षष੍ਠਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਃ
ਅਥ ਹੈਨਂ ਸੁਕੇਸ਼ਾ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ -
ਭਗਵਨ੍ ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭਃ ਕੌਸਲ੍ਯੋ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੋ ਮਾਮੁਪੇਤ੍ਯੈਤ-ਮ੍ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਮਪृਚ੍ਛਤ -
षੋਡਸ਼ਕਲ-ਮ੍ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਪੁਰੁषਂ-ਵੇਁਤ੍ਥ। ਤਮਹ-ਙ੍ਕੁਮਾਰਮ੍ਬ੍ਰੁਵ-ਨ੍ਨਾਹਮਿਮਂ-ਵੇਁਦ ਯਧ੍ਯਹਮਿਮਮਵੇਦਿष-ਙ੍ਕਥ-ਨ੍ਤੇ ਨਾਵਕ੍ष੍ਯਮਿਤਿ ।
ਸਮੂਲੋ ਵਾ ਏष ਪਰਿਸ਼ੁष੍ਯਤਿ ਯੋ-ऽਨृਤਮਭਿਵਦਤਿ। ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਰ੍ਹਮ੍ਯਨृਤਂ-ਵਁਕ੍ਤੁਮ੍। ਸ ਤੂष੍ਣੀਂ ਰਥਮਾਰੁਹ੍ਯ ਪ੍ਰਵਵ੍ਰਾਜ। ਤ-ਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਕ੍ਵਾਸੌ ਪੁਰੁष ਇਤਿ ॥1॥
ਤਸ੍ਮੈ ਸ ਹੋਵਾਚ ।
ਇਹੈਵਾਨ੍ਤਸ੍ਸ਼ਰੀਰੇ ਸੋਭ੍ਯ ਸ ਪੁਰੁषੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਤਾ-ष੍षੋਡਸ਼ਕਲਾਃ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ॥2॥
ਸ ਈਕ੍षਾਞ੍ਚਕ੍ਰੇ। ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨਹਮੁਤ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤ ਉਤ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਾ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਟਸ੍ਯਾਮੀਤਿ ॥3॥
ਸ ਪ੍ਰਾਣਮਸृਜਤ। ਪ੍ਰਾਣਾਚ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਾ-ਙ੍ਖਂ-ਵਾਁਯੁਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿਰਾਪਃ ਪृਥਿਵੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯ-ਮ੍ਮਨੋ-ऽਨ੍ਨਮਨ੍ਨਾਦ੍ਵੀਰ੍ਯ-ਨ੍ਤਪੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਃ ਕਰ੍ਮਲੋਕਾ ਲੋਕੇषੁ ਚ ਨਾਮ ਚ ॥4॥
ਸ ਯਥੇਮਾ ਨਧ੍ਯ-ਸ੍ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨਾ-ਸ੍ਸਮੁਦ੍ਰਾਯਣਾ-ਸ੍ਸਮੁਦ੍ਰ-ਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਸ੍ਤ-ਙ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਭਿਧ੍ਯੇਤੇ ਤਾਸਾ-ਨ੍ਨਾਮਰੁਪੇ ਸਮੁਦ੍ਰ ਇਤ੍ਯੇਵ-ਮ੍ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ।
ਏਵਮੇਵਾਸ੍ਯ ਪਰਿਦ੍ਰष੍ਟੁਰਿਮਾ-ष੍षੋਡਸ਼ਕਲਾਃ ਪੁਰੁषਾਯਣਾਃ ਪੁਰੁष-ਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਸ੍ਤ-ਙ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਭਿਧ੍ਯੇਤੇ ਚਾਸਾ-ਨ੍ਨਾਮਰੁਪੇ ਪੁਰੁष ਇਤ੍ਯੇਵ-ਮ੍ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਸ ਏषੋ-ऽਕਲੋ-ऽਮृਤੋ ਭਵਤਿ ਤਦੇष ਸ਼੍ਲੋਕਃ ॥5॥
ਅਰਾ ਇਵ ਰਥਨਾਭੌ ਕਲਾ ਯਸ੍ਮਿ-ਨ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਃ।
ਤਂ-ਵੇਁਧ੍ਯ-ਮ੍ਪੁਰੁषਂ-ਵੇਁਦ ਯਥਾ ਮਾ ਵੋ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਪਰਿਵ੍ਯਥਾ ਇਤਿ ॥6॥
ਤਾਨ੍ ਹੋਵਾਚੈਤਾਵਦੇਵਾਹਮੇਤ-ਤ੍ਪਰ-ਮ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵੇਦ। ਨਾਤਃ ਪਰਮਸ੍ਤੀਤਿ ॥7॥
ਤੇ ਤਮਰ੍ਚਯਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਨਃ ਪਿਤਾ ਯੋ-ऽਸ੍ਮਾਕਮਵਿਧ੍ਯਾਯਾਃ ਪਰ-ਮ੍ਪਾਰ-ਨ੍ਤਾਰਯਸੀਤਿ।
ਨਮਃ ਪਰਮृषਿਭ੍ਯੋ ਨਮਃ ਪਰਮृषਿਭ੍ਯਃ ॥8॥
Roman (IAST) Transliteration
ṣaṣṭhaḥ praśnaḥ
atha hainaṃ sukeśā bhāradvājaḥ papraccha -
bhagavan hiraṇyanābhaḥ kausalyo rājaputro māmupetyaita-mpraśnamapṛcchata -
ṣoḍaśakala-mbhāradvāja puruṣaṃ-ve~ttha| tamaha-ṅkumārambruva-nnāhamimaṃ-ve~da yadhyahamimamavediṣa-ṅkatha-nte nāvakṣyamiti |
samūlo vā eṣa pariśuṣyati yo-'nṛtamabhivadati| tasmānnārhamyanṛtaṃ-va~ktum| sa tūṣṇīṃ rathamāruhya pravavrāja| ta-ntvā pṛcchāmi kvāsau puruṣa iti ||1||
tasmai sa hovāca |
ihaivāntasśarīre sobhya sa puruṣo yasminnatā-ṣṣoḍaśakalāḥ prabhavantīti ||2||
sa īkṣāñcakre| kasminnahamutkrānta utkrānto bhaviṣyāmi kasmin vā pratiṣṭhite pratiṣṭasyāmīti ||3||
sa prāṇamasṛjata| prāṇācchraddhā-ṅkhaṃ-vā~yurjyotirāpaḥ pṛthivīndriya-mmano-'nnamannādvīrya-ntapo mantrāḥ karmalokā lokeṣu ca nāma ca ||4||
sa yathemā nadhya-ssyandamānā-ssamudrāyaṇā-ssamudra-mprāpyāsta-ṅgacchanti bhidhyete tāsā-nnāmarupe samudra ityeva-mprocyate|
evamevāsya paridraṣṭurimā-ṣṣoḍaśakalāḥ puruṣāyaṇāḥ puruṣa-mprāpyāsta-ṅgacchanti bhidhyete cāsā-nnāmarupe puruṣa ityeva-mprocyate sa eṣo-'kalo-'mṛto bhavati tadeṣa ślokaḥ ||5||
arā iva rathanābhau kalā yasmi-npratiṣṭhitāḥ|
taṃ-ve~dhya-mpuruṣaṃ-ve~da yathā mā vo mṛtyuḥ parivyathā iti ||6||
tān hovācaitāvadevāhameta-tpara-mbrahma veda| nātaḥ paramastīti ||7||
te tamarcayantastvaṃ hi naḥ pitā yo-'smākamavidhyāyāḥ para-mpāra-ntārayasīti|
namaḥ paramṛṣibhyo namaḥ paramṛṣibhyaḥ ||8||
Sanskrit — Devanagari (original)
षष्ठः प्रश्नः
अथ हैनं सुकेशा भारद्वाजः पप्रच्छ -
भगवन् हिरण्यनाभः कौसल्यो राजपुत्रो मामुपेत्यैत-म्प्रश्नमपृच्छत -
षोडशकल-म्भारद्वाज पुरुषं-वेँत्थ। तमह-ङ्कुमारम्ब्रुव-न्नाहमिमं-वेँद यध्यहमिममवेदिष-ङ्कथ-न्ते नावक्ष्यमिति ।
समूलो वा एष परिशुष्यति यो-ऽनृतमभिवदति। तस्मान्नार्हम्यनृतं-वँक्तुम्। स तूष्णीं रथमारुह्य प्रवव्राज। त-न्त्वा पृच्छामि क्वासौ पुरुष इति ॥1॥
तस्मै स होवाच ।
इहैवान्तस्शरीरे सोभ्य स पुरुषो यस्मिन्नता-ष्षोडशकलाः प्रभवन्तीति ॥2॥
स ईक्षाञ्चक्रे। कस्मिन्नहमुत्क्रान्त उत्क्रान्तो भविष्यामि कस्मिन् वा प्रतिष्ठिते प्रतिष्टस्यामीति ॥3॥
स प्राणमसृजत। प्राणाच्छ्रद्धा-ङ्खं-वाँयुर्ज्योतिरापः पृथिवीन्द्रिय-म्मनो-ऽन्नमन्नाद्वीर्य-न्तपो मन्त्राः कर्मलोका लोकेषु च नाम च ॥4॥
स यथेमा नध्य-स्स्यन्दमाना-स्समुद्रायणा-स्समुद्र-म्प्राप्यास्त-ङ्गच्छन्ति भिध्येते तासा-न्नामरुपे समुद्र इत्येव-म्प्रोच्यते।
एवमेवास्य परिद्रष्टुरिमा-ष्षोडशकलाः पुरुषायणाः पुरुष-म्प्राप्यास्त-ङ्गच्छन्ति भिध्येते चासा-न्नामरुपे पुरुष इत्येव-म्प्रोच्यते स एषो-ऽकलो-ऽमृतो भवति तदेष श्लोकः ॥5॥
अरा इव रथनाभौ कला यस्मि-न्प्रतिष्ठिताः।
तं-वेँध्य-म्पुरुषं-वेँद यथा मा वो मृत्युः परिव्यथा इति ॥6॥
तान् होवाचैतावदेवाहमेत-त्पर-म्ब्रह्म वेद। नातः परमस्तीति ॥7॥
ते तमर्चयन्तस्त्वं हि नः पिता यो-ऽस्माकमविध्यायाः पर-म्पार-न्तारयसीति।
नमः परमृषिभ्यो नमः परमृषिभ्यः ॥8॥
ṣaṣṭhaḥ praśnaḥ
atha hainaṃ sukeśā bhāradvājaḥ papraccha -
bhagavan hiraṇyanābhaḥ kausalyo rājaputro māmupetyaita-mpraśnamapṛcchata -
ṣoḍaśakala-mbhāradvāja puruṣaṃ-ve~ttha| tamaha-ṅkumārambruva-nnāhamimaṃ-ve~da yadhyahamimamavediṣa-ṅkatha-nte nāvakṣyamiti |
samūlo vā eṣa pariśuṣyati yo-'nṛtamabhivadati| tasmānnārhamyanṛtaṃ-va~ktum| sa tūṣṇīṃ rathamāruhya pravavrāja| ta-ntvā pṛcchāmi kvāsau puruṣa iti ||1||
tasmai sa hovāca |
ihaivāntasśarīre sobhya sa puruṣo yasminnatā-ṣṣoḍaśakalāḥ prabhavantīti ||2||
sa īkṣāñcakre| kasminnahamutkrānta utkrānto bhaviṣyāmi kasmin vā pratiṣṭhite pratiṣṭasyāmīti ||3||
sa prāṇamasṛjata| prāṇācchraddhā-ṅkhaṃ-vā~yurjyotirāpaḥ pṛthivīndriya-mmano-'nnamannādvīrya-ntapo mantrāḥ karmalokā lokeṣu ca nāma ca ||4||
sa yathemā nadhya-ssyandamānā-ssamudrāyaṇā-ssamudra-mprāpyāsta-ṅgacchanti bhidhyete tāsā-nnāmarupe samudra ityeva-mprocyate|
evamevāsya paridraṣṭurimā-ṣṣoḍaśakalāḥ puruṣāyaṇāḥ puruṣa-mprāpyāsta-ṅgacchanti bhidhyete cāsā-nnāmarupe puruṣa ityeva-mprocyate sa eṣo-'kalo-'mṛto bhavati tadeṣa ślokaḥ ||5||
arā iva rathanābhau kalā yasmi-npratiṣṭhitāḥ|
taṃ-ve~dhya-mpuruṣaṃ-ve~da yathā mā vo mṛtyuḥ parivyathā iti ||6||
tān hovācaitāvadevāhameta-tpara-mbrahma veda| nātaḥ paramastīti ||7||
te tamarcayantastvaṃ hi naḥ pitā yo-'smākamavidhyāyāḥ para-mpāra-ntārayasīti|
namaḥ paramṛṣibhyo namaḥ paramṛṣibhyaḥ ||8||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.