॥ ਤृਤੀਯਮੁਣ੍ਡਕੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਖਣ੍ਡਃ ॥
ਸ ਵੇਦੈਤ-ਤ੍ਪਰਮ-ਮ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਧਾਮ
ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਵ-ਨ੍ਨਿਹਿਤ-ਮ੍ਭਾਤਿ ਸ਼ੁਭ੍ਰਮ੍ ।
ਉਪਾਸਤੇ ਪੁਰੁषਂ-ਯੇਁ ਹ੍ਯਕਾਮਾਸ੍ਤੇ
ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੇਤਦਤਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤਿ ਧੀਰਾਃ ॥ 1॥
ਕਾਮਾਨ੍ ਯਃ ਕਾਮਯਤੇ ਮਨ੍ਯਮਾਨਃ
ਸ ਕਾਮਭਿਰ੍ਜਾਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ।
ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਕਾਮਸ੍ਯ ਕृਤਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁ
ਇਹੈਵ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਵਿਲੀਯਨ੍ਤਿ ਕਾਮਾਃ ॥ 2॥
ਨਾਯਮਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਵਚਨੇਨ ਲਭ੍ਯੋ
ਨ ਮੇਧਯਾ ਨ ਬਹੁਨਾ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ।
ਯਮੇਵੈष ਵृਣੁਤੇ ਤੇਨ ਲਭ੍ਯ-
ਸ੍ਤਸ੍ਯੈष ਆਤ੍ਮਾ ਵਿਵृਣੁਤੇ ਤਨੂਂ ਸ੍ਵਾਮ੍ ॥ 3॥
ਨਾਯਮਾਤ੍ਮਾ ਬਲਹੀਨੇਨ ਲਭ੍ਯੋ
ਨ ਚ ਪ੍ਰਮਾਦਾ-ਤ੍ਤਪਸੋ ਵਾਪ੍ਯਲਿਙ੍ਗਾਤ੍ ।
ਏਤੈਰੁਪਾਯੈਰ੍ਯਤਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਦ੍ਵਾਂ-
ਸ੍ਤਸ੍ਯੈष ਆਤ੍ਮਾ ਵਿਸ਼ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਧਾਮ ॥ 4॥
ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੈਨਮृषਯੋ ਜ੍ਞਾਨਤृਪ੍ਤਾਃ
ਕृਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵੀਤਰਾਗਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾਃ
ਤੇ ਸਰ੍ਵਗਂ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਧੀਰਾ
ਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾਨ-ਸ੍ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ॥ 5॥
ਵੇਦਾਨ੍ਤਵਿਜ੍ਞਾਨਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਰ੍ਥਾਃ
ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਯੋਗਾਦ੍ ਯਤਯ-ਸ਼੍ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਾਃ ।
ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇषੁ ਪਰਾਨ੍ਤਕਾਲੇ
ਪਰਾਮृਤਾਃ ਪਰਿਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ॥ 6॥
ਗਤਾਃ ਕਲਾਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ
ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਤਿਦੇਵਤਾਸੁ ।
ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਯਸ਼੍ਚ ਆਤ੍ਮਾ
ਪਰੇ-ऽਵ੍ਯਯੇ ਸਰ੍ਵੇ ਏਕੀਭਵਨ੍ਤਿ ॥ 7॥
ਯਥਾ ਨਦ੍ਯ-ਸ੍ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨਾ-ਸ੍ਸਮੁਦ੍ਰੇ-ऽ
ਸ੍ਤ-ਙ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਨਾਮਰੂਪੇ ਵਿਹਾਯ ।
ਤਥਾ ਵਿਦ੍ਵਾ-ਨ੍ਨਾਮਰੂਪਾਦ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤਃ
ਪਰਾਤ੍ਪਰ-ਮ੍ਪੁਰੁषਮੁਪੈਤਿ ਦਿਵ੍ਯਮ੍ ॥ 8॥
ਸ ਯੋ ਹ ਵੈ ਤ-ਤ੍ਪਰਮ-ਮ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵੇਦ
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਭਵਤਿ ਨਾਸ੍ਯਾਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ਕੁਲੇ ਭਵਤਿ ।
ਤਰਤਿ ਸ਼ੋਕ-ਨ੍ਤਰਤਿ ਪਾਪ੍ਮਾਨ-ਙ੍ਗੁਹਾਗ੍ਰਨ੍ਥਿਭ੍ਯੋ
ਵਿਮੁਕ੍ਤੋ-ऽਮृਤੋ ਭਵਤਿ ॥ 9॥
ਤਦੇਤਦृਚਾ-ऽਭ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ।
ਕ੍ਰਿਯਾਵਨ੍ਤ-ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿष੍ਠਾਃ
ਸ੍ਵਯ-ਞ੍ਜੁਹ੍ਵਤ ਏਕਰ੍षਿਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਨ੍ਤਃ ।
ਤੇषਾਮੇਵੈਤਾ-ਮ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਂ-ਵਁਦੇਤ
ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਰਤਂ-ਵਿਁਧਿਵਦ੍ ਯੈਸ੍ਤੁ ਚੀਰ੍ਣਮ੍ ॥ 10॥
ਤਦੇਤ-ਥ੍ਸਤ੍ਯਮृषਿਰਙ੍ਗਿਰਾਃ
ਪੁਰੋਵਾਚ ਨੈਤਦਚੀਰ੍ਣਵ੍ਰਤੋ-ऽਧੀਤੇ ।
ਨਮਃ ਪਰਮृषਿਭ੍ਯੋ ਨਮਃ ਪਰਮृषਿਭ੍ਯਃ ॥ 11॥
॥ ਇਤਿ ਮੁਣ੍ਡਕੋਪਨਿषਦਿ ਤृਤੀਯਮੁਣ੍ਡਕੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਖਣ੍ਡਃ ॥
॥ ਇਤ੍ਯਥਰ੍ਵਵੇਦੀਯ ਮੁਣ੍ਡਕੋਪਨਿषਤ੍ਸਮਾਪ੍ਤਾ ॥
ਓ-ਮ੍ਭ॒ਦ੍ਰ-ਙ੍ਕਰ੍ਣੇੑਭਿ-ਸ਼੍ਸ਼ृਣੁ॒ਯਾਮੑ ਦੇਵਾਃ । ਭ॒ਦ੍ਰ-ਮ੍ਪੑਸ਼੍ਯੇਮਾ॒ਕ੍षਭਿ॒-ਰ੍ਯਜੑਤ੍ਰਾਃ । ਸ੍ਥਿ॒ਰੈਰਙ੍ਗੈ᳚ਸ੍ਤੁष੍ਟੁ॒ਵਾਗ੍ਂ ਸੑਸ੍ਤ॒ਨੂਭਿਃੑ । ਵ੍ਯਸ਼ੇੑਮ ਦੇ॒ਵਹਿੑਤਂ॒-ਯਁਦਾਯੁਃੑ । ਸ੍ਵ॒ਸ੍ਤਿ ਨ॒ ਇਨ੍ਦ੍ਰੋੑ ਵृ॒ਦ੍ਧਸ਼੍ਰੑਵਾਃ । ਸ੍ਵ॒ਸ੍ਤਿ ਨਃੑ ਪੂ॒षਾ ਵਿ॒ਸ਼੍ਵਵੇੑਦਾਃ । ਸ੍ਵ॒ਸ੍ਤਿ ਨ॒ਸ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ष੍ਯੋ॒ ਅਰਿੑष੍ਟਨੇਮਿਃ । ਸ੍ਵ॒ਸ੍ਤਿ ਨੋ॒ ਬृਹ॒ਸ੍ਪਤਿੑ-ਰ੍ਦਧਾਤੁ ॥
ੴ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ॒-ਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ॒-ਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃੑ ॥
॥ ੴ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ-ਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ-ਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
|| tṛtīyamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
sa vedaita-tparama-mbrahma dhāma
yatra viśva-nnihita-mbhāti śubhram |
upāsate puruṣaṃ-ye~ hyakāmāste
śukrametadativartanti dhīrāḥ || 1||
kāmān yaḥ kāmayate manyamānaḥ
sa kāmabhirjāyate tatra tatra |
paryāptakāmasya kṛtātmanastu
ihaiva sarve pravilīyanti kāmāḥ || 2||
nāyamātmā pravacanena labhyo
na medhayā na bahunā śrutena |
yamevaiṣa vṛṇute tena labhya-
stasyaiṣa ātmā vivṛṇute tanūṃ svām || 3||
nāyamātmā balahīnena labhyo
na ca pramādā-ttapaso vāpyaliṅgāt |
etairupāyairyatate yastu vidvāṃ-
stasyaiṣa ātmā viśate brahmadhāma || 4||
samprāpyainamṛṣayo jñānatṛptāḥ
kṛtātmāno vītarāgāḥ praśāntāḥ
te sarvagaṃ sarvataḥ prāpya dhīrā
yuktātmāna-ssarvamevāviśanti || 5||
vedāntavijñānasuniścitārthāḥ
sannyāsayogād yataya-śśuddhasattvāḥ |
te brahmalokeṣu parāntakāle
parāmṛtāḥ parimucyanti sarve || 6||
gatāḥ kalāḥ pañcadaśa pratiṣṭhā
devāśca sarve pratidevatāsu |
karmāṇi vijñānamayaśca ātmā
pare-'vyaye sarve ekībhavanti || 7||
yathā nadya-ssyandamānā-ssamudre-'
sta-ṅgacchanti nāmarūpe vihāya |
tathā vidvā-nnāmarūpādvimuktaḥ
parātpara-mpuruṣamupaiti divyam || 8||
sa yo ha vai ta-tparama-mbrahma veda
brahmaiva bhavati nāsyābrahmavitkule bhavati |
tarati śoka-ntarati pāpmāna-ṅguhāgranthibhyo
vimukto-'mṛto bhavati || 9||
tadetadṛcā-'bhyuktam |
kriyāvanta-śśrotriyā brahmaniṣṭhāḥ
svaya-ñjuhvata ekarṣiṃ śraddhayantaḥ |
teṣāmevaitā-mbrahmavidyāṃ-va~deta
śirovrataṃ-vi~dhivad yaistu cīrṇam || 10||
tadeta-thsatyamṛṣiraṅgirāḥ
purovāca naitadacīrṇavrato-'dhīte |
namaḥ paramṛṣibhyo namaḥ paramṛṣibhyaḥ || 11||
|| iti muṇḍakopaniṣadi tṛtīyamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
|| ityatharvavedīya muṇḍakopaniṣatsamāptā ||
o-mbha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||
oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||
|| oṃ śānti-śśānti-śśāntiḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
॥ तृतीयमुण्डके द्वितीयः खण्डः ॥
स वेदैत-त्परम-म्ब्रह्म धाम
यत्र विश्व-न्निहित-म्भाति शुभ्रम् ।
उपासते पुरुषं-येँ ह्यकामास्ते
शुक्रमेतदतिवर्तन्ति धीराः ॥ 1॥
कामान् यः कामयते मन्यमानः
स कामभिर्जायते तत्र तत्र ।
पर्याप्तकामस्य कृतात्मनस्तु
इहैव सर्वे प्रविलीयन्ति कामाः ॥ 2॥
नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो
न मेधया न बहुना श्रुतेन ।
यमेवैष वृणुते तेन लभ्य-
स्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ॥ 3॥
नायमात्मा बलहीनेन लभ्यो
न च प्रमादा-त्तपसो वाप्यलिङ्गात् ।
एतैरुपायैर्यतते यस्तु विद्वां-
स्तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम ॥ 4॥
सम्प्राप्यैनमृषयो ज्ञानतृप्ताः
कृतात्मानो वीतरागाः प्रशान्ताः
ते सर्वगं सर्वतः प्राप्य धीरा
युक्तात्मान-स्सर्वमेवाविशन्ति ॥ 5॥
वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः
सन्न्यासयोगाद् यतय-श्शुद्धसत्त्वाः ।
ते ब्रह्मलोकेषु परान्तकाले
परामृताः परिमुच्यन्ति सर्वे ॥ 6॥
गताः कलाः पञ्चदश प्रतिष्ठा
देवाश्च सर्वे प्रतिदेवतासु ।
कर्माणि विज्ञानमयश्च आत्मा
परे-ऽव्यये सर्वे एकीभवन्ति ॥ 7॥
यथा नद्य-स्स्यन्दमाना-स्समुद्रे-ऽ
स्त-ङ्गच्छन्ति नामरूपे विहाय ।
तथा विद्वा-न्नामरूपाद्विमुक्तः
परात्पर-म्पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥ 8॥
स यो ह वै त-त्परम-म्ब्रह्म वेद
ब्रह्मैव भवति नास्याब्रह्मवित्कुले भवति ।
तरति शोक-न्तरति पाप्मान-ङ्गुहाग्रन्थिभ्यो
विमुक्तो-ऽमृतो भवति ॥ 9॥
तदेतदृचा-ऽभ्युक्तम् ।
क्रियावन्त-श्श्रोत्रिया ब्रह्मनिष्ठाः
स्वय-ञ्जुह्वत एकर्षिं श्रद्धयन्तः ।
तेषामेवैता-म्ब्रह्मविद्यां-वँदेत
शिरोव्रतं-विँधिवद् यैस्तु चीर्णम् ॥ 10॥
तदेत-थ्सत्यमृषिरङ्गिराः
पुरोवाच नैतदचीर्णव्रतो-ऽधीते ।
नमः परमृषिभ्यो नमः परमृषिभ्यः ॥ 11॥
॥ इति मुण्डकोपनिषदि तृतीयमुण्डके द्वितीयः खण्डः ॥
॥ इत्यथर्ववेदीय मुण्डकोपनिषत्समाप्ता ॥
ओ-म्भ॒द्र-ङ्कर्णे॑भि-श्शृणु॒याम॑ देवाः । भ॒द्र-म्प॑श्येमा॒क्षभि॒-र्यज॑त्राः । स्थि॒रैरङ्गै᳚स्तुष्टु॒वाग्ं स॑स्त॒नूभिः॑ । व्यशे॑म दे॒वहि॑तं॒-यँदायुः॑ । स्व॒स्ति न॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वाः । स्व॒स्ति नः॑ पू॒षा वि॒श्ववे॑दाः । स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒ अरि॑ष्टनेमिः । स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑-र्दधातु ॥
ॐ शान्ति॒-श्शान्ति॒-श्शान्तिः॑ ॥
॥ ॐ शान्ति-श्शान्ति-श्शान्तिः ॥
|| tṛtīyamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
sa vedaita-tparama-mbrahma dhāma
yatra viśva-nnihita-mbhāti śubhram |
upāsate puruṣaṃ-ye~ hyakāmāste
śukrametadativartanti dhīrāḥ || 1||
kāmān yaḥ kāmayate manyamānaḥ
sa kāmabhirjāyate tatra tatra |
paryāptakāmasya kṛtātmanastu
ihaiva sarve pravilīyanti kāmāḥ || 2||
nāyamātmā pravacanena labhyo
na medhayā na bahunā śrutena |
yamevaiṣa vṛṇute tena labhya-
stasyaiṣa ātmā vivṛṇute tanūṃ svām || 3||
nāyamātmā balahīnena labhyo
na ca pramādā-ttapaso vāpyaliṅgāt |
etairupāyairyatate yastu vidvāṃ-
stasyaiṣa ātmā viśate brahmadhāma || 4||
samprāpyainamṛṣayo jñānatṛptāḥ
kṛtātmāno vītarāgāḥ praśāntāḥ
te sarvagaṃ sarvataḥ prāpya dhīrā
yuktātmāna-ssarvamevāviśanti || 5||
vedāntavijñānasuniścitārthāḥ
sannyāsayogād yataya-śśuddhasattvāḥ |
te brahmalokeṣu parāntakāle
parāmṛtāḥ parimucyanti sarve || 6||
gatāḥ kalāḥ pañcadaśa pratiṣṭhā
devāśca sarve pratidevatāsu |
karmāṇi vijñānamayaśca ātmā
pare-'vyaye sarve ekībhavanti || 7||
yathā nadya-ssyandamānā-ssamudre-'
sta-ṅgacchanti nāmarūpe vihāya |
tathā vidvā-nnāmarūpādvimuktaḥ
parātpara-mpuruṣamupaiti divyam || 8||
sa yo ha vai ta-tparama-mbrahma veda
brahmaiva bhavati nāsyābrahmavitkule bhavati |
tarati śoka-ntarati pāpmāna-ṅguhāgranthibhyo
vimukto-'mṛto bhavati || 9||
tadetadṛcā-'bhyuktam |
kriyāvanta-śśrotriyā brahmaniṣṭhāḥ
svaya-ñjuhvata ekarṣiṃ śraddhayantaḥ |
teṣāmevaitā-mbrahmavidyāṃ-va~deta
śirovrataṃ-vi~dhivad yaistu cīrṇam || 10||
tadeta-thsatyamṛṣiraṅgirāḥ
purovāca naitadacīrṇavrato-'dhīte |
namaḥ paramṛṣibhyo namaḥ paramṛṣibhyaḥ || 11||
|| iti muṇḍakopaniṣadi tṛtīyamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
|| ityatharvavedīya muṇḍakopaniṣatsamāptā ||
o-mbha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||
oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||
|| oṃ śānti-śśānti-śśāntiḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.