(තෛ. අර. 3.12.1 - තෛ. අර. 3.12.7)
ස॒හස්ර॑ශීර්ෂා॒ පුරු॑ෂඃ . ස॒හ॒ස්රා॒ක්ෂ-ස්ස॒හස්ර॑පාත් . ස භූමිං॑-විँ॒ශ්වතෝ॑ වෘ॒ත්වා . අත්ය॑තිෂ්ඨ-ද්දශාඞ්ගු॒ලම් . පුරු॑ෂ ඒ॒වේදග්ං සර්ව᳚ම් . ය-ද්භූ॒තං-යँච්ච॒ භව්ය᳚ම් .
උ॒තාමෘ॑ත॒ත්වස්යේශා॑නඃ . යදන්නේ॑නා-ති॒රෝහ॑ති .
ඒ॒තාවා॑නස්ය මහි॒මා . අතෝ॒ ජ්යායාග්॑ශ්ච॒ පූරු॑ෂඃ .. 1
පාදෝ᳚-(අ)ස්ය॒ විශ්වා॑ භූ॒තානි॑ . ත්රි॒පාද॑ස්යා॒-මෘත॑-න්දි॒වි . ත්රි॒පාදූ॒ර්ධ්ව උදෛ॒-ත්පුරු॑ෂඃ . පාදෝ᳚ (අ)ස්යේ॒හා-(අ)(අ)භ॑වා॒-ත්පුනඃ॑ .
තතෝ॒ විෂ්වං॒-ව්යँ॑ක්රාමත් . සා॒ශ॒නා॒න॒ශ॒නේ අ॒භි .. තස්මා᳚-ද්වි॒රාඩ॑ජායත . වි॒රාජෝ॒ අධි॒ පූරු॑ෂඃ . ස ජා॒තෝ අත්ය॑රිච්යත . ප॒ශ්චා-ද්භූමි॒මථෝ॑ පු॒රඃ .. 2
යත්පුරු॑ෂේණ හ॒විෂා᳚ . දේ॒වා ය॒ජ්ඤමත॑න්වත . ව॒ස॒න්තෝ අ॑ස්යාසී॒දාජ්ය᳚ම් . ග්රී॒ෂ්ම ඉ॒ද්ධ්ම ශ්ශ॒රද්ධ॒විඃ . ස॒ප්තාස්යා॑ස-න්පරි॒ධයඃ॑ . ත්රි-ස්ස॒ප්ත ස॒මිධඃ॑ කෘ॒තාඃ . දේ॒වාය-ද්ය॒ජ්ඤ-න්ත॑න්වා॒නාඃ . අබ॑ධ්න॒-න්පුරු॑ෂ-ම්ප॒ශුම් ..
තං-යँ॒ජ්ඤ-ම්බ॒ර්හිෂි॒ ප්රෞක්ෂන්න්॑ . පුරු॑ෂ-ඤ්ජා॒තම॑ග්ර॒තඃ .. 3
තේන॑ දේ॒වා අය॑ජන්ත . සා॒ද්ධ්යා ඍෂ॑යශ්ච॒ යේ .
තස්මා᳚-ද්ය॒ජ්ඤා-ථ්ස॑ර්ව॒හුතඃ॑ . සම්භෘ॑ත-ම්පෘෂදා॒ජ්යම් . ප॒ශූග්ස්තාග්ශ්ච॑ක්රේ වාය॒ව්යාන්॑ . ආ॒ර॒ණ්යා-න්ග්රා॒ම්යාශ්ච॒ යේ . තස්මා᳚-ද්ය॒ජ්ඤා-ථ්ස॑ර්ව॒හුතඃ॑ . ඍච॒-ස්සාමා॑නි ජජ්ඤිරේ .
ඡන්දාග්ං॑සි ජජ්ඤිරේ॒ තස්මා᳚ත් . යජු॒ස්තස්මා॑-දජායත .. 4
තස්මා॒දශ්වා॑ අජායන්ත . යේ කේ චෝ॑භ॒යාද॑තඃ .
ගාවෝ॑ හ ජජ්ඤිරේ॒ තස්මා᳚ත් . තස්මා᳚ජ්ජා॒තා අ॑ජා॒වයඃ॑ .
යත්පුරු॑ෂං॒-ව්යँ॑දධුඃ . ක॒ති॒ධා ව්ය॑කල්පයන්න් .
මුඛ॒-ඞ්කිම॑ස්ය॒ කෞ බා॒හූ . කාවූ॒රූ පාදා॑වුච්යේතේ . බ්රා॒හ්ම॒ණෝ᳚-(අ)ස්ය॒ මුඛ॑මාසීත් . බා॒හූ රා॑ජ॒න්යඃ॑ කෘ॒තඃ .. 5
ඌ॒රූ තද॑ස්ය॒ ය-ද්වෛශ්යඃ॑ . ප॒ද්භ්යාග්ං ශූ॒ද්රෝ අ॑ජායත . ච॒න්ද්රමා॒ මන॑සෝ ජා॒තඃ . චක්ෂෝ॒-ස්සූර්යෝ॑ අජායත . මුඛා॒-දින්ද්ර॑ශ්චා॒ග්නිශ්ච॑ .
ප්රා॒ණා-ද්වා॒යුර॑ජායත . නාභ්යා॑ ආසීද॒න්තරි॑ක්ෂම් . ශී॒ර්ෂ්ණෝ ද්යෞ-ස්සම॑වර්තත . ප॒ද්භ්යා-ම්භූමි॒ ර්දිශ॒-ශ්ශ්රෝත්රා᳚ත් . තථා॑ ලෝ॒කාග්ං අ॑කල්පයන්න් .. 6
වේදා॒හමේ॒ත-ම්පුරු॑ෂ-ම්ම॒හාන්ත᳚ම් . ආ॒දි॒ත්යව॑ර්ණ॒-න්තම॑ස॒ස්තු පා॒රේ .
සර්වා॑ණි රූ॒පාණි॑ වි॒චිත්ය॒ ධීරඃ॑ . නාමා॑නි කෘ॒ත්වාභි॒වද॒න් යදාස්තේ᳚ . ධා॒තා පු॒රස්තා॒-ද්යමු॑දාජ॒හාර॑ . ශ॒ක්රඃ ප්රවි॒ද්වා-න්ප්ර॒දිශ॒ශ්චත॑ස්රඃ . තමේ॒වං-විँ॒ද්වාන॒මෘත॑ ඉ॒හ භ॑වති . නාන්යඃ පන්ථා॒ අය॑නාය විද්යතේ .
ය॒ජ්ඤේන॑ ය॒ජ්ඤම॑යජන්ත දේ॒වාඃ . තානි॒ ධර්මා॑ණි ප්රථ॒මාන්යා॑සන්න් . තේ හ॒ නාක॑-ම්මහි॒මාන॑-ස්සචන්තේ . යත්ර॒ පූර්වේ॑ සා॒ද්ධ්යා-ස්සන්ති॑ දේ॒වාඃ .. 7
ඕ-න්නමෝ භගවතේ॑ රුද්රා॒ය .. පුරුෂසූක්තග්ං ශිරසේ ස්වාහා ..
Roman (IAST) Transliteration
(tai. ara. 3.12.1 - tai. ara. 3.12.7)
sa॒hasra̭śīrṣā॒ purṷṣaḥ | sa॒ha॒srā॒kṣa-ssa॒hasra̭pāt | sa bhūmiṃ̭-vi~॒śvato̭ vṛ॒tvā | atya̭tiṣṭha-ddaśāṅgu॒lam | purṷṣa e॒vedagṃ sarva᳚m | ya-dbhū॒taṃ-ya~cca॒ bhavya᳚m |
u॒tāmṛ̭ta॒tvasyeśā̭naḥ | yadannḙnā-ti॒roha̭ti |
e॒tāvā̭nasya mahi॒mā | ato॒ jyāyāg̭śca॒ pūrṷṣaḥ || 1
pādo᳚-'sya॒ viśvā̭ bhū॒tāni̭ | tri॒pāda̭syā॒-mṛta̭-ndi॒vi | tri॒pādū॒rdhva udai॒-tpurṷṣaḥ | pādo᳚ 'sye॒hā-''bha̭vā॒-tpunaḥ̭ |
tato॒ viṣvaṃ॒-vya~̭krāmat | sā॒śa॒nā॒na॒śa॒ne a॒bhi || tasmā᳚-dvi॒rāḍa̭jāyata | vi॒rājo॒ adhi॒ pūrṷṣaḥ | sa jā॒to atya̭ricyata | pa॒ścā-dbhūmi॒matho̭ pu॒raḥ || 2
yatpurṷṣeṇa ha॒viṣā᳚ | de॒vā ya॒jñamata̭nvata | va॒sa॒nto a̭syāsī॒dājya᳚m | grī॒ṣma i॒ddhma śśa॒raddha॒viḥ | sa॒ptāsyā̭sa-npari॒dhayaḥ̭ | tri-ssa॒pta sa॒midhaḥ̭ kṛ॒tāḥ | de॒vāya-dya॒jña-nta̭nvā॒nāḥ | aba̭dhna॒-npurṷṣa-mpa॒śum ||
taṃ-ya~॒jña-mba॒rhiṣi॒ praukṣanṋ | purṷṣa-ñjā॒tama̭gra॒taḥ || 3
tena̭ de॒vā aya̭janta | sā॒ddhyā ṛṣa̭yaśca॒ ye |
tasmā᳚-dya॒jñā-thsa̭rva॒hutaḥ̭ | sambhṛ̭ta-mpṛṣadā॒jyam | pa॒śūgstāgśca̭kre vāya॒vyāṋ | ā॒ra॒ṇyā-ngrā॒myāśca॒ ye | tasmā᳚-dya॒jñā-thsa̭rva॒hutaḥ̭ | ṛca॒-ssāmā̭ni jajñire |
chandāgṃ̭si jajñire॒ tasmā᳚t | yaju॒stasmā̭-dajāyata || 4
tasmā॒daśvā̭ ajāyanta | ye ke co̭bha॒yāda̭taḥ |
gāvo̭ ha jajñire॒ tasmā᳚t | tasmā᳚jjā॒tā a̭jā॒vayaḥ̭ |
yatpurṷṣaṃ॒-vya~̭dadhuḥ | ka॒ti॒dhā vya̭kalpayann |
mukha॒-ṅkima̭sya॒ kau bā॒hū | kāvū॒rū pādā̭vucyete | brā॒hma॒ṇo᳚-'sya॒ mukha̭māsīt | bā॒hū rā̭ja॒nyaḥ̭ kṛ॒taḥ || 5
ū॒rū tada̭sya॒ ya-dvaiśyaḥ̭ | pa॒dbhyāgṃ śū॒dro a̭jāyata | ca॒ndramā॒ mana̭so jā॒taḥ | cakṣo॒-ssūryo̭ ajāyata | mukhā॒-dindra̭ścā॒gniśca̭ |
prā॒ṇā-dvā॒yura̭jāyata | nābhyā̭ āsīda॒ntari̭kṣam | śī॒rṣṇo dyau-ssama̭vartata | pa॒dbhyā-mbhūmi॒ rdiśa॒-śśrotrā᳚t | tathā̭ lo॒kāgṃ a̭kalpayann || 6
vedā॒hame॒ta-mpurṷṣa-mma॒hānta᳚m | ā॒di॒tyava̭rṇa॒-ntama̭sa॒stu pā॒re |
sarvā̭ṇi rū॒pāṇi̭ vi॒citya॒ dhīraḥ̭ | nāmā̭ni kṛ॒tvābhi॒vada॒n yadāste᳚ | dhā॒tā pu॒rastā॒-dyamṷdāja॒hāra̭ | śa॒kraḥ pravi॒dvā-npra॒diśa॒ścata̭sraḥ | tame॒vaṃ-vi~॒dvāna॒mṛta̭ i॒ha bha̭vati | nānyaḥ panthā॒ aya̭nāya vidyate |
ya॒jñena̭ ya॒jñama̭yajanta de॒vāḥ | tāni॒ dharmā̭ṇi pratha॒mānyā̭sann | te ha॒ nāka̭-mmahi॒māna̭-ssacante | yatra॒ pūrvḙ sā॒ddhyā-ssanti̭ de॒vāḥ || 7
o-nnamo bhagavatḙ rudrā॒ya || puruṣasūktagṃ śirase svāhā ||
Sanskrit — Devanagari (original)
(तै. अर. 3.12.1 - तै. अर. 3.12.7)
स॒हस्र॑शीर्षा॒ पुरु॑षः । स॒ह॒स्रा॒क्ष-स्स॒हस्र॑पात् । स भूमिं॑-विँ॒श्वतो॑ वृ॒त्वा । अत्य॑तिष्ठ-द्दशाङ्गु॒लम् । पुरु॑ष ए॒वेदग्ं सर्व᳚म् । य-द्भू॒तं-यँच्च॒ भव्य᳚म् ।
उ॒तामृ॑त॒त्वस्येशा॑नः । यदन्ने॑ना-ति॒रोह॑ति ।
ए॒तावा॑नस्य महि॒मा । अतो॒ ज्यायाग्॑श्च॒ पूरु॑षः ॥ 1
पादो᳚-ऽस्य॒ विश्वा॑ भू॒तानि॑ । त्रि॒पाद॑स्या॒-मृत॑-न्दि॒वि । त्रि॒पादू॒र्ध्व उदै॒-त्पुरु॑षः । पादो᳚ ऽस्ये॒हा-ऽऽभ॑वा॒-त्पुनः॑ ।
ततो॒ विष्वं॒-व्यँ॑क्रामत् । सा॒श॒ना॒न॒श॒ने अ॒भि ॥ तस्मा᳚-द्वि॒राड॑जायत । वि॒राजो॒ अधि॒ पूरु॑षः । स जा॒तो अत्य॑रिच्यत । प॒श्चा-द्भूमि॒मथो॑ पु॒रः ॥ 2
यत्पुरु॑षेण ह॒विषा᳚ । दे॒वा य॒ज्ञमत॑न्वत । व॒स॒न्तो अ॑स्यासी॒दाज्य᳚म् । ग्री॒ष्म इ॒द्ध्म श्श॒रद्ध॒विः । स॒प्तास्या॑स-न्परि॒धयः॑ । त्रि-स्स॒प्त स॒मिधः॑ कृ॒ताः । दे॒वाय-द्य॒ज्ञ-न्त॑न्वा॒नाः । अब॑ध्न॒-न्पुरु॑ष-म्प॒शुम् ॥
तं-यँ॒ज्ञ-म्ब॒र्हिषि॒ प्रौक्षन्न्॑ । पुरु॑ष-ञ्जा॒तम॑ग्र॒तः ॥ 3
तेन॑ दे॒वा अय॑जन्त । सा॒द्ध्या ऋष॑यश्च॒ ये ।
तस्मा᳚-द्य॒ज्ञा-थ्स॑र्व॒हुतः॑ । सम्भृ॑त-म्पृषदा॒ज्यम् । प॒शूग्स्ताग्श्च॑क्रे वाय॒व्यान्॑ । आ॒र॒ण्या-न्ग्रा॒म्याश्च॒ ये । तस्मा᳚-द्य॒ज्ञा-थ्स॑र्व॒हुतः॑ । ऋच॒-स्सामा॑नि जज्ञिरे ।
छन्दाग्ं॑सि जज्ञिरे॒ तस्मा᳚त् । यजु॒स्तस्मा॑-दजायत ॥ 4
तस्मा॒दश्वा॑ अजायन्त । ये के चो॑भ॒याद॑तः ।
गावो॑ ह जज्ञिरे॒ तस्मा᳚त् । तस्मा᳚ज्जा॒ता अ॑जा॒वयः॑ ।
यत्पुरु॑षं॒-व्यँ॑दधुः । क॒ति॒धा व्य॑कल्पयन्न् ।
मुख॒-ङ्किम॑स्य॒ कौ बा॒हू । कावू॒रू पादा॑वुच्येते । ब्रा॒ह्म॒णो᳚-ऽस्य॒ मुख॑मासीत् । बा॒हू रा॑ज॒न्यः॑ कृ॒तः ॥ 5
ऊ॒रू तद॑स्य॒ य-द्वैश्यः॑ । प॒द्भ्याग्ं शू॒द्रो अ॑जायत । च॒न्द्रमा॒ मन॑सो जा॒तः । चक्षो॒-स्सूर्यो॑ अजायत । मुखा॒-दिन्द्र॑श्चा॒ग्निश्च॑ ।
प्रा॒णा-द्वा॒युर॑जायत । नाभ्या॑ आसीद॒न्तरि॑क्षम् । शी॒र्ष्णो द्यौ-स्सम॑वर्तत । प॒द्भ्या-म्भूमि॒ र्दिश॒-श्श्रोत्रा᳚त् । तथा॑ लो॒काग्ं अ॑कल्पयन्न् ॥ 6
वेदा॒हमे॒त-म्पुरु॑ष-म्म॒हान्त᳚म् । आ॒दि॒त्यव॑र्ण॒-न्तम॑स॒स्तु पा॒रे ।
सर्वा॑णि रू॒पाणि॑ वि॒चित्य॒ धीरः॑ । नामा॑नि कृ॒त्वाभि॒वद॒न् यदास्ते᳚ । धा॒ता पु॒रस्ता॒-द्यमु॑दाज॒हार॑ । श॒क्रः प्रवि॒द्वा-न्प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः । तमे॒वं-विँ॒द्वान॒मृत॑ इ॒ह भ॑वति । नान्यः पन्था॒ अय॑नाय विद्यते ।
य॒ज्ञेन॑ य॒ज्ञम॑यजन्त दे॒वाः । तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन्न् । ते ह॒ नाक॑-म्महि॒मान॑-स्सचन्ते । यत्र॒ पूर्वे॑ सा॒द्ध्या-स्सन्ति॑ दे॒वाः ॥ 7
ओ-न्नमो भगवते॑ रुद्रा॒य ॥ पुरुषसूक्तग्ं शिरसे स्वाहा ॥
(tai. ara. 3.12.1 - tai. ara. 3.12.7)
sa॒hasra̭śīrṣā॒ purṷṣaḥ | sa॒ha॒srā॒kṣa-ssa॒hasra̭pāt | sa bhūmiṃ̭-vi~॒śvato̭ vṛ॒tvā | atya̭tiṣṭha-ddaśāṅgu॒lam | purṷṣa e॒vedagṃ sarva᳚m | ya-dbhū॒taṃ-ya~cca॒ bhavya᳚m |
u॒tāmṛ̭ta॒tvasyeśā̭naḥ | yadannḙnā-ti॒roha̭ti |
e॒tāvā̭nasya mahi॒mā | ato॒ jyāyāg̭śca॒ pūrṷṣaḥ || 1
pādo᳚-'sya॒ viśvā̭ bhū॒tāni̭ | tri॒pāda̭syā॒-mṛta̭-ndi॒vi | tri॒pādū॒rdhva udai॒-tpurṷṣaḥ | pādo᳚ 'sye॒hā-''bha̭vā॒-tpunaḥ̭ |
tato॒ viṣvaṃ॒-vya~̭krāmat | sā॒śa॒nā॒na॒śa॒ne a॒bhi || tasmā᳚-dvi॒rāḍa̭jāyata | vi॒rājo॒ adhi॒ pūrṷṣaḥ | sa jā॒to atya̭ricyata | pa॒ścā-dbhūmi॒matho̭ pu॒raḥ || 2
yatpurṷṣeṇa ha॒viṣā᳚ | de॒vā ya॒jñamata̭nvata | va॒sa॒nto a̭syāsī॒dājya᳚m | grī॒ṣma i॒ddhma śśa॒raddha॒viḥ | sa॒ptāsyā̭sa-npari॒dhayaḥ̭ | tri-ssa॒pta sa॒midhaḥ̭ kṛ॒tāḥ | de॒vāya-dya॒jña-nta̭nvā॒nāḥ | aba̭dhna॒-npurṷṣa-mpa॒śum ||
taṃ-ya~॒jña-mba॒rhiṣi॒ praukṣanṋ | purṷṣa-ñjā॒tama̭gra॒taḥ || 3
tena̭ de॒vā aya̭janta | sā॒ddhyā ṛṣa̭yaśca॒ ye |
tasmā᳚-dya॒jñā-thsa̭rva॒hutaḥ̭ | sambhṛ̭ta-mpṛṣadā॒jyam | pa॒śūgstāgśca̭kre vāya॒vyāṋ | ā॒ra॒ṇyā-ngrā॒myāśca॒ ye | tasmā᳚-dya॒jñā-thsa̭rva॒hutaḥ̭ | ṛca॒-ssāmā̭ni jajñire |
chandāgṃ̭si jajñire॒ tasmā᳚t | yaju॒stasmā̭-dajāyata || 4
tasmā॒daśvā̭ ajāyanta | ye ke co̭bha॒yāda̭taḥ |
gāvo̭ ha jajñire॒ tasmā᳚t | tasmā᳚jjā॒tā a̭jā॒vayaḥ̭ |
yatpurṷṣaṃ॒-vya~̭dadhuḥ | ka॒ti॒dhā vya̭kalpayann |
mukha॒-ṅkima̭sya॒ kau bā॒hū | kāvū॒rū pādā̭vucyete | brā॒hma॒ṇo᳚-'sya॒ mukha̭māsīt | bā॒hū rā̭ja॒nyaḥ̭ kṛ॒taḥ || 5
ū॒rū tada̭sya॒ ya-dvaiśyaḥ̭ | pa॒dbhyāgṃ śū॒dro a̭jāyata | ca॒ndramā॒ mana̭so jā॒taḥ | cakṣo॒-ssūryo̭ ajāyata | mukhā॒-dindra̭ścā॒gniśca̭ |
prā॒ṇā-dvā॒yura̭jāyata | nābhyā̭ āsīda॒ntari̭kṣam | śī॒rṣṇo dyau-ssama̭vartata | pa॒dbhyā-mbhūmi॒ rdiśa॒-śśrotrā᳚t | tathā̭ lo॒kāgṃ a̭kalpayann || 6
vedā॒hame॒ta-mpurṷṣa-mma॒hānta᳚m | ā॒di॒tyava̭rṇa॒-ntama̭sa॒stu pā॒re |
sarvā̭ṇi rū॒pāṇi̭ vi॒citya॒ dhīraḥ̭ | nāmā̭ni kṛ॒tvābhi॒vada॒n yadāste᳚ | dhā॒tā pu॒rastā॒-dyamṷdāja॒hāra̭ | śa॒kraḥ pravi॒dvā-npra॒diśa॒ścata̭sraḥ | tame॒vaṃ-vi~॒dvāna॒mṛta̭ i॒ha bha̭vati | nānyaḥ panthā॒ aya̭nāya vidyate |
ya॒jñena̭ ya॒jñama̭yajanta de॒vāḥ | tāni॒ dharmā̭ṇi pratha॒mānyā̭sann | te ha॒ nāka̭-mmahi॒māna̭-ssacante | yatra॒ pūrvḙ sā॒ddhyā-ssanti̭ de॒vāḥ || 7
o-nnamo bhagavatḙ rudrā॒ya || puruṣasūktagṃ śirase svāhā ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Sinhala script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.