ষষ্ঠঃ প্রশ্নঃ
অথ হৈনং সুকেশা ভারদ্বাজঃ পপ্রচ্ছ -
ভগবন্ হিরণ্যনাভঃ কৌসল্যো রাজপুত্রো মামুপেত্যৈত-ম্প্রশ্নমপৃচ্ছত -
ষোডশকল-ম্ভারদ্বাজ পুরুষং-বেঁত্থ। তমহ-ঙ্কুমারম্ব্রুব-ন্নাহমিমং-বেঁদ যধ্যহমিমমবেদিষ-ঙ্কথ-ন্তে নাবক্ষ্যমিতি ।
সমূলো বা এষ পরিশুষ্যতি যো-ঽনৃতমভিবদতি। তস্মান্নার্হম্যনৃতং-বঁক্তুম্। স তূষ্ণীং রথমারুহ্য প্রবব্রাজ। ত-ন্ত্বা পৃচ্ছামি ক্বাসৌ পুরুষ ইতি ॥1॥
তস্মৈ স হোবাচ ।
ইহৈবান্তস্শরীরে সোভ্য স পুরুষো যস্মিন্নতা-ষ্ষোডশকলাঃ প্রভবন্তীতি ॥2॥
স ঈক্ষাঞ্চক্রে। কস্মিন্নহমুত্ক্রান্ত উত্ক্রান্তো ভবিষ্যামি কস্মিন্ বা প্রতিষ্ঠিতে প্রতিষ্টস্যামীতি ॥3॥
স প্রাণমসৃজত। প্রাণাচ্ছ্রদ্ধা-ঙ্খং-বাঁযুর্জ্যোতিরাপঃ পৃথিবীন্দ্রিয-ম্মনো-ঽন্নমন্নাদ্বীর্য-ন্তপো মন্ত্রাঃ কর্মলোকা লোকেষু চ নাম চ ॥4॥
স যথেমা নধ্য-স্স্যন্দমানা-স্সমুদ্রাযণা-স্সমুদ্র-ম্প্রাপ্যাস্ত-ঙ্গচ্ছন্তি ভিধ্যেতে তাসা-ন্নামরুপে সমুদ্র ইত্যেব-ম্প্রোচ্যতে।
এবমেবাস্য পরিদ্রষ্টুরিমা-ষ্ষোডশকলাঃ পুরুষাযণাঃ পুরুষ-ম্প্রাপ্যাস্ত-ঙ্গচ্ছন্তি ভিধ্যেতে চাসা-ন্নামরুপে পুরুষ ইত্যেব-ম্প্রোচ্যতে স এষো-ঽকলো-ঽমৃতো ভবতি তদেষ শ্লোকঃ ॥5॥
অরা ইব রথনাভৌ কলা যস্মি-ন্প্রতিষ্ঠিতাঃ।
তং-বেঁধ্য-ম্পুরুষং-বেঁদ যথা মা বো মৃত্যুঃ পরিব্যথা ইতি ॥6॥
তান্ হোবাচৈতাবদেবাহমেত-ত্পর-ম্ব্রহ্ম বেদ। নাতঃ পরমস্তীতি ॥7॥
তে তমর্চযন্তস্ত্বং হি নঃ পিতা যো-ঽস্মাকমবিধ্যাযাঃ পর-ম্পার-ন্তারযসীতি।
নমঃ পরমৃষিভ্যো নমঃ পরমৃষিভ্যঃ ॥8॥
Roman (IAST) Transliteration
ṣaṣṭhaḥ praśnaḥ
atha hainaṃ sukeśā bhāradvājaḥ papraccha -
bhagavan hiraṇyanābhaḥ kausalyo rājaputro māmupetyaita-mpraśnamapṛcchata -
ṣoḍaśakala-mbhāradvāja puruṣaṃ-ve~ttha| tamaha-ṅkumārambruva-nnāhamimaṃ-ve~da yadhyahamimamavediṣa-ṅkatha-nte nāvakṣyamiti |
samūlo vā eṣa pariśuṣyati yo-'nṛtamabhivadati| tasmānnārhamyanṛtaṃ-va~ktum| sa tūṣṇīṃ rathamāruhya pravavrāja| ta-ntvā pṛcchāmi kvāsau puruṣa iti ||1||
tasmai sa hovāca |
ihaivāntasśarīre sobhya sa puruṣo yasminnatā-ṣṣoḍaśakalāḥ prabhavantīti ||2||
sa īkṣāñcakre| kasminnahamutkrānta utkrānto bhaviṣyāmi kasmin vā pratiṣṭhite pratiṣṭasyāmīti ||3||
sa prāṇamasṛjata| prāṇācchraddhā-ṅkhaṃ-vā~yurjyotirāpaḥ pṛthivīndriya-mmano-'nnamannādvīrya-ntapo mantrāḥ karmalokā lokeṣu ca nāma ca ||4||
sa yathemā nadhya-ssyandamānā-ssamudrāyaṇā-ssamudra-mprāpyāsta-ṅgacchanti bhidhyete tāsā-nnāmarupe samudra ityeva-mprocyate|
evamevāsya paridraṣṭurimā-ṣṣoḍaśakalāḥ puruṣāyaṇāḥ puruṣa-mprāpyāsta-ṅgacchanti bhidhyete cāsā-nnāmarupe puruṣa ityeva-mprocyate sa eṣo-'kalo-'mṛto bhavati tadeṣa ślokaḥ ||5||
arā iva rathanābhau kalā yasmi-npratiṣṭhitāḥ|
taṃ-ve~dhya-mpuruṣaṃ-ve~da yathā mā vo mṛtyuḥ parivyathā iti ||6||
tān hovācaitāvadevāhameta-tpara-mbrahma veda| nātaḥ paramastīti ||7||
te tamarcayantastvaṃ hi naḥ pitā yo-'smākamavidhyāyāḥ para-mpāra-ntārayasīti|
namaḥ paramṛṣibhyo namaḥ paramṛṣibhyaḥ ||8||
Sanskrit — Devanagari (original)
षष्ठः प्रश्नः
अथ हैनं सुकेशा भारद्वाजः पप्रच्छ -
भगवन् हिरण्यनाभः कौसल्यो राजपुत्रो मामुपेत्यैत-म्प्रश्नमपृच्छत -
षोडशकल-म्भारद्वाज पुरुषं-वेँत्थ। तमह-ङ्कुमारम्ब्रुव-न्नाहमिमं-वेँद यध्यहमिममवेदिष-ङ्कथ-न्ते नावक्ष्यमिति ।
समूलो वा एष परिशुष्यति यो-ऽनृतमभिवदति। तस्मान्नार्हम्यनृतं-वँक्तुम्। स तूष्णीं रथमारुह्य प्रवव्राज। त-न्त्वा पृच्छामि क्वासौ पुरुष इति ॥1॥
तस्मै स होवाच ।
इहैवान्तस्शरीरे सोभ्य स पुरुषो यस्मिन्नता-ष्षोडशकलाः प्रभवन्तीति ॥2॥
स ईक्षाञ्चक्रे। कस्मिन्नहमुत्क्रान्त उत्क्रान्तो भविष्यामि कस्मिन् वा प्रतिष्ठिते प्रतिष्टस्यामीति ॥3॥
स प्राणमसृजत। प्राणाच्छ्रद्धा-ङ्खं-वाँयुर्ज्योतिरापः पृथिवीन्द्रिय-म्मनो-ऽन्नमन्नाद्वीर्य-न्तपो मन्त्राः कर्मलोका लोकेषु च नाम च ॥4॥
स यथेमा नध्य-स्स्यन्दमाना-स्समुद्रायणा-स्समुद्र-म्प्राप्यास्त-ङ्गच्छन्ति भिध्येते तासा-न्नामरुपे समुद्र इत्येव-म्प्रोच्यते।
एवमेवास्य परिद्रष्टुरिमा-ष्षोडशकलाः पुरुषायणाः पुरुष-म्प्राप्यास्त-ङ्गच्छन्ति भिध्येते चासा-न्नामरुपे पुरुष इत्येव-म्प्रोच्यते स एषो-ऽकलो-ऽमृतो भवति तदेष श्लोकः ॥5॥
अरा इव रथनाभौ कला यस्मि-न्प्रतिष्ठिताः।
तं-वेँध्य-म्पुरुषं-वेँद यथा मा वो मृत्युः परिव्यथा इति ॥6॥
तान् होवाचैतावदेवाहमेत-त्पर-म्ब्रह्म वेद। नातः परमस्तीति ॥7॥
ते तमर्चयन्तस्त्वं हि नः पिता यो-ऽस्माकमविध्यायाः पर-म्पार-न्तारयसीति।
नमः परमृषिभ्यो नमः परमृषिभ्यः ॥8॥
ṣaṣṭhaḥ praśnaḥ
atha hainaṃ sukeśā bhāradvājaḥ papraccha -
bhagavan hiraṇyanābhaḥ kausalyo rājaputro māmupetyaita-mpraśnamapṛcchata -
ṣoḍaśakala-mbhāradvāja puruṣaṃ-ve~ttha| tamaha-ṅkumārambruva-nnāhamimaṃ-ve~da yadhyahamimamavediṣa-ṅkatha-nte nāvakṣyamiti |
samūlo vā eṣa pariśuṣyati yo-'nṛtamabhivadati| tasmānnārhamyanṛtaṃ-va~ktum| sa tūṣṇīṃ rathamāruhya pravavrāja| ta-ntvā pṛcchāmi kvāsau puruṣa iti ||1||
tasmai sa hovāca |
ihaivāntasśarīre sobhya sa puruṣo yasminnatā-ṣṣoḍaśakalāḥ prabhavantīti ||2||
sa īkṣāñcakre| kasminnahamutkrānta utkrānto bhaviṣyāmi kasmin vā pratiṣṭhite pratiṣṭasyāmīti ||3||
sa prāṇamasṛjata| prāṇācchraddhā-ṅkhaṃ-vā~yurjyotirāpaḥ pṛthivīndriya-mmano-'nnamannādvīrya-ntapo mantrāḥ karmalokā lokeṣu ca nāma ca ||4||
sa yathemā nadhya-ssyandamānā-ssamudrāyaṇā-ssamudra-mprāpyāsta-ṅgacchanti bhidhyete tāsā-nnāmarupe samudra ityeva-mprocyate|
evamevāsya paridraṣṭurimā-ṣṣoḍaśakalāḥ puruṣāyaṇāḥ puruṣa-mprāpyāsta-ṅgacchanti bhidhyete cāsā-nnāmarupe puruṣa ityeva-mprocyate sa eṣo-'kalo-'mṛto bhavati tadeṣa ślokaḥ ||5||
arā iva rathanābhau kalā yasmi-npratiṣṭhitāḥ|
taṃ-ve~dhya-mpuruṣaṃ-ve~da yathā mā vo mṛtyuḥ parivyathā iti ||6||
tān hovācaitāvadevāhameta-tpara-mbrahma veda| nātaḥ paramastīti ||7||
te tamarcayantastvaṃ hi naḥ pitā yo-'smākamavidhyāyāḥ para-mpāra-ntārayasīti|
namaḥ paramṛṣibhyo namaḥ paramṛṣibhyaḥ ||8||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.