ వై జు॒హూః । సా॒వి॒త్ర్యు॑ప॒భృత్ । తాభ్యా॑మే॒వైనే॒ ప్రసూ॑త॒ ఆద॑త్తే ॥ అగ్నా॑విష్ణూ॒ మా వా॒మవ॑క్రమిష॒మిత్యా॑హ ।
అ॒గ్నిః పు॒రస్తా᳚త్ । విష్ణు॑ర్య॒జ్ఞః ప॒శ్చాత్ ॥ 43 ॥
తాభ్యా॑మే॒వ ప్ర॑తి॒ ప్రోచ్యా॒త్యాక్రా॑మతి ।
విజి॑హాథా॒-మ్మా మా॒ సన్తా᳚ప్త॒మిత్యా॒హాహిగ్ం॑సాయై ।
లో॒క-మ్మే॑ లోకకృతౌ కృణుత॒మిత్యా॑హ ।
ఆ॒శిష॑మే॒వైతామాశా᳚స్తే ॥ విష్ణో॒-స్స్థాన॑మ॒సీత్యా॑హ । య॒జ్ఞో వై విష్ణుః॑ । ఏ॒త-త్ఖలు॒ వై దే॒వానా॒-మప॑రాజిత-మా॒యత॑నమ్ । య-ద్య॒జ్ఞః ।
దే॒వానా॑మే॒వాప॑రాజిత ఆ॒యత॑నే తిష్ఠతి ॥
ఇ॒త ఇన్ద్రో॑ అకృణో-ద్వీ॒ర్యా॑ణీత్యా॑హ ॥ 44 ॥
ఇ॒న్ద్రి॒యమే॒వ యజ॑మానే దధాతి ।
స॒మా॒రభ్యో॒ర్ధ్వో అ॑ద్ధ్వ॒రో ది॑వి॒స్పృశ॒మిత్యా॑హ॒ వృద్ధ్యై᳚ । ఆ॒ఘా॒ర-మా॑ఘా॒ర్యమా॑ణ॒మను॑ సమా॒రభ్య॑ । ఏ॒తస్మి॑న్ కా॒లే దే॒వా-స్సు॑వ॒ర్గం-లోఁ॒కమా॑యన్న్ । సా॒క్షాదే॒వ యజ॑మాన-స్సువ॒ర్గం-లోఁ॒కమే॑తి । అథో॒ సమృ॑ద్ధేనై॒వ య॒జ్ఞేన॒ యజ॑మాన-స్సువ॒ర్గం-లోఁ॒కమే॑తి ।
అహ్రు॑తో య॒జ్ఞో య॒జ్ఞప॑తే॒రిత్యా॒హానా᳚ర్త్యై ।
ఇన్ద్రా॑వా॒న్-థ్స్వాహేత్యా॑హ । ఇ॒న్ద్రి॒యమే॒వ యజ॑మానే దధాతి । బృ॒హద్భా ఇత్యా॑హ ॥ 45 ॥
సు॒వ॒ర్గో వై లో॒కో బృ॒హద్భాః । సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ సమ॑ష్ట్యై ॥ య॒జ॒మా॒న॒దే॒వ॒త్యా॑ వై జు॒హూః । భ్రా॒తృ॒వ్య॒దే॒వ॒త్యో॑ప॒భృత్ । ప్రా॒ణ ఆ॑ఘా॒రః ।
య-థ్సగ్గ్॑స్ప॒ర్శయే᳚త్ । భ్రాతృ॑వ్యే-ఽస్య ప్రా॒ణ-న్ద॑ద్ధ్యాత్ । అసగ్గ్॑స్పర్శయన్న॒త్యాక్రా॑మతి । యజ॑మాన ఏ॒వ ప్రా॒ణ-న్ద॑ధాతి । పా॒హిమా᳚-ఽగ్నే॒ దుశ్చ॑రితా॒దా మా॒ సుచ॑రితే భ॒జేత్యా॑హ ॥ 46 ॥
అ॒గ్నిర్వావ ప॒విత్ర᳚మ్ । వృ॒జి॒నమనృ॑త॒-న్దుశ్చ॑రితమ్ ।
ఋ॒జు॒క॒ర్మగ్ం స॒త్యగ్ం సుచ॑రితమ్ ।
అ॒గ్నిరే॒వైనం॑-వృఁజి॒నాద-నృ॑తా॒-ద్దుశ్చ॑రితాత్పాతి ।
ఋ॒జు॒క॒ర్మే స॒త్యే సుచ॑రితే భజతి । తస్మా॑దే॒వమాశా᳚స్తే । ఆ॒త్మనో॑ గోపీ॒థాయ॑ ॥ శిరో॒ వా ఏ॒త-ద్య॒జ్ఞస్య॑ । యదా॑ఘా॒రః । ఆ॒త్మా ధ్రు॒వా ॥ 47 ॥
ఆ॒ఘా॒ర-మా॒ఘార్య॑ ధ్రు॒వాగ్ం సమ॑నక్తి ।
ఆ॒త్మన్నే॒వ య॒జ్ఞస్య॒ శిరః॒ ప్రతి॑దధాతి ।
ద్వి-స్సమ॑నక్తి । ద్వౌ హి ప్రా॑ణాపా॒నౌ । తదా॑హుః ।
త్రిరే॒వ సమ॑ఞ్జ్యాత్ । త్రిధా॑తు॒ హి శిర॒ ఇతి॑ । శిర॑ ఇవై॒త-ద్య॒జ్ఞస్య॑ । అథో॒ త్రయో॒ వై ప్రా॒ణాః ।
ప్రా॒ణానే॒వాస్మి॑-న్దధాతి ॥
మ॒ఖస్య॒ శిరో॑-ఽసి॒ సఞ్జ్యోతి॑షా॒ జ్యోతి॑రఙ్క్తా॒మిత్యా॑హ ।
జ్యోతి॑రే॒వాస్మా॑ ఉ॒పరి॑ష్టా-ద్దధాతి ।
సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్యాను॑ఖ్యాత్యై ॥ 48 ॥
(పరి॑దధాతి - ప్రా॒ణ-న్ద॑ధాతి॒ - హి య॒జ్ఞో - ఘా॑రయతి॒ - నమ॒ ఇత్యా॑హ - ప॒శ్చా-ద్- వీ॒ర్యా॑ణీత్యా॑హ॒ - భా ఇత్యా॑హ - భ॒జేత్యా॑హ - ధ్రు॒ - వైవాస్మి॑-న్దధాతి॒ త్రీణి॑ చ) (అ. 7)
అనువాకం 8 - ఇడాభక్షణమ్
ధిష్ణి॑యా॒ వా ఏ॒తే న్యు॑ప్యన్తే । యద్బ్ర॒హ్మా । యద్ధోతా᳚ । యద॑ద్ధ్వ॒ర్యుః । యద॒గ్నీత్ । య-ద్యజ॑మానః । తాన్. యద॑న్తరే॒యాత్ । యజ॑మానస్య ప్రా॒ణాన్-థ్సఙ్క॑ర్షేత్ । ప్ర॒మాయు॑క-స్స్యాత్ । పు॒రో॒డాశ॑మప॒గృహ్య॒ సఞ్చ॑రత్యద్ధ్వ॒ర్యుః ॥ 49 ॥
యజ॑మానాయై॒వ తల్లో॒కగ్ం శిగ్ం॑షతి ।
నాస్య॑ ప్రా॒ణాన్-థ్సఙ్క॑ర్షతి । న ప్ర॒మాయు॑కో భవతి । పు॒రస్తా᳚-త్ప్ర॒త్యఙ్ఙాసీ॑నః । ఇడా॑యా॒ ఇడా॒మాద॑ధాతి ।
హస్త్యా॒గ్ం॒ హోత్రే᳚ । ప॒శవో॒ వా ఇడా᳚ । ప॒శవః॒ పురు॑షః । ప॒శుష్వే॒వ ప॒శూ-న్ప్రతి॑ష్ఠాపయతి । ఇడా॑యై॒ వా ఏ॒షా ప్రజా॑తిః ॥ 50 ॥
తా-మ్ప్రజా॑తిం॒-యఁజ॑మా॒నో-ఽను॒ ప్రజా॑యతే । ద్విర॒ఙ్గులా॑వనక్తి॒ పర్వ॑ణోః ।
ద్వి॒పా-ద్యజ॑మానః॒ ప్రతి॑ష్ఠిత్యై । స॒కృదుప॑స్తృణాతి । ద్విరాద॑ధాతి । స॒కృద॒భిఘా॑రయతి । చ॒తు-స్సమ్ప॑ద్యతే । చ॒త్వారి॒ వై ప॒శోః ప్ర॑తి॒ష్ఠానా॑ని ।
యావా॑నే॒వ ప॒శుః । తముప॑హ్వయతే ॥ 51 ॥
ముఖ॑మివ॒ ప్రత్యుప॑హ్వయేత । స॒ము॒ఙ్ఖానే॒వ ప॒శూనుప॑హ్వయతే । ప॒శవో॒ వా ఇడా᳚ ।
తస్మా॒-థ్సా-ఽన్వా॒రభ్యా᳚ । అ॒ద్ధ్వ॒ర్యుణా॑ చ॒ యజ॑మానేన చ । ఉప॑హూతః పశు॒మాన॑సా॒నీత్యా॑హ ।
ఉప॒ హ్యే॑నౌ॒ హ్వయ॑తే॒ హోతా᳚ । ఇడా॑యై దే॒వతా॑నా-ముపహ॒వే । ఉప॑హూతః పశు॒మా-న్భ॑వతి ।
య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ 52 ॥
యాం-వైఁ హస్త్యా॒మిడా॑మా॒దధా॑తి । వా॒చ-స్సా భా॑గ॒ధేయ᳚మ్ । యాము॑ప॒హ్వయ॑తే । ప్రా॒ణానా॒గ్ం॒ సా । వాచ॑-ఞ్చై॒వ ప్రా॒ణాగ్శ్చావ॑రున్ధే ॥
అథ॒ వా ఏ॒తర్హ్యుప॑హూతాయా॒మిడా॑యామ్ ।
పు॒రో॒డాశ॑స్యై॒వ బ॑ర్హి॒షదో॑ మీమా॒గ్ం॒సా । యజ॑మాన-న్దే॒వా అ॑బ్రువన్న్ । హ॒విర్నో॒ నిర్వ॒పేతి॑ । నాహమ॑భా॒గో నిర్వ॑ఫ్స్యా॒మీత్య॑బ్రవీత్ ॥ 53 ॥
న మయా॑-ఽభా॒గయా ఽను॑వక్ష్య॒థేతి॒ వాగ॑బ్రవీత్ ।
నాహమ॑భా॒గా పు॑రో-ఽనువా॒క్యా॑ భవిష్యా॒మీతి॑ పురో-ఽనువా॒క్యా᳚ । నాహమ॑భా॒గా యా॒జ్యా॑ భవిష్యా॒మీతి॑
యా॒జ్యా᳚ । న మయా॑-ఽభా॒గేన॒ వష॑ట్కరిష్య॒థేతి॑ వషట్కా॒రః । య-ద్య॑జమానభా॒గ-న్ని॒ధాయ॑ పురో॒డాశ॑-మ్బర్హి॒షద॑-ఙ్క॒రోతి॑ ।
తానే॒వ త-ద్భా॒గినః॑ కరోతి । చ॒తు॒ర్ధా క॑రోతి । చత॑స్రో॒ దిశః॑ । ది॒క్ష్వే॑వ ప్రతి॑తిష్ఠతి । బ॒ర్॒హి॒షద॑-ఙ్కరోతి ॥ 54 ॥
యజ॑మానో॒ వై పు॑రో॒డాశః॑ । ప్ర॒జా బ॒ర్॒హిః ।
యజ॑మానమే॒వ ప్ర॒జాసు॒ ప్రతి॑ష్ఠాపయతి ।
తస్మా॑ద॒స్థ్నా-ఽన్యాః ప్ర॒జాః ప్ర॑తి॒తిష్ఠ॑న్తి । మా॒గ్ం॒సేనా॒న్యాః । అథో॒ ఖల్వా॑హుః । దక్షి॑ణా॒ వా ఏ॒తా హ॑వి-ర్య॒జ్ఞస్యా᳚న్తర్వే॒ద్యవ॑రుద్ధ్యన్తే ।
య-త్పు॑రో॒డాశ॑-మ్బర్హి॒షద॑-ఙ్క॒రోతీతి॑ । చ॒తు॒ర్ధా క॑రోతి । చ॒త్వారో॒ హ్యే॑తే హ॑వి-ర్య॒జ్ఞస్య॒ర్త్విజః॑ ॥ 55 ॥
బ్ర॒హ్మా హోతా᳚-ఽద్ధ్వ॒ర్యుర॒గ్నీత్ । తమ॒భిమృ॑శేత్ । ఇ॒ద-మ్బ్ర॒హ్మణః॑ । ఇ॒దగ్ం హోతుః॑ । ఇ॒దమ॑ద్ధ్వ॒ర్యోః । ఇ॒దమ॒గ్నీధ॒ ఇతి॑ । యథై॒వాద-స్సౌ॒మ్యే᳚-ఽద్ధ్వ॒రే ।
ఆ॒దేశ॑మృ॒త్విగ్భ్యో॒ దక్షి॑ణా నీ॒యన్తే᳚ । తా॒దృగే॒వ తత్ । అ॒గ్నీధే᳚ ప్రథ॒మాయాద॑ధాతి ॥ 56 ॥
అ॒గ్నిము॑ఖా॒ హ్యృద్ధిః॑ । అ॒గ్నిము॑ఖామే॒వర్ధిం॒-యఁజ॑మాన ఋద్ధ్నోతి ॥ స॒కృదు॑ప॒స్తీర్య॒ ద్విరా॒దధ॑త్ । ఉ॒ప॒స్తీర్య॒ ద్విర॒భిఘా॑రయతి ।
షట్-థ్సమ్ప॑ద్యన్తే । షడ్వా ఋ॒తవః॑ । ఋ॒తూనే॒వ ప్రీ॑ణాతి । వే॒దేన॑ బ్ర॒హ్మణే᳚ బ్రహ్మభా॒గ-మ్పరి॑హరతి । ప్రా॒జా॒ప॒త్యో వై వే॒దః । ప్రా॒జా॒ప॒త్యో బ్ర॒హ్మా ॥ 57 ॥
స॒వి॒తా య॒జ్ఞస్య॒ ప్రసూ᳚త్యై । అథ॒ కామ॑మ॒న్యేన॑ । తతో॒ హోత్రే᳚ । మద్ధ్యం॒-వాఁ ఏ॒త-ద్య॒జ్ఞస్య॑ । యద్ధోతా᳚ । మ॒ద్ధ్య॒త ఏ॒వ య॒జ్ఞ-మ్ప్రీ॑ణాతి ।
అథా᳚ద్ధ్వ॒ర్యవే᳚ । ప్ర॒తి॒ష్ఠా వా ఏ॒షా య॒జ్ఞస్య॑ । యద॑ద్ధ్వ॒ర్యుః ।
తస్మా᳚ద్ధవి-ర్య॒జ్ఞస్యై॒తామే॒వావృత॒మను॑ ॥ 58 ॥
అ॒న్యా దక్షి॑ణా నీయన్తే । య॒జ్ఞస్య॒ ప్రతి॑ష్ఠిత్యై ।
అ॒గ్నిమ॑గ్నీ-థ్స॒కృ-థ్స॑కృ॒-థ్సమ్మృ॒డ్ఢీత్యా॑హ ।
పరాం॑ఇవ॒ హ్యే॑తర్హి॑ య॒జ్ఞః ॥ ఇ॒షి॒తా దైవ్యా॒ హోతా॑ర॒ ఇత్యా॑హ । ఇ॒షి॒తగ్ం హి కర్మ॑ క్రి॒యతే᳚ ।
భ॒ద్ర॒వాచ్యా॑య॒ ప్రేషి॑తో॒ మాను॑ష-స్సూక్తవా॒కాయ॑ సూ॒క్తా బ్రూ॒హీత్యా॑హ । ఆ॒శిష॑మే॒వైతామాశా᳚స్తే ।
స్వ॒గా దైవ్యా॒ హోతృ॑భ్య॒ ఇత్యా॑హ । య॒జ్ఞమే॒వ తథ్స్వ॒గా క॑రోతి । స్వ॒స్తి-ర్మాను॑షేభ్య॒ ఇత్యా॑హ ।
ఆ॒శిష॑మే॒వైతామాశా᳚స్తే । శం॒యోఁ-ర్బ్రూ॒హీత్యా॑హ ।
శం॒యుఁమే॒వ బా॑ర్హస్ప॒త్య-మ్భా॑గ॒ధేయే॑న॒ సమ॑ర్ధయతి ॥ 59 ॥
(చ॒ర॒త్య॒ద్ధ్వ॒ర్యుః - ప్రజా॑తి--ర్ హ్వయతే॒ - వేదా᳚ - బ్రవీ-ద్- బర్హి॒షద॑-ఙ్కరో-త్యృ॒త్విజో॑-దధాతి-బ్ర॒హ్మా-ఽను॑-కరోతి చ॒త్వారి॑ చ) (అ. 8)
అనువాకం 9 - ప్రస్తరప్రహారాదికమ్
అథ॒ స్రుచా॑వను॒ష్టుగ్భ్యాం॒-వాఁజ॑వతీభ్యాం॒-వ్యూఁ॑హతి । ప్ర॒తి॒ష్ఠా వా అ॑ను॒ష్టుక్ । అన్నం॒-వాఁజః॒ ప్రతి॑ష్ఠిత్యై । అ॒న్నాద్య॒స్యావ॑రుద్ధ్యై । ప్రాచీ᳚-ఞ్జు॒హూమూ॑హతి । జా॒తానే॒వ భ్రాతృ॑వ్యా॒-న్ప్రణు॑దతే । ప్ర॒తీచీ॑ముప॒భృత᳚మ్ ।
జ॒ని॒ష్యమా॑ణానే॒వ ప్రతి॑నుదతే ।
స విషూ॑చ ఏ॒వాపోహ్య॑ స॒పత్నా॒న్॒. యజ॑మానః ।
అ॒స్మిన్ ఁలో॒కే ప్రతి॑తిష్ఠతి ॥ 60 ॥
ద్వాభ్యా᳚మ్ । ద్విప్ర॑తిష్ఠో॒ హి ॥ వసు॑భ్యస్త్వా రు॒ద్రేభ్య॑స్త్వా-ఽఽది॒త్యేభ్య॒స్త్వేత్యా॑హ ।
య॒థా॒య॒జురే॒వై తత్ । స్రు॒క్షు ప్ర॑స్త॒రమ॑నక్తి ।
ఇ॒మే వై లో॒కా-స్స్రుచః॑ । యజ॑మానః ప్రస్త॒రః । యజ॑మానమే॒వ తేజ॑సా-ఽనక్తి । త్రే॒ధా-ఽన॑క్తి ।
త్రయ॑ ఇ॒మే లో॒కాః ॥ 61 ॥
ఏ॒భ్య ఏ॒వైనం॑-లోఁ॒కేభ్యో॑-ఽనక్తి ।
అ॒భి॒పూ॒ర్వమ॑నక్తి । అ॒భి॒పూ॒ర్వమే॒వ యజ॑మాన॒-న్తేజ॑సా-ఽనక్తి ॥ అ॒క్తగ్ం రిహా॑ణా॒ ఇత్యా॑హ ।
తేజో॒ వా ఆజ్య᳚మ్ । యజ॑మానః ప్రస్త॒రః ।
యజ॑మానమే॒వ తేజ॑సా-ఽనక్తి । వి॒యన్తు॒ వయ॒ ఇత్యా॑హ । వయ॑ ఏ॒వైన॑-ఙ్కృ॒త్వా ।
సు॒వ॒ర్గం-లోఁ॒క-ఙ్గ॑మయతి ॥ 62 ॥
ప్ర॒జాం-యోఁని॒-మ్మా నిర్మృ॑క్ష॒మిత్యా॑హ । ప్ర॒జాయై॑ గోపీ॒థాయ॑ ॥ ఆప్యా॑యన్తా॒మాప॒ ఓష॑ధయ॒ ఇత్యా॑హ । ఆప॑ ఏ॒వౌష॑ధీ॒రాప్యా॑యయతి । మ॒రుతా॒-మ్పృష॑తయ॒-స్స్థేత్యా॑హ । మ॒రుతో॒ వై వృష్ట్యా॑ ఈశతే ।
వృష్టి॑మే॒వావ॑రున్ధే । దివ॑-ఙ్గచ్ఛ॒ తతో॑ నో॒ వృష్టి॒మేర॒యేత్యా॑హ । వృష్టి॒ర్వై ద్యౌః । వృష్టి॑మే॒వావ॑రున్ధే ॥ 63 ॥
యావ॒ద్వా అ॑ద్ధ్వ॒ర్యుః ప్ర॑స్త॒ర-మ్ప్ర॒హర॑తి । తావ॑ద॒స్యాయు॑ర్మీయతే । ఆ॒యు॒ష్పా అ॑గ్నే॒-ఽస్యాయు॑ర్మే పా॒హీత్యా॑హ । ఆయు॑రే॒వాత్మన్-ధ॑త్తే ।
యావ॒ద్వా అ॑ద్ధ్వ॒ర్యుః ప్ర॑స్త॒ర-మ్ప్ర॒హర॑తి । తావ॑దస్య॒ చక్షు॑ర్మీయతే । చ॒క్షు॒ష్పా అ॑గ్నే-ఽసి॒ చక్షు॑ర్మే పా॒హీత్యా॑హ । చక్షు॑రే॒వాత్మన్-ధ॑త్తే ॥
ధ్రు॒వా-ఽసీత్యా॑హ॒ ప్రతి॑ష్ఠిత్యై ॥
య-మ్ప॑రి॒ధి-మ్ప॒ర్యధ॑త్థా॒ ఇత్యా॑హ ॥ 64 ॥
య॒థా॒య॒జురే॒వైతత్ । అగ్నే॑ దేవ ప॒ణిభి॑-ర్వీ॒యమా॑ణ॒ ఇత్యా॑హ । అ॒గ్నయ॑ ఏ॒వైన॒-ఞ్జుష్ట॑-ఙ్కరోతి ।
త-న్త॑ ఏ॒తమను॒ జోష॑-మ్భరా॒మీత్యా॑హ ।
స॒జా॒తానే॒వాస్మా॒ అను॑కాన్కరోతి ।
నేదే॒ష త్వద॑పచే॒తయా॑తా॒ ఇత్యా॒హాను॑ఖ్యాత్యై ॥ య॒జ్ఞస్య॒ పాథ॒ ఉప॒ సమి॑త॒మిత్యా॑హ ।
భూ॒మాన॑మే॒వోపై॑తి । ప॒రి॒ధీన్-ప్రహ॑రతి ।
య॒జ్ఞస్య॒ సమి॑ష్ట్యై ॥ 65 ॥
స్రుచౌ॒ స-మ్ప్రస్రా॑వయతి । యదే॒వ తత్ర॑ క్రూ॒రమ్ ।
తత్-తేన॑ శమయతి । జు॒హ్వాము॑ప॒భృత᳚మ్ । య॒జ॒మా॒న॒దే॒వ॒త్యా॑ వై జు॒హూః ।
భ్రా॒తృ॒వ్య॒దే॒వ॒త్యో॑ప॒భృత్ ।
యజ॑మానాయై॒వ భ్రాతృ॑వ్య॒ముప॑స్తి-ఙ్కరోతి ॥
స॒గ్గ్॒స్రా॒వభా॑గా॒-స్స్థేత్యా॑హ ।
వస॑వో॒ వై రు॒ద్రా ఆ॑ది॒త్యా-స్సగ్గ్॑స్రా॒వభా॑గాః ।
తేషా॒-న్త-ద్భా॑గ॒ధేయ᳚మ్ ॥ 66 ॥
తానే॒వ తేన॑ ప్రీణాతి । వై॒శ్వ॒దే॒వ్యర్చా । ఏ॒తే హి విశ్వే॑ దే॒వాః । త్రి॒ష్టుగ్-భ॑వతి । ఇ॒న్ద్రి॒యం-వైఁ త్రి॒ష్టుక్ । ఇ॒న్ద్రి॒యమే॒వ యజ॑మానే దధాతి ॥ అ॒గ్నేర్వా॒మప॑న్నగృహస్య॒ సద॑సి సాదయా॒మీత్యా॑హ ।
ఇ॒యం-వాఁ అ॒గ్నిరప॑న్నగృహః । అ॒స్యా ఏ॒వైనే॒ సద॑నే సాదయతి । సు॒మ్నాయ॑ సుమ్నినీ సు॒మ్నే మా॑ ధత్త॒మిత్యా॑హ ॥ 67 ॥
ప్ర॒జా వై ప॒శవః॑ సు॒మ్నమ్ । ప్ర॒జామే॒వ ప॒శూనా॒త్మన్ధ॑త్తే । ధు॒రి ధు॒ర్యౌ॑ పాత॒మిత్యా॑హ । జా॒యా॒ప॒త్యో-ర్గో॑పీ॒థాయ॑ ॥ అగ్నే॑-ఽదబ్ధాయో-ఽశీతతనో॒ ఇత్యా॑హ । య॒థా॒య॒జురే॒వైతత్ । పా॒హి మా॒-ఽద్య ది॒వః పా॒హి ప్రసి॑త్యై పా॒హి దురి॑ష్ట్యై పా॒హి దు॑రద్మ॒న్యై పా॒హి దుశ్చ॑రితా॒దిత్యా॑హ । ఆ॒శిష॑మే॒వైతామాశా᳚స్తే ।
అవి॑ష-న్నః పి॒తు-ఙ్కృ॑ణు సు॒షదా॒ యోని॒గ్గ్॒ స్వాహేతీ᳚ద్ధ్మ-సం॒వృఁశ్చ॑నాన్యన్వాహార్య॒పచ॑నే ఽభ్యా॒ధాయ॑ ఫలీకరణహో॒మ-ఞ్జు॑హోతి ।
అతి॑రిక్తాని॒ వా ఇ॑ద్ధ్మ సం॒వృఁశ్చ॑నాని ॥ 68 ॥
అతి॑రిక్తాః ఫలీ॒కర॑ణాః । అతి॑రిక్తమాజ్యోచ్ఛేష॒ణమ్ ।
అతి॑రిక్త ఏ॒వాతి॑రిక్త-న్దధాతి । అథో॒ అతి॑రిక్తే-నై॒వాతి॑రిక్త-మా॒ప్త్వా-ఽవ॑రున్ధే ॥ వేది॑-ర్దే॒వేభ్యో॒ నిలా॑యత । తాం-వేఁ॒దేనాన్వ॑విన్దన్న్ । వే॒దేన॒ వేదిం॑-విఁవిదుః పృథి॒వీమ్ । సా ప॑ప్రథే పృథి॒వీ పార్థి॑వాని ।
గర్భ॑-మ్బిభర్తి॒ భువ॑నేష్వ॒న్తః ।
తతో॑ య॒జ్ఞో జా॑యతే విశ్వ॒దాని॒రితి॑ పు॒రస్తా᳚-థ్స్తమ్బయ॒జుషో॑ వే॒దేన॒ వేది॒గ్ం॒ సమ్మా॒ష్ట్ర్యను॑విత్త్యై ॥ 69 ॥
అథో॒ య-ద్వే॒దశ్చ॒ వేది॑శ్చ॒ భవ॑తః । మి॒థు॒న॒త్వాయ॒ ప్రజా᳚త్యై । ప్ర॒జాప॑తే॒ర్వా ఏ॒తాని॒ శ్మశ్రూ॑ణి । య-ద్వే॒దః । పత్ని॑యా ఉ॒పస్థ॒ ఆస్య॑తి ।
మి॒థు॒నమే॒వ క॑రోతి । వి॒న్దతే᳚ ప్ర॒జామ్ ।
వే॒దగ్ం హోతా-ఽఽహ॑వ॒నీయా᳚-థ్స్తృ॒ణన్నే॑తి ।
య॒జ్ఞమే॒వ త-థ్సన్త॑నో॒త్యోత్త॑రస్మా-దర్ధమా॒సాత్ ।
తగ్ం సన్త॑త॒ముత్త॑రే-ఽర్ధమా॒స ఆల॑భతే ॥ 70 ॥
త-ఙ్కా॒లేకా॑ల॒ ఆగ॑తే యజతే ॥ బ్ర॒హ్మ॒వా॒దినో॑ వదన్తి ।
స త్వా అ॑ద్ధ్వ॒ర్యు-స్స్యా᳚త్ । యో యతో॑ య॒జ్ఞ-మ్ప్ర॑యు॒ఙ్క్తే ।
తదే॑న-మ్ప్రతిష్ఠా॒పయ॒తీతి॑ ।
వాతా॒ద్వా అ॑ద్ధ్వ॒ర్యుర్య॒జ్ఞ-మ్ప్రయు॑ఙ్క్తే ।
దేవా॑ గాతువిదో గా॒తుం-విఁ॒త్వా గా॒తుమి॒తేత్యా॑హ ।
యత॑ ఏ॒వ య॒జ్ఞ-మ్ప్ర॑యు॒ఙ్క్తే ।
తదే॑న॒-మ్ప్రతి॑ష్ఠాపయతి ।
ప్రతి॑తిష్ఠతి ప్ర॒జయా॑ ప॒శుభి॒-ర్యజ॑మానః ॥ 71 ॥
(తి॒ష్ఠ॒తీ॒ - మే లో॒కా - గ॑మయతి॒ - ద్యౌ-ర్వృష్టి॑మే॒వావ॑రున్ధే - ప॒ర్యధ॑త్థా॒ ఇత్యా॑హ॒ - సమి॑ష్ట్యై - భాగ॒ధేయం॑ - ధత్త॒మిత్యా॑హ॒ - వా ఇ॑ద్ధ్మ సం॒వృఁశ్చ॑నా॒ - న్యను॑విత్త్యై - లభతే॒ - యజ॑మానః) (అ. 9)
అనువాకం 10 - పత్నీయోక్రవిమోకః
యో వా అయ॑థాదేవతం-యఁ॒జ్ఞము॑ప॒చర॑తి ।
ఆ దే॒వతా᳚భ్యో వృశ్చ్యతే । పాపీ॑యా-న్భవతి । యో య॑థాదేవ॒తమ్ । న దే॒వతా᳚భ్య॒ ఆవృ॑శ్చ్యతే ।
వసీ॑యా-న్భవతి । వా॒రు॒ణో వై పాశః॑ ।
ఇ॒మం-విఁష్యా॑మి॒ వరు॑ణస్య॒ పాశ॒మిత్యా॑హ ।
వ॒రు॒ణ॒పా॒శాదే॒వైనా᳚-మ్ముఞ్చతి ।
స॒వి॒తృప్ర॑సూతో యథాదేవ॒తమ్ ॥ 72 ॥
న దే॒వతా᳚భ్య॒ ఆవృ॑శ్చ్యతే । వసీ॑యా-న్భవతి ।
ధా॒తుశ్చ॒ యోనౌ॑ సుకృ॒తస్య॑ లో॒క ఇత్యా॑హ । అ॒గ్నిర్వై ధా॒తా । పుణ్య॒-ఙ్కర్మ॑ సుకృ॒తస్య॑ లో॒కః । అ॒గ్నిరే॒వైనా᳚-న్ధా॒తా । పుణ్యే॒ కర్మ॑ణి సుకృ॒తస్య॑ లో॒కే ద॑ధాతి । స్యో॒న-మ్మే॑ స॒హ పత్యా॑ కరో॒మీత్యా॑హ ।
ఆ॒త్మన॑శ్చ॒ యజ॑మానస్య॒ చానా᳚త్యై స॒త్వాంయఁ॑ ॥
సమాయు॑షా॒ సమ్ప్ర॒జయేత్యా॑హ ॥ 73 ॥
ఆ॒శిష॑మే॒వైతామాశా᳚స్తే పూర్ణపా॒త్రే । అ॒న్త॒తో॑-ఽను॒ష్టుభా᳚ । చతు॑ష్ప॒ద్వా ఏ॒తచ్ఛన్దః॒ ప్రతి॑ష్ఠిత॒-మ్పత్ని॑యై పూర్ణపా॒త్రే భ॑వతి ।
అ॒స్మిన్ ఁలో॒కే ప్రతి॑తిష్ఠా॒నీతి॑ ।
అ॒స్మిన్నే॒వ లో॒కే ప్రతి॑తిష్ఠతి । అథో॒ వాగ్వా అ॑ను॒ష్టుక్ । వామ్మి॑థు॒నమ్ । ఆపో॒ రేతః॑ ప్ర॒జన॑నమ్ ।
ఏ॒తస్మా॒ద్వై మి॑థు॒నాద్వి॒ద్యోత॑మాన-స్స్త॒నయ॑న్వర్షతి । రేతః॑ సి॒ఞ్చన్న్ ॥ 74 ॥
ప్ర॒జాః ప్ర॑జ॒నయన్న్॑ ॥ యద్వై య॒జ్ఞస్య॒ బ్రహ్మ॑ణా యు॒జ్యతే᳚ । బ్రహ్మ॑ణా॒ వై తస్య॑ విమో॒కః । అ॒ద్భి-శ్శాన్తిః॑ । విము॑క్తం॒-వాఁ ఏ॒తర్హి॒ యోక్త్ర॒-మ్బ్రహ్మ॑ణా ।
ఆ॒దాయై॑న॒త్పత్నీ॑ స॒హాప ఉప॑గృహ్ణీతే॒ శాన్త్యై᳚ ।
అ॒ఞ్జ॒లౌ పూ᳚ర్ణపా॒త్రమాన॑యతి । రేత॑ ఏ॒వాస్యా᳚-మ్ప్ర॒జా-న్ద॑ధాతి । ప్ర॒జయా॒ హి మ॑ను॒ష్యః॑ పూ॒ర్ణః ।
ముఖం॒-విఁమృ॑ష్టే । అ॒వ॒భృ॒థస్యై॒వ రూ॒ప-ఙ్కృ॒త్వోత్తి॑ష్ఠతి ॥ 75 ॥
(స॒వి॒తృప్ర॑సూతో యథాదేవ॒తం-ప్ర॒జయేత్యా॑హ-సి॒ఞ్చ-న్మృ॑ష్ట॒ ఏక॑-ఞ్చ) (అ. 10)
అనువాకం 11 - ఉపవేషోపగూహనమ్
ప॒రి॒వే॒షో వా ఏ॒ష వన॒స్పతీ॑నామ్ । యదు॑పవే॒షః । య ఏ॒వం-వేఁద॑ । వి॒న్దతే॑ పరివే॒ష్టార᳚మ్ । తము॑త్క॒రే ॥ య-న్దే॒వా మ॑ను॒ష్యే॑షు ।
ఉ॒ప॒వే॒షమధా॑రయన్న్ । యే అ॒స్మదప॑చేతసః । తాన॒స్మభ్య॑-మి॒హాకు॑రు । ఉప॑వే॒షోప॑విడ్ఢి నః ॥ 76 ॥
ప్ర॒జా-మ్పుష్టి॒మథో॒ ధన᳚మ్ ।
ద్వి॒పదో॑ న॒శ్చతు॑ష్పదః । ధ్రు॒వాన-న॑పగాన్-కు॒ర్వితి॑ పు॒రస్తా᳚-త్ప్ర॒త్యఞ్చ॒ముప॑గూహతి ।
తస్మా᳚-త్పు॒రస్తా᳚-త్ప్ర॒త్యఞ్చః॑ శూ॒ద్రా అవ॑స్యన్తి । స్థ॒వి॒మ॒త ఉప॑గూహతి । అప్ర॑తివాదిన ఏ॒వైనా᳚న్ కురుతే ॥
ధృష్టి॒ర్వా ఉ॑పవే॒షః ।
శు॒చార్తో వజ్రో॒ బ్రహ్మ॑ణా॒ సగ్ంశి॑తః ।
యోప॑వే॒షే శుక్ । సా-ఽముమృ॑చ్ఛతు॒ య-న్ద్వి॒ష్మ ఇతి॑ ॥ 77 ॥
అథా᳚స్మై నామ॒ గృహ్య॒ ప్రహ॑రతి । నిర॒ము-న్ను॑ద॒ ఓక॑సః । స॒పత్నో॒ యః పృ॑త॒న్యతి॑ । ని॒ర్బా॒ద్ధ్యే॑న హ॒విషా᳚ । ఇన్ద్ర॑ ఏణ॒-మ్పరా॑శరీత్ ।
ఇ॒హి తి॒స్రః ప॑రా॒వతః॑ । ఇ॒హి పఞ్చ॒జనా॒గ్ం॒ అతి॑ ।
ఇ॒హి తి॒స్రో-ఽతి॑ రోచ॒నా యావ॑త్ । సూర్యో॒ అస॑-ద్ది॒వి ।
ప॒ర॒మా-న్త్వా॑ పరా॒వత᳚మ్ ॥ 78 ॥
ఇన్ద్రో॑ నయతు వృత్ర॒హా । యతో॒ న పున॒రాయ॑సి ।
శ॒శ్వ॒తీభ్య॒-స్సమా᳚భ్య॒ ఇతి॑ । త్రి॒వృద్వా ఏ॒ష వజ్రో॒ బ్రహ్మ॑ణా॒ సగ్ంశి॑తః । శు॒చైవైనం॑-విఁ॒ద్ధ్వా ।
ఏ॒భ్యో లో॒కేభ్యో॑ ని॒ర్ణుద్య॑ । వజ్రే॑ణ॒ బ్రహ్మ॑ణా స్తృణుతే । హ॒తో॑ ఽసావవ॑ధిష్మా॒-ముమిత్యా॑హ॒
స్తృత్యై᳚ । య-న్ద్వి॒ష్యాత్త-న్ధ్యా॑యేత్ ।
శు॒చైవైన॑-మర్పయతి ॥ 79 ॥
(నో॒-ద్వి॒ష్మ ఇతి॑-పరా॒వత॑-మర్పయతి) (అ. 11)
(ప్రత్యు॑ష్టం - ది॒వ-శ్శిల్ప॒ - మయ॑జ్ఞో - ధృ॒త-ఞ్చ॑ - దేవాసు॒రా-స్స ఏ॒తమిన్ద్ర॒ - ఆపో॑ దేవీ - ర॒గ్నినా॒ - ధిష్ణి॑యా॒ - అథ॒ స్రుచౌ॒ - యో వా అయ॑థాదేవతం - పరివే॒షో వా ఏకా॑దశ)
(ప్రత్యు॑ష్ట॒ - మయ॑జ్ఞ - ఏ॒షా హి విశ్వే॑షా-న్దే॒వానా॑ - మూ॒ర్జా పృ॑థి॒వీ - మథో॒ రక్ష॑సాం॒ - తా-మ్ప్రజా॑తిం॒ - ద్వాభ్యాం॒ - త-ఙ్కా॒లేకా॑లే॒ నవ॑సప్తతిః)
(ప్రత్యు॑ష్టగ్ం - శు॒చైవైన॑మర్పయతి)
॥ హరిః॑ ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే తృతీయాష్టకే తృతీయ ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥
Roman (IAST) Transliteration
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake tṛtīyaḥ prapāṭhakaḥ - dar.śapūrṇamāseṣṭibrāhmaṇam
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
anuvākaṃ 1 - strukhsammārgaḥ
pratyṷṣṭa॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ pratyṷṣṭā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha | rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai | a॒gnerva॒steji̭ṣṭhena॒ teja̭sā॒ niṣṭa̭pā॒mītyā̭ha meddhya॒tvāya̭ |
sruca॒-ssammā᳚rṣṭi | sru॒vamagre᳚ | pumāgṃ̭ same॒vābhya॒-ssaggśya̭ti mithuna॒tvāya̭ | atha̭ ju॒hūm | atho̭pa॒bhṛta᳚m | atha̭ dhru॒vām | a॒sau vai ju॒hūḥ || 1 ||
a॒ntari̭kṣamupa॒bhṛt | pṛ॒thi॒vī dhru॒vā |
i॒me vai lo॒kā-ssrucaḥ̭ | vṛṣṭiḥ̭ sa॒māṃrja̭nāni | vṛṣṭi॒rvā i॒mān ~lo॒kāna̭nupū॒rva-ṅka̭lpayati |
te tataḥ̭ klṛ॒ptā-ssamḙdhante |
samḙdhante-'smā i॒me lo॒kāḥ pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yadi̭ kā॒mayḙta॒ varṣṷkaḥ pa॒rjanyaḥ̭ syā॒diti̭ | a॒gra॒ta-ssammṛ̭jyāt || 2 ||
vṛṣṭi̭me॒va niya̭cchati | a॒vā॒cīnā᳚grā॒ hi vṛṣṭiḥ̭ |
yadi̭ kā॒maye॒tāva̭rṣuka-ssyā॒diti̭ | mū॒la॒ta-ssammṛ̭jyāt | vṛṣṭi̭me॒vodya̭cchati | tadu॒ vā ā̭huḥ | a॒gra॒ta e॒vopari̭ṣṭā॒-thsammṛ̭jyāt |
mū॒la॒to̭-'dhastā᳚t | tada̭nupū॒rva-ṅka̭lpate |
varṣṷko bhava॒tīti̭ || 3 ||
prācī̭mabhyā॒kāra᳚m | agrai̭rantara॒taḥ | e॒vami̭va॒ hyanna̭ma॒dyate᳚ | atho॒ agrā॒dvā oṣa̭dhīnā॒mūrja̭-mpra॒jā upa̭jīvanti | ū॒rja e॒vā-nnādya॒syāva̭ruddhyai | a॒dhastā᳚-tpra॒tīcī᳚m | da॒ṇḍamṷttama॒taḥ |
mūlḙna॒ mūla॒-mprati̭ṣṭhityai | tasmā̭dara॒tnau prāñcyu॒pari̭ṣṭā॒-llomā̭ni | pra॒tyañcya॒dhastā᳚t || 4 ||
srugghyḙṣā || prā॒ṇo vai sru॒vaḥ | ju॒hūrdakṣi̭ṇo॒ hastaḥ̭ | u॒pa॒bhṛthsa॒vyaḥ | ā॒tmā dhru॒vā | annagṃ̭ sa॒māṃrja̭nāni | mu॒kha॒to vai prā॒ṇo̭-'pā॒no bhū॒tvā |
ā॒tmāna॒manna̭-mpra॒viśya̭ | bā॒hya॒tasta॒nuvagṃ̭ śubhayati | tasmā᳚-thsru॒vame॒vāgre॒ sammā᳚rṣṭi || mu॒kha॒to hi prā॒ṇo̭-'pā॒no bhū॒tvā |
ā॒tmāna॒manna̭-māvi॒śati̭ | tau prā̭ṇāpā॒nau |
avya̭rdhukaḥ prāṇāpā॒nābhyā᳚-mbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 5 ||
(ju॒hu--r mṛ̭jyā-d- bhava॒tīti̭ - pra॒tyañcya॒dhastā᳚n - mārṣṭi॒ pañca̭ ca) (a. 1)
3.3.2 ānuvākaṃ 2 - sammārjanānāmagnau praharaṇam
di॒va-śśilpa॒mava̭tatam | pṛ॒thi॒vyāḥ ka॒kubhi̭ śri॒tam |
tena̭ va॒yagṃ sa॒hasra̭valśena |
sa॒patna̭-nnāśayāmasi॒ svāheti̭ srukhsa॒māṃrja̭nānya॒gnau praha̭rati |
āpo॒ vai da॒rbhāḥ | rū॒pame॒vaiṣā̭me॒ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe || a॒nu॒ṣṭubha॒rcā | ānṷṣṭubhaḥ pra॒jāpa̭tiḥ | prā॒jā॒pa॒tyo ve॒daḥ |
ve॒dasyāgragg̭ srukhsa॒māṃrja̭nāni || 6 ||
svenai॒vainā̭ni॒ chanda̭sā | svayā̭ de॒vata̭yā॒ sama̭rdhayati | atho॒ ṛgvāva yoṣā᳚ | da॒rbho
vṛṣā᳚ | tanmi̭thu॒nam | mi॒thu॒name॒vāsya॒ ta-dya॒jñe ka̭roti pra॒jana̭nāya | prajā̭yate pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ryaja̭mānaḥ || tānyeke॒ vṛthai॒vāpā᳚syanti |
tattathā॒ na kā᳚ryam | āra̭bdhasya ya॒jñiya̭sya॒ karma̭ṇa॒-ssa vi̭do॒haḥ || 7 ||
yadyḙnāni pa॒śavo̭-'bhi॒tiṣṭhḙyuḥ |
na ta-tpa॒śubhyaḥ॒ kam | a॒dbhirmā᳚-rjayi॒tvotka॒re nya̭syet |
yadvai ya॒jñiya̭sya॒ karma̭ṇo॒-'nyatrāhṷtībhya-ssa॒ntiṣṭha̭te | u॒tka॒ro vāva tasya̭ prati॒ṣṭhā | e॒tāgṃ hi tasmai᳚ prati॒ṣṭhā-nde॒vā-ssa॒mabha̭rann |
yada॒dbhirmā॒rjaya̭ti | tena̭ śā॒ntam | yadṷtka॒re nya॒syati̭ | pra॒ti॒ṣṭhāme॒vainā̭ni॒ ta-dga̭mayati || 8 ||
prati̭tiṣṭhati pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒ryaja̭mānaḥ ||
atho᳚ sta॒mbasya॒ vā e॒ta-drū॒pam | ya-thsrṷkhsa॒māṃrja̭nāni | sta॒mba॒śo vā oṣa̭dhayaḥ |
tāsā᳚-ñjaratka॒kṣe pa॒śavo॒ na ra̭mante | apri̭yo॒ hyḙṣā-ñjaratka॒kṣaḥ | yāva̭dapriyo ha॒ vai ja̭ratka॒kṣaḥ pa̭śū॒nām | tāva̭dapriyaḥ paśū॒nā-mbha̭vati | yasyai॒tānya॒nyatrā॒gne-rdadha̭ti |
na॒va॒dāvyā̭su॒ vā oṣa̭dhīṣu pa॒śavo̭ ramante || 9 ||
na॒va॒dā॒vo hyḙṣā-mpri॒yaḥ | yāva̭tpriyo ha॒ vai na̭vadā॒vaḥ pa̭śū॒nām | tāva̭tpriyaḥ paśū॒nā-mbha̭vati | yasyai॒tānya॒gnau pra॒hara̭nti | tasmā̭de॒tānya॒gnāve॒va praha̭ret | ya॒ta॒rasmin᳚-thsammṛ॒jyāt |
pa॒śū॒nā-ndhṛtyai᳚ || yo bhū॒tānā॒madhi̭patiḥ | ru॒drasta̭ntica॒ro vṛṣā᳚ | pa॒śūna॒smāka॒-mmā higṃ̭sīḥ | e॒tada̭stu hu॒ta-ntava॒ svāhetya̭gni sa॒māṃrja̭nānya॒gnau praha̭rati | e॒ṣā vā e॒teṣāṃ॒-yo~niḥ̭ | e॒ṣā pra̭ti॒ṣṭhā | svāme॒vainā̭ni॒ yoni᳚m |
svā-mpra̭ti॒ṣṭhā-ṅga̭mayati | prati̭tiṣṭhati pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒ryaja̭mānaḥ || 10 ||
(ve॒dasyāgragg̭ srukhsa॒māṃrja̭nāni - vido॒ho - ga̭mayati - pa॒śavo̭ ramante - higṃsī॒-ṣṣaṭca̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - patnīsannahanam
aya̭jño॒ vā e॒ṣaḥ | yo̭-'pa॒tnīkaḥ̭ | na pra॒jāḥ prajā̭yerann | patnyanvā᳚ste | ya॒jñame॒vākaḥ̭ | pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya | ya-ttiṣṭha̭ntī sa॒naṃhyḙta |
pri॒ya-ñjñā॒tigṃ rṷndhyāt | āsī̭nā॒ sanna̭hyate |
āsī̭nā॒ hyḙṣā vī॒rya̭-ṅka॒roti̭ || 11 ||
ya-tpa॒ścāt-prācya॒nvāsī̭ta | a॒nayā̭ sa॒mada̭-ndadhīta |
de॒vānā॒-mpatni̭yā sa॒mada̭-ndadhīta | deśā᳚-ddakṣiṇa॒ta udī॒cyanvā᳚ste | ā॒tmano̭ gopī॒thāya̭ || ā॒śāsā̭nā saumana॒samityā̭ha | meddhyā̭me॒vainā॒-ṅkeva̭lī-ṅkṛ॒tvā | ā॒śiṣā॒ sama̭rdhayati |
a॒gneranṷvratā bhū॒tvā sanna̭hye sukṛ॒tāya॒ kamityā̭ha | e॒tadvai patni̭yai vratopa॒naya̭nam || 12 ||
tenai॒vaināṃ᳚-vra~॒tamupa̭nayati | tasmā̭dāhuḥ |
yaścai॒vaṃ-ve~da॒ yaśca॒na | yoktra̭me॒va yṷte | yama॒nvāste᳚ | tasyā॒muṣmi̭n ~lo॒ke bha̭va॒tīti॒ yoktrḙṇa | ya-dyoktra᳚m | sa yogaḥ̭ | yadāste᳚ | sa kṣemaḥ̭ || 13 ||
yo॒ga॒kṣe॒masya॒ klṛptyai᳚ || yu॒kta-ṅkri̭yātā ā॒śīḥ kāmḙ yujyātā॒ iti̭ | ā॒śiṣa॒-ssamṛ̭ddhyai | gra॒nthi-ṅgra̭thnāti | ā॒śiṣa̭ e॒vāsyā॒-mpari̭gṛhṇāti |
pumā॒n॒. vai gra॒nthiḥ | strī patnī᳚ | ta-nmi̭thu॒nam |
mi॒thu॒name॒vāsya॒ ta-dya॒jñe ka̭roti pra॒jana̭nāya |
prajā̭yate pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ryaja̭mānaḥ || 14 ||
atho̭ a॒rdho vā e॒ṣa ā॒tmanaḥ̭ | ya-tpatnī᳚ |
ya॒jñasya॒ dhṛtyā॒ aśi̭thilambhāvāya ||
su॒pra॒jasa̭stvā va॒yagṃ su॒patnī॒rupa̭sedi॒metyā̭ha |
ya॒jñame॒va ta-nmi̭thu॒nī ka̭roti | ū॒ne-'ti̭rikta-ndhīyātā॒ iti॒ prajā᳚tyai || ma॒hī॒nā-mpayo॒-'syoṣa̭dhīnā॒gṃ॒ rasa॒ ityā̭ha | rū॒pame॒vāsyai॒-tanma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe | tasya॒ te-'kṣī̭yamāṇasya॒ nirva̭pāmi devaya॒jyāyā॒ ityā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste || 15 ||
(ka॒roti̭ - vratopa॒naya̭naṃ॒ - kṣemo॒ - yaja̭mānaḥ - śāste) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - ājyotpavanam
ghṛ॒ta-ñca॒ vai madhṷ ca pra॒jāpa̭tirāsīt | yato॒ maddhvā̭sīt | tataḥ̭ pra॒jā a̭sṛjata |
tasmā॒-nmadhṷṣi pra॒jana̭namivāsti |
tasmā॒-nmadhṷṣā॒ na praca̭ranti | yā॒tayā̭ma॒ hi | ājyḙna॒ praca̭ranti | ya॒jño vā ājya᳚m | ya॒jñenai॒va ya॒jña-mpraca̭ra॒ntyayā̭tayāmatvāya |
patnyave᳚kṣate || 16 ||
mi॒thu॒na॒tvāya॒ prajā᳚tyai | yadvai patnī̭ ya॒jñasya̭ ka॒roti̭ | mi॒thu॒na-ntat | atho॒ patni̭yā e॒vaiṣa ya॒jñasyā᳚nvāra॒mbho-'na̭vacchittyai ||
a॒me॒ddhyaṃ-vā~ e॒ta-tka̭roti | ya-tpatnya॒vekṣa̭te |
gārha̭pa॒tye 'dhi̭śrayati meddhya॒tvāya̭ | ā॒ha॒va॒nīya̭-ma॒bhyuddra̭vati | ya॒jñasya॒ santa̭tyai | tejo̭-'si॒ tejo-'nu॒ prehītyā̭ha || 17 ||
tejo॒ vā a॒gniḥ | teja॒ ājya᳚m | teja̭sai॒va teja॒-ssama̭rdhayati | a॒gniste॒ tejo॒ mā vinai॒dityā॒hāhigṃ̭sāyai | sphyasya॒ vartman᳚th
sādayati | ya॒jñasya॒ santa̭tyai | a॒gnerji॒hvā-'si̭ su॒bhūrde॒vānā॒mityā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vaitat | dhāmnḙdhāmne de॒vebhyo॒ yajṷṣeyajuṣe bha॒vetyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste || 18 ||
tadvā ataḥ̭ pa॒vitrā᳚bhyāme॒vo-tpṷnāti | yaja̭māno॒ vā ājya᳚m | prā॒ṇā॒pā॒nau pa॒vitre᳚ | yaja̭māna e॒va prā̭ṇāpā॒nau da̭dhāti | pu॒na॒rā॒hāra᳚m |
e॒vami̭va॒ hi prā̭ṇāpā॒nau sa॒caṃra̭taḥ |
śu॒krama̭si॒ jyoti̭rasi॒ tejo॒-'sītyā̭ha |
rū॒pame॒vāsyai॒ ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe | triryajṷṣā | traya̭ i॒me lo॒kāḥ || 19 ||
e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒māptyai᳚ | triḥ | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ |
atho̭ meddhya॒tvāya̭ | athājya̭vatībhyāma॒paḥ | rū॒pame॒vāsā̭me॒ta-dvarṇa̭-ndadhāti |
api॒ vā u॒tāhuḥ̭ | yathā̭ ha॒ vai yoṣā̭ su॒varṇa॒gṃ॒ hira̭ṇya-mpeśa॒la-mbibhra̭tī rū॒pāṇyāste᳚ |
e॒vame॒tā e॒tarhīti̭ | āpo॒ vai sarvā̭ de॒vatāḥ᳚ || 20 ||
e॒ṣā hi viśvḙṣā-nde॒vānā᳚-nta॒nūḥ | yadājya᳚m || tatro॒bhayo᳚rmīmā॒gṃ॒sā | jā॒mi syāt | ya-dyaju॒ṣā-''jyaṃ॒-ya~jṷṣā॒-'pa ṷtpunī॒yāt |
chanda̭sā॒-'pa utpṷnā॒tyajā̭mitvāya | atho̭ mithuna॒tvāya̭ | sā॒vi॒tri॒yarcā | sa॒vi॒tṛpra̭sūta-mme॒ karmā̭sa॒diti̭ | sa॒vi॒tṛpra̭sūtame॒vāsya॒ karma̭ bhavati | pa॒ccho gā̭yatri॒yā triḥ̭ ṣamṛddha॒tvāya̭ | a॒dbhire॒vauṣa̭dhī॒-ssanna̭yati | oṣa̭dhībhiḥ pa॒śūn | pa॒śubhi॒ryaja̭mānam | śu॒kra-ntvā̭ śu॒krāyā॒-ñjyoti̭stvā॒ jyoti̭ṣya॒rcistvā॒ 'rciṣītyā̭ha
sarva॒tvāya̭ | paryā᳚ptyā॒ ana̭ntarāyāya || 21 ||
(ī॒kṣa॒ta॒- ā॒ha॒-śā॒ste॒-lo॒kā - de॒vatā̭ - bhavati॒ ṣaṭca̭) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - ājyagrahaṇam
de॒vā॒su॒rā-ssaṃya~̭ttā āsann |
sa e॒tamindra॒ ājya̭syāvakā॒śa-ma̭paśyat |
tenāvai᳚kṣata | tato̭ de॒vā abha̭vann | parā-'sṷrāḥ |
ya e॒vaṃ-vi~॒dvānājya̭-ma॒vekṣa̭te |
bhava̭tyā॒tmanā᳚ | parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavati | bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti |
yadājyḙnā॒nyāni̭ ha॒vīgṣya̭-bhighā॒raya̭ti || 22 ||
atha॒ kenājya॒miti̭ | sa॒tyeneti̭ brūyāt | cakṣu॒rvai sa॒tyam | sa॒tyenai॒vaina̭da॒-bhighā̭rayati | ī॒śva॒ro vā e॒ṣo᳚-'ndho bhavi̭toḥ | yaścakṣu॒ṣā ''jya̭ma॒vekṣa̭te | ni॒mīlyāve᳚kṣeta | dā॒dhārā॒tmañcakṣuḥ̭ | a॒bhyājya̭-ṅghārayati || ājya̭-ṅgṛhṇāti || 23 ||
chandāgṃ̭si॒ vā ājya᳚m | chandāg̭sye॒va prī̭ṇāti | ca॒turju॒hvā-ṅgṛ̭hṇāti | catṷṣpādaḥ pa॒śavaḥ̭ | pa॒śūne॒vāva̭rundhe | a॒ṣṭāvṷpa॒bhṛti̭ |
a॒ṣṭākṣa̭rā gāya॒trī | gā॒ya॒traḥ prā॒ṇaḥ | prā॒ṇame॒va pa॒śuṣṷ dadhāti |
ca॒turdhru॒vāyā᳚m || 24 ||
catṷṣpādaḥ pa॒śavaḥ̭ | pa॒śuṣve॒-vopari̭ṣṭā॒t-prati̭tiṣṭhati | ya॒ja॒mā॒na॒de॒va॒tyā̭ vai ju॒hūḥ | bhrā॒tṛ॒vya॒de॒va॒tyo̭pa॒bhṛt |
ca॒turju॒hvā-ṅgṛ॒hṇanbhūyo̭ gṛhṇīyāt | a॒ṣṭāvṷpa॒bhṛti̭ gṛ॒hṇan kanī̭yaḥ |
yaja̭mānāyai॒va bhrātṛ̭vya॒mupa̭sti-ṅkaroti ||
gaurvai srucaḥ̭ | ca॒turju॒hvā-ṅgṛ̭hṇāti | tasmā॒ccatṷṣpadī || 25 ||
a॒ṣṭāvṷpa॒bhṛti̭ | tasmā̭da॒ṣṭāśa̭phā | ca॒turdhru॒vāyā᳚m | tasmā॒ccatuḥ̭ stanā |
gāme॒va ta-thsaggska̭roti | sā-'smai॒ saggskṛ॒teṣa॒mūrja̭-nduhe |
yajju॒hvā-ṅgṛ॒hṇāti̭ | pra॒yā॒jebhya॒stat |
yadṷpa॒bhṛti̭ | pra॒yā॒jā॒nū॒yā॒jebhya॒stat | sarva̭smai॒ vā e॒ta-dya॒jñāya̭ gṛhyate |
yaddhru॒vāyā॒mājya᳚m || 26 ||
(a॒bhi॒ghā॒raya̭ti - gṛhṇāti - dhru॒vāyāṃ॒ - catṷṣpadī॒ - prayājānūyā॒jebhya॒sta-ddve॒ ca̭) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - strukhsādanam
āpo̭ devīragrepuvo agreguva॒ ityā̭ha | rū॒pame॒vāsā̭me॒ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe |
agra̭ i॒maṃ-ya~॒jña-nna̭ya॒tāgrḙ ya॒jñapa̭ti॒mityā̭ha | agra̭ e॒va ya॒jña-nna̭yanti | agrḙ ya॒jñapa̭tim |
yu॒ṣmānindro̭-'vṛṇīta vṛtra॒tūryḙ yū॒yamindra̭mavṛṇīddhvaṃ-vṛ~tra॒tūrya॒ ityā̭ha |
vṛ॒tragṃ ha̭ hani॒ṣyannindra॒ āpo̭ vavre | āpo॒ hendraṃ̭-va~vrire | sa॒jñāṃ-me॒vāsā̭-me॒ta-thsāmā̭naṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe | prokṣi̭tā॒-ssthetyā̭ha || 27 ||
tenāpaḥ॒ prokṣi̭tāḥ || a॒gni-rde॒vebhyo॒ nilā̭yata | kṛṣṇo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā | sa vana॒spatī॒-nprāvi̭śat | kṛṣṇo᳚-'syākhare॒ṣṭho᳚-'gnaye᳚ tvā॒ svāhetyā̭ha |
a॒gnaya̭ e॒vaina॒-ñjuṣṭa̭-ṅkaroti | atho̭ a॒gnere॒va medha॒mava̭rundhe || vedi̭rasi ba॒r॒hiṣe᳚ tvā॒ svāhetyā̭ha | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | pṛ॒thi॒vī vediḥ̭ || 28 ||
pra॒jā e॒va pṛ̭thi॒vyā-mprati̭ṣṭhāpayati |
ba॒r॒hira̭si sru॒gbhyastvā॒ svāhetyā̭ha |
pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | yaja̭māna॒-ssrucaḥ̭ | yaja̭māname॒va pra॒jāsu॒ prati̭ṣṭhāpayati ||
di॒ve tvā॒-'ntari̭kṣāya tvā pṛthi॒vyai tveti̭ ba॒r॒hirā॒sādya॒ prokṣa̭ti | e॒bhya e॒vainaṃ̭-lo~॒kebhyaḥ॒ prokṣa̭ti | atha॒ tataḥ̭ sa॒ha sru॒cā pu॒rastā᳚-tpra॒tyañca̭-ṅgra॒nthi-mpratyṷkṣati |
pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | yathā॒ sūtyai̭ kā॒la āpaḥ̭
pu॒rastā॒-dyanti̭ || 29 ||
tā॒dṛge॒va tat || sva॒dhā pi॒tṛbhya॒ ityā̭ha | sva॒dhā॒kā॒ro hi pi̭tṛ॒ṇām | ūrgbha̭va barhi॒ṣadbhya॒ iti॒ dakṣi̭ṇāyai॒ śroṇe॒rotta̭rasyai॒ nina̭yati॒ santa̭tyai |
māsā॒ vai pi॒taro̭ barhi॒ṣadaḥ̭ | māsā̭ne॒va prī̭ṇāti |
māsā॒ vā oṣa̭dhī-rva॒rdhaya̭nti | māsāḥ᳚ pacanti॒ samṛ̭ddhyai | ana̭tiskandan. ha pa॒rjanyo̭ varṣati | yatrai॒tade॒va-ṅkri॒yate᳚ || 30 ||
ū॒rjā pṛ̭thi॒vī-ṅga̭ccha॒tetyā̭ha | pṛ॒thi॒vyāme॒vorja̭-ndadhāti |
tasmā᳚-tpṛthi॒vyā ū॒rjā bhṷñjate | gra॒nthiṃ-vi~sragṃ̭sayati | praja̭nayatye॒va tat | ū॒rdhva-mprāñca॒mudgṷ̄ḍha-mpra॒tyañca॒māya̭cchati |
tasmā᳚-tprā॒cīna॒gṃ॒ reto̭ dhīyate | pra॒tīcīḥ᳚ pra॒jā jā̭yante || viṣṇo॒-sstūpo॒-'sītyā̭ha |
ya॒jño vai viṣṇuḥ̭ || 31 ||
ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ | pu॒rastā᳚-tprasta॒ra-ṅgṛ̭hṇāti | mukhya̭me॒vaina̭-ṅkaroti | iya̭nta-ṅgṛhṇāti | pra॒jāpa̭tinā yajñamu॒khena॒ sammi̭tam |
iya̭nta-ṅgṛhṇāti | ya॒jña॒pa॒ruṣā॒ sammi̭tam |
iya̭nta-ṅgṛhṇāti | e॒tāva॒dvai purṷṣe vī॒rya᳚m |
vī॒rya̭ sammitam || 32 ||
apa̭rimita-ṅgṛhṇāti | apa̭rimita॒syāva̭ruddhyai |
tasmi̭-npa॒vitre॒ api̭sṛjati | yaja̭māno॒ vai pra̭sta॒raḥ |
prā॒ṇā॒pā॒nau pa॒vitre᳚ | yaja̭māna e॒va prā̭ṇāpā॒nau da̭dhāti || ūrṇā᳚mradasa-ntvā stṛṇā॒mītyā̭ha | ya॒thā॒ya॒jure॒vai tat | svā॒sa॒stha-nde॒vebhya॒ ityā̭ha | de॒vebhya̭ e॒vaina̭-thsvāsa॒stha-ṅka̭roti || 33 ||
ba॒r॒॒hi-sstṛ̭ṇāti | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | pṛ॒thi॒vī vediḥ̭ | pra॒jā e॒va pṛ̭thi॒vyā-mprati̭ṣṭhāpayati || ana̭tidṛśnagg stṛṇāti | pra॒jayai॒vaina̭-mpa॒śubhi॒rana̭tidṛśna-ṅkaroti | dhā॒raya̭-nprasta॒ra-mpa̭ri॒dhī-npari̭ dadhāti | yaja̭māno॒ vai pra̭sta॒raḥ |
yaja̭māna e॒va ta-thsva॒ya-mpa̭ri॒dhī-npari̭ dadhāti ||
ga॒ndha॒rvo̭-'si vi॒śvāva̭su॒rityā̭ha || 34 ||
viśva̭me॒vāyu॒-ryaja̭māne dadhāti | indra̭sya bā॒hura̭si॒ dakṣi̭ṇa॒ ityā̭ha | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti | mi॒trāvarṷṇau tvottara॒taḥ pari̭dhattā॒mityā̭ha |
prā॒ṇā॒pā॒nau mi॒trāvarṷṇau | prā॒ṇā॒pā॒nā-ve॒vāsmi̭-ndadhāti | sūrya̭stvā pu॒rastā᳚-tpā॒tvityā̭ha | rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai | kasyā᳚ścida॒bhiśa̭styā॒ ityā̭ha | apa̭rimitāde॒vaina̭-mpāti || 35 ||
vī॒tiho᳚tra-ntvā kava॒ ityā̭ha | a॒gnime॒va ho॒treṇa॒ sama̭rdhayati | dyu॒manta॒gṃ॒ sami̭dhīma॒hītyā̭ha॒ sami̭ddhyai | agnḙ bṛ॒hanta̭maddhva॒ra ityā̭ha॒ vṛddhyai᳚ | vi॒śo ya॒ntre stha॒ ityā̭ha | vi॒śāṃ-ya~tyai᳚ |
u॒dī॒cīnā᳚gre॒ nida̭dhāti॒ prati̭ṣṭhityai |
vasṷ̄nāgṃ ru॒drāṇā̭-mādi॒tyānā॒gṃ॒ sada̭si sī॒detyā̭ha | de॒vatā̭nāme॒va sada̭ne prasta॒ragṃ sā̭dayati || ju॒hūra̭si ghṛ॒tācī॒ nāmnetyā̭ha || 36 ||
a॒sau vai ju॒hūḥ | a॒ntari̭kṣamupa॒bhṛt | pṛ॒thi॒vī dhru॒vā | tāsā̭me॒tade॒va pri॒ya-nnāma̭ | ya-dghṛ॒tācīti̭ | ya-dghṛ॒tācītyāha̭ | pri॒yeṇai॒vainā॒ nāmnā̭ sādayati ||
e॒tā a̭sadan-thsukṛ॒tasya̭ lo॒ka ityā̭ha |
sa॒tyaṃ-vai~ sṷkṛ॒tasya̭ lo॒kaḥ |
sa॒tya e॒vainā᳚-ssukṛ॒tasya̭ lo॒ke sā̭dayati |
tā vi̭ṣṇo pā॒hītyā̭ha | ya॒jño vai viṣṇuḥ̭ | ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ | pā॒hi ya॒jña-mpā॒hi ya॒jñapa̭ti-mpā॒hi māṃ-ya~̭jña॒niya॒mityā̭ha | ya॒jñāya॒ yaja̭mānāyā॒tmane᳚ | tebhya̭ e॒vāśiṣa॒māśā॒ste-'nā᳚rtyai || 37 ||
(sthetyā̭ha - pṛthi॒vī vedi॒--r yanti̭ - kri॒yate॒ - viṣṇṷ--r vī॒rya̭sammitaṃ - karo - tyāha - pāti॒ - nāmnetyā̭ha - lo॒ke sā̭dayati॒ ṣaṭca̭) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - āghāraḥ
a॒gninā॒ vai hotrā᳚ | de॒vā asṷrā-na॒bhya̭bhavann |
a॒gnayḙ sami॒ddhyamā̭nā॒yā-nṷbrū॒hītyā̭ha॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai | eka̭vigṃśati-middhmadā॒rūṇi̭ bhavanti | e॒ka॒vi॒gṃ॒śo vai purṷṣaḥ |
purṷṣa॒syāptyai᳚ |
pañca̭daśeddhmadā॒rūṇya॒-bhyāda̭dhāti |
pañca̭daśa॒ vā a̭rdhamā॒sasya॒ rātra̭yaḥ |
a॒rdha॒mā॒sa॒śa-ssaṃ̭va~thsa॒ra ā᳚pyate |
trīn-pa̭ri॒dhīn-pari̭-dadhāti || 38 ||
ū॒rdhve sa॒midhā॒vāda̭dhāti | a॒nū॒yā॒jebhyaḥ̭ sa॒midha॒mati̭śinaṣṭi | ṣaṭthsa-mpa̭dyante | ṣaḍvā ṛ॒tavaḥ̭ | ṛ॒tūne॒va prī̭ṇāti | ve॒denopa̭vājayati |
prā॒jā॒pa॒tyo vai ve॒daḥ | prā॒jā॒pa॒tyaḥ prā॒ṇaḥ | yaja̭māna āhava॒nīyaḥ̭ | yaja̭māna e॒va prā॒ṇa-nda̭dhāti || 39 ||
trirupa̭vājayati | trayo॒ vai prā॒ṇāḥ | prā॒ṇāne॒vāsmi̭-ndadhāti | ve॒deno̭pa॒yatya̭ sru॒veṇa̭ prājāpa॒tya-mā̭ghā॒ra-māghā̭rayati | ya॒jño vai pra॒jāpa̭tiḥ | ya॒jñame॒va pra॒jāpa̭ti-mmukha॒ta āra̭bhate |
atho᳚ pra॒jāpa̭ti॒-ssarvā̭ de॒vatāḥ᳚ | sarvā̭ e॒va de॒vatāḥ᳚ prīṇāti || a॒gnima̭gnī-ttristri॒-ssammṛ॒ḍḍhītyā̭ha | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ || 40 ||
atho॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | pa॒ri॒dhīn-thsammā᳚rṣṭi | pu॒nātye॒vaināṋ | tristri॒-ssammā᳚rṣṭi | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ | atho̭ meddhya॒tvāya̭ | atho̭ e॒te vai dḙvāśvāḥ | de॒vā॒śvāne॒va ta-thsammā᳚rṣṭi |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai |
āsī̭no॒-'nya-mā̭ghā॒ra-māghā̭rayati || 41 ||
tiṣṭha̭nna॒nyam | yathā-'no̭ vā॒ rathaṃ̭vā~ yu॒ñjyāt |
e॒vame॒va tada̭ddhva॒ryu-rya॒jñaṃ-yu~̭nakti |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyā॒bhyū᳚ḍhyai |
vaha̭ntyena-ṅgrā॒myāḥ pa॒śavaḥ̭ |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || bhuva̭namasi॒ vipra̭tha॒svetyā̭ha | ya॒jño vai bhuva̭nam | ya॒jña e॒va yaja̭māna-mpra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ prathayati | agne॒ yaṣṭa̭ri॒da-nnama॒ ityā̭ha || 42 ||
a॒gnirvai de॒vānāṃ॒-ya~ṣṭā᳚ | ya e॒va de॒vānāṃ॒-ya~ṣṭā᳚ | tasmā̭ e॒va nama̭skaroti ||
juhvehya॒gnistvā᳚ hvayati devaya॒jyāyā॒ upa̭bhṛ॒dehi̭ de॒vastvā̭ savi॒tā hva̭yati devaya॒jyāyā॒ ityā̭ha |
ā॒gne॒yī vai ju॒hūḥ | sā॒vi॒tryṷpa॒bhṛt | tābhyā̭me॒vaine॒ prasṷ̄ta॒ āda̭tte || agnā̭viṣṇū॒ mā vā॒mava̭kramiṣa॒mityā̭ha |
a॒gniḥ pu॒rastā᳚t | viṣṇṷrya॒jñaḥ pa॒ścāt || 43 ||
tābhyā̭me॒va pra̭ti॒ procyā॒tyākrā̭mati |
viji̭hāthā॒-mmā mā॒ santā᳚pta॒mityā॒hāhigṃ̭sāyai |
lo॒ka-mmḙ lokakṛtau kṛṇuta॒mityā̭ha |
ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste || viṣṇo॒-ssthāna̭ma॒sītyā̭ha | ya॒jño vai viṣṇuḥ̭ | e॒ta-tkhalu॒ vai de॒vānā॒-mapa̭rājita-mā॒yata̭nam | ya-dya॒jñaḥ |
de॒vānā̭me॒vāpa̭rājita ā॒yata̭ne tiṣṭhati ||
i॒ta indro̭ akṛṇo-dvī॒ryā̭ṇītyā̭ha || 44 ||
i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti |
sa॒mā॒rabhyo॒rdhvo a̭ddhva॒ro di̭vi॒spṛśa॒mityā̭ha॒ vṛddhyai᳚ | ā॒ghā॒ra-mā̭ghā॒ryamā̭ṇa॒manṷ samā॒rabhya̭ | e॒tasmi̭n kā॒le de॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭yann | sā॒kṣāde॒va yaja̭māna-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti | atho॒ samṛ̭ddhenai॒va ya॒jñena॒ yaja̭māna-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti |
ahrṷto ya॒jño ya॒jñapa̭te॒rityā॒hānā᳚rtyai |
indrā̭vā॒n-thsvāhetyā̭ha | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti | bṛ॒hadbhā ityā̭ha || 45 ||
su॒va॒rgo vai lo॒ko bṛ॒hadbhāḥ | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || ya॒ja॒mā॒na॒de॒va॒tyā̭ vai ju॒hūḥ | bhrā॒tṛ॒vya॒de॒va॒tyo̭pa॒bhṛt | prā॒ṇa ā̭ghā॒raḥ |
ya-thsagg̭spa॒rśaye᳚t | bhrātṛ̭vye-'sya prā॒ṇa-nda̭ddhyāt | asagg̭sparśayanna॒tyākrā̭mati | yaja̭māna e॒va prā॒ṇa-nda̭dhāti | pā॒himā᳚-'gne॒ duśca̭ritā॒dā mā॒ suca̭rite bha॒jetyā̭ha || 46 ||
a॒gnirvāva pa॒vitra᳚m | vṛ॒ji॒namanṛ̭ta॒-nduśca̭ritam |
ṛ॒ju॒ka॒rmagṃ sa॒tyagṃ suca̭ritam |
a॒gnire॒vainaṃ̭-vṛ~ji॒nāda-nṛ̭tā॒-dduśca̭ritātpāti |
ṛ॒ju॒ka॒rme sa॒tye suca̭rite bhajati | tasmā̭de॒vamāśā᳚ste | ā॒tmano̭ gopī॒thāya̭ || śiro॒ vā e॒ta-dya॒jñasya̭ | yadā̭ghā॒raḥ | ā॒tmā dhru॒vā || 47 ||
ā॒ghā॒ra-mā॒ghārya̭ dhru॒vāgṃ sama̭nakti |
ā॒tmanne॒va ya॒jñasya॒ śiraḥ॒ prati̭dadhāti |
dvi-ssama̭nakti | dvau hi prā̭ṇāpā॒nau | tadā̭huḥ |
trire॒va sama̭ñjyāt | tridhā̭tu॒ hi śira॒ iti̭ | śira̭ ivai॒ta-dya॒jñasya̭ | atho॒ trayo॒ vai prā॒ṇāḥ |
prā॒ṇāne॒vāsmi̭-ndadhāti ||
ma॒khasya॒ śiro̭-'si॒ sañjyoti̭ṣā॒ jyoti̭raṅktā॒mityā̭ha |
jyoti̭re॒vāsmā̭ u॒pari̭ṣṭā-ddadhāti |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyānṷkhyātyai || 48 ||
(pari̭dadhāti - prā॒ṇa-nda̭dhāti॒ - hi ya॒jño - ghā̭rayati॒ - nama॒ ityā̭ha - pa॒ścā-d- vī॒ryā̭ṇītyā̭ha॒ - bhā ityā̭ha - bha॒jetyā̭ha - dhru॒ - vaivāsmi̭-ndadhāti॒ trīṇi̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - iḍābhakṣaṇam
dhiṣṇi̭yā॒ vā e॒te nyṷpyante | yadbra॒hmā | yaddhotā᳚ | yada̭ddhva॒ryuḥ | yada॒gnīt | ya-dyaja̭mānaḥ | tān. yada̭ntare॒yāt | yaja̭mānasya prā॒ṇān-thsaṅka̭rṣet | pra॒māyṷka-ssyāt | pu॒ro॒ḍāśa̭mapa॒gṛhya॒ sañca̭ratyaddhva॒ryuḥ || 49 ||
yaja̭mānāyai॒va tallo॒kagṃ śigṃ̭ṣati |
nāsya̭ prā॒ṇān-thsaṅka̭rṣati | na pra॒māyṷko bhavati | pu॒rastā᳚-tpra॒tyaṅṅāsī̭naḥ | iḍā̭yā॒ iḍā॒māda̭dhāti |
hastyā॒gṃ॒ hotre᳚ | pa॒śavo॒ vā iḍā᳚ | pa॒śavaḥ॒ purṷṣaḥ | pa॒śuṣve॒va pa॒śū-nprati̭ṣṭhāpayati | iḍā̭yai॒ vā e॒ṣā prajā̭tiḥ || 50 ||
tā-mprajā̭tiṃ॒-ya~ja̭mā॒no-'nu॒ prajā̭yate | dvira॒ṅgulā̭vanakti॒ parva̭ṇoḥ |
dvi॒pā-dyaja̭mānaḥ॒ prati̭ṣṭhityai | sa॒kṛdupa̭stṛṇāti | dvirāda̭dhāti | sa॒kṛda॒bhighā̭rayati | ca॒tu-ssampa̭dyate | ca॒tvāri॒ vai pa॒śoḥ pra̭ti॒ṣṭhānā̭ni |
yāvā̭ne॒va pa॒śuḥ | tamupa̭hvayate || 51 ||
mukha̭miva॒ pratyupa̭hvayeta | sa॒mu॒ṅkhāne॒va pa॒śūnupa̭hvayate | pa॒śavo॒ vā iḍā᳚ |
tasmā॒-thsā-'nvā॒rabhyā᳚ | a॒ddhva॒ryuṇā̭ ca॒ yaja̭mānena ca | upa̭hūtaḥ paśu॒māna̭sā॒nītyā̭ha |
upa॒ hyḙnau॒ hvaya̭te॒ hotā᳚ | iḍā̭yai de॒vatā̭nā-mupaha॒ve | upa̭hūtaḥ paśu॒mā-nbha̭vati |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 52 ||
yāṃ-vai~ hastyā॒miḍā̭mā॒dadhā̭ti | vā॒ca-ssā bhā̭ga॒dheya᳚m | yāmṷpa॒hvaya̭te | prā॒ṇānā॒gṃ॒ sā | vāca̭-ñcai॒va prā॒ṇāgścāva̭rundhe ||
atha॒ vā e॒tarhyupa̭hūtāyā॒miḍā̭yām |
pu॒ro॒ḍāśa̭syai॒va ba̭rhi॒ṣado̭ mīmā॒gṃ॒sā | yaja̭māna-nde॒vā a̭bruvann | ha॒virno॒ nirva॒peti̭ | nāhama̭bhā॒go nirva̭phsyā॒mītya̭bravīt || 53 ||
na mayā̭-'bhā॒gayā 'nṷvakṣya॒theti॒ vāga̭bravīt |
nāhama̭bhā॒gā pṷro-'nuvā॒kyā̭ bhaviṣyā॒mīti̭ puro-'nuvā॒kyā᳚ | nāhama̭bhā॒gā yā॒jyā̭ bhaviṣyā॒mīti̭
yā॒jyā᳚ | na mayā̭-'bhā॒gena॒ vaṣa̭ṭkariṣya॒theti̭ vaṣaṭkā॒raḥ | ya-dya̭jamānabhā॒ga-nni॒dhāya̭ puro॒ḍāśa̭-mbarhi॒ṣada̭-ṅka॒roti̭ |
tāne॒va ta-dbhā॒ginaḥ̭ karoti | ca॒tu॒rdhā ka̭roti | cata̭sro॒ diśaḥ̭ | di॒kṣvḙva prati̭tiṣṭhati | ba॒r॒hi॒ṣada̭-ṅkaroti || 54 ||
yaja̭māno॒ vai pṷro॒ḍāśaḥ̭ | pra॒jā ba॒r॒hiḥ |
yaja̭māname॒va pra॒jāsu॒ prati̭ṣṭhāpayati |
tasmā̭da॒sthnā-'nyāḥ pra॒jāḥ pra̭ti॒tiṣṭha̭nti | mā॒gṃ॒senā॒nyāḥ | atho॒ khalvā̭huḥ | dakṣi̭ṇā॒ vā e॒tā ha̭vi-rya॒jñasyā᳚ntarve॒dyava̭ruddhyante |
ya-tpṷro॒ḍāśa̭-mbarhi॒ṣada̭-ṅka॒rotīti̭ | ca॒tu॒rdhā ka̭roti | ca॒tvāro॒ hyḙte ha̭vi-rya॒jñasya॒rtvijaḥ̭ || 55 ||
bra॒hmā hotā᳚-'ddhva॒ryura॒gnīt | tama॒bhimṛ̭śet | i॒da-mbra॒hmaṇaḥ̭ | i॒dagṃ hotuḥ̭ | i॒dama̭ddhva॒ryoḥ | i॒dama॒gnīdha॒ iti̭ | yathai॒vāda-ssau॒mye᳚-'ddhva॒re |
ā॒deśa̭mṛ॒tvigbhyo॒ dakṣi̭ṇā nī॒yante᳚ | tā॒dṛge॒va tat | a॒gnīdhe᳚ pratha॒māyāda̭dhāti || 56 ||
a॒gnimṷkhā॒ hyṛddhiḥ̭ | a॒gnimṷkhāme॒vardhiṃ॒-ya~ja̭māna ṛddhnoti || sa॒kṛdṷpa॒stīrya॒ dvirā॒dadha̭t | u॒pa॒stīrya॒ dvira॒bhighā̭rayati |
ṣaṭ-thsampa̭dyante | ṣaḍvā ṛ॒tavaḥ̭ | ṛ॒tūne॒va prī̭ṇāti | ve॒dena̭ bra॒hmaṇe᳚ brahmabhā॒ga-mpari̭harati | prā॒jā॒pa॒tyo vai ve॒daḥ | prā॒jā॒pa॒tyo bra॒hmā || 57 ||
sa॒vi॒tā ya॒jñasya॒ prasū᳚tyai | atha॒ kāma̭ma॒nyena̭ | tato॒ hotre᳚ | maddhyaṃ॒-vā~ e॒ta-dya॒jñasya̭ | yaddhotā᳚ | ma॒ddhya॒ta e॒va ya॒jña-mprī̭ṇāti |
athā᳚ddhva॒ryave᳚ | pra॒ti॒ṣṭhā vā e॒ṣā ya॒jñasya̭ | yada̭ddhva॒ryuḥ |
tasmā᳚ddhavi-rya॒jñasyai॒tāme॒vāvṛta॒manṷ || 58 ||
a॒nyā dakṣi̭ṇā nīyante | ya॒jñasya॒ prati̭ṣṭhityai |
a॒gnima̭gnī-thsa॒kṛ-thsa̭kṛ॒-thsammṛ॒ḍḍhītyā̭ha |
parāṃ̭iva॒ hyḙtarhi̭ ya॒jñaḥ || i॒ṣi॒tā daivyā॒ hotā̭ra॒ ityā̭ha | i॒ṣi॒tagṃ hi karma̭ kri॒yate᳚ |
bha॒dra॒vācyā̭ya॒ preṣi̭to॒ mānṷṣa-ssūktavā॒kāya̭ sū॒ktā brū॒hītyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste |
sva॒gā daivyā॒ hotṛ̭bhya॒ ityā̭ha | ya॒jñame॒va tathsva॒gā ka̭roti | sva॒sti-rmānṷṣebhya॒ ityā̭ha |
ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste | śaṃ॒yo~-rbrū॒hītyā̭ha |
śaṃ॒yu~me॒va bā̭rhaspa॒tya-mbhā̭ga॒dheyḙna॒ sama̭rdhayati || 59 ||
(ca॒ra॒tya॒ddhva॒ryuḥ - prajā̭ti--r hvayate॒ - vedā᳚ - bravī-d- barhi॒ṣada̭-ṅkaro-tyṛ॒tvijo̭-dadhāti-bra॒hmā-'nṷ-karoti ca॒tvāri̭ ca) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - prastaraprahārādikam
atha॒ srucā̭vanu॒ṣṭugbhyāṃ॒-vā~ja̭vatībhyāṃ॒-vyū~̭hati | pra॒ti॒ṣṭhā vā a̭nu॒ṣṭuk | annaṃ॒-vā~jaḥ॒ prati̭ṣṭhityai | a॒nnādya॒syāva̭ruddhyai | prācī᳚-ñju॒hūmṷ̄hati | jā॒tāne॒va bhrātṛ̭vyā॒-npraṇṷdate | pra॒tīcī̭mupa॒bhṛta᳚m |
ja॒ni॒ṣyamā̭ṇāne॒va prati̭nudate |
sa viṣṷ̄ca e॒vāpohya̭ sa॒patnā॒n॒. yaja̭mānaḥ |
a॒smin ~lo॒ke prati̭tiṣṭhati || 60 ||
dvābhyā᳚m | dvipra̭tiṣṭho॒ hi || vasṷbhyastvā ru॒drebhya̭stvā-''di॒tyebhya॒stvetyā̭ha |
ya॒thā॒ya॒jure॒vai tat | sru॒kṣu pra̭sta॒rama̭nakti |
i॒me vai lo॒kā-ssrucaḥ̭ | yaja̭mānaḥ prasta॒raḥ | yaja̭māname॒va teja̭sā-'nakti | tre॒dhā-'na̭kti |
traya̭ i॒me lo॒kāḥ || 61 ||
e॒bhya e॒vainaṃ̭-lo~॒kebhyo̭-'nakti |
a॒bhi॒pū॒rvama̭nakti | a॒bhi॒pū॒rvame॒va yaja̭māna॒-nteja̭sā-'nakti || a॒ktagṃ rihā̭ṇā॒ ityā̭ha |
tejo॒ vā ājya᳚m | yaja̭mānaḥ prasta॒raḥ |
yaja̭māname॒va teja̭sā-'nakti | vi॒yantu॒ vaya॒ ityā̭ha | vaya̭ e॒vaina̭-ṅkṛ॒tvā |
su॒va॒rgaṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati || 62 ||
pra॒jāṃ-yo~ni॒-mmā nirmṛ̭kṣa॒mityā̭ha | pra॒jāyai̭ gopī॒thāya̭ || āpyā̭yantā॒māpa॒ oṣa̭dhaya॒ ityā̭ha | āpa̭ e॒vauṣa̭dhī॒rāpyā̭yayati | ma॒rutā॒-mpṛṣa̭taya॒-ssthetyā̭ha | ma॒ruto॒ vai vṛṣṭyā̭ īśate |
vṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe | diva̭-ṅgaccha॒ tato̭ no॒ vṛṣṭi॒mera॒yetyā̭ha | vṛṣṭi॒rvai dyauḥ | vṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe || 63 ||
yāva॒dvā a̭ddhva॒ryuḥ pra̭sta॒ra-mpra॒hara̭ti | tāva̭da॒syāyṷrmīyate | ā॒yu॒ṣpā a̭gne॒-'syāyṷrme pā॒hītyā̭ha | āyṷre॒vātman-dha̭tte |
yāva॒dvā a̭ddhva॒ryuḥ pra̭sta॒ra-mpra॒hara̭ti | tāva̭dasya॒ cakṣṷrmīyate | ca॒kṣu॒ṣpā a̭gne-'si॒ cakṣṷrme pā॒hītyā̭ha | cakṣṷre॒vātman-dha̭tte ||
dhru॒vā-'sītyā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai ||
ya-mpa̭ri॒dhi-mpa॒ryadha̭tthā॒ ityā̭ha || 64 ||
ya॒thā॒ya॒jure॒vaitat | agnḙ deva pa॒ṇibhi̭-rvī॒yamā̭ṇa॒ ityā̭ha | a॒gnaya̭ e॒vaina॒-ñjuṣṭa̭-ṅkaroti |
ta-nta̭ e॒tamanu॒ joṣa̭-mbharā॒mītyā̭ha |
sa॒jā॒tāne॒vāsmā॒ anṷkānkaroti |
nede॒ṣa tvada̭pace॒tayā̭tā॒ ityā॒hānṷkhyātyai || ya॒jñasya॒ pātha॒ upa॒ sami̭ta॒mityā̭ha |
bhū॒māna̭me॒vopai̭ti | pa॒ri॒dhīn-praha̭rati |
ya॒jñasya॒ sami̭ṣṭyai || 65 ||
srucau॒ sa-mprasrā̭vayati | yade॒va tatra̭ krū॒ram |
tat-tena̭ śamayati | ju॒hvāmṷpa॒bhṛta᳚m | ya॒ja॒mā॒na॒de॒va॒tyā̭ vai ju॒hūḥ |
bhrā॒tṛ॒vya॒de॒va॒tyo̭pa॒bhṛt |
yaja̭mānāyai॒va bhrātṛ̭vya॒mupa̭sti-ṅkaroti ||
sa॒gg॒srā॒vabhā̭gā॒-ssthetyā̭ha |
vasa̭vo॒ vai ru॒drā ā̭di॒tyā-ssagg̭srā॒vabhā̭gāḥ |
teṣā॒-nta-dbhā̭ga॒dheya᳚m || 66 ||
tāne॒va tena̭ prīṇāti | vai॒śva॒de॒vyarcā | e॒te hi viśvḙ de॒vāḥ | tri॒ṣṭug-bha̭vati | i॒ndri॒yaṃ-vai~ tri॒ṣṭuk | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti || a॒gnervā॒mapa̭nnagṛhasya॒ sada̭si sādayā॒mītyā̭ha |
i॒yaṃ-vā~ a॒gnirapa̭nnagṛhaḥ | a॒syā e॒vaine॒ sada̭ne sādayati | su॒mnāya̭ sumninī su॒mne mā̭ dhatta॒mityā̭ha || 67 ||
pra॒jā vai pa॒śavaḥ̭ su॒mnam | pra॒jāme॒va pa॒śūnā॒tmandha̭tte | dhu॒ri dhu॒ryaṷ pāta॒mityā̭ha | jā॒yā॒pa॒tyo-rgo̭pī॒thāya̭ || agnḙ-'dabdhāyo-'śītatano॒ ityā̭ha | ya॒thā॒ya॒jure॒vaitat | pā॒hi mā॒-'dya di॒vaḥ pā॒hi prasi̭tyai pā॒hi duri̭ṣṭyai pā॒hi dṷradma॒nyai pā॒hi duśca̭ritā॒dityā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste |
avi̭ṣa-nnaḥ pi॒tu-ṅkṛ̭ṇu su॒ṣadā॒ yoni॒gg॒ svāhetī᳚ddhma-saṃ॒vṛ~śca̭nānyanvāhārya॒paca̭ne 'bhyā॒dhāya̭ phalīkaraṇaho॒ma-ñjṷhoti |
ati̭riktāni॒ vā i̭ddhma saṃ॒vṛ~śca̭nāni || 68 ||
ati̭riktāḥ phalī॒kara̭ṇāḥ | ati̭riktamājyoccheṣa॒ṇam |
ati̭rikta e॒vāti̭rikta-ndadhāti | atho॒ ati̭rikte-nai॒vāti̭rikta-mā॒ptvā-'va̭rundhe || vedi̭-rde॒vebhyo॒ nilā̭yata | tāṃ-ve~॒denānva̭vindann | ve॒dena॒ vediṃ̭-vi~viduḥ pṛthi॒vīm | sā pa̭prathe pṛthi॒vī pārthi̭vāni |
garbha̭-mbibharti॒ bhuva̭neṣva॒ntaḥ |
tato̭ ya॒jño jā̭yate viśva॒dāni॒riti̭ pu॒rastā᳚-thstambaya॒juṣo̭ ve॒dena॒ vedi॒gṃ॒ sammā॒ṣṭryanṷvittyai || 69 ||
atho॒ ya-dve॒daśca॒ vedi̭śca॒ bhava̭taḥ | mi॒thu॒na॒tvāya॒ prajā᳚tyai | pra॒jāpa̭te॒rvā e॒tāni॒ śmaśrṷ̄ṇi | ya-dve॒daḥ | patni̭yā u॒pastha॒ āsya̭ti |
mi॒thu॒name॒va ka̭roti | vi॒ndate᳚ pra॒jām |
ve॒dagṃ hotā-''ha̭va॒nīyā᳚-thstṛ॒ṇannḙti |
ya॒jñame॒va ta-thsanta̭no॒tyotta̭rasmā-dardhamā॒sāt |
tagṃ santa̭ta॒mutta̭re-'rdhamā॒sa āla̭bhate || 70 ||
ta-ṅkā॒lekā̭la॒ āga̭te yajate || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti |
sa tvā a̭ddhva॒ryu-ssyā᳚t | yo yato̭ ya॒jña-mpra̭yu॒ṅkte |
tadḙna-mpratiṣṭhā॒paya॒tīti̭ |
vātā॒dvā a̭ddhva॒ryurya॒jña-mprayṷṅkte |
devā̭ gātuvido gā॒tuṃ-vi~॒tvā gā॒tumi॒tetyā̭ha |
yata̭ e॒va ya॒jña-mpra̭yu॒ṅkte |
tadḙna॒-mprati̭ṣṭhāpayati |
prati̭tiṣṭhati pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ryaja̭mānaḥ || 71 ||
(ti॒ṣṭha॒tī॒ - me lo॒kā - ga̭mayati॒ - dyau-rvṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe - pa॒ryadha̭tthā॒ ityā̭ha॒ - sami̭ṣṭyai - bhāga॒dheyaṃ̭ - dhatta॒mityā̭ha॒ - vā i̭ddhma saṃ॒vṛ~śca̭nā॒ - nyanṷvittyai - labhate॒ - yaja̭mānaḥ) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - patnīyokravimokaḥ
yo vā aya̭thādevataṃ-ya~॒jñamṷpa॒cara̭ti |
ā de॒vatā᳚bhyo vṛścyate | pāpī̭yā-nbhavati | yo ya̭thādeva॒tam | na de॒vatā᳚bhya॒ āvṛ̭ścyate |
vasī̭yā-nbhavati | vā॒ru॒ṇo vai pāśaḥ̭ |
i॒maṃ-vi~ṣyā̭mi॒ varṷṇasya॒ pāśa॒mityā̭ha |
va॒ru॒ṇa॒pā॒śāde॒vainā᳚-mmuñcati |
sa॒vi॒tṛpra̭sūto yathādeva॒tam || 72 ||
na de॒vatā᳚bhya॒ āvṛ̭ścyate | vasī̭yā-nbhavati |
dhā॒tuśca॒ yonaṷ sukṛ॒tasya̭ lo॒ka ityā̭ha | a॒gnirvai dhā॒tā | puṇya॒-ṅkarma̭ sukṛ॒tasya̭ lo॒kaḥ | a॒gnire॒vainā᳚-ndhā॒tā | puṇye॒ karma̭ṇi sukṛ॒tasya̭ lo॒ke da̭dhāti | syo॒na-mmḙ sa॒ha patyā̭ karo॒mītyā̭ha |
ā॒tmana̭śca॒ yaja̭mānasya॒ cānā᳚tyai sa॒tvāṃya~̭ ||
samāyṷṣā॒ sampra॒jayetyā̭ha || 73 ||
ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste pūrṇapā॒tre | a॒nta॒to̭-'nu॒ṣṭubhā᳚ | catṷṣpa॒dvā e॒tacchandaḥ॒ prati̭ṣṭhita॒-mpatni̭yai pūrṇapā॒tre bha̭vati |
a॒smin ~lo॒ke prati̭tiṣṭhā॒nīti̭ |
a॒sminne॒va lo॒ke prati̭tiṣṭhati | atho॒ vāgvā a̭nu॒ṣṭuk | vāmmi̭thu॒nam | āpo॒ retaḥ̭ pra॒jana̭nam |
e॒tasmā॒dvai mi̭thu॒nādvi॒dyota̭māna-ssta॒naya̭nvarṣati | retaḥ̭ si॒ñcann || 74 ||
pra॒jāḥ pra̭ja॒nayanṋ || yadvai ya॒jñasya॒ brahma̭ṇā yu॒jyate᳚ | brahma̭ṇā॒ vai tasya̭ vimo॒kaḥ | a॒dbhi-śśāntiḥ̭ | vimṷktaṃ॒-vā~ e॒tarhi॒ yoktra॒-mbrahma̭ṇā |
ā॒dāyai̭na॒tpatnī̭ sa॒hāpa upa̭gṛhṇīte॒ śāntyai᳚ |
a॒ñja॒lau pū᳚rṇapā॒tramāna̭yati | reta̭ e॒vāsyā᳚-mpra॒jā-nda̭dhāti | pra॒jayā॒ hi ma̭nu॒ṣyaḥ̭ pū॒rṇaḥ |
mukhaṃ॒-vi~mṛ̭ṣṭe | a॒va॒bhṛ॒thasyai॒va rū॒pa-ṅkṛ॒tvotti̭ṣṭhati || 75 ||
(sa॒vi॒tṛpra̭sūto yathādeva॒taṃ-pra॒jayetyā̭ha-si॒ñca-nmṛ̭ṣṭa॒ eka̭-ñca) (a. 10)
anuvākaṃ 11 - upaveṣopagūhanam
pa॒ri॒ve॒ṣo vā e॒ṣa vana॒spatī̭nām | yadṷpave॒ṣaḥ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | vi॒ndatḙ parive॒ṣṭāra᳚m | tamṷtka॒re || ya-nde॒vā ma̭nu॒ṣyḙṣu |
u॒pa॒ve॒ṣamadhā̭rayann | ye a॒smadapa̭cetasaḥ | tāna॒smabhya̭-mi॒hākṷru | upa̭ve॒ṣopa̭viḍḍhi naḥ || 76 ||
pra॒jā-mpuṣṭi॒matho॒ dhana᳚m |
dvi॒pado̭ na॒ścatṷṣpadaḥ | dhru॒vāna-na̭pagān-ku॒rviti̭ pu॒rastā᳚-tpra॒tyañca॒mupa̭gūhati |
tasmā᳚-tpu॒rastā᳚-tpra॒tyañcaḥ̭ śū॒drā ava̭syanti | stha॒vi॒ma॒ta upa̭gūhati | apra̭tivādina e॒vainā᳚n kurute ||
dhṛṣṭi॒rvā ṷpave॒ṣaḥ |
śu॒cārto vajro॒ brahma̭ṇā॒ sagṃśi̭taḥ |
yopa̭ve॒ṣe śuk | sā-'mumṛ̭cchatu॒ ya-ndvi॒ṣma iti̭ || 77 ||
athā᳚smai nāma॒ gṛhya॒ praha̭rati | nira॒mu-nnṷda॒ oka̭saḥ | sa॒patno॒ yaḥ pṛ̭ta॒nyati̭ | ni॒rbā॒ddhyḙna ha॒viṣā᳚ | indra̭ eṇa॒-mparā̭śarīt |
i॒hi ti॒sraḥ pa̭rā॒vataḥ̭ | i॒hi pañca॒janā॒gṃ॒ ati̭ |
i॒hi ti॒sro-'ti̭ roca॒nā yāva̭t | sūryo॒ asa̭-ddi॒vi |
pa॒ra॒mā-ntvā̭ parā॒vata᳚m || 78 ||
indro̭ nayatu vṛtra॒hā | yato॒ na puna॒rāya̭si |
śa॒śva॒tībhya॒-ssamā᳚bhya॒ iti̭ | tri॒vṛdvā e॒ṣa vajro॒ brahma̭ṇā॒ sagṃśi̭taḥ | śu॒caivainaṃ̭-vi~॒ddhvā |
e॒bhyo lo॒kebhyo̭ ni॒rṇudya̭ | vajrḙṇa॒ brahma̭ṇā stṛṇute | ha॒to̭ 'sāvava̭dhiṣmā॒-mumityā̭ha॒
stṛtyai᳚ | ya-ndvi॒ṣyātta-ndhyā̭yet |
śu॒caivaina̭-marpayati || 79 ||
(no॒-dvi॒ṣma iti̭-parā॒vata̭-marpayati) (a. 11)
(pratyṷṣṭaṃ - di॒va-śśilpa॒ - maya̭jño - dhṛ॒ta-ñca̭ - devāsu॒rā-ssa e॒tamindra॒ - āpo̭ devī - ra॒gninā॒ - dhiṣṇi̭yā॒ - atha॒ srucau॒ - yo vā aya̭thādevataṃ - parive॒ṣo vā ekā̭daśa)
(pratyṷṣṭa॒ - maya̭jña - e॒ṣā hi viśvḙṣā-nde॒vānā̭ - mū॒rjā pṛ̭thi॒vī - matho॒ rakṣa̭sāṃ॒ - tā-mprajā̭tiṃ॒ - dvābhyāṃ॒ - ta-ṅkā॒lekā̭le॒ nava̭saptatiḥ)
(pratyṷṣṭagṃ - śu॒caivaina̭marpayati)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake tṛtīya prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे तृतीयाष्टके तृतीयः प्रपाठकः - दर्.शपूर्णमासेष्टिब्राह्मणम्
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,
श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
अनुवाकं 1 - स्त्रुख्सम्मार्गः
प्रत्यु॑ष्ट॒ग्ं॒ रक्षः॒ प्रत्यु॑ष्टा॒ अरा॑तय॒ इत्या॑ह । रक्ष॑सा॒-मप॑हत्यै । अ॒ग्नेर्व॒स्तेजि॑ष्ठेन॒ तेज॑सा॒ निष्ट॑पा॒मीत्या॑ह मेद्ध्य॒त्वाय॑ ।
स्रुच॒-स्सम्मा᳚र्ष्टि । स्रु॒वमग्रे᳚ । पुमाग्ं॑ समे॒वाभ्य॒-स्सग्ग्श्य॑ति मिथुन॒त्वाय॑ । अथ॑ जु॒हूम् । अथो॑प॒भृत᳚म् । अथ॑ ध्रु॒वाम् । अ॒सौ वै जु॒हूः ॥ 1 ॥
अ॒न्तरि॑क्षमुप॒भृत् । पृ॒थि॒वी ध्रु॒वा ।
इ॒मे वै लो॒का-स्स्रुचः॑ । वृष्टिः॑ स॒मांर्ज॑नानि । वृष्टि॒र्वा इ॒मान् ँलो॒कान॑नुपू॒र्व-ङ्क॑ल्पयति ।
ते ततः॑ क्लृ॒प्ता-स्समे॑धन्ते ।
समे॑धन्ते-ऽस्मा इ॒मे लो॒काः प्र॒जया॑ प॒शुभिः॑ ।
य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यदि॑ का॒मये॑त॒ वर्षु॑कः प॒र्जन्यः॑ स्या॒दिति॑ । अ॒ग्र॒त-स्सम्मृ॑ज्यात् ॥ 2 ॥
वृष्टि॑मे॒व निय॑च्छति । अ॒वा॒चीना᳚ग्रा॒ हि वृष्टिः॑ ।
यदि॑ का॒मये॒ताव॑र्षुक-स्स्या॒दिति॑ । मू॒ल॒त-स्सम्मृ॑ज्यात् । वृष्टि॑मे॒वोद्य॑च्छति । तदु॒ वा आ॑हुः । अ॒ग्र॒त ए॒वोपरि॑ष्टा॒-थ्सम्मृ॑ज्यात् ।
मू॒ल॒तो॑-ऽधस्ता᳚त् । तद॑नुपू॒र्व-ङ्क॑ल्पते ।
वर्षु॑को भव॒तीति॑ ॥ 3 ॥
प्राची॑मभ्या॒कार᳚म् । अग्रै॑रन्तर॒तः । ए॒वमि॑व॒ ह्यन्न॑म॒द्यते᳚ । अथो॒ अग्रा॒द्वा ओष॑धीना॒मूर्ज॑-म्प्र॒जा उप॑जीवन्ति । ऊ॒र्ज ए॒वा-न्नाद्य॒स्याव॑रुद्ध्यै । अ॒धस्ता᳚-त्प्र॒तीची᳚म् । द॒ण्डमु॑त्तम॒तः ।
मूले॑न॒ मूल॒-म्प्रति॑ष्ठित्यै । तस्मा॑दर॒त्नौ प्राञ्च्यु॒परि॑ष्टा॒-ल्लोमा॑नि । प्र॒त्यञ्च्य॒धस्ता᳚त् ॥ 4 ॥
स्रुग्घ्ये॑षा ॥ प्रा॒णो वै स्रु॒वः । जु॒हूर्दक्षि॑णो॒ हस्तः॑ । उ॒प॒भृथ्स॒व्यः । आ॒त्मा ध्रु॒वा । अन्नग्ं॑ स॒मांर्ज॑नानि । मु॒ख॒तो वै प्रा॒णो॑-ऽपा॒नो भू॒त्वा ।
आ॒त्मान॒मन्न॑-म्प्र॒विश्य॑ । बा॒ह्य॒तस्त॒नुवग्ं॑ शुभयति । तस्मा᳚-थ्स्रु॒वमे॒वाग्रे॒ सम्मा᳚र्ष्टि ॥ मु॒ख॒तो हि प्रा॒णो॑-ऽपा॒नो भू॒त्वा ।
आ॒त्मान॒मन्न॑-मावि॒शति॑ । तौ प्रा॑णापा॒नौ ।
अव्य॑र्धुकः प्राणापा॒नाभ्या᳚-म्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 5 ॥
(जु॒हु--र् मृ॑ज्या-द्- भव॒तीति॑ - प्र॒त्यञ्च्य॒धस्ता᳚न् - मार्ष्टि॒ पञ्च॑ च) (अ. 1)
3.3.2 आनुवाकं 2 - सम्मार्जनानामग्नौ प्रहरणम्
दि॒व-श्शिल्प॒मव॑ततम् । पृ॒थि॒व्याः क॒कुभि॑ श्रि॒तम् ।
तेन॑ व॒यग्ं स॒हस्र॑वल्शेन ।
स॒पत्न॑-न्नाशयामसि॒ स्वाहेति॑ स्रुख्स॒मांर्ज॑नान्य॒ग्नौ प्रह॑रति ।
आपो॒ वै द॒र्भाः । रू॒पमे॒वैषा॑मे॒त-न्म॑हि॒मानं॒-व्याँच॑ष्टे ॥ अ॒नु॒ष्टुभ॒र्चा । आनु॑ष्टुभः प्र॒जाप॑तिः । प्रा॒जा॒प॒त्यो वे॒दः ।
वे॒दस्याग्रग्ग्॑ स्रुख्स॒मांर्ज॑नानि ॥ 6 ॥
स्वेनै॒वैना॑नि॒ छन्द॑सा । स्वया॑ दे॒वत॑या॒ सम॑र्धयति । अथो॒ ऋग्वाव योषा᳚ । द॒र्भो
वृषा᳚ । तन्मि॑थु॒नम् । मि॒थु॒नमे॒वास्य॒ त-द्य॒ज्ञे क॑रोति प्र॒जन॑नाय । प्रजा॑यते प्र॒जया॑ प॒शुभि॒-र्यज॑मानः ॥ तान्येके॒ वृथै॒वापा᳚स्यन्ति ।
तत्तथा॒ न का᳚र्यम् । आर॑ब्धस्य य॒ज्ञिय॑स्य॒ कर्म॑ण॒-स्स वि॑दो॒हः ॥ 7 ॥
यद्ये॑नानि प॒शवो॑-ऽभि॒तिष्ठे॑युः ।
न त-त्प॒शुभ्यः॒ कम् । अ॒द्भिर्मा᳚-र्जयि॒त्वोत्क॒रे न्य॑स्येत् ।
यद्वै य॒ज्ञिय॑स्य॒ कर्म॑णो॒-ऽन्यत्राहु॑तीभ्य-स्स॒न्तिष्ठ॑ते । उ॒त्क॒रो वाव तस्य॑ प्रति॒ष्ठा । ए॒ताग्ं हि तस्मै᳚ प्रति॒ष्ठा-न्दे॒वा-स्स॒मभ॑रन्न् ।
यद॒द्भिर्मा॒र्जय॑ति । तेन॑ शा॒न्तम् । यदु॑त्क॒रे न्य॒स्यति॑ । प्र॒ति॒ष्ठामे॒वैना॑नि॒ त-द्ग॑मयति ॥ 8 ॥
प्रति॑तिष्ठति प्र॒जया॑ प॒शुभि॒र्यज॑मानः ॥
अथो᳚ स्त॒म्बस्य॒ वा ए॒त-द्रू॒पम् । य-थ्स्रु॑ख्स॒मांर्ज॑नानि । स्त॒म्ब॒शो वा ओष॑धयः ।
तासा᳚-ञ्जरत्क॒क्षे प॒शवो॒ न र॑मन्ते । अप्रि॑यो॒ ह्ये॑षा-ञ्जरत्क॒क्षः । याव॑दप्रियो ह॒ वै ज॑रत्क॒क्षः प॑शू॒नाम् । ताव॑दप्रियः पशू॒ना-म्भ॑वति । यस्यै॒तान्य॒न्यत्रा॒ग्ने-र्दध॑ति ।
न॒व॒दाव्या॑सु॒ वा ओष॑धीषु प॒शवो॑ रमन्ते ॥ 9 ॥
न॒व॒दा॒वो ह्ये॑षा-म्प्रि॒यः । याव॑त्प्रियो ह॒ वै न॑वदा॒वः प॑शू॒नाम् । ताव॑त्प्रियः पशू॒ना-म्भ॑वति । यस्यै॒तान्य॒ग्नौ प्र॒हर॑न्ति । तस्मा॑दे॒तान्य॒ग्नावे॒व प्रह॑रेत् । य॒त॒रस्मिन्᳚-थ्सम्मृ॒ज्यात् ।
प॒शू॒ना-न्धृत्यै᳚ ॥ यो भू॒ताना॒मधि॑पतिः । रु॒द्रस्त॑न्तिच॒रो वृषा᳚ । प॒शून॒स्माक॒-म्मा हिग्ं॑सीः । ए॒तद॑स्तु हु॒त-न्तव॒ स्वाहेत्य॑ग्नि स॒मांर्ज॑नान्य॒ग्नौ प्रह॑रति । ए॒षा वा ए॒तेषां॒-योँनिः॑ । ए॒षा प्र॑ति॒ष्ठा । स्वामे॒वैना॑नि॒ योनि᳚म् ।
स्वा-म्प्र॑ति॒ष्ठा-ङ्ग॑मयति । प्रति॑तिष्ठति प्र॒जया॑ प॒शुभि॒र्यज॑मानः ॥ 10 ॥
(वे॒दस्याग्रग्ग्॑ स्रुख्स॒मांर्ज॑नानि - विदो॒हो - ग॑मयति - प॒शवो॑ रमन्ते - हिग्ंसी॒-ष्षट्च॑) (अ. 2)
अनुवाकं 3 - पत्नीसन्नहनम्
अय॑ज्ञो॒ वा ए॒षः । यो॑-ऽप॒त्नीकः॑ । न प्र॒जाः प्रजा॑येरन्न् । पत्न्यन्वा᳚स्ते । य॒ज्ञमे॒वाकः॑ । प्र॒जाना᳚-म्प्र॒जन॑नाय । य-त्तिष्ठ॑न्ती स॒नंह्ये॑त ।
प्रि॒य-ञ्ज्ञा॒तिग्ं रु॑न्ध्यात् । आसी॑ना॒ सन्न॑ह्यते ।
आसी॑ना॒ ह्ये॑षा वी॒र्य॑-ङ्क॒रोति॑ ॥ 11 ॥
य-त्प॒श्चात्-प्राच्य॒न्वासी॑त । अ॒नया॑ स॒मद॑-न्दधीत ।
दे॒वाना॒-म्पत्नि॑या स॒मद॑-न्दधीत । देशा᳚-द्दक्षिण॒त उदी॒च्यन्वा᳚स्ते । आ॒त्मनो॑ गोपी॒थाय॑ ॥ आ॒शासा॑ना सौमन॒समित्या॑ह । मेद्ध्या॑मे॒वैना॒-ङ्केव॑ली-ङ्कृ॒त्वा । आ॒शिषा॒ सम॑र्धयति ।
अ॒ग्नेरनु॑व्रता भू॒त्वा सन्न॑ह्ये सुकृ॒ताय॒ कमित्या॑ह । ए॒तद्वै पत्नि॑यै व्रतोप॒नय॑नम् ॥ 12 ॥
तेनै॒वैनां᳚-व्रँ॒तमुप॑नयति । तस्मा॑दाहुः ।
यश्चै॒वं-वेँद॒ यश्च॒न । योक्त्र॑मे॒व यु॑ते । यम॒न्वास्ते᳚ । तस्या॒मुष्मि॑न् ँलो॒के भ॑व॒तीति॒ योक्त्रे॑ण । य-द्योक्त्र᳚म् । स योगः॑ । यदास्ते᳚ । स क्षेमः॑ ॥ 13 ॥
यो॒ग॒क्षे॒मस्य॒ क्लृप्त्यै᳚ ॥ यु॒क्त-ङ्क्रि॑याता आ॒शीः कामे॑ युज्याता॒ इति॑ । आ॒शिष॒-स्समृ॑द्ध्यै । ग्र॒न्थि-ङ्ग्र॑थ्नाति । आ॒शिष॑ ए॒वास्या॒-म्परि॑गृह्णाति ।
पुमा॒न्॒. वै ग्र॒न्थिः । स्त्री पत्नी᳚ । त-न्मि॑थु॒नम् ।
मि॒थु॒नमे॒वास्य॒ त-द्य॒ज्ञे क॑रोति प्र॒जन॑नाय ।
प्रजा॑यते प्र॒जया॑ प॒शुभि॒-र्यज॑मानः ॥ 14 ॥
अथो॑ अ॒र्धो वा ए॒ष आ॒त्मनः॑ । य-त्पत्नी᳚ ।
य॒ज्ञस्य॒ धृत्या॒ अशि॑थिलम्भावाय ॥
सु॒प्र॒जस॑स्त्वा व॒यग्ं सु॒पत्नी॒रुप॑सेदि॒मेत्या॑ह ।
य॒ज्ञमे॒व त-न्मि॑थु॒नी क॑रोति । ऊ॒ने-ऽति॑रिक्त-न्धीयाता॒ इति॒ प्रजा᳚त्यै ॥ म॒ही॒ना-म्पयो॒-ऽस्योष॑धीना॒ग्ं॒ रस॒ इत्या॑ह । रू॒पमे॒वास्यै॒-तन्म॑हि॒मानं॒-व्याँच॑ष्टे । तस्य॒ ते-ऽक्षी॑यमाणस्य॒ निर्व॑पामि देवय॒ज्याया॒ इत्या॑ह । आ॒शिष॑मे॒वैतामाशा᳚स्ते ॥ 15 ॥
(क॒रोति॑ - व्रतोप॒नय॑नं॒ - क्षेमो॒ - यज॑मानः - शास्ते) (अ. 3)
अनुवाकं 4 - आज्योत्पवनम्
घृ॒त-ञ्च॒ वै मधु॑ च प्र॒जाप॑तिरासीत् । यतो॒ मद्ध्वा॑सीत् । ततः॑ प्र॒जा अ॑सृजत ।
तस्मा॒-न्मधु॑षि प्र॒जन॑नमिवास्ति ।
तस्मा॒-न्मधु॑षा॒ न प्रच॑रन्ति । या॒तया॑म॒ हि । आज्ये॑न॒ प्रच॑रन्ति । य॒ज्ञो वा आज्य᳚म् । य॒ज्ञेनै॒व य॒ज्ञ-म्प्रच॑र॒न्त्यया॑तयामत्वाय ।
पत्न्यवे᳚क्षते ॥ 16 ॥
मि॒थु॒न॒त्वाय॒ प्रजा᳚त्यै । यद्वै पत्नी॑ य॒ज्ञस्य॑ क॒रोति॑ । मि॒थु॒न-न्तत् । अथो॒ पत्नि॑या ए॒वैष य॒ज्ञस्या᳚न्वार॒म्भो-ऽन॑वच्छित्त्यै ॥
अ॒मे॒द्ध्यं-वाँ ए॒त-त्क॑रोति । य-त्पत्न्य॒वेक्ष॑ते ।
गार्ह॑प॒त्ये ऽधि॑श्रयति मेद्ध्य॒त्वाय॑ । आ॒ह॒व॒नीय॑-म॒भ्युद्द्र॑वति । य॒ज्ञस्य॒ सन्त॑त्यै । तेजो॑-ऽसि॒ तेजो-ऽनु॒ प्रेहीत्या॑ह ॥ 17 ॥
तेजो॒ वा अ॒ग्निः । तेज॒ आज्य᳚म् । तेज॑सै॒व तेज॒-स्सम॑र्धयति । अ॒ग्निस्ते॒ तेजो॒ मा विनै॒दित्या॒हाहिग्ं॑सायै । स्फ्यस्य॒ वर्त्मन्᳚थ्
सादयति । य॒ज्ञस्य॒ सन्त॑त्यै । अ॒ग्नेर्जि॒ह्वा-ऽसि॑ सु॒भूर्दे॒वाना॒मित्या॑ह । य॒था॒ य॒जुरे॒वैतत् । धाम्ने॑धाम्ने दे॒वेभ्यो॒ यजु॑षेयजुषे भ॒वेत्या॑ह । आ॒शिष॑मे॒वैतामाशा᳚स्ते ॥ 18 ॥
तद्वा अतः॑ प॒वित्रा᳚भ्यामे॒वो-त्पु॑नाति । यज॑मानो॒ वा आज्य᳚म् । प्रा॒णा॒पा॒नौ प॒वित्रे᳚ । यज॑मान ए॒व प्रा॑णापा॒नौ द॑धाति । पु॒न॒रा॒हार᳚म् ।
ए॒वमि॑व॒ हि प्रा॑णापा॒नौ स॒चंर॑तः ।
शु॒क्रम॑सि॒ ज्योति॑रसि॒ तेजो॒-ऽसीत्या॑ह ।
रू॒पमे॒वास्यै॒ त-न्म॑हि॒मानं॒-व्याँच॑ष्टे । त्रिर्यजु॑षा । त्रय॑ इ॒मे लो॒काः ॥ 19 ॥
ए॒षां-लोँ॒काना॒माप्त्यै᳚ । त्रिः । त्र्या॑वृ॒द्धि य॒ज्ञः ।
अथो॑ मेद्ध्य॒त्वाय॑ । अथाज्य॑वतीभ्याम॒पः । रू॒पमे॒वासा॑मे॒त-द्वर्ण॑-न्दधाति ।
अपि॒ वा उ॒ताहुः॑ । यथा॑ ह॒ वै योषा॑ सु॒वर्ण॒ग्ं॒ हिर॑ण्य-म्पेश॒ल-म्बिभ्र॑ती रू॒पाण्यास्ते᳚ ।
ए॒वमे॒ता ए॒तर्हीति॑ । आपो॒ वै सर्वा॑ दे॒वताः᳚ ॥ 20 ॥
ए॒षा हि विश्वे॑षा-न्दे॒वाना᳚-न्त॒नूः । यदाज्य᳚म् ॥ तत्रो॒भयो᳚र्मीमा॒ग्ं॒सा । जा॒मि स्यात् । य-द्यजु॒षा-ऽऽज्यं॒-यँजु॑षा॒-ऽप उ॑त्पुनी॒यात् ।
छन्द॑सा॒-ऽप उत्पु॑ना॒त्यजा॑मित्वाय । अथो॑ मिथुन॒त्वाय॑ । सा॒वि॒त्रि॒यर्चा । स॒वि॒तृप्र॑सूत-म्मे॒ कर्मा॑स॒दिति॑ । स॒वि॒तृप्र॑सूतमे॒वास्य॒ कर्म॑ भवति । प॒च्छो गा॑यत्रि॒या त्रिः॑ षमृद्ध॒त्वाय॑ । अ॒द्भिरे॒वौष॑धी॒-स्सन्न॑यति । ओष॑धीभिः प॒शून् । प॒शुभि॒र्यज॑मानम् । शु॒क्र-न्त्वा॑ शु॒क्राया॒-ञ्ज्योति॑स्त्वा॒ ज्योति॑ष्य॒र्चिस्त्वा॒ ऽर्चिषीत्या॑ह
सर्व॒त्वाय॑ । पर्या᳚प्त्या॒ अन॑न्तरायाय ॥ 21 ॥
(ई॒क्ष॒त॒- आ॒ह॒-शा॒स्ते॒-लो॒का - दे॒वता॑ - भवति॒ षट्च॑) (अ. 4)
अनुवाकं 5 - आज्यग्रहणम्
दे॒वा॒सु॒रा-स्संयँ॑त्ता आसन्न् ।
स ए॒तमिन्द्र॒ आज्य॑स्यावका॒श-म॑पश्यत् ।
तेनावै᳚क्षत । ततो॑ दे॒वा अभ॑वन्न् । परा-ऽसु॑राः ।
य ए॒वं-विँ॒द्वानाज्य॑-म॒वेक्ष॑ते ।
भव॑त्या॒त्मना᳚ । परा᳚-ऽस्य॒ भ्रातृ॑व्यो भवति । ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति ।
यदाज्ये॑ना॒न्यानि॑ ह॒वीग्ष्य॑-भिघा॒रय॑ति ॥ 22 ॥
अथ॒ केनाज्य॒मिति॑ । स॒त्येनेति॑ ब्रूयात् । चक्षु॒र्वै स॒त्यम् । स॒त्येनै॒वैन॑द॒-भिघा॑रयति । ई॒श्व॒रो वा ए॒षो᳚-ऽन्धो भवि॑तोः । यश्चक्षु॒षा ऽऽज्य॑म॒वेक्ष॑ते । नि॒मील्यावे᳚क्षेत । दा॒धारा॒त्मञ्चक्षुः॑ । अ॒भ्याज्य॑-ङ्घारयति ॥ आज्य॑-ङ्गृह्णाति ॥ 23 ॥
छन्दाग्ं॑सि॒ वा आज्य᳚म् । छन्दाग्॑स्ये॒व प्री॑णाति । च॒तुर्जु॒ह्वा-ङ्गृ॑ह्णाति । चतु॑ष्पादः प॒शवः॑ । प॒शूने॒वाव॑रुन्धे । अ॒ष्टावु॑प॒भृति॑ ।
अ॒ष्टाक्ष॑रा गाय॒त्री । गा॒य॒त्रः प्रा॒णः । प्रा॒णमे॒व प॒शुषु॑ दधाति ।
च॒तुर्ध्रु॒वाया᳚म् ॥ 24 ॥
चतु॑ष्पादः प॒शवः॑ । प॒शुष्वे॒-वोपरि॑ष्टा॒त्-प्रति॑तिष्ठति । य॒ज॒मा॒न॒दे॒व॒त्या॑ वै जु॒हूः । भ्रा॒तृ॒व्य॒दे॒व॒त्यो॑प॒भृत् ।
च॒तुर्जु॒ह्वा-ङ्गृ॒ह्णन्भूयो॑ गृह्णीयात् । अ॒ष्टावु॑प॒भृति॑ गृ॒ह्णन् कनी॑यः ।
यज॑मानायै॒व भ्रातृ॑व्य॒मुप॑स्ति-ङ्करोति ॥
गौर्वै स्रुचः॑ । च॒तुर्जु॒ह्वा-ङ्गृ॑ह्णाति । तस्मा॒च्चतु॑ष्पदी ॥ 25 ॥
अ॒ष्टावु॑प॒भृति॑ । तस्मा॑द॒ष्टाश॑फा । च॒तुर्ध्रु॒वाया᳚म् । तस्मा॒च्चतुः॑ स्तना ।
गामे॒व त-थ्सग्ग्स्क॑रोति । सा-ऽस्मै॒ सग्ग्स्कृ॒तेष॒मूर्ज॑-न्दुहे ।
यज्जु॒ह्वा-ङ्गृ॒ह्णाति॑ । प्र॒या॒जेभ्य॒स्तत् ।
यदु॑प॒भृति॑ । प्र॒या॒जा॒नू॒या॒जेभ्य॒स्तत् । सर्व॑स्मै॒ वा ए॒त-द्य॒ज्ञाय॑ गृह्यते ।
यद्ध्रु॒वाया॒माज्य᳚म् ॥ 26 ॥
(अ॒भि॒घा॒रय॑ति - गृह्णाति - ध्रु॒वायां॒ - चतु॑ष्पदी॒ - प्रयाजानूया॒जेभ्य॒स्त-द्द्वे॒ च॑) (अ. 5)
अनुवाकं 6 - स्त्रुख्सादनम्
आपो॑ देवीरग्रेपुवो अग्रेगुव॒ इत्या॑ह । रू॒पमे॒वासा॑मे॒त-न्म॑हि॒मानं॒-व्याँच॑ष्टे ।
अग्र॑ इ॒मं-यँ॒ज्ञ-न्न॑य॒ताग्रे॑ य॒ज्ञप॑ति॒मित्या॑ह । अग्र॑ ए॒व य॒ज्ञ-न्न॑यन्ति । अग्रे॑ य॒ज्ञप॑तिम् ।
यु॒ष्मानिन्द्रो॑-ऽवृणीत वृत्र॒तूर्ये॑ यू॒यमिन्द्र॑मवृणीद्ध्वं-वृँत्र॒तूर्य॒ इत्या॑ह ।
वृ॒त्रग्ं ह॑ हनि॒ष्यन्निन्द्र॒ आपो॑ वव्रे । आपो॒ हेन्द्रं॑-वँव्रिरे । स॒ज्ञां-मे॒वासा॑-मे॒त-थ्सामा॑नं॒-व्याँच॑ष्टे । प्रोक्षि॑ता॒-स्स्थेत्या॑ह ॥ 27 ॥
तेनापः॒ प्रोक्षि॑ताः ॥ अ॒ग्नि-र्दे॒वेभ्यो॒ निला॑यत । कृष्णो॑ रू॒प-ङ्कृ॒त्वा । स वन॒स्पती॒-न्प्रावि॑शत् । कृष्णो᳚-ऽस्याखरे॒ष्ठो᳚-ऽग्नये᳚ त्वा॒ स्वाहेत्या॑ह ।
अ॒ग्नय॑ ए॒वैन॒-ञ्जुष्ट॑-ङ्करोति । अथो॑ अ॒ग्नेरे॒व मेध॒मव॑रुन्धे ॥ वेदि॑रसि ब॒र्॒हिषे᳚ त्वा॒ स्वाहेत्या॑ह । प्र॒जा वै ब॒र्॒हिः । पृ॒थि॒वी वेदिः॑ ॥ 28 ॥
प्र॒जा ए॒व पृ॑थि॒व्या-म्प्रति॑ष्ठापयति ।
ब॒र्॒हिर॑सि स्रु॒ग्भ्यस्त्वा॒ स्वाहेत्या॑ह ।
प्र॒जा वै ब॒र्॒हिः । यज॑मान॒-स्स्रुचः॑ । यज॑मानमे॒व प्र॒जासु॒ प्रति॑ष्ठापयति ॥
दि॒वे त्वा॒-ऽन्तरि॑क्षाय त्वा पृथि॒व्यै त्वेति॑ ब॒र्॒हिरा॒साद्य॒ प्रोक्ष॑ति । ए॒भ्य ए॒वैनं॑-लोँ॒केभ्यः॒ प्रोक्ष॑ति । अथ॒ ततः॑ स॒ह स्रु॒चा पु॒रस्ता᳚-त्प्र॒त्यञ्च॑-ङ्ग्र॒न्थि-म्प्रत्यु॑क्षति ।
प्र॒जा वै ब॒र्॒हिः । यथा॒ सूत्यै॑ का॒ल आपः॑
पु॒रस्ता॒-द्यन्ति॑ ॥ 29 ॥
ता॒दृगे॒व तत् ॥ स्व॒धा पि॒तृभ्य॒ इत्या॑ह । स्व॒धा॒का॒रो हि पि॑तृ॒णाम् । ऊर्ग्भ॑व बर्हि॒षद्भ्य॒ इति॒ दक्षि॑णायै॒ श्रोणे॒रोत्त॑रस्यै॒ निन॑यति॒ सन्त॑त्यै ।
मासा॒ वै पि॒तरो॑ बर्हि॒षदः॑ । मासा॑ने॒व प्री॑णाति ।
मासा॒ वा ओष॑धी-र्व॒र्धय॑न्ति । मासाः᳚ पचन्ति॒ समृ॑द्ध्यै । अन॑तिस्कन्दन्. ह प॒र्जन्यो॑ वर्षति । यत्रै॒तदे॒व-ङ्क्रि॒यते᳚ ॥ 30 ॥
ऊ॒र्जा पृ॑थि॒वी-ङ्ग॑च्छ॒तेत्या॑ह । पृ॒थि॒व्यामे॒वोर्ज॑-न्दधाति ।
तस्मा᳚-त्पृथि॒व्या ऊ॒र्जा भु॑ञ्जते । ग्र॒न्थिं-विँस्रग्ं॑सयति । प्रज॑नयत्ये॒व तत् । ऊ॒र्ध्व-म्प्राञ्च॒मुद्गू॑ढ-म्प्र॒त्यञ्च॒माय॑च्छति ।
तस्मा᳚-त्प्रा॒चीन॒ग्ं॒ रेतो॑ धीयते । प्र॒तीचीः᳚ प्र॒जा जा॑यन्ते ॥ विष्णो॒-स्स्तूपो॒-ऽसीत्या॑ह ।
य॒ज्ञो वै विष्णुः॑ ॥ 31 ॥
य॒ज्ञस्य॒ धृत्यै᳚ । पु॒रस्ता᳚-त्प्रस्त॒र-ङ्गृ॑ह्णाति । मुख्य॑मे॒वैन॑-ङ्करोति । इय॑न्त-ङ्गृह्णाति । प्र॒जाप॑तिना यज्ञमु॒खेन॒ सम्मि॑तम् ।
इय॑न्त-ङ्गृह्णाति । य॒ज्ञ॒प॒रुषा॒ सम्मि॑तम् ।
इय॑न्त-ङ्गृह्णाति । ए॒ताव॒द्वै पुरु॑षे वी॒र्य᳚म् ।
वी॒र्य॑ सम्मितम् ॥ 32 ॥
अप॑रिमित-ङ्गृह्णाति । अप॑रिमित॒स्याव॑रुद्ध्यै ।
तस्मि॑-न्प॒वित्रे॒ अपि॑सृजति । यज॑मानो॒ वै प्र॑स्त॒रः ।
प्रा॒णा॒पा॒नौ प॒वित्रे᳚ । यज॑मान ए॒व प्रा॑णापा॒नौ द॑धाति ॥ ऊर्णा᳚म्रदस-न्त्वा स्तृणा॒मीत्या॑ह । य॒था॒य॒जुरे॒वै तत् । स्वा॒स॒स्थ-न्दे॒वेभ्य॒ इत्या॑ह । दे॒वेभ्य॑ ए॒वैन॑-थ्स्वास॒स्थ-ङ्क॑रोति ॥ 33 ॥
ब॒र्॒॒हि-स्स्तृ॑णाति । प्र॒जा वै ब॒र्॒हिः । पृ॒थि॒वी वेदिः॑ । प्र॒जा ए॒व पृ॑थि॒व्या-म्प्रति॑ष्ठापयति ॥ अन॑तिदृश्नग्ग् स्तृणाति । प्र॒जयै॒वैन॑-म्प॒शुभि॒रन॑तिदृश्न-ङ्करोति । धा॒रय॑-न्प्रस्त॒र-म्प॑रि॒धी-न्परि॑ दधाति । यज॑मानो॒ वै प्र॑स्त॒रः ।
यज॑मान ए॒व त-थ्स्व॒य-म्प॑रि॒धी-न्परि॑ दधाति ॥
ग॒न्ध॒र्वो॑-ऽसि वि॒श्वाव॑सु॒रित्या॑ह ॥ 34 ॥
विश्व॑मे॒वायु॒-र्यज॑माने दधाति । इन्द्र॑स्य बा॒हुर॑सि॒ दक्षि॑ण॒ इत्या॑ह । इ॒न्द्रि॒यमे॒व यज॑माने दधाति । मि॒त्रावरु॑णौ त्वोत्तर॒तः परि॑धत्ता॒मित्या॑ह ।
प्रा॒णा॒पा॒नौ मि॒त्रावरु॑णौ । प्रा॒णा॒पा॒ना-वे॒वास्मि॑-न्दधाति । सूर्य॑स्त्वा पु॒रस्ता᳚-त्पा॒त्वित्या॑ह । रक्ष॑सा॒-मप॑हत्यै । कस्या᳚श्चिद॒भिश॑स्त्या॒ इत्या॑ह । अप॑रिमितादे॒वैन॑-म्पाति ॥ 35 ॥
वी॒तिहो᳚त्र-न्त्वा कव॒ इत्या॑ह । अ॒ग्निमे॒व हो॒त्रेण॒ सम॑र्धयति । द्यु॒मन्त॒ग्ं॒ समि॑धीम॒हीत्या॑ह॒ समि॑द्ध्यै । अग्ने॑ बृ॒हन्त॑मद्ध्व॒र इत्या॑ह॒ वृद्ध्यै᳚ । वि॒शो य॒न्त्रे स्थ॒ इत्या॑ह । वि॒शां-यँत्यै᳚ ।
उ॒दी॒चीना᳚ग्रे॒ निद॑धाति॒ प्रति॑ष्ठित्यै ।
वसू॑नाग्ं रु॒द्राणा॑-मादि॒त्याना॒ग्ं॒ सद॑सि सी॒देत्या॑ह । दे॒वता॑नामे॒व सद॑ने प्रस्त॒रग्ं सा॑दयति ॥ जु॒हूर॑सि घृ॒ताची॒ नाम्नेत्या॑ह ॥ 36 ॥
अ॒सौ वै जु॒हूः । अ॒न्तरि॑क्षमुप॒भृत् । पृ॒थि॒वी ध्रु॒वा । तासा॑मे॒तदे॒व प्रि॒य-न्नाम॑ । य-द्घृ॒ताचीति॑ । य-द्घृ॒ताचीत्याह॑ । प्रि॒येणै॒वैना॒ नाम्ना॑ सादयति ॥
ए॒ता अ॑सदन्-थ्सुकृ॒तस्य॑ लो॒क इत्या॑ह ।
स॒त्यं-वैँ सु॑कृ॒तस्य॑ लो॒कः ।
स॒त्य ए॒वैना᳚-स्सुकृ॒तस्य॑ लो॒के सा॑दयति ।
ता वि॑ष्णो पा॒हीत्या॑ह । य॒ज्ञो वै विष्णुः॑ । य॒ज्ञस्य॒ धृत्यै᳚ । पा॒हि य॒ज्ञ-म्पा॒हि य॒ज्ञप॑ति-म्पा॒हि मां-यँ॑ज्ञ॒निय॒मित्या॑ह । य॒ज्ञाय॒ यज॑मानाया॒त्मने᳚ । तेभ्य॑ ए॒वाशिष॒माशा॒स्ते-ऽना᳚र्त्यै ॥ 37 ॥
(स्थेत्या॑ह - पृथि॒वी वेदि॒--र् यन्ति॑ - क्रि॒यते॒ - विष्णु॑--र् वी॒र्य॑सम्मितं - करो - त्याह - पाति॒ - नाम्नेत्या॑ह - लो॒के सा॑दयति॒ षट्च॑) (अ. 6)
अनुवाकं 7 - आघारः
अ॒ग्निना॒ वै होत्रा᳚ । दे॒वा असु॑रा-न॒भ्य॑भवन्न् ।
अ॒ग्नये॑ समि॒द्ध्यमा॑ना॒या-नु॑ब्रू॒हीत्या॑ह॒ भ्रातृ॑व्याभिभूत्यै । एक॑विग्ंशति-मिद्ध्मदा॒रूणि॑ भवन्ति । ए॒क॒वि॒ग्ं॒शो वै पुरु॑षः ।
पुरु॑ष॒स्याप्त्यै᳚ ।
पञ्च॑दशेद्ध्मदा॒रूण्य॒-भ्याद॑धाति ।
पञ्च॑दश॒ वा अ॑र्धमा॒सस्य॒ रात्र॑यः ।
अ॒र्ध॒मा॒स॒श-स्सं॑वँथ्स॒र आ᳚प्यते ।
त्रीन्-प॑रि॒धीन्-परि॑-दधाति ॥ 38 ॥
ऊ॒र्ध्वे स॒मिधा॒वाद॑धाति । अ॒नू॒या॒जेभ्यः॑ स॒मिध॒मति॑शिनष्टि । षट्थ्स-म्प॑द्यन्ते । षड्वा ऋ॒तवः॑ । ऋ॒तूने॒व प्री॑णाति । वे॒देनोप॑वाजयति ।
प्रा॒जा॒प॒त्यो वै वे॒दः । प्रा॒जा॒प॒त्यः प्रा॒णः । यज॑मान आहव॒नीयः॑ । यज॑मान ए॒व प्रा॒ण-न्द॑धाति ॥ 39 ॥
त्रिरुप॑वाजयति । त्रयो॒ वै प्रा॒णाः । प्रा॒णाने॒वास्मि॑-न्दधाति । वे॒देनो॑प॒यत्य॑ स्रु॒वेण॑ प्राजाप॒त्य-मा॑घा॒र-माघा॑रयति । य॒ज्ञो वै प्र॒जाप॑तिः । य॒ज्ञमे॒व प्र॒जाप॑ति-म्मुख॒त आर॑भते ।
अथो᳚ प्र॒जाप॑ति॒-स्सर्वा॑ दे॒वताः᳚ । सर्वा॑ ए॒व दे॒वताः᳚ प्रीणाति ॥ अ॒ग्निम॑ग्नी-त्त्रिस्त्रि॒-स्सम्मृ॒ड्ढीत्या॑ह । त्र्या॑वृ॒द्धि य॒ज्ञः ॥ 40 ॥
अथो॒ रक्ष॑सा॒मप॑हत्यै । प॒रि॒धीन्-थ्सम्मा᳚र्ष्टि । पु॒नात्ये॒वैनान्॑ । त्रिस्त्रि॒-स्सम्मा᳚र्ष्टि । त्र्या॑वृ॒द्धि य॒ज्ञः । अथो॑ मेद्ध्य॒त्वाय॑ । अथो॑ ए॒ते वै दे॑वाश्वाः । दे॒वा॒श्वाने॒व त-थ्सम्मा᳚र्ष्टि ।
सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ।
आसी॑नो॒-ऽन्य-मा॑घा॒र-माघा॑रयति ॥ 41 ॥
तिष्ठ॑न्न॒न्यम् । यथा-ऽनो॑ वा॒ रथं॑वाँ यु॒ञ्ज्यात् ।
ए॒वमे॒व तद॑द्ध्व॒र्यु-र्य॒ज्ञं-युँ॑नक्ति ।
सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्या॒भ्यू᳚ढ्यै ।
वह॑न्त्येन-ङ्ग्रा॒म्याः प॒शवः॑ ।
य ए॒वं-वेँद॑ ॥ भुव॑नमसि॒ विप्र॑थ॒स्वेत्या॑ह । य॒ज्ञो वै भुव॑नम् । य॒ज्ञ ए॒व यज॑मान-म्प्र॒जया॑ प॒शुभिः॑ प्रथयति । अग्ने॒ यष्ट॑रि॒द-न्नम॒ इत्या॑ह ॥ 42 ॥
अ॒ग्निर्वै दे॒वानां॒-यँष्टा᳚ । य ए॒व दे॒वानां॒-यँष्टा᳚ । तस्मा॑ ए॒व नम॑स्करोति ॥
जुह्वेह्य॒ग्निस्त्वा᳚ ह्वयति देवय॒ज्याया॒ उप॑भृ॒देहि॑ दे॒वस्त्वा॑ सवि॒ता ह्व॑यति देवय॒ज्याया॒ इत्या॑ह ।
आ॒ग्ने॒यी वै जु॒हूः । सा॒वि॒त्र्यु॑प॒भृत् । ताभ्या॑मे॒वैने॒ प्रसू॑त॒ आद॑त्ते ॥ अग्ना॑विष्णू॒ मा वा॒मव॑क्रमिष॒मित्या॑ह ।
अ॒ग्निः पु॒रस्ता᳚त् । विष्णु॑र्य॒ज्ञः प॒श्चात् ॥ 43 ॥
ताभ्या॑मे॒व प्र॑ति॒ प्रोच्या॒त्याक्रा॑मति ।
विजि॑हाथा॒-म्मा मा॒ सन्ता᳚प्त॒मित्या॒हाहिग्ं॑सायै ।
लो॒क-म्मे॑ लोककृतौ कृणुत॒मित्या॑ह ।
आ॒शिष॑मे॒वैतामाशा᳚स्ते ॥ विष्णो॒-स्स्थान॑म॒सीत्या॑ह । य॒ज्ञो वै विष्णुः॑ । ए॒त-त्खलु॒ वै दे॒वाना॒-मप॑राजित-मा॒यत॑नम् । य-द्य॒ज्ञः ।
दे॒वाना॑मे॒वाप॑राजित आ॒यत॑ने तिष्ठति ॥
इ॒त इन्द्रो॑ अकृणो-द्वी॒र्या॑णीत्या॑ह ॥ 44 ॥
इ॒न्द्रि॒यमे॒व यज॑माने दधाति ।
स॒मा॒रभ्यो॒र्ध्वो अ॑द्ध्व॒रो दि॑वि॒स्पृश॒मित्या॑ह॒ वृद्ध्यै᳚ । आ॒घा॒र-मा॑घा॒र्यमा॑ण॒मनु॑ समा॒रभ्य॑ । ए॒तस्मि॑न् का॒ले दे॒वा-स्सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमा॑यन्न् । सा॒क्षादे॒व यज॑मान-स्सुव॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति । अथो॒ समृ॑द्धेनै॒व य॒ज्ञेन॒ यज॑मान-स्सुव॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति ।
अह्रु॑तो य॒ज्ञो य॒ज्ञप॑ते॒रित्या॒हाना᳚र्त्यै ।
इन्द्रा॑वा॒न्-थ्स्वाहेत्या॑ह । इ॒न्द्रि॒यमे॒व यज॑माने दधाति । बृ॒हद्भा इत्या॑ह ॥ 45 ॥
सु॒व॒र्गो वै लो॒को बृ॒हद्भाः । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ य॒ज॒मा॒न॒दे॒व॒त्या॑ वै जु॒हूः । भ्रा॒तृ॒व्य॒दे॒व॒त्यो॑प॒भृत् । प्रा॒ण आ॑घा॒रः ।
य-थ्सग्ग्॑स्प॒र्शये᳚त् । भ्रातृ॑व्ये-ऽस्य प्रा॒ण-न्द॑द्ध्यात् । असग्ग्॑स्पर्शयन्न॒त्याक्रा॑मति । यज॑मान ए॒व प्रा॒ण-न्द॑धाति । पा॒हिमा᳚-ऽग्ने॒ दुश्च॑रिता॒दा मा॒ सुच॑रिते भ॒जेत्या॑ह ॥ 46 ॥
अ॒ग्निर्वाव प॒वित्र᳚म् । वृ॒जि॒नमनृ॑त॒-न्दुश्च॑रितम् ।
ऋ॒जु॒क॒र्मग्ं स॒त्यग्ं सुच॑रितम् ।
अ॒ग्निरे॒वैनं॑-वृँजि॒नाद-नृ॑ता॒-द्दुश्च॑रितात्पाति ।
ऋ॒जु॒क॒र्मे स॒त्ये सुच॑रिते भजति । तस्मा॑दे॒वमाशा᳚स्ते । आ॒त्मनो॑ गोपी॒थाय॑ ॥ शिरो॒ वा ए॒त-द्य॒ज्ञस्य॑ । यदा॑घा॒रः । आ॒त्मा ध्रु॒वा ॥ 47 ॥
आ॒घा॒र-मा॒घार्य॑ ध्रु॒वाग्ं सम॑नक्ति ।
आ॒त्मन्ने॒व य॒ज्ञस्य॒ शिरः॒ प्रति॑दधाति ।
द्वि-स्सम॑नक्ति । द्वौ हि प्रा॑णापा॒नौ । तदा॑हुः ।
त्रिरे॒व सम॑ञ्ज्यात् । त्रिधा॑तु॒ हि शिर॒ इति॑ । शिर॑ इवै॒त-द्य॒ज्ञस्य॑ । अथो॒ त्रयो॒ वै प्रा॒णाः ।
प्रा॒णाने॒वास्मि॑-न्दधाति ॥
म॒खस्य॒ शिरो॑-ऽसि॒ सञ्ज्योति॑षा॒ ज्योति॑रङ्क्ता॒मित्या॑ह ।
ज्योति॑रे॒वास्मा॑ उ॒परि॑ष्टा-द्दधाति ।
सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्यानु॑ख्यात्यै ॥ 48 ॥
(परि॑दधाति - प्रा॒ण-न्द॑धाति॒ - हि य॒ज्ञो - घा॑रयति॒ - नम॒ इत्या॑ह - प॒श्चा-द्- वी॒र्या॑णीत्या॑ह॒ - भा इत्या॑ह - भ॒जेत्या॑ह - ध्रु॒ - वैवास्मि॑-न्दधाति॒ त्रीणि॑ च) (अ. 7)
अनुवाकं 8 - इडाभक्षणम्
धिष्णि॑या॒ वा ए॒ते न्यु॑प्यन्ते । यद्ब्र॒ह्मा । यद्धोता᳚ । यद॑द्ध्व॒र्युः । यद॒ग्नीत् । य-द्यज॑मानः । तान्. यद॑न्तरे॒यात् । यज॑मानस्य प्रा॒णान्-थ्सङ्क॑र्षेत् । प्र॒मायु॑क-स्स्यात् । पु॒रो॒डाश॑मप॒गृह्य॒ सञ्च॑रत्यद्ध्व॒र्युः ॥ 49 ॥
यज॑मानायै॒व तल्लो॒कग्ं शिग्ं॑षति ।
नास्य॑ प्रा॒णान्-थ्सङ्क॑र्षति । न प्र॒मायु॑को भवति । पु॒रस्ता᳚-त्प्र॒त्यङ्ङासी॑नः । इडा॑या॒ इडा॒माद॑धाति ।
हस्त्या॒ग्ं॒ होत्रे᳚ । प॒शवो॒ वा इडा᳚ । प॒शवः॒ पुरु॑षः । प॒शुष्वे॒व प॒शू-न्प्रति॑ष्ठापयति । इडा॑यै॒ वा ए॒षा प्रजा॑तिः ॥ 50 ॥
ता-म्प्रजा॑तिं॒-यँज॑मा॒नो-ऽनु॒ प्रजा॑यते । द्विर॒ङ्गुला॑वनक्ति॒ पर्व॑णोः ।
द्वि॒पा-द्यज॑मानः॒ प्रति॑ष्ठित्यै । स॒कृदुप॑स्तृणाति । द्विराद॑धाति । स॒कृद॒भिघा॑रयति । च॒तु-स्सम्प॑द्यते । च॒त्वारि॒ वै प॒शोः प्र॑ति॒ष्ठाना॑नि ।
यावा॑ने॒व प॒शुः । तमुप॑ह्वयते ॥ 51 ॥
मुख॑मिव॒ प्रत्युप॑ह्वयेत । स॒मु॒ङ्खाने॒व प॒शूनुप॑ह्वयते । प॒शवो॒ वा इडा᳚ ।
तस्मा॒-थ्सा-ऽन्वा॒रभ्या᳚ । अ॒द्ध्व॒र्युणा॑ च॒ यज॑मानेन च । उप॑हूतः पशु॒मान॑सा॒नीत्या॑ह ।
उप॒ ह्ये॑नौ॒ ह्वय॑ते॒ होता᳚ । इडा॑यै दे॒वता॑ना-मुपह॒वे । उप॑हूतः पशु॒मा-न्भ॑वति ।
य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 52 ॥
यां-वैँ हस्त्या॒मिडा॑मा॒दधा॑ति । वा॒च-स्सा भा॑ग॒धेय᳚म् । यामु॑प॒ह्वय॑ते । प्रा॒णाना॒ग्ं॒ सा । वाच॑-ञ्चै॒व प्रा॒णाग्श्चाव॑रुन्धे ॥
अथ॒ वा ए॒तर्ह्युप॑हूताया॒मिडा॑याम् ।
पु॒रो॒डाश॑स्यै॒व ब॑र्हि॒षदो॑ मीमा॒ग्ं॒सा । यज॑मान-न्दे॒वा अ॑ब्रुवन्न् । ह॒विर्नो॒ निर्व॒पेति॑ । नाहम॑भा॒गो निर्व॑फ्स्या॒मीत्य॑ब्रवीत् ॥ 53 ॥
न मया॑-ऽभा॒गया ऽनु॑वक्ष्य॒थेति॒ वाग॑ब्रवीत् ।
नाहम॑भा॒गा पु॑रो-ऽनुवा॒क्या॑ भविष्या॒मीति॑ पुरो-ऽनुवा॒क्या᳚ । नाहम॑भा॒गा या॒ज्या॑ भविष्या॒मीति॑
या॒ज्या᳚ । न मया॑-ऽभा॒गेन॒ वष॑ट्करिष्य॒थेति॑ वषट्का॒रः । य-द्य॑जमानभा॒ग-न्नि॒धाय॑ पुरो॒डाश॑-म्बर्हि॒षद॑-ङ्क॒रोति॑ ।
ताने॒व त-द्भा॒गिनः॑ करोति । च॒तु॒र्धा क॑रोति । चत॑स्रो॒ दिशः॑ । दि॒क्ष्वे॑व प्रति॑तिष्ठति । ब॒र्॒हि॒षद॑-ङ्करोति ॥ 54 ॥
यज॑मानो॒ वै पु॑रो॒डाशः॑ । प्र॒जा ब॒र्॒हिः ।
यज॑मानमे॒व प्र॒जासु॒ प्रति॑ष्ठापयति ।
तस्मा॑द॒स्थ्ना-ऽन्याः प्र॒जाः प्र॑ति॒तिष्ठ॑न्ति । मा॒ग्ं॒सेना॒न्याः । अथो॒ खल्वा॑हुः । दक्षि॑णा॒ वा ए॒ता ह॑वि-र्य॒ज्ञस्या᳚न्तर्वे॒द्यव॑रुद्ध्यन्ते ।
य-त्पु॑रो॒डाश॑-म्बर्हि॒षद॑-ङ्क॒रोतीति॑ । च॒तु॒र्धा क॑रोति । च॒त्वारो॒ ह्ये॑ते ह॑वि-र्य॒ज्ञस्य॒र्त्विजः॑ ॥ 55 ॥
ब्र॒ह्मा होता᳚-ऽद्ध्व॒र्युर॒ग्नीत् । तम॒भिमृ॑शेत् । इ॒द-म्ब्र॒ह्मणः॑ । इ॒दग्ं होतुः॑ । इ॒दम॑द्ध्व॒र्योः । इ॒दम॒ग्नीध॒ इति॑ । यथै॒वाद-स्सौ॒म्ये᳚-ऽद्ध्व॒रे ।
आ॒देश॑मृ॒त्विग्भ्यो॒ दक्षि॑णा नी॒यन्ते᳚ । ता॒दृगे॒व तत् । अ॒ग्नीधे᳚ प्रथ॒मायाद॑धाति ॥ 56 ॥
अ॒ग्निमु॑खा॒ ह्यृद्धिः॑ । अ॒ग्निमु॑खामे॒वर्धिं॒-यँज॑मान ऋद्ध्नोति ॥ स॒कृदु॑प॒स्तीर्य॒ द्विरा॒दध॑त् । उ॒प॒स्तीर्य॒ द्विर॒भिघा॑रयति ।
षट्-थ्सम्प॑द्यन्ते । षड्वा ऋ॒तवः॑ । ऋ॒तूने॒व प्री॑णाति । वे॒देन॑ ब्र॒ह्मणे᳚ ब्रह्मभा॒ग-म्परि॑हरति । प्रा॒जा॒प॒त्यो वै वे॒दः । प्रा॒जा॒प॒त्यो ब्र॒ह्मा ॥ 57 ॥
स॒वि॒ता य॒ज्ञस्य॒ प्रसू᳚त्यै । अथ॒ काम॑म॒न्येन॑ । ततो॒ होत्रे᳚ । मद्ध्यं॒-वाँ ए॒त-द्य॒ज्ञस्य॑ । यद्धोता᳚ । म॒द्ध्य॒त ए॒व य॒ज्ञ-म्प्री॑णाति ।
अथा᳚द्ध्व॒र्यवे᳚ । प्र॒ति॒ष्ठा वा ए॒षा य॒ज्ञस्य॑ । यद॑द्ध्व॒र्युः ।
तस्मा᳚द्धवि-र्य॒ज्ञस्यै॒तामे॒वावृत॒मनु॑ ॥ 58 ॥
अ॒न्या दक्षि॑णा नीयन्ते । य॒ज्ञस्य॒ प्रति॑ष्ठित्यै ।
अ॒ग्निम॑ग्नी-थ्स॒कृ-थ्स॑कृ॒-थ्सम्मृ॒ड्ढीत्या॑ह ।
परां॑इव॒ ह्ये॑तर्हि॑ य॒ज्ञः ॥ इ॒षि॒ता दैव्या॒ होता॑र॒ इत्या॑ह । इ॒षि॒तग्ं हि कर्म॑ क्रि॒यते᳚ ।
भ॒द्र॒वाच्या॑य॒ प्रेषि॑तो॒ मानु॑ष-स्सूक्तवा॒काय॑ सू॒क्ता ब्रू॒हीत्या॑ह । आ॒शिष॑मे॒वैतामाशा᳚स्ते ।
स्व॒गा दैव्या॒ होतृ॑भ्य॒ इत्या॑ह । य॒ज्ञमे॒व तथ्स्व॒गा क॑रोति । स्व॒स्ति-र्मानु॑षेभ्य॒ इत्या॑ह ।
आ॒शिष॑मे॒वैतामाशा᳚स्ते । शं॒योँ-र्ब्रू॒हीत्या॑ह ।
शं॒युँमे॒व बा॑र्हस्प॒त्य-म्भा॑ग॒धेये॑न॒ सम॑र्धयति ॥ 59 ॥
(च॒र॒त्य॒द्ध्व॒र्युः - प्रजा॑ति--र् ह्वयते॒ - वेदा᳚ - ब्रवी-द्- बर्हि॒षद॑-ङ्करो-त्यृ॒त्विजो॑-दधाति-ब्र॒ह्मा-ऽनु॑-करोति च॒त्वारि॑ च) (अ. 8)
अनुवाकं 9 - प्रस्तरप्रहारादिकम्
अथ॒ स्रुचा॑वनु॒ष्टुग्भ्यां॒-वाँज॑वतीभ्यां॒-व्यूँ॑हति । प्र॒ति॒ष्ठा वा अ॑नु॒ष्टुक् । अन्नं॒-वाँजः॒ प्रति॑ष्ठित्यै । अ॒न्नाद्य॒स्याव॑रुद्ध्यै । प्राची᳚-ञ्जु॒हूमू॑हति । जा॒ताने॒व भ्रातृ॑व्या॒-न्प्रणु॑दते । प्र॒तीची॑मुप॒भृत᳚म् ।
ज॒नि॒ष्यमा॑णाने॒व प्रति॑नुदते ।
स विषू॑च ए॒वापोह्य॑ स॒पत्ना॒न्॒. यज॑मानः ।
अ॒स्मिन् ँलो॒के प्रति॑तिष्ठति ॥ 60 ॥
द्वाभ्या᳚म् । द्विप्र॑तिष्ठो॒ हि ॥ वसु॑भ्यस्त्वा रु॒द्रेभ्य॑स्त्वा-ऽऽदि॒त्येभ्य॒स्त्वेत्या॑ह ।
य॒था॒य॒जुरे॒वै तत् । स्रु॒क्षु प्र॑स्त॒रम॑नक्ति ।
इ॒मे वै लो॒का-स्स्रुचः॑ । यज॑मानः प्रस्त॒रः । यज॑मानमे॒व तेज॑सा-ऽनक्ति । त्रे॒धा-ऽन॑क्ति ।
त्रय॑ इ॒मे लो॒काः ॥ 61 ॥
ए॒भ्य ए॒वैनं॑-लोँ॒केभ्यो॑-ऽनक्ति ।
अ॒भि॒पू॒र्वम॑नक्ति । अ॒भि॒पू॒र्वमे॒व यज॑मान॒-न्तेज॑सा-ऽनक्ति ॥ अ॒क्तग्ं रिहा॑णा॒ इत्या॑ह ।
तेजो॒ वा आज्य᳚म् । यज॑मानः प्रस्त॒रः ।
यज॑मानमे॒व तेज॑सा-ऽनक्ति । वि॒यन्तु॒ वय॒ इत्या॑ह । वय॑ ए॒वैन॑-ङ्कृ॒त्वा ।
सु॒व॒र्गं-लोँ॒क-ङ्ग॑मयति ॥ 62 ॥
प्र॒जां-योँनि॒-म्मा निर्मृ॑क्ष॒मित्या॑ह । प्र॒जायै॑ गोपी॒थाय॑ ॥ आप्या॑यन्ता॒माप॒ ओष॑धय॒ इत्या॑ह । आप॑ ए॒वौष॑धी॒राप्या॑ययति । म॒रुता॒-म्पृष॑तय॒-स्स्थेत्या॑ह । म॒रुतो॒ वै वृष्ट्या॑ ईशते ।
वृष्टि॑मे॒वाव॑रुन्धे । दिव॑-ङ्गच्छ॒ ततो॑ नो॒ वृष्टि॒मेर॒येत्या॑ह । वृष्टि॒र्वै द्यौः । वृष्टि॑मे॒वाव॑रुन्धे ॥ 63 ॥
याव॒द्वा अ॑द्ध्व॒र्युः प्र॑स्त॒र-म्प्र॒हर॑ति । ताव॑द॒स्यायु॑र्मीयते । आ॒यु॒ष्पा अ॑ग्ने॒-ऽस्यायु॑र्मे पा॒हीत्या॑ह । आयु॑रे॒वात्मन्-ध॑त्ते ।
याव॒द्वा अ॑द्ध्व॒र्युः प्र॑स्त॒र-म्प्र॒हर॑ति । ताव॑दस्य॒ चक्षु॑र्मीयते । च॒क्षु॒ष्पा अ॑ग्ने-ऽसि॒ चक्षु॑र्मे पा॒हीत्या॑ह । चक्षु॑रे॒वात्मन्-ध॑त्ते ॥
ध्रु॒वा-ऽसीत्या॑ह॒ प्रति॑ष्ठित्यै ॥
य-म्प॑रि॒धि-म्प॒र्यध॑त्था॒ इत्या॑ह ॥ 64 ॥
य॒था॒य॒जुरे॒वैतत् । अग्ने॑ देव प॒णिभि॑-र्वी॒यमा॑ण॒ इत्या॑ह । अ॒ग्नय॑ ए॒वैन॒-ञ्जुष्ट॑-ङ्करोति ।
त-न्त॑ ए॒तमनु॒ जोष॑-म्भरा॒मीत्या॑ह ।
स॒जा॒ताने॒वास्मा॒ अनु॑कान्करोति ।
नेदे॒ष त्वद॑पचे॒तया॑ता॒ इत्या॒हानु॑ख्यात्यै ॥ य॒ज्ञस्य॒ पाथ॒ उप॒ समि॑त॒मित्या॑ह ।
भू॒मान॑मे॒वोपै॑ति । प॒रि॒धीन्-प्रह॑रति ।
य॒ज्ञस्य॒ समि॑ष्ट्यै ॥ 65 ॥
स्रुचौ॒ स-म्प्रस्रा॑वयति । यदे॒व तत्र॑ क्रू॒रम् ।
तत्-तेन॑ शमयति । जु॒ह्वामु॑प॒भृत᳚म् । य॒ज॒मा॒न॒दे॒व॒त्या॑ वै जु॒हूः ।
भ्रा॒तृ॒व्य॒दे॒व॒त्यो॑प॒भृत् ।
यज॑मानायै॒व भ्रातृ॑व्य॒मुप॑स्ति-ङ्करोति ॥
स॒ग्ग्॒स्रा॒वभा॑गा॒-स्स्थेत्या॑ह ।
वस॑वो॒ वै रु॒द्रा आ॑दि॒त्या-स्सग्ग्॑स्रा॒वभा॑गाः ।
तेषा॒-न्त-द्भा॑ग॒धेय᳚म् ॥ 66 ॥
ताने॒व तेन॑ प्रीणाति । वै॒श्व॒दे॒व्यर्चा । ए॒ते हि विश्वे॑ दे॒वाः । त्रि॒ष्टुग्-भ॑वति । इ॒न्द्रि॒यं-वैँ त्रि॒ष्टुक् । इ॒न्द्रि॒यमे॒व यज॑माने दधाति ॥ अ॒ग्नेर्वा॒मप॑न्नगृहस्य॒ सद॑सि सादया॒मीत्या॑ह ।
इ॒यं-वाँ अ॒ग्निरप॑न्नगृहः । अ॒स्या ए॒वैने॒ सद॑ने सादयति । सु॒म्नाय॑ सुम्निनी सु॒म्ने मा॑ धत्त॒मित्या॑ह ॥ 67 ॥
प्र॒जा वै प॒शवः॑ सु॒म्नम् । प्र॒जामे॒व प॒शूना॒त्मन्ध॑त्ते । धु॒रि धु॒र्यौ॑ पात॒मित्या॑ह । जा॒या॒प॒त्यो-र्गो॑पी॒थाय॑ ॥ अग्ने॑-ऽदब्धायो-ऽशीततनो॒ इत्या॑ह । य॒था॒य॒जुरे॒वैतत् । पा॒हि मा॒-ऽद्य दि॒वः पा॒हि प्रसि॑त्यै पा॒हि दुरि॑ष्ट्यै पा॒हि दु॑रद्म॒न्यै पा॒हि दुश्च॑रिता॒दित्या॑ह । आ॒शिष॑मे॒वैतामाशा᳚स्ते ।
अवि॑ष-न्नः पि॒तु-ङ्कृ॑णु सु॒षदा॒ योनि॒ग्ग्॒ स्वाहेती᳚द्ध्म-सं॒वृँश्च॑नान्यन्वाहार्य॒पच॑ने ऽभ्या॒धाय॑ फलीकरणहो॒म-ञ्जु॑होति ।
अति॑रिक्तानि॒ वा इ॑द्ध्म सं॒वृँश्च॑नानि ॥ 68 ॥
अति॑रिक्ताः फली॒कर॑णाः । अति॑रिक्तमाज्योच्छेष॒णम् ।
अति॑रिक्त ए॒वाति॑रिक्त-न्दधाति । अथो॒ अति॑रिक्ते-नै॒वाति॑रिक्त-मा॒प्त्वा-ऽव॑रुन्धे ॥ वेदि॑-र्दे॒वेभ्यो॒ निला॑यत । तां-वेँ॒देनान्व॑विन्दन्न् । वे॒देन॒ वेदिं॑-विँविदुः पृथि॒वीम् । सा प॑प्रथे पृथि॒वी पार्थि॑वानि ।
गर्भ॑-म्बिभर्ति॒ भुव॑नेष्व॒न्तः ।
ततो॑ य॒ज्ञो जा॑यते विश्व॒दानि॒रिति॑ पु॒रस्ता᳚-थ्स्तम्बय॒जुषो॑ वे॒देन॒ वेदि॒ग्ं॒ सम्मा॒ष्ट्र्यनु॑वित्त्यै ॥ 69 ॥
अथो॒ य-द्वे॒दश्च॒ वेदि॑श्च॒ भव॑तः । मि॒थु॒न॒त्वाय॒ प्रजा᳚त्यै । प्र॒जाप॑ते॒र्वा ए॒तानि॒ श्मश्रू॑णि । य-द्वे॒दः । पत्नि॑या उ॒पस्थ॒ आस्य॑ति ।
मि॒थु॒नमे॒व क॑रोति । वि॒न्दते᳚ प्र॒जाम् ।
वे॒दग्ं होता-ऽऽह॑व॒नीया᳚-थ्स्तृ॒णन्ने॑ति ।
य॒ज्ञमे॒व त-थ्सन्त॑नो॒त्योत्त॑रस्मा-दर्धमा॒सात् ।
तग्ं सन्त॑त॒मुत्त॑रे-ऽर्धमा॒स आल॑भते ॥ 70 ॥
त-ङ्का॒लेका॑ल॒ आग॑ते यजते ॥ ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति ।
स त्वा अ॑द्ध्व॒र्यु-स्स्या᳚त् । यो यतो॑ य॒ज्ञ-म्प्र॑यु॒ङ्क्ते ।
तदे॑न-म्प्रतिष्ठा॒पय॒तीति॑ ।
वाता॒द्वा अ॑द्ध्व॒र्युर्य॒ज्ञ-म्प्रयु॑ङ्क्ते ।
देवा॑ गातुविदो गा॒तुं-विँ॒त्वा गा॒तुमि॒तेत्या॑ह ।
यत॑ ए॒व य॒ज्ञ-म्प्र॑यु॒ङ्क्ते ।
तदे॑न॒-म्प्रति॑ष्ठापयति ।
प्रति॑तिष्ठति प्र॒जया॑ प॒शुभि॒-र्यज॑मानः ॥ 71 ॥
(ति॒ष्ठ॒ती॒ - मे लो॒का - ग॑मयति॒ - द्यौ-र्वृष्टि॑मे॒वाव॑रुन्धे - प॒र्यध॑त्था॒ इत्या॑ह॒ - समि॑ष्ट्यै - भाग॒धेयं॑ - धत्त॒मित्या॑ह॒ - वा इ॑द्ध्म सं॒वृँश्च॑ना॒ - न्यनु॑वित्त्यै - लभते॒ - यज॑मानः) (अ. 9)
अनुवाकं 10 - पत्नीयोक्रविमोकः
यो वा अय॑थादेवतं-यँ॒ज्ञमु॑प॒चर॑ति ।
आ दे॒वता᳚भ्यो वृश्च्यते । पापी॑या-न्भवति । यो य॑थादेव॒तम् । न दे॒वता᳚भ्य॒ आवृ॑श्च्यते ।
वसी॑या-न्भवति । वा॒रु॒णो वै पाशः॑ ।
इ॒मं-विँष्या॑मि॒ वरु॑णस्य॒ पाश॒मित्या॑ह ।
व॒रु॒ण॒पा॒शादे॒वैना᳚-म्मुञ्चति ।
स॒वि॒तृप्र॑सूतो यथादेव॒तम् ॥ 72 ॥
न दे॒वता᳚भ्य॒ आवृ॑श्च्यते । वसी॑या-न्भवति ।
धा॒तुश्च॒ योनौ॑ सुकृ॒तस्य॑ लो॒क इत्या॑ह । अ॒ग्निर्वै धा॒ता । पुण्य॒-ङ्कर्म॑ सुकृ॒तस्य॑ लो॒कः । अ॒ग्निरे॒वैना᳚-न्धा॒ता । पुण्ये॒ कर्म॑णि सुकृ॒तस्य॑ लो॒के द॑धाति । स्यो॒न-म्मे॑ स॒ह पत्या॑ करो॒मीत्या॑ह ।
आ॒त्मन॑श्च॒ यज॑मानस्य॒ चाना᳚त्यै स॒त्वांयँ॑ ॥
समायु॑षा॒ सम्प्र॒जयेत्या॑ह ॥ 73 ॥
आ॒शिष॑मे॒वैतामाशा᳚स्ते पूर्णपा॒त्रे । अ॒न्त॒तो॑-ऽनु॒ष्टुभा᳚ । चतु॑ष्प॒द्वा ए॒तच्छन्दः॒ प्रति॑ष्ठित॒-म्पत्नि॑यै पूर्णपा॒त्रे भ॑वति ।
अ॒स्मिन् ँलो॒के प्रति॑तिष्ठा॒नीति॑ ।
अ॒स्मिन्ने॒व लो॒के प्रति॑तिष्ठति । अथो॒ वाग्वा अ॑नु॒ष्टुक् । वाम्मि॑थु॒नम् । आपो॒ रेतः॑ प्र॒जन॑नम् ।
ए॒तस्मा॒द्वै मि॑थु॒नाद्वि॒द्योत॑मान-स्स्त॒नय॑न्वर्षति । रेतः॑ सि॒ञ्चन्न् ॥ 74 ॥
प्र॒जाः प्र॑ज॒नयन्न्॑ ॥ यद्वै य॒ज्ञस्य॒ ब्रह्म॑णा यु॒ज्यते᳚ । ब्रह्म॑णा॒ वै तस्य॑ विमो॒कः । अ॒द्भि-श्शान्तिः॑ । विमु॑क्तं॒-वाँ ए॒तर्हि॒ योक्त्र॒-म्ब्रह्म॑णा ।
आ॒दायै॑न॒त्पत्नी॑ स॒हाप उप॑गृह्णीते॒ शान्त्यै᳚ ।
अ॒ञ्ज॒लौ पू᳚र्णपा॒त्रमान॑यति । रेत॑ ए॒वास्या᳚-म्प्र॒जा-न्द॑धाति । प्र॒जया॒ हि म॑नु॒ष्यः॑ पू॒र्णः ।
मुखं॒-विँमृ॑ष्टे । अ॒व॒भृ॒थस्यै॒व रू॒प-ङ्कृ॒त्वोत्ति॑ष्ठति ॥ 75 ॥
(स॒वि॒तृप्र॑सूतो यथादेव॒तं-प्र॒जयेत्या॑ह-सि॒ञ्च-न्मृ॑ष्ट॒ एक॑-ञ्च) (अ. 10)
अनुवाकं 11 - उपवेषोपगूहनम्
प॒रि॒वे॒षो वा ए॒ष वन॒स्पती॑नाम् । यदु॑पवे॒षः । य ए॒वं-वेँद॑ । वि॒न्दते॑ परिवे॒ष्टार᳚म् । तमु॑त्क॒रे ॥ य-न्दे॒वा म॑नु॒ष्ये॑षु ।
उ॒प॒वे॒षमधा॑रयन्न् । ये अ॒स्मदप॑चेतसः । तान॒स्मभ्य॑-मि॒हाकु॑रु । उप॑वे॒षोप॑विड्ढि नः ॥ 76 ॥
प्र॒जा-म्पुष्टि॒मथो॒ धन᳚म् ।
द्वि॒पदो॑ न॒श्चतु॑ष्पदः । ध्रु॒वान-न॑पगान्-कु॒र्विति॑ पु॒रस्ता᳚-त्प्र॒त्यञ्च॒मुप॑गूहति ।
तस्मा᳚-त्पु॒रस्ता᳚-त्प्र॒त्यञ्चः॑ शू॒द्रा अव॑स्यन्ति । स्थ॒वि॒म॒त उप॑गूहति । अप्र॑तिवादिन ए॒वैना᳚न् कुरुते ॥
धृष्टि॒र्वा उ॑पवे॒षः ।
शु॒चार्तो वज्रो॒ ब्रह्म॑णा॒ सग्ंशि॑तः ।
योप॑वे॒षे शुक् । सा-ऽमुमृ॑च्छतु॒ य-न्द्वि॒ष्म इति॑ ॥ 77 ॥
अथा᳚स्मै नाम॒ गृह्य॒ प्रह॑रति । निर॒मु-न्नु॑द॒ ओक॑सः । स॒पत्नो॒ यः पृ॑त॒न्यति॑ । नि॒र्बा॒द्ध्ये॑न ह॒विषा᳚ । इन्द्र॑ एण॒-म्परा॑शरीत् ।
इ॒हि ति॒स्रः प॑रा॒वतः॑ । इ॒हि पञ्च॒जना॒ग्ं॒ अति॑ ।
इ॒हि ति॒स्रो-ऽति॑ रोच॒ना याव॑त् । सूर्यो॒ अस॑-द्दि॒वि ।
प॒र॒मा-न्त्वा॑ परा॒वत᳚म् ॥ 78 ॥
इन्द्रो॑ नयतु वृत्र॒हा । यतो॒ न पुन॒राय॑सि ।
श॒श्व॒तीभ्य॒-स्समा᳚भ्य॒ इति॑ । त्रि॒वृद्वा ए॒ष वज्रो॒ ब्रह्म॑णा॒ सग्ंशि॑तः । शु॒चैवैनं॑-विँ॒द्ध्वा ।
ए॒भ्यो लो॒केभ्यो॑ नि॒र्णुद्य॑ । वज्रे॑ण॒ ब्रह्म॑णा स्तृणुते । ह॒तो॑ ऽसावव॑धिष्मा॒-मुमित्या॑ह॒
स्तृत्यै᳚ । य-न्द्वि॒ष्यात्त-न्ध्या॑येत् ।
शु॒चैवैन॑-मर्पयति ॥ 79 ॥
(नो॒-द्वि॒ष्म इति॑-परा॒वत॑-मर्पयति) (अ. 11)
(प्रत्यु॑ष्टं - दि॒व-श्शिल्प॒ - मय॑ज्ञो - धृ॒त-ञ्च॑ - देवासु॒रा-स्स ए॒तमिन्द्र॒ - आपो॑ देवी - र॒ग्निना॒ - धिष्णि॑या॒ - अथ॒ स्रुचौ॒ - यो वा अय॑थादेवतं - परिवे॒षो वा एका॑दश)
(प्रत्यु॑ष्ट॒ - मय॑ज्ञ - ए॒षा हि विश्वे॑षा-न्दे॒वाना॑ - मू॒र्जा पृ॑थि॒वी - मथो॒ रक्ष॑सां॒ - ता-म्प्रजा॑तिं॒ - द्वाभ्यां॒ - त-ङ्का॒लेका॑ले॒ नव॑सप्ततिः)
(प्रत्यु॑ष्टग्ं - शु॒चैवैन॑मर्पयति)
॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे तृतीयाष्टके तृतीय प्रपाठक-स्समाप्तः ॥
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake tṛtīyaḥ prapāṭhakaḥ - dar.śapūrṇamāseṣṭibrāhmaṇam
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
anuvākaṃ 1 - strukhsammārgaḥ
pratyṷṣṭa॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ pratyṷṣṭā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha | rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai | a॒gnerva॒steji̭ṣṭhena॒ teja̭sā॒ niṣṭa̭pā॒mītyā̭ha meddhya॒tvāya̭ |
sruca॒-ssammā᳚rṣṭi | sru॒vamagre᳚ | pumāgṃ̭ same॒vābhya॒-ssaggśya̭ti mithuna॒tvāya̭ | atha̭ ju॒hūm | atho̭pa॒bhṛta᳚m | atha̭ dhru॒vām | a॒sau vai ju॒hūḥ || 1 ||
a॒ntari̭kṣamupa॒bhṛt | pṛ॒thi॒vī dhru॒vā |
i॒me vai lo॒kā-ssrucaḥ̭ | vṛṣṭiḥ̭ sa॒māṃrja̭nāni | vṛṣṭi॒rvā i॒mān ~lo॒kāna̭nupū॒rva-ṅka̭lpayati |
te tataḥ̭ klṛ॒ptā-ssamḙdhante |
samḙdhante-'smā i॒me lo॒kāḥ pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yadi̭ kā॒mayḙta॒ varṣṷkaḥ pa॒rjanyaḥ̭ syā॒diti̭ | a॒gra॒ta-ssammṛ̭jyāt || 2 ||
vṛṣṭi̭me॒va niya̭cchati | a॒vā॒cīnā᳚grā॒ hi vṛṣṭiḥ̭ |
yadi̭ kā॒maye॒tāva̭rṣuka-ssyā॒diti̭ | mū॒la॒ta-ssammṛ̭jyāt | vṛṣṭi̭me॒vodya̭cchati | tadu॒ vā ā̭huḥ | a॒gra॒ta e॒vopari̭ṣṭā॒-thsammṛ̭jyāt |
mū॒la॒to̭-'dhastā᳚t | tada̭nupū॒rva-ṅka̭lpate |
varṣṷko bhava॒tīti̭ || 3 ||
prācī̭mabhyā॒kāra᳚m | agrai̭rantara॒taḥ | e॒vami̭va॒ hyanna̭ma॒dyate᳚ | atho॒ agrā॒dvā oṣa̭dhīnā॒mūrja̭-mpra॒jā upa̭jīvanti | ū॒rja e॒vā-nnādya॒syāva̭ruddhyai | a॒dhastā᳚-tpra॒tīcī᳚m | da॒ṇḍamṷttama॒taḥ |
mūlḙna॒ mūla॒-mprati̭ṣṭhityai | tasmā̭dara॒tnau prāñcyu॒pari̭ṣṭā॒-llomā̭ni | pra॒tyañcya॒dhastā᳚t || 4 ||
srugghyḙṣā || prā॒ṇo vai sru॒vaḥ | ju॒hūrdakṣi̭ṇo॒ hastaḥ̭ | u॒pa॒bhṛthsa॒vyaḥ | ā॒tmā dhru॒vā | annagṃ̭ sa॒māṃrja̭nāni | mu॒kha॒to vai prā॒ṇo̭-'pā॒no bhū॒tvā |
ā॒tmāna॒manna̭-mpra॒viśya̭ | bā॒hya॒tasta॒nuvagṃ̭ śubhayati | tasmā᳚-thsru॒vame॒vāgre॒ sammā᳚rṣṭi || mu॒kha॒to hi prā॒ṇo̭-'pā॒no bhū॒tvā |
ā॒tmāna॒manna̭-māvi॒śati̭ | tau prā̭ṇāpā॒nau |
avya̭rdhukaḥ prāṇāpā॒nābhyā᳚-mbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 5 ||
(ju॒hu--r mṛ̭jyā-d- bhava॒tīti̭ - pra॒tyañcya॒dhastā᳚n - mārṣṭi॒ pañca̭ ca) (a. 1)
3.3.2 ānuvākaṃ 2 - sammārjanānāmagnau praharaṇam
di॒va-śśilpa॒mava̭tatam | pṛ॒thi॒vyāḥ ka॒kubhi̭ śri॒tam |
tena̭ va॒yagṃ sa॒hasra̭valśena |
sa॒patna̭-nnāśayāmasi॒ svāheti̭ srukhsa॒māṃrja̭nānya॒gnau praha̭rati |
āpo॒ vai da॒rbhāḥ | rū॒pame॒vaiṣā̭me॒ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe || a॒nu॒ṣṭubha॒rcā | ānṷṣṭubhaḥ pra॒jāpa̭tiḥ | prā॒jā॒pa॒tyo ve॒daḥ |
ve॒dasyāgragg̭ srukhsa॒māṃrja̭nāni || 6 ||
svenai॒vainā̭ni॒ chanda̭sā | svayā̭ de॒vata̭yā॒ sama̭rdhayati | atho॒ ṛgvāva yoṣā᳚ | da॒rbho
vṛṣā᳚ | tanmi̭thu॒nam | mi॒thu॒name॒vāsya॒ ta-dya॒jñe ka̭roti pra॒jana̭nāya | prajā̭yate pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ryaja̭mānaḥ || tānyeke॒ vṛthai॒vāpā᳚syanti |
tattathā॒ na kā᳚ryam | āra̭bdhasya ya॒jñiya̭sya॒ karma̭ṇa॒-ssa vi̭do॒haḥ || 7 ||
yadyḙnāni pa॒śavo̭-'bhi॒tiṣṭhḙyuḥ |
na ta-tpa॒śubhyaḥ॒ kam | a॒dbhirmā᳚-rjayi॒tvotka॒re nya̭syet |
yadvai ya॒jñiya̭sya॒ karma̭ṇo॒-'nyatrāhṷtībhya-ssa॒ntiṣṭha̭te | u॒tka॒ro vāva tasya̭ prati॒ṣṭhā | e॒tāgṃ hi tasmai᳚ prati॒ṣṭhā-nde॒vā-ssa॒mabha̭rann |
yada॒dbhirmā॒rjaya̭ti | tena̭ śā॒ntam | yadṷtka॒re nya॒syati̭ | pra॒ti॒ṣṭhāme॒vainā̭ni॒ ta-dga̭mayati || 8 ||
prati̭tiṣṭhati pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒ryaja̭mānaḥ ||
atho᳚ sta॒mbasya॒ vā e॒ta-drū॒pam | ya-thsrṷkhsa॒māṃrja̭nāni | sta॒mba॒śo vā oṣa̭dhayaḥ |
tāsā᳚-ñjaratka॒kṣe pa॒śavo॒ na ra̭mante | apri̭yo॒ hyḙṣā-ñjaratka॒kṣaḥ | yāva̭dapriyo ha॒ vai ja̭ratka॒kṣaḥ pa̭śū॒nām | tāva̭dapriyaḥ paśū॒nā-mbha̭vati | yasyai॒tānya॒nyatrā॒gne-rdadha̭ti |
na॒va॒dāvyā̭su॒ vā oṣa̭dhīṣu pa॒śavo̭ ramante || 9 ||
na॒va॒dā॒vo hyḙṣā-mpri॒yaḥ | yāva̭tpriyo ha॒ vai na̭vadā॒vaḥ pa̭śū॒nām | tāva̭tpriyaḥ paśū॒nā-mbha̭vati | yasyai॒tānya॒gnau pra॒hara̭nti | tasmā̭de॒tānya॒gnāve॒va praha̭ret | ya॒ta॒rasmin᳚-thsammṛ॒jyāt |
pa॒śū॒nā-ndhṛtyai᳚ || yo bhū॒tānā॒madhi̭patiḥ | ru॒drasta̭ntica॒ro vṛṣā᳚ | pa॒śūna॒smāka॒-mmā higṃ̭sīḥ | e॒tada̭stu hu॒ta-ntava॒ svāhetya̭gni sa॒māṃrja̭nānya॒gnau praha̭rati | e॒ṣā vā e॒teṣāṃ॒-yo~niḥ̭ | e॒ṣā pra̭ti॒ṣṭhā | svāme॒vainā̭ni॒ yoni᳚m |
svā-mpra̭ti॒ṣṭhā-ṅga̭mayati | prati̭tiṣṭhati pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒ryaja̭mānaḥ || 10 ||
(ve॒dasyāgragg̭ srukhsa॒māṃrja̭nāni - vido॒ho - ga̭mayati - pa॒śavo̭ ramante - higṃsī॒-ṣṣaṭca̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - patnīsannahanam
aya̭jño॒ vā e॒ṣaḥ | yo̭-'pa॒tnīkaḥ̭ | na pra॒jāḥ prajā̭yerann | patnyanvā᳚ste | ya॒jñame॒vākaḥ̭ | pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya | ya-ttiṣṭha̭ntī sa॒naṃhyḙta |
pri॒ya-ñjñā॒tigṃ rṷndhyāt | āsī̭nā॒ sanna̭hyate |
āsī̭nā॒ hyḙṣā vī॒rya̭-ṅka॒roti̭ || 11 ||
ya-tpa॒ścāt-prācya॒nvāsī̭ta | a॒nayā̭ sa॒mada̭-ndadhīta |
de॒vānā॒-mpatni̭yā sa॒mada̭-ndadhīta | deśā᳚-ddakṣiṇa॒ta udī॒cyanvā᳚ste | ā॒tmano̭ gopī॒thāya̭ || ā॒śāsā̭nā saumana॒samityā̭ha | meddhyā̭me॒vainā॒-ṅkeva̭lī-ṅkṛ॒tvā | ā॒śiṣā॒ sama̭rdhayati |
a॒gneranṷvratā bhū॒tvā sanna̭hye sukṛ॒tāya॒ kamityā̭ha | e॒tadvai patni̭yai vratopa॒naya̭nam || 12 ||
tenai॒vaināṃ᳚-vra~॒tamupa̭nayati | tasmā̭dāhuḥ |
yaścai॒vaṃ-ve~da॒ yaśca॒na | yoktra̭me॒va yṷte | yama॒nvāste᳚ | tasyā॒muṣmi̭n ~lo॒ke bha̭va॒tīti॒ yoktrḙṇa | ya-dyoktra᳚m | sa yogaḥ̭ | yadāste᳚ | sa kṣemaḥ̭ || 13 ||
yo॒ga॒kṣe॒masya॒ klṛptyai᳚ || yu॒kta-ṅkri̭yātā ā॒śīḥ kāmḙ yujyātā॒ iti̭ | ā॒śiṣa॒-ssamṛ̭ddhyai | gra॒nthi-ṅgra̭thnāti | ā॒śiṣa̭ e॒vāsyā॒-mpari̭gṛhṇāti |
pumā॒n॒. vai gra॒nthiḥ | strī patnī᳚ | ta-nmi̭thu॒nam |
mi॒thu॒name॒vāsya॒ ta-dya॒jñe ka̭roti pra॒jana̭nāya |
prajā̭yate pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ryaja̭mānaḥ || 14 ||
atho̭ a॒rdho vā e॒ṣa ā॒tmanaḥ̭ | ya-tpatnī᳚ |
ya॒jñasya॒ dhṛtyā॒ aśi̭thilambhāvāya ||
su॒pra॒jasa̭stvā va॒yagṃ su॒patnī॒rupa̭sedi॒metyā̭ha |
ya॒jñame॒va ta-nmi̭thu॒nī ka̭roti | ū॒ne-'ti̭rikta-ndhīyātā॒ iti॒ prajā᳚tyai || ma॒hī॒nā-mpayo॒-'syoṣa̭dhīnā॒gṃ॒ rasa॒ ityā̭ha | rū॒pame॒vāsyai॒-tanma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe | tasya॒ te-'kṣī̭yamāṇasya॒ nirva̭pāmi devaya॒jyāyā॒ ityā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste || 15 ||
(ka॒roti̭ - vratopa॒naya̭naṃ॒ - kṣemo॒ - yaja̭mānaḥ - śāste) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - ājyotpavanam
ghṛ॒ta-ñca॒ vai madhṷ ca pra॒jāpa̭tirāsīt | yato॒ maddhvā̭sīt | tataḥ̭ pra॒jā a̭sṛjata |
tasmā॒-nmadhṷṣi pra॒jana̭namivāsti |
tasmā॒-nmadhṷṣā॒ na praca̭ranti | yā॒tayā̭ma॒ hi | ājyḙna॒ praca̭ranti | ya॒jño vā ājya᳚m | ya॒jñenai॒va ya॒jña-mpraca̭ra॒ntyayā̭tayāmatvāya |
patnyave᳚kṣate || 16 ||
mi॒thu॒na॒tvāya॒ prajā᳚tyai | yadvai patnī̭ ya॒jñasya̭ ka॒roti̭ | mi॒thu॒na-ntat | atho॒ patni̭yā e॒vaiṣa ya॒jñasyā᳚nvāra॒mbho-'na̭vacchittyai ||
a॒me॒ddhyaṃ-vā~ e॒ta-tka̭roti | ya-tpatnya॒vekṣa̭te |
gārha̭pa॒tye 'dhi̭śrayati meddhya॒tvāya̭ | ā॒ha॒va॒nīya̭-ma॒bhyuddra̭vati | ya॒jñasya॒ santa̭tyai | tejo̭-'si॒ tejo-'nu॒ prehītyā̭ha || 17 ||
tejo॒ vā a॒gniḥ | teja॒ ājya᳚m | teja̭sai॒va teja॒-ssama̭rdhayati | a॒gniste॒ tejo॒ mā vinai॒dityā॒hāhigṃ̭sāyai | sphyasya॒ vartman᳚th
sādayati | ya॒jñasya॒ santa̭tyai | a॒gnerji॒hvā-'si̭ su॒bhūrde॒vānā॒mityā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vaitat | dhāmnḙdhāmne de॒vebhyo॒ yajṷṣeyajuṣe bha॒vetyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste || 18 ||
tadvā ataḥ̭ pa॒vitrā᳚bhyāme॒vo-tpṷnāti | yaja̭māno॒ vā ājya᳚m | prā॒ṇā॒pā॒nau pa॒vitre᳚ | yaja̭māna e॒va prā̭ṇāpā॒nau da̭dhāti | pu॒na॒rā॒hāra᳚m |
e॒vami̭va॒ hi prā̭ṇāpā॒nau sa॒caṃra̭taḥ |
śu॒krama̭si॒ jyoti̭rasi॒ tejo॒-'sītyā̭ha |
rū॒pame॒vāsyai॒ ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe | triryajṷṣā | traya̭ i॒me lo॒kāḥ || 19 ||
e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒māptyai᳚ | triḥ | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ |
atho̭ meddhya॒tvāya̭ | athājya̭vatībhyāma॒paḥ | rū॒pame॒vāsā̭me॒ta-dvarṇa̭-ndadhāti |
api॒ vā u॒tāhuḥ̭ | yathā̭ ha॒ vai yoṣā̭ su॒varṇa॒gṃ॒ hira̭ṇya-mpeśa॒la-mbibhra̭tī rū॒pāṇyāste᳚ |
e॒vame॒tā e॒tarhīti̭ | āpo॒ vai sarvā̭ de॒vatāḥ᳚ || 20 ||
e॒ṣā hi viśvḙṣā-nde॒vānā᳚-nta॒nūḥ | yadājya᳚m || tatro॒bhayo᳚rmīmā॒gṃ॒sā | jā॒mi syāt | ya-dyaju॒ṣā-''jyaṃ॒-ya~jṷṣā॒-'pa ṷtpunī॒yāt |
chanda̭sā॒-'pa utpṷnā॒tyajā̭mitvāya | atho̭ mithuna॒tvāya̭ | sā॒vi॒tri॒yarcā | sa॒vi॒tṛpra̭sūta-mme॒ karmā̭sa॒diti̭ | sa॒vi॒tṛpra̭sūtame॒vāsya॒ karma̭ bhavati | pa॒ccho gā̭yatri॒yā triḥ̭ ṣamṛddha॒tvāya̭ | a॒dbhire॒vauṣa̭dhī॒-ssanna̭yati | oṣa̭dhībhiḥ pa॒śūn | pa॒śubhi॒ryaja̭mānam | śu॒kra-ntvā̭ śu॒krāyā॒-ñjyoti̭stvā॒ jyoti̭ṣya॒rcistvā॒ 'rciṣītyā̭ha
sarva॒tvāya̭ | paryā᳚ptyā॒ ana̭ntarāyāya || 21 ||
(ī॒kṣa॒ta॒- ā॒ha॒-śā॒ste॒-lo॒kā - de॒vatā̭ - bhavati॒ ṣaṭca̭) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - ājyagrahaṇam
de॒vā॒su॒rā-ssaṃya~̭ttā āsann |
sa e॒tamindra॒ ājya̭syāvakā॒śa-ma̭paśyat |
tenāvai᳚kṣata | tato̭ de॒vā abha̭vann | parā-'sṷrāḥ |
ya e॒vaṃ-vi~॒dvānājya̭-ma॒vekṣa̭te |
bhava̭tyā॒tmanā᳚ | parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavati | bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti |
yadājyḙnā॒nyāni̭ ha॒vīgṣya̭-bhighā॒raya̭ti || 22 ||
atha॒ kenājya॒miti̭ | sa॒tyeneti̭ brūyāt | cakṣu॒rvai sa॒tyam | sa॒tyenai॒vaina̭da॒-bhighā̭rayati | ī॒śva॒ro vā e॒ṣo᳚-'ndho bhavi̭toḥ | yaścakṣu॒ṣā ''jya̭ma॒vekṣa̭te | ni॒mīlyāve᳚kṣeta | dā॒dhārā॒tmañcakṣuḥ̭ | a॒bhyājya̭-ṅghārayati || ājya̭-ṅgṛhṇāti || 23 ||
chandāgṃ̭si॒ vā ājya᳚m | chandāg̭sye॒va prī̭ṇāti | ca॒turju॒hvā-ṅgṛ̭hṇāti | catṷṣpādaḥ pa॒śavaḥ̭ | pa॒śūne॒vāva̭rundhe | a॒ṣṭāvṷpa॒bhṛti̭ |
a॒ṣṭākṣa̭rā gāya॒trī | gā॒ya॒traḥ prā॒ṇaḥ | prā॒ṇame॒va pa॒śuṣṷ dadhāti |
ca॒turdhru॒vāyā᳚m || 24 ||
catṷṣpādaḥ pa॒śavaḥ̭ | pa॒śuṣve॒-vopari̭ṣṭā॒t-prati̭tiṣṭhati | ya॒ja॒mā॒na॒de॒va॒tyā̭ vai ju॒hūḥ | bhrā॒tṛ॒vya॒de॒va॒tyo̭pa॒bhṛt |
ca॒turju॒hvā-ṅgṛ॒hṇanbhūyo̭ gṛhṇīyāt | a॒ṣṭāvṷpa॒bhṛti̭ gṛ॒hṇan kanī̭yaḥ |
yaja̭mānāyai॒va bhrātṛ̭vya॒mupa̭sti-ṅkaroti ||
gaurvai srucaḥ̭ | ca॒turju॒hvā-ṅgṛ̭hṇāti | tasmā॒ccatṷṣpadī || 25 ||
a॒ṣṭāvṷpa॒bhṛti̭ | tasmā̭da॒ṣṭāśa̭phā | ca॒turdhru॒vāyā᳚m | tasmā॒ccatuḥ̭ stanā |
gāme॒va ta-thsaggska̭roti | sā-'smai॒ saggskṛ॒teṣa॒mūrja̭-nduhe |
yajju॒hvā-ṅgṛ॒hṇāti̭ | pra॒yā॒jebhya॒stat |
yadṷpa॒bhṛti̭ | pra॒yā॒jā॒nū॒yā॒jebhya॒stat | sarva̭smai॒ vā e॒ta-dya॒jñāya̭ gṛhyate |
yaddhru॒vāyā॒mājya᳚m || 26 ||
(a॒bhi॒ghā॒raya̭ti - gṛhṇāti - dhru॒vāyāṃ॒ - catṷṣpadī॒ - prayājānūyā॒jebhya॒sta-ddve॒ ca̭) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - strukhsādanam
āpo̭ devīragrepuvo agreguva॒ ityā̭ha | rū॒pame॒vāsā̭me॒ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe |
agra̭ i॒maṃ-ya~॒jña-nna̭ya॒tāgrḙ ya॒jñapa̭ti॒mityā̭ha | agra̭ e॒va ya॒jña-nna̭yanti | agrḙ ya॒jñapa̭tim |
yu॒ṣmānindro̭-'vṛṇīta vṛtra॒tūryḙ yū॒yamindra̭mavṛṇīddhvaṃ-vṛ~tra॒tūrya॒ ityā̭ha |
vṛ॒tragṃ ha̭ hani॒ṣyannindra॒ āpo̭ vavre | āpo॒ hendraṃ̭-va~vrire | sa॒jñāṃ-me॒vāsā̭-me॒ta-thsāmā̭naṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe | prokṣi̭tā॒-ssthetyā̭ha || 27 ||
tenāpaḥ॒ prokṣi̭tāḥ || a॒gni-rde॒vebhyo॒ nilā̭yata | kṛṣṇo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā | sa vana॒spatī॒-nprāvi̭śat | kṛṣṇo᳚-'syākhare॒ṣṭho᳚-'gnaye᳚ tvā॒ svāhetyā̭ha |
a॒gnaya̭ e॒vaina॒-ñjuṣṭa̭-ṅkaroti | atho̭ a॒gnere॒va medha॒mava̭rundhe || vedi̭rasi ba॒r॒hiṣe᳚ tvā॒ svāhetyā̭ha | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | pṛ॒thi॒vī vediḥ̭ || 28 ||
pra॒jā e॒va pṛ̭thi॒vyā-mprati̭ṣṭhāpayati |
ba॒r॒hira̭si sru॒gbhyastvā॒ svāhetyā̭ha |
pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | yaja̭māna॒-ssrucaḥ̭ | yaja̭māname॒va pra॒jāsu॒ prati̭ṣṭhāpayati ||
di॒ve tvā॒-'ntari̭kṣāya tvā pṛthi॒vyai tveti̭ ba॒r॒hirā॒sādya॒ prokṣa̭ti | e॒bhya e॒vainaṃ̭-lo~॒kebhyaḥ॒ prokṣa̭ti | atha॒ tataḥ̭ sa॒ha sru॒cā pu॒rastā᳚-tpra॒tyañca̭-ṅgra॒nthi-mpratyṷkṣati |
pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | yathā॒ sūtyai̭ kā॒la āpaḥ̭
pu॒rastā॒-dyanti̭ || 29 ||
tā॒dṛge॒va tat || sva॒dhā pi॒tṛbhya॒ ityā̭ha | sva॒dhā॒kā॒ro hi pi̭tṛ॒ṇām | ūrgbha̭va barhi॒ṣadbhya॒ iti॒ dakṣi̭ṇāyai॒ śroṇe॒rotta̭rasyai॒ nina̭yati॒ santa̭tyai |
māsā॒ vai pi॒taro̭ barhi॒ṣadaḥ̭ | māsā̭ne॒va prī̭ṇāti |
māsā॒ vā oṣa̭dhī-rva॒rdhaya̭nti | māsāḥ᳚ pacanti॒ samṛ̭ddhyai | ana̭tiskandan. ha pa॒rjanyo̭ varṣati | yatrai॒tade॒va-ṅkri॒yate᳚ || 30 ||
ū॒rjā pṛ̭thi॒vī-ṅga̭ccha॒tetyā̭ha | pṛ॒thi॒vyāme॒vorja̭-ndadhāti |
tasmā᳚-tpṛthi॒vyā ū॒rjā bhṷñjate | gra॒nthiṃ-vi~sragṃ̭sayati | praja̭nayatye॒va tat | ū॒rdhva-mprāñca॒mudgṷ̄ḍha-mpra॒tyañca॒māya̭cchati |
tasmā᳚-tprā॒cīna॒gṃ॒ reto̭ dhīyate | pra॒tīcīḥ᳚ pra॒jā jā̭yante || viṣṇo॒-sstūpo॒-'sītyā̭ha |
ya॒jño vai viṣṇuḥ̭ || 31 ||
ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ | pu॒rastā᳚-tprasta॒ra-ṅgṛ̭hṇāti | mukhya̭me॒vaina̭-ṅkaroti | iya̭nta-ṅgṛhṇāti | pra॒jāpa̭tinā yajñamu॒khena॒ sammi̭tam |
iya̭nta-ṅgṛhṇāti | ya॒jña॒pa॒ruṣā॒ sammi̭tam |
iya̭nta-ṅgṛhṇāti | e॒tāva॒dvai purṷṣe vī॒rya᳚m |
vī॒rya̭ sammitam || 32 ||
apa̭rimita-ṅgṛhṇāti | apa̭rimita॒syāva̭ruddhyai |
tasmi̭-npa॒vitre॒ api̭sṛjati | yaja̭māno॒ vai pra̭sta॒raḥ |
prā॒ṇā॒pā॒nau pa॒vitre᳚ | yaja̭māna e॒va prā̭ṇāpā॒nau da̭dhāti || ūrṇā᳚mradasa-ntvā stṛṇā॒mītyā̭ha | ya॒thā॒ya॒jure॒vai tat | svā॒sa॒stha-nde॒vebhya॒ ityā̭ha | de॒vebhya̭ e॒vaina̭-thsvāsa॒stha-ṅka̭roti || 33 ||
ba॒r॒॒hi-sstṛ̭ṇāti | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | pṛ॒thi॒vī vediḥ̭ | pra॒jā e॒va pṛ̭thi॒vyā-mprati̭ṣṭhāpayati || ana̭tidṛśnagg stṛṇāti | pra॒jayai॒vaina̭-mpa॒śubhi॒rana̭tidṛśna-ṅkaroti | dhā॒raya̭-nprasta॒ra-mpa̭ri॒dhī-npari̭ dadhāti | yaja̭māno॒ vai pra̭sta॒raḥ |
yaja̭māna e॒va ta-thsva॒ya-mpa̭ri॒dhī-npari̭ dadhāti ||
ga॒ndha॒rvo̭-'si vi॒śvāva̭su॒rityā̭ha || 34 ||
viśva̭me॒vāyu॒-ryaja̭māne dadhāti | indra̭sya bā॒hura̭si॒ dakṣi̭ṇa॒ ityā̭ha | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti | mi॒trāvarṷṇau tvottara॒taḥ pari̭dhattā॒mityā̭ha |
prā॒ṇā॒pā॒nau mi॒trāvarṷṇau | prā॒ṇā॒pā॒nā-ve॒vāsmi̭-ndadhāti | sūrya̭stvā pu॒rastā᳚-tpā॒tvityā̭ha | rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai | kasyā᳚ścida॒bhiśa̭styā॒ ityā̭ha | apa̭rimitāde॒vaina̭-mpāti || 35 ||
vī॒tiho᳚tra-ntvā kava॒ ityā̭ha | a॒gnime॒va ho॒treṇa॒ sama̭rdhayati | dyu॒manta॒gṃ॒ sami̭dhīma॒hītyā̭ha॒ sami̭ddhyai | agnḙ bṛ॒hanta̭maddhva॒ra ityā̭ha॒ vṛddhyai᳚ | vi॒śo ya॒ntre stha॒ ityā̭ha | vi॒śāṃ-ya~tyai᳚ |
u॒dī॒cīnā᳚gre॒ nida̭dhāti॒ prati̭ṣṭhityai |
vasṷ̄nāgṃ ru॒drāṇā̭-mādi॒tyānā॒gṃ॒ sada̭si sī॒detyā̭ha | de॒vatā̭nāme॒va sada̭ne prasta॒ragṃ sā̭dayati || ju॒hūra̭si ghṛ॒tācī॒ nāmnetyā̭ha || 36 ||
a॒sau vai ju॒hūḥ | a॒ntari̭kṣamupa॒bhṛt | pṛ॒thi॒vī dhru॒vā | tāsā̭me॒tade॒va pri॒ya-nnāma̭ | ya-dghṛ॒tācīti̭ | ya-dghṛ॒tācītyāha̭ | pri॒yeṇai॒vainā॒ nāmnā̭ sādayati ||
e॒tā a̭sadan-thsukṛ॒tasya̭ lo॒ka ityā̭ha |
sa॒tyaṃ-vai~ sṷkṛ॒tasya̭ lo॒kaḥ |
sa॒tya e॒vainā᳚-ssukṛ॒tasya̭ lo॒ke sā̭dayati |
tā vi̭ṣṇo pā॒hītyā̭ha | ya॒jño vai viṣṇuḥ̭ | ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ | pā॒hi ya॒jña-mpā॒hi ya॒jñapa̭ti-mpā॒hi māṃ-ya~̭jña॒niya॒mityā̭ha | ya॒jñāya॒ yaja̭mānāyā॒tmane᳚ | tebhya̭ e॒vāśiṣa॒māśā॒ste-'nā᳚rtyai || 37 ||
(sthetyā̭ha - pṛthi॒vī vedi॒--r yanti̭ - kri॒yate॒ - viṣṇṷ--r vī॒rya̭sammitaṃ - karo - tyāha - pāti॒ - nāmnetyā̭ha - lo॒ke sā̭dayati॒ ṣaṭca̭) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - āghāraḥ
a॒gninā॒ vai hotrā᳚ | de॒vā asṷrā-na॒bhya̭bhavann |
a॒gnayḙ sami॒ddhyamā̭nā॒yā-nṷbrū॒hītyā̭ha॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai | eka̭vigṃśati-middhmadā॒rūṇi̭ bhavanti | e॒ka॒vi॒gṃ॒śo vai purṷṣaḥ |
purṷṣa॒syāptyai᳚ |
pañca̭daśeddhmadā॒rūṇya॒-bhyāda̭dhāti |
pañca̭daśa॒ vā a̭rdhamā॒sasya॒ rātra̭yaḥ |
a॒rdha॒mā॒sa॒śa-ssaṃ̭va~thsa॒ra ā᳚pyate |
trīn-pa̭ri॒dhīn-pari̭-dadhāti || 38 ||
ū॒rdhve sa॒midhā॒vāda̭dhāti | a॒nū॒yā॒jebhyaḥ̭ sa॒midha॒mati̭śinaṣṭi | ṣaṭthsa-mpa̭dyante | ṣaḍvā ṛ॒tavaḥ̭ | ṛ॒tūne॒va prī̭ṇāti | ve॒denopa̭vājayati |
prā॒jā॒pa॒tyo vai ve॒daḥ | prā॒jā॒pa॒tyaḥ prā॒ṇaḥ | yaja̭māna āhava॒nīyaḥ̭ | yaja̭māna e॒va prā॒ṇa-nda̭dhāti || 39 ||
trirupa̭vājayati | trayo॒ vai prā॒ṇāḥ | prā॒ṇāne॒vāsmi̭-ndadhāti | ve॒deno̭pa॒yatya̭ sru॒veṇa̭ prājāpa॒tya-mā̭ghā॒ra-māghā̭rayati | ya॒jño vai pra॒jāpa̭tiḥ | ya॒jñame॒va pra॒jāpa̭ti-mmukha॒ta āra̭bhate |
atho᳚ pra॒jāpa̭ti॒-ssarvā̭ de॒vatāḥ᳚ | sarvā̭ e॒va de॒vatāḥ᳚ prīṇāti || a॒gnima̭gnī-ttristri॒-ssammṛ॒ḍḍhītyā̭ha | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ || 40 ||
atho॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | pa॒ri॒dhīn-thsammā᳚rṣṭi | pu॒nātye॒vaināṋ | tristri॒-ssammā᳚rṣṭi | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ | atho̭ meddhya॒tvāya̭ | atho̭ e॒te vai dḙvāśvāḥ | de॒vā॒śvāne॒va ta-thsammā᳚rṣṭi |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai |
āsī̭no॒-'nya-mā̭ghā॒ra-māghā̭rayati || 41 ||
tiṣṭha̭nna॒nyam | yathā-'no̭ vā॒ rathaṃ̭vā~ yu॒ñjyāt |
e॒vame॒va tada̭ddhva॒ryu-rya॒jñaṃ-yu~̭nakti |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyā॒bhyū᳚ḍhyai |
vaha̭ntyena-ṅgrā॒myāḥ pa॒śavaḥ̭ |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || bhuva̭namasi॒ vipra̭tha॒svetyā̭ha | ya॒jño vai bhuva̭nam | ya॒jña e॒va yaja̭māna-mpra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ prathayati | agne॒ yaṣṭa̭ri॒da-nnama॒ ityā̭ha || 42 ||
a॒gnirvai de॒vānāṃ॒-ya~ṣṭā᳚ | ya e॒va de॒vānāṃ॒-ya~ṣṭā᳚ | tasmā̭ e॒va nama̭skaroti ||
juhvehya॒gnistvā᳚ hvayati devaya॒jyāyā॒ upa̭bhṛ॒dehi̭ de॒vastvā̭ savi॒tā hva̭yati devaya॒jyāyā॒ ityā̭ha |
ā॒gne॒yī vai ju॒hūḥ | sā॒vi॒tryṷpa॒bhṛt | tābhyā̭me॒vaine॒ prasṷ̄ta॒ āda̭tte || agnā̭viṣṇū॒ mā vā॒mava̭kramiṣa॒mityā̭ha |
a॒gniḥ pu॒rastā᳚t | viṣṇṷrya॒jñaḥ pa॒ścāt || 43 ||
tābhyā̭me॒va pra̭ti॒ procyā॒tyākrā̭mati |
viji̭hāthā॒-mmā mā॒ santā᳚pta॒mityā॒hāhigṃ̭sāyai |
lo॒ka-mmḙ lokakṛtau kṛṇuta॒mityā̭ha |
ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste || viṣṇo॒-ssthāna̭ma॒sītyā̭ha | ya॒jño vai viṣṇuḥ̭ | e॒ta-tkhalu॒ vai de॒vānā॒-mapa̭rājita-mā॒yata̭nam | ya-dya॒jñaḥ |
de॒vānā̭me॒vāpa̭rājita ā॒yata̭ne tiṣṭhati ||
i॒ta indro̭ akṛṇo-dvī॒ryā̭ṇītyā̭ha || 44 ||
i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti |
sa॒mā॒rabhyo॒rdhvo a̭ddhva॒ro di̭vi॒spṛśa॒mityā̭ha॒ vṛddhyai᳚ | ā॒ghā॒ra-mā̭ghā॒ryamā̭ṇa॒manṷ samā॒rabhya̭ | e॒tasmi̭n kā॒le de॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭yann | sā॒kṣāde॒va yaja̭māna-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti | atho॒ samṛ̭ddhenai॒va ya॒jñena॒ yaja̭māna-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti |
ahrṷto ya॒jño ya॒jñapa̭te॒rityā॒hānā᳚rtyai |
indrā̭vā॒n-thsvāhetyā̭ha | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti | bṛ॒hadbhā ityā̭ha || 45 ||
su॒va॒rgo vai lo॒ko bṛ॒hadbhāḥ | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || ya॒ja॒mā॒na॒de॒va॒tyā̭ vai ju॒hūḥ | bhrā॒tṛ॒vya॒de॒va॒tyo̭pa॒bhṛt | prā॒ṇa ā̭ghā॒raḥ |
ya-thsagg̭spa॒rśaye᳚t | bhrātṛ̭vye-'sya prā॒ṇa-nda̭ddhyāt | asagg̭sparśayanna॒tyākrā̭mati | yaja̭māna e॒va prā॒ṇa-nda̭dhāti | pā॒himā᳚-'gne॒ duśca̭ritā॒dā mā॒ suca̭rite bha॒jetyā̭ha || 46 ||
a॒gnirvāva pa॒vitra᳚m | vṛ॒ji॒namanṛ̭ta॒-nduśca̭ritam |
ṛ॒ju॒ka॒rmagṃ sa॒tyagṃ suca̭ritam |
a॒gnire॒vainaṃ̭-vṛ~ji॒nāda-nṛ̭tā॒-dduśca̭ritātpāti |
ṛ॒ju॒ka॒rme sa॒tye suca̭rite bhajati | tasmā̭de॒vamāśā᳚ste | ā॒tmano̭ gopī॒thāya̭ || śiro॒ vā e॒ta-dya॒jñasya̭ | yadā̭ghā॒raḥ | ā॒tmā dhru॒vā || 47 ||
ā॒ghā॒ra-mā॒ghārya̭ dhru॒vāgṃ sama̭nakti |
ā॒tmanne॒va ya॒jñasya॒ śiraḥ॒ prati̭dadhāti |
dvi-ssama̭nakti | dvau hi prā̭ṇāpā॒nau | tadā̭huḥ |
trire॒va sama̭ñjyāt | tridhā̭tu॒ hi śira॒ iti̭ | śira̭ ivai॒ta-dya॒jñasya̭ | atho॒ trayo॒ vai prā॒ṇāḥ |
prā॒ṇāne॒vāsmi̭-ndadhāti ||
ma॒khasya॒ śiro̭-'si॒ sañjyoti̭ṣā॒ jyoti̭raṅktā॒mityā̭ha |
jyoti̭re॒vāsmā̭ u॒pari̭ṣṭā-ddadhāti |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyānṷkhyātyai || 48 ||
(pari̭dadhāti - prā॒ṇa-nda̭dhāti॒ - hi ya॒jño - ghā̭rayati॒ - nama॒ ityā̭ha - pa॒ścā-d- vī॒ryā̭ṇītyā̭ha॒ - bhā ityā̭ha - bha॒jetyā̭ha - dhru॒ - vaivāsmi̭-ndadhāti॒ trīṇi̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - iḍābhakṣaṇam
dhiṣṇi̭yā॒ vā e॒te nyṷpyante | yadbra॒hmā | yaddhotā᳚ | yada̭ddhva॒ryuḥ | yada॒gnīt | ya-dyaja̭mānaḥ | tān. yada̭ntare॒yāt | yaja̭mānasya prā॒ṇān-thsaṅka̭rṣet | pra॒māyṷka-ssyāt | pu॒ro॒ḍāśa̭mapa॒gṛhya॒ sañca̭ratyaddhva॒ryuḥ || 49 ||
yaja̭mānāyai॒va tallo॒kagṃ śigṃ̭ṣati |
nāsya̭ prā॒ṇān-thsaṅka̭rṣati | na pra॒māyṷko bhavati | pu॒rastā᳚-tpra॒tyaṅṅāsī̭naḥ | iḍā̭yā॒ iḍā॒māda̭dhāti |
hastyā॒gṃ॒ hotre᳚ | pa॒śavo॒ vā iḍā᳚ | pa॒śavaḥ॒ purṷṣaḥ | pa॒śuṣve॒va pa॒śū-nprati̭ṣṭhāpayati | iḍā̭yai॒ vā e॒ṣā prajā̭tiḥ || 50 ||
tā-mprajā̭tiṃ॒-ya~ja̭mā॒no-'nu॒ prajā̭yate | dvira॒ṅgulā̭vanakti॒ parva̭ṇoḥ |
dvi॒pā-dyaja̭mānaḥ॒ prati̭ṣṭhityai | sa॒kṛdupa̭stṛṇāti | dvirāda̭dhāti | sa॒kṛda॒bhighā̭rayati | ca॒tu-ssampa̭dyate | ca॒tvāri॒ vai pa॒śoḥ pra̭ti॒ṣṭhānā̭ni |
yāvā̭ne॒va pa॒śuḥ | tamupa̭hvayate || 51 ||
mukha̭miva॒ pratyupa̭hvayeta | sa॒mu॒ṅkhāne॒va pa॒śūnupa̭hvayate | pa॒śavo॒ vā iḍā᳚ |
tasmā॒-thsā-'nvā॒rabhyā᳚ | a॒ddhva॒ryuṇā̭ ca॒ yaja̭mānena ca | upa̭hūtaḥ paśu॒māna̭sā॒nītyā̭ha |
upa॒ hyḙnau॒ hvaya̭te॒ hotā᳚ | iḍā̭yai de॒vatā̭nā-mupaha॒ve | upa̭hūtaḥ paśu॒mā-nbha̭vati |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 52 ||
yāṃ-vai~ hastyā॒miḍā̭mā॒dadhā̭ti | vā॒ca-ssā bhā̭ga॒dheya᳚m | yāmṷpa॒hvaya̭te | prā॒ṇānā॒gṃ॒ sā | vāca̭-ñcai॒va prā॒ṇāgścāva̭rundhe ||
atha॒ vā e॒tarhyupa̭hūtāyā॒miḍā̭yām |
pu॒ro॒ḍāśa̭syai॒va ba̭rhi॒ṣado̭ mīmā॒gṃ॒sā | yaja̭māna-nde॒vā a̭bruvann | ha॒virno॒ nirva॒peti̭ | nāhama̭bhā॒go nirva̭phsyā॒mītya̭bravīt || 53 ||
na mayā̭-'bhā॒gayā 'nṷvakṣya॒theti॒ vāga̭bravīt |
nāhama̭bhā॒gā pṷro-'nuvā॒kyā̭ bhaviṣyā॒mīti̭ puro-'nuvā॒kyā᳚ | nāhama̭bhā॒gā yā॒jyā̭ bhaviṣyā॒mīti̭
yā॒jyā᳚ | na mayā̭-'bhā॒gena॒ vaṣa̭ṭkariṣya॒theti̭ vaṣaṭkā॒raḥ | ya-dya̭jamānabhā॒ga-nni॒dhāya̭ puro॒ḍāśa̭-mbarhi॒ṣada̭-ṅka॒roti̭ |
tāne॒va ta-dbhā॒ginaḥ̭ karoti | ca॒tu॒rdhā ka̭roti | cata̭sro॒ diśaḥ̭ | di॒kṣvḙva prati̭tiṣṭhati | ba॒r॒hi॒ṣada̭-ṅkaroti || 54 ||
yaja̭māno॒ vai pṷro॒ḍāśaḥ̭ | pra॒jā ba॒r॒hiḥ |
yaja̭māname॒va pra॒jāsu॒ prati̭ṣṭhāpayati |
tasmā̭da॒sthnā-'nyāḥ pra॒jāḥ pra̭ti॒tiṣṭha̭nti | mā॒gṃ॒senā॒nyāḥ | atho॒ khalvā̭huḥ | dakṣi̭ṇā॒ vā e॒tā ha̭vi-rya॒jñasyā᳚ntarve॒dyava̭ruddhyante |
ya-tpṷro॒ḍāśa̭-mbarhi॒ṣada̭-ṅka॒rotīti̭ | ca॒tu॒rdhā ka̭roti | ca॒tvāro॒ hyḙte ha̭vi-rya॒jñasya॒rtvijaḥ̭ || 55 ||
bra॒hmā hotā᳚-'ddhva॒ryura॒gnīt | tama॒bhimṛ̭śet | i॒da-mbra॒hmaṇaḥ̭ | i॒dagṃ hotuḥ̭ | i॒dama̭ddhva॒ryoḥ | i॒dama॒gnīdha॒ iti̭ | yathai॒vāda-ssau॒mye᳚-'ddhva॒re |
ā॒deśa̭mṛ॒tvigbhyo॒ dakṣi̭ṇā nī॒yante᳚ | tā॒dṛge॒va tat | a॒gnīdhe᳚ pratha॒māyāda̭dhāti || 56 ||
a॒gnimṷkhā॒ hyṛddhiḥ̭ | a॒gnimṷkhāme॒vardhiṃ॒-ya~ja̭māna ṛddhnoti || sa॒kṛdṷpa॒stīrya॒ dvirā॒dadha̭t | u॒pa॒stīrya॒ dvira॒bhighā̭rayati |
ṣaṭ-thsampa̭dyante | ṣaḍvā ṛ॒tavaḥ̭ | ṛ॒tūne॒va prī̭ṇāti | ve॒dena̭ bra॒hmaṇe᳚ brahmabhā॒ga-mpari̭harati | prā॒jā॒pa॒tyo vai ve॒daḥ | prā॒jā॒pa॒tyo bra॒hmā || 57 ||
sa॒vi॒tā ya॒jñasya॒ prasū᳚tyai | atha॒ kāma̭ma॒nyena̭ | tato॒ hotre᳚ | maddhyaṃ॒-vā~ e॒ta-dya॒jñasya̭ | yaddhotā᳚ | ma॒ddhya॒ta e॒va ya॒jña-mprī̭ṇāti |
athā᳚ddhva॒ryave᳚ | pra॒ti॒ṣṭhā vā e॒ṣā ya॒jñasya̭ | yada̭ddhva॒ryuḥ |
tasmā᳚ddhavi-rya॒jñasyai॒tāme॒vāvṛta॒manṷ || 58 ||
a॒nyā dakṣi̭ṇā nīyante | ya॒jñasya॒ prati̭ṣṭhityai |
a॒gnima̭gnī-thsa॒kṛ-thsa̭kṛ॒-thsammṛ॒ḍḍhītyā̭ha |
parāṃ̭iva॒ hyḙtarhi̭ ya॒jñaḥ || i॒ṣi॒tā daivyā॒ hotā̭ra॒ ityā̭ha | i॒ṣi॒tagṃ hi karma̭ kri॒yate᳚ |
bha॒dra॒vācyā̭ya॒ preṣi̭to॒ mānṷṣa-ssūktavā॒kāya̭ sū॒ktā brū॒hītyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste |
sva॒gā daivyā॒ hotṛ̭bhya॒ ityā̭ha | ya॒jñame॒va tathsva॒gā ka̭roti | sva॒sti-rmānṷṣebhya॒ ityā̭ha |
ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste | śaṃ॒yo~-rbrū॒hītyā̭ha |
śaṃ॒yu~me॒va bā̭rhaspa॒tya-mbhā̭ga॒dheyḙna॒ sama̭rdhayati || 59 ||
(ca॒ra॒tya॒ddhva॒ryuḥ - prajā̭ti--r hvayate॒ - vedā᳚ - bravī-d- barhi॒ṣada̭-ṅkaro-tyṛ॒tvijo̭-dadhāti-bra॒hmā-'nṷ-karoti ca॒tvāri̭ ca) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - prastaraprahārādikam
atha॒ srucā̭vanu॒ṣṭugbhyāṃ॒-vā~ja̭vatībhyāṃ॒-vyū~̭hati | pra॒ti॒ṣṭhā vā a̭nu॒ṣṭuk | annaṃ॒-vā~jaḥ॒ prati̭ṣṭhityai | a॒nnādya॒syāva̭ruddhyai | prācī᳚-ñju॒hūmṷ̄hati | jā॒tāne॒va bhrātṛ̭vyā॒-npraṇṷdate | pra॒tīcī̭mupa॒bhṛta᳚m |
ja॒ni॒ṣyamā̭ṇāne॒va prati̭nudate |
sa viṣṷ̄ca e॒vāpohya̭ sa॒patnā॒n॒. yaja̭mānaḥ |
a॒smin ~lo॒ke prati̭tiṣṭhati || 60 ||
dvābhyā᳚m | dvipra̭tiṣṭho॒ hi || vasṷbhyastvā ru॒drebhya̭stvā-''di॒tyebhya॒stvetyā̭ha |
ya॒thā॒ya॒jure॒vai tat | sru॒kṣu pra̭sta॒rama̭nakti |
i॒me vai lo॒kā-ssrucaḥ̭ | yaja̭mānaḥ prasta॒raḥ | yaja̭māname॒va teja̭sā-'nakti | tre॒dhā-'na̭kti |
traya̭ i॒me lo॒kāḥ || 61 ||
e॒bhya e॒vainaṃ̭-lo~॒kebhyo̭-'nakti |
a॒bhi॒pū॒rvama̭nakti | a॒bhi॒pū॒rvame॒va yaja̭māna॒-nteja̭sā-'nakti || a॒ktagṃ rihā̭ṇā॒ ityā̭ha |
tejo॒ vā ājya᳚m | yaja̭mānaḥ prasta॒raḥ |
yaja̭māname॒va teja̭sā-'nakti | vi॒yantu॒ vaya॒ ityā̭ha | vaya̭ e॒vaina̭-ṅkṛ॒tvā |
su॒va॒rgaṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati || 62 ||
pra॒jāṃ-yo~ni॒-mmā nirmṛ̭kṣa॒mityā̭ha | pra॒jāyai̭ gopī॒thāya̭ || āpyā̭yantā॒māpa॒ oṣa̭dhaya॒ ityā̭ha | āpa̭ e॒vauṣa̭dhī॒rāpyā̭yayati | ma॒rutā॒-mpṛṣa̭taya॒-ssthetyā̭ha | ma॒ruto॒ vai vṛṣṭyā̭ īśate |
vṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe | diva̭-ṅgaccha॒ tato̭ no॒ vṛṣṭi॒mera॒yetyā̭ha | vṛṣṭi॒rvai dyauḥ | vṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe || 63 ||
yāva॒dvā a̭ddhva॒ryuḥ pra̭sta॒ra-mpra॒hara̭ti | tāva̭da॒syāyṷrmīyate | ā॒yu॒ṣpā a̭gne॒-'syāyṷrme pā॒hītyā̭ha | āyṷre॒vātman-dha̭tte |
yāva॒dvā a̭ddhva॒ryuḥ pra̭sta॒ra-mpra॒hara̭ti | tāva̭dasya॒ cakṣṷrmīyate | ca॒kṣu॒ṣpā a̭gne-'si॒ cakṣṷrme pā॒hītyā̭ha | cakṣṷre॒vātman-dha̭tte ||
dhru॒vā-'sītyā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai ||
ya-mpa̭ri॒dhi-mpa॒ryadha̭tthā॒ ityā̭ha || 64 ||
ya॒thā॒ya॒jure॒vaitat | agnḙ deva pa॒ṇibhi̭-rvī॒yamā̭ṇa॒ ityā̭ha | a॒gnaya̭ e॒vaina॒-ñjuṣṭa̭-ṅkaroti |
ta-nta̭ e॒tamanu॒ joṣa̭-mbharā॒mītyā̭ha |
sa॒jā॒tāne॒vāsmā॒ anṷkānkaroti |
nede॒ṣa tvada̭pace॒tayā̭tā॒ ityā॒hānṷkhyātyai || ya॒jñasya॒ pātha॒ upa॒ sami̭ta॒mityā̭ha |
bhū॒māna̭me॒vopai̭ti | pa॒ri॒dhīn-praha̭rati |
ya॒jñasya॒ sami̭ṣṭyai || 65 ||
srucau॒ sa-mprasrā̭vayati | yade॒va tatra̭ krū॒ram |
tat-tena̭ śamayati | ju॒hvāmṷpa॒bhṛta᳚m | ya॒ja॒mā॒na॒de॒va॒tyā̭ vai ju॒hūḥ |
bhrā॒tṛ॒vya॒de॒va॒tyo̭pa॒bhṛt |
yaja̭mānāyai॒va bhrātṛ̭vya॒mupa̭sti-ṅkaroti ||
sa॒gg॒srā॒vabhā̭gā॒-ssthetyā̭ha |
vasa̭vo॒ vai ru॒drā ā̭di॒tyā-ssagg̭srā॒vabhā̭gāḥ |
teṣā॒-nta-dbhā̭ga॒dheya᳚m || 66 ||
tāne॒va tena̭ prīṇāti | vai॒śva॒de॒vyarcā | e॒te hi viśvḙ de॒vāḥ | tri॒ṣṭug-bha̭vati | i॒ndri॒yaṃ-vai~ tri॒ṣṭuk | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti || a॒gnervā॒mapa̭nnagṛhasya॒ sada̭si sādayā॒mītyā̭ha |
i॒yaṃ-vā~ a॒gnirapa̭nnagṛhaḥ | a॒syā e॒vaine॒ sada̭ne sādayati | su॒mnāya̭ sumninī su॒mne mā̭ dhatta॒mityā̭ha || 67 ||
pra॒jā vai pa॒śavaḥ̭ su॒mnam | pra॒jāme॒va pa॒śūnā॒tmandha̭tte | dhu॒ri dhu॒ryaṷ pāta॒mityā̭ha | jā॒yā॒pa॒tyo-rgo̭pī॒thāya̭ || agnḙ-'dabdhāyo-'śītatano॒ ityā̭ha | ya॒thā॒ya॒jure॒vaitat | pā॒hi mā॒-'dya di॒vaḥ pā॒hi prasi̭tyai pā॒hi duri̭ṣṭyai pā॒hi dṷradma॒nyai pā॒hi duśca̭ritā॒dityā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste |
avi̭ṣa-nnaḥ pi॒tu-ṅkṛ̭ṇu su॒ṣadā॒ yoni॒gg॒ svāhetī᳚ddhma-saṃ॒vṛ~śca̭nānyanvāhārya॒paca̭ne 'bhyā॒dhāya̭ phalīkaraṇaho॒ma-ñjṷhoti |
ati̭riktāni॒ vā i̭ddhma saṃ॒vṛ~śca̭nāni || 68 ||
ati̭riktāḥ phalī॒kara̭ṇāḥ | ati̭riktamājyoccheṣa॒ṇam |
ati̭rikta e॒vāti̭rikta-ndadhāti | atho॒ ati̭rikte-nai॒vāti̭rikta-mā॒ptvā-'va̭rundhe || vedi̭-rde॒vebhyo॒ nilā̭yata | tāṃ-ve~॒denānva̭vindann | ve॒dena॒ vediṃ̭-vi~viduḥ pṛthi॒vīm | sā pa̭prathe pṛthi॒vī pārthi̭vāni |
garbha̭-mbibharti॒ bhuva̭neṣva॒ntaḥ |
tato̭ ya॒jño jā̭yate viśva॒dāni॒riti̭ pu॒rastā᳚-thstambaya॒juṣo̭ ve॒dena॒ vedi॒gṃ॒ sammā॒ṣṭryanṷvittyai || 69 ||
atho॒ ya-dve॒daśca॒ vedi̭śca॒ bhava̭taḥ | mi॒thu॒na॒tvāya॒ prajā᳚tyai | pra॒jāpa̭te॒rvā e॒tāni॒ śmaśrṷ̄ṇi | ya-dve॒daḥ | patni̭yā u॒pastha॒ āsya̭ti |
mi॒thu॒name॒va ka̭roti | vi॒ndate᳚ pra॒jām |
ve॒dagṃ hotā-''ha̭va॒nīyā᳚-thstṛ॒ṇannḙti |
ya॒jñame॒va ta-thsanta̭no॒tyotta̭rasmā-dardhamā॒sāt |
tagṃ santa̭ta॒mutta̭re-'rdhamā॒sa āla̭bhate || 70 ||
ta-ṅkā॒lekā̭la॒ āga̭te yajate || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti |
sa tvā a̭ddhva॒ryu-ssyā᳚t | yo yato̭ ya॒jña-mpra̭yu॒ṅkte |
tadḙna-mpratiṣṭhā॒paya॒tīti̭ |
vātā॒dvā a̭ddhva॒ryurya॒jña-mprayṷṅkte |
devā̭ gātuvido gā॒tuṃ-vi~॒tvā gā॒tumi॒tetyā̭ha |
yata̭ e॒va ya॒jña-mpra̭yu॒ṅkte |
tadḙna॒-mprati̭ṣṭhāpayati |
prati̭tiṣṭhati pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ryaja̭mānaḥ || 71 ||
(ti॒ṣṭha॒tī॒ - me lo॒kā - ga̭mayati॒ - dyau-rvṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe - pa॒ryadha̭tthā॒ ityā̭ha॒ - sami̭ṣṭyai - bhāga॒dheyaṃ̭ - dhatta॒mityā̭ha॒ - vā i̭ddhma saṃ॒vṛ~śca̭nā॒ - nyanṷvittyai - labhate॒ - yaja̭mānaḥ) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - patnīyokravimokaḥ
yo vā aya̭thādevataṃ-ya~॒jñamṷpa॒cara̭ti |
ā de॒vatā᳚bhyo vṛścyate | pāpī̭yā-nbhavati | yo ya̭thādeva॒tam | na de॒vatā᳚bhya॒ āvṛ̭ścyate |
vasī̭yā-nbhavati | vā॒ru॒ṇo vai pāśaḥ̭ |
i॒maṃ-vi~ṣyā̭mi॒ varṷṇasya॒ pāśa॒mityā̭ha |
va॒ru॒ṇa॒pā॒śāde॒vainā᳚-mmuñcati |
sa॒vi॒tṛpra̭sūto yathādeva॒tam || 72 ||
na de॒vatā᳚bhya॒ āvṛ̭ścyate | vasī̭yā-nbhavati |
dhā॒tuśca॒ yonaṷ sukṛ॒tasya̭ lo॒ka ityā̭ha | a॒gnirvai dhā॒tā | puṇya॒-ṅkarma̭ sukṛ॒tasya̭ lo॒kaḥ | a॒gnire॒vainā᳚-ndhā॒tā | puṇye॒ karma̭ṇi sukṛ॒tasya̭ lo॒ke da̭dhāti | syo॒na-mmḙ sa॒ha patyā̭ karo॒mītyā̭ha |
ā॒tmana̭śca॒ yaja̭mānasya॒ cānā᳚tyai sa॒tvāṃya~̭ ||
samāyṷṣā॒ sampra॒jayetyā̭ha || 73 ||
ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste pūrṇapā॒tre | a॒nta॒to̭-'nu॒ṣṭubhā᳚ | catṷṣpa॒dvā e॒tacchandaḥ॒ prati̭ṣṭhita॒-mpatni̭yai pūrṇapā॒tre bha̭vati |
a॒smin ~lo॒ke prati̭tiṣṭhā॒nīti̭ |
a॒sminne॒va lo॒ke prati̭tiṣṭhati | atho॒ vāgvā a̭nu॒ṣṭuk | vāmmi̭thu॒nam | āpo॒ retaḥ̭ pra॒jana̭nam |
e॒tasmā॒dvai mi̭thu॒nādvi॒dyota̭māna-ssta॒naya̭nvarṣati | retaḥ̭ si॒ñcann || 74 ||
pra॒jāḥ pra̭ja॒nayanṋ || yadvai ya॒jñasya॒ brahma̭ṇā yu॒jyate᳚ | brahma̭ṇā॒ vai tasya̭ vimo॒kaḥ | a॒dbhi-śśāntiḥ̭ | vimṷktaṃ॒-vā~ e॒tarhi॒ yoktra॒-mbrahma̭ṇā |
ā॒dāyai̭na॒tpatnī̭ sa॒hāpa upa̭gṛhṇīte॒ śāntyai᳚ |
a॒ñja॒lau pū᳚rṇapā॒tramāna̭yati | reta̭ e॒vāsyā᳚-mpra॒jā-nda̭dhāti | pra॒jayā॒ hi ma̭nu॒ṣyaḥ̭ pū॒rṇaḥ |
mukhaṃ॒-vi~mṛ̭ṣṭe | a॒va॒bhṛ॒thasyai॒va rū॒pa-ṅkṛ॒tvotti̭ṣṭhati || 75 ||
(sa॒vi॒tṛpra̭sūto yathādeva॒taṃ-pra॒jayetyā̭ha-si॒ñca-nmṛ̭ṣṭa॒ eka̭-ñca) (a. 10)
anuvākaṃ 11 - upaveṣopagūhanam
pa॒ri॒ve॒ṣo vā e॒ṣa vana॒spatī̭nām | yadṷpave॒ṣaḥ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | vi॒ndatḙ parive॒ṣṭāra᳚m | tamṷtka॒re || ya-nde॒vā ma̭nu॒ṣyḙṣu |
u॒pa॒ve॒ṣamadhā̭rayann | ye a॒smadapa̭cetasaḥ | tāna॒smabhya̭-mi॒hākṷru | upa̭ve॒ṣopa̭viḍḍhi naḥ || 76 ||
pra॒jā-mpuṣṭi॒matho॒ dhana᳚m |
dvi॒pado̭ na॒ścatṷṣpadaḥ | dhru॒vāna-na̭pagān-ku॒rviti̭ pu॒rastā᳚-tpra॒tyañca॒mupa̭gūhati |
tasmā᳚-tpu॒rastā᳚-tpra॒tyañcaḥ̭ śū॒drā ava̭syanti | stha॒vi॒ma॒ta upa̭gūhati | apra̭tivādina e॒vainā᳚n kurute ||
dhṛṣṭi॒rvā ṷpave॒ṣaḥ |
śu॒cārto vajro॒ brahma̭ṇā॒ sagṃśi̭taḥ |
yopa̭ve॒ṣe śuk | sā-'mumṛ̭cchatu॒ ya-ndvi॒ṣma iti̭ || 77 ||
athā᳚smai nāma॒ gṛhya॒ praha̭rati | nira॒mu-nnṷda॒ oka̭saḥ | sa॒patno॒ yaḥ pṛ̭ta॒nyati̭ | ni॒rbā॒ddhyḙna ha॒viṣā᳚ | indra̭ eṇa॒-mparā̭śarīt |
i॒hi ti॒sraḥ pa̭rā॒vataḥ̭ | i॒hi pañca॒janā॒gṃ॒ ati̭ |
i॒hi ti॒sro-'ti̭ roca॒nā yāva̭t | sūryo॒ asa̭-ddi॒vi |
pa॒ra॒mā-ntvā̭ parā॒vata᳚m || 78 ||
indro̭ nayatu vṛtra॒hā | yato॒ na puna॒rāya̭si |
śa॒śva॒tībhya॒-ssamā᳚bhya॒ iti̭ | tri॒vṛdvā e॒ṣa vajro॒ brahma̭ṇā॒ sagṃśi̭taḥ | śu॒caivainaṃ̭-vi~॒ddhvā |
e॒bhyo lo॒kebhyo̭ ni॒rṇudya̭ | vajrḙṇa॒ brahma̭ṇā stṛṇute | ha॒to̭ 'sāvava̭dhiṣmā॒-mumityā̭ha॒
stṛtyai᳚ | ya-ndvi॒ṣyātta-ndhyā̭yet |
śu॒caivaina̭-marpayati || 79 ||
(no॒-dvi॒ṣma iti̭-parā॒vata̭-marpayati) (a. 11)
(pratyṷṣṭaṃ - di॒va-śśilpa॒ - maya̭jño - dhṛ॒ta-ñca̭ - devāsu॒rā-ssa e॒tamindra॒ - āpo̭ devī - ra॒gninā॒ - dhiṣṇi̭yā॒ - atha॒ srucau॒ - yo vā aya̭thādevataṃ - parive॒ṣo vā ekā̭daśa)
(pratyṷṣṭa॒ - maya̭jña - e॒ṣā hi viśvḙṣā-nde॒vānā̭ - mū॒rjā pṛ̭thi॒vī - matho॒ rakṣa̭sāṃ॒ - tā-mprajā̭tiṃ॒ - dvābhyāṃ॒ - ta-ṅkā॒lekā̭le॒ nava̭saptatiḥ)
(pratyṷṣṭagṃ - śu॒caivaina̭marpayati)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake tṛtīya prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.