॥ ତୃତୀଯମୁଣ୍ଡକେ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ସ ଵେଦୈତ-ତ୍ପରମ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମ ଧାମ
ଯତ୍ର ଵିଶ୍ଵ-ନ୍ନିହିତ-ମ୍ଭାତି ଶୁଭ୍ରମ୍ ।
ଉପାସତେ ପୁରୁଷଂ-ଯେଁ ହ୍ଯକାମାସ୍ତେ
ଶୁକ୍ରମେତଦତିଵର୍ତନ୍ତି ଧୀରାଃ ॥ 1॥
କାମାନ୍ ଯଃ କାମଯତେ ମନ୍ଯମାନଃ
ସ କାମଭିର୍ଜାଯତେ ତତ୍ର ତତ୍ର ।
ପର୍ଯାପ୍ତକାମସ୍ଯ କୃତାତ୍ମନସ୍ତୁ
ଇହୈଵ ସର୍ଵେ ପ୍ରଵିଲୀଯନ୍ତି କାମାଃ ॥ 2॥
ନାଯମାତ୍ମା ପ୍ରଵଚନେନ ଲଭ୍ଯୋ
ନ ମେଧଯା ନ ବହୁନା ଶ୍ରୁତେନ ।
ଯମେଵୈଷ ଵୃଣୁତେ ତେନ ଲଭ୍ଯ-
ସ୍ତସ୍ଯୈଷ ଆତ୍ମା ଵିଵୃଣୁତେ ତନୂଂ ସ୍ଵାମ୍ ॥ 3॥
ନାଯମାତ୍ମା ବଲହୀନେନ ଲଭ୍ଯୋ
ନ ଚ ପ୍ରମାଦା-ତ୍ତପସୋ ଵାପ୍ଯଲିଙ୍ଗାତ୍ ।
ଏତୈରୁପାଯୈର୍ଯତତେ ଯସ୍ତୁ ଵିଦ୍ଵାଂ-
ସ୍ତସ୍ଯୈଷ ଆତ୍ମା ଵିଶତେ ବ୍ରହ୍ମଧାମ ॥ 4॥
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯୈନମୃଷଯୋ ଜ୍ଞାନତୃପ୍ତାଃ
କୃତାତ୍ମାନୋ ଵୀତରାଗାଃ ପ୍ରଶାନ୍ତାଃ
ତେ ସର୍ଵଗଂ ସର୍ଵତଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଧୀରା
ଯୁକ୍ତାତ୍ମାନ-ସ୍ସର୍ଵମେଵାଵିଶନ୍ତି ॥ 5॥
ଵେଦାନ୍ତଵିଜ୍ଞାନସୁନିଶ୍ଚିତାର୍ଥାଃ
ସନ୍ନ୍ଯାସଯୋଗାଦ୍ ଯତଯ-ଶ୍ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ଵାଃ ।
ତେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେଷୁ ପରାନ୍ତକାଲେ
ପରାମୃତାଃ ପରିମୁଚ୍ଯନ୍ତି ସର୍ଵେ ॥ 6॥
ଗତାଃ କଲାଃ ପଞ୍ଚଦଶ ପ୍ରତିଷ୍ଠା
ଦେଵାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ପ୍ରତିଦେଵତାସୁ ।
କର୍ମାଣି ଵିଜ୍ଞାନମଯଶ୍ଚ ଆତ୍ମା
ପରେ-ଽଵ୍ଯଯେ ସର୍ଵେ ଏକୀଭଵନ୍ତି ॥ 7॥
ଯଥା ନଦ୍ଯ-ସ୍ସ୍ଯନ୍ଦମାନା-ସ୍ସମୁଦ୍ରେ-ଽ
ସ୍ତ-ଙ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି ନାମରୂପେ ଵିହାଯ ।
ତଥା ଵିଦ୍ଵା-ନ୍ନାମରୂପାଦ୍ଵିମୁକ୍ତଃ
ପରାତ୍ପର-ମ୍ପୁରୁଷମୁପୈତି ଦିଵ୍ଯମ୍ ॥ 8॥
ସ ଯୋ ହ ଵୈ ତ-ତ୍ପରମ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମ ଵେଦ
ବ୍ରହ୍ମୈଵ ଭଵତି ନାସ୍ଯାବ୍ରହ୍ମଵିତ୍କୁଲେ ଭଵତି ।
ତରତି ଶୋକ-ନ୍ତରତି ପାପ୍ମାନ-ଙ୍ଗୁହାଗ୍ରନ୍ଥିଭ୍ଯୋ
ଵିମୁକ୍ତୋ-ଽମୃତୋ ଭଵତି ॥ 9॥
ତଦେତଦୃଚା-ଽଭ୍ଯୁକ୍ତମ୍ ।
କ୍ରିଯାଵନ୍ତ-ଶ୍ଶ୍ରୋତ୍ରିଯା ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠାଃ
ସ୍ଵଯ-ଞ୍ଜୁହ୍ଵତ ଏକର୍ଷିଂ ଶ୍ରଦ୍ଧଯନ୍ତଃ ।
ତେଷାମେଵୈତା-ମ୍ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାଂ-ଵଁଦେତ
ଶିରୋଵ୍ରତଂ-ଵିଁଧିଵଦ୍ ଯୈସ୍ତୁ ଚୀର୍ଣମ୍ ॥ 10॥
ତଦେତ-ଥ୍ସତ୍ଯମୃଷିରଙ୍ଗିରାଃ
ପୁରୋଵାଚ ନୈତଦଚୀର୍ଣଵ୍ରତୋ-ଽଧୀତେ ।
ନମଃ ପରମୃଷିଭ୍ଯୋ ନମଃ ପରମୃଷିଭ୍ଯଃ ॥ 11॥
॥ ଇତି ମୁଣ୍ଡକୋପନିଷଦି ତୃତୀଯମୁଣ୍ଡକେ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
॥ ଇତ୍ଯଥର୍ଵଵେଦୀଯ ମୁଣ୍ଡକୋପନିଷତ୍ସମାପ୍ତା ॥
ଓ-ମ୍ଭ॒ଦ୍ର-ଙ୍କର୍ଣେ॑ଭି-ଶ୍ଶୃଣୁ॒ଯାମ॑ ଦେଵାଃ । ଭ॒ଦ୍ର-ମ୍ପ॑ଶ୍ଯେମା॒କ୍ଷଭି॒-ର୍ଯଜ॑ତ୍ରାଃ । ସ୍ଥି॒ରୈରଙ୍ଗୈ᳚ସ୍ତୁଷ୍ଟୁ॒ଵାଗ୍ଂ ସ॑ସ୍ତ॒ନୂଭିଃ॑ । ଵ୍ଯଶେ॑ମ ଦେ॒ଵହି॑ତଂ॒-ଯଁଦାଯୁଃ॑ । ସ୍ଵ॒ସ୍ତି ନ॒ ଇନ୍ଦ୍ରୋ॑ ଵୃ॒ଦ୍ଧଶ୍ର॑ଵାଃ । ସ୍ଵ॒ସ୍ତି ନଃ॑ ପୂ॒ଷା ଵି॒ଶ୍ଵଵେ॑ଦାଃ । ସ୍ଵ॒ସ୍ତି ନ॒ସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯୋ॒ ଅରି॑ଷ୍ଟନେମିଃ । ସ୍ଵ॒ସ୍ତି ନୋ॒ ବୃହ॒ସ୍ପତି॑-ର୍ଦଧାତୁ ॥
ଓଁ ଶାନ୍ତି॒-ଶ୍ଶାନ୍ତି॒-ଶ୍ଶାନ୍ତିଃ॑ ॥
॥ ଓଁ ଶାନ୍ତି-ଶ୍ଶାନ୍ତି-ଶ୍ଶାନ୍ତିଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
|| tṛtīyamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
sa vedaita-tparama-mbrahma dhāma
yatra viśva-nnihita-mbhāti śubhram |
upāsate puruṣaṃ-ye~ hyakāmāste
śukrametadativartanti dhīrāḥ || 1||
kāmān yaḥ kāmayate manyamānaḥ
sa kāmabhirjāyate tatra tatra |
paryāptakāmasya kṛtātmanastu
ihaiva sarve pravilīyanti kāmāḥ || 2||
nāyamātmā pravacanena labhyo
na medhayā na bahunā śrutena |
yamevaiṣa vṛṇute tena labhya-
stasyaiṣa ātmā vivṛṇute tanūṃ svām || 3||
nāyamātmā balahīnena labhyo
na ca pramādā-ttapaso vāpyaliṅgāt |
etairupāyairyatate yastu vidvāṃ-
stasyaiṣa ātmā viśate brahmadhāma || 4||
samprāpyainamṛṣayo jñānatṛptāḥ
kṛtātmāno vītarāgāḥ praśāntāḥ
te sarvagaṃ sarvataḥ prāpya dhīrā
yuktātmāna-ssarvamevāviśanti || 5||
vedāntavijñānasuniścitārthāḥ
sannyāsayogād yataya-śśuddhasattvāḥ |
te brahmalokeṣu parāntakāle
parāmṛtāḥ parimucyanti sarve || 6||
gatāḥ kalāḥ pañcadaśa pratiṣṭhā
devāśca sarve pratidevatāsu |
karmāṇi vijñānamayaśca ātmā
pare-'vyaye sarve ekībhavanti || 7||
yathā nadya-ssyandamānā-ssamudre-'
sta-ṅgacchanti nāmarūpe vihāya |
tathā vidvā-nnāmarūpādvimuktaḥ
parātpara-mpuruṣamupaiti divyam || 8||
sa yo ha vai ta-tparama-mbrahma veda
brahmaiva bhavati nāsyābrahmavitkule bhavati |
tarati śoka-ntarati pāpmāna-ṅguhāgranthibhyo
vimukto-'mṛto bhavati || 9||
tadetadṛcā-'bhyuktam |
kriyāvanta-śśrotriyā brahmaniṣṭhāḥ
svaya-ñjuhvata ekarṣiṃ śraddhayantaḥ |
teṣāmevaitā-mbrahmavidyāṃ-va~deta
śirovrataṃ-vi~dhivad yaistu cīrṇam || 10||
tadeta-thsatyamṛṣiraṅgirāḥ
purovāca naitadacīrṇavrato-'dhīte |
namaḥ paramṛṣibhyo namaḥ paramṛṣibhyaḥ || 11||
|| iti muṇḍakopaniṣadi tṛtīyamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
|| ityatharvavedīya muṇḍakopaniṣatsamāptā ||
o-mbha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||
oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||
|| oṃ śānti-śśānti-śśāntiḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
॥ तृतीयमुण्डके द्वितीयः खण्डः ॥
स वेदैत-त्परम-म्ब्रह्म धाम
यत्र विश्व-न्निहित-म्भाति शुभ्रम् ।
उपासते पुरुषं-येँ ह्यकामास्ते
शुक्रमेतदतिवर्तन्ति धीराः ॥ 1॥
कामान् यः कामयते मन्यमानः
स कामभिर्जायते तत्र तत्र ।
पर्याप्तकामस्य कृतात्मनस्तु
इहैव सर्वे प्रविलीयन्ति कामाः ॥ 2॥
नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो
न मेधया न बहुना श्रुतेन ।
यमेवैष वृणुते तेन लभ्य-
स्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ॥ 3॥
नायमात्मा बलहीनेन लभ्यो
न च प्रमादा-त्तपसो वाप्यलिङ्गात् ।
एतैरुपायैर्यतते यस्तु विद्वां-
स्तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम ॥ 4॥
सम्प्राप्यैनमृषयो ज्ञानतृप्ताः
कृतात्मानो वीतरागाः प्रशान्ताः
ते सर्वगं सर्वतः प्राप्य धीरा
युक्तात्मान-स्सर्वमेवाविशन्ति ॥ 5॥
वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः
सन्न्यासयोगाद् यतय-श्शुद्धसत्त्वाः ।
ते ब्रह्मलोकेषु परान्तकाले
परामृताः परिमुच्यन्ति सर्वे ॥ 6॥
गताः कलाः पञ्चदश प्रतिष्ठा
देवाश्च सर्वे प्रतिदेवतासु ।
कर्माणि विज्ञानमयश्च आत्मा
परे-ऽव्यये सर्वे एकीभवन्ति ॥ 7॥
यथा नद्य-स्स्यन्दमाना-स्समुद्रे-ऽ
स्त-ङ्गच्छन्ति नामरूपे विहाय ।
तथा विद्वा-न्नामरूपाद्विमुक्तः
परात्पर-म्पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥ 8॥
स यो ह वै त-त्परम-म्ब्रह्म वेद
ब्रह्मैव भवति नास्याब्रह्मवित्कुले भवति ।
तरति शोक-न्तरति पाप्मान-ङ्गुहाग्रन्थिभ्यो
विमुक्तो-ऽमृतो भवति ॥ 9॥
तदेतदृचा-ऽभ्युक्तम् ।
क्रियावन्त-श्श्रोत्रिया ब्रह्मनिष्ठाः
स्वय-ञ्जुह्वत एकर्षिं श्रद्धयन्तः ।
तेषामेवैता-म्ब्रह्मविद्यां-वँदेत
शिरोव्रतं-विँधिवद् यैस्तु चीर्णम् ॥ 10॥
तदेत-थ्सत्यमृषिरङ्गिराः
पुरोवाच नैतदचीर्णव्रतो-ऽधीते ।
नमः परमृषिभ्यो नमः परमृषिभ्यः ॥ 11॥
॥ इति मुण्डकोपनिषदि तृतीयमुण्डके द्वितीयः खण्डः ॥
॥ इत्यथर्ववेदीय मुण्डकोपनिषत्समाप्ता ॥
ओ-म्भ॒द्र-ङ्कर्णे॑भि-श्शृणु॒याम॑ देवाः । भ॒द्र-म्प॑श्येमा॒क्षभि॒-र्यज॑त्राः । स्थि॒रैरङ्गै᳚स्तुष्टु॒वाग्ं स॑स्त॒नूभिः॑ । व्यशे॑म दे॒वहि॑तं॒-यँदायुः॑ । स्व॒स्ति न॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वाः । स्व॒स्ति नः॑ पू॒षा वि॒श्ववे॑दाः । स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒ अरि॑ष्टनेमिः । स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑-र्दधातु ॥
ॐ शान्ति॒-श्शान्ति॒-श्शान्तिः॑ ॥
॥ ॐ शान्ति-श्शान्ति-श्शान्तिः ॥
|| tṛtīyamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
sa vedaita-tparama-mbrahma dhāma
yatra viśva-nnihita-mbhāti śubhram |
upāsate puruṣaṃ-ye~ hyakāmāste
śukrametadativartanti dhīrāḥ || 1||
kāmān yaḥ kāmayate manyamānaḥ
sa kāmabhirjāyate tatra tatra |
paryāptakāmasya kṛtātmanastu
ihaiva sarve pravilīyanti kāmāḥ || 2||
nāyamātmā pravacanena labhyo
na medhayā na bahunā śrutena |
yamevaiṣa vṛṇute tena labhya-
stasyaiṣa ātmā vivṛṇute tanūṃ svām || 3||
nāyamātmā balahīnena labhyo
na ca pramādā-ttapaso vāpyaliṅgāt |
etairupāyairyatate yastu vidvāṃ-
stasyaiṣa ātmā viśate brahmadhāma || 4||
samprāpyainamṛṣayo jñānatṛptāḥ
kṛtātmāno vītarāgāḥ praśāntāḥ
te sarvagaṃ sarvataḥ prāpya dhīrā
yuktātmāna-ssarvamevāviśanti || 5||
vedāntavijñānasuniścitārthāḥ
sannyāsayogād yataya-śśuddhasattvāḥ |
te brahmalokeṣu parāntakāle
parāmṛtāḥ parimucyanti sarve || 6||
gatāḥ kalāḥ pañcadaśa pratiṣṭhā
devāśca sarve pratidevatāsu |
karmāṇi vijñānamayaśca ātmā
pare-'vyaye sarve ekībhavanti || 7||
yathā nadya-ssyandamānā-ssamudre-'
sta-ṅgacchanti nāmarūpe vihāya |
tathā vidvā-nnāmarūpādvimuktaḥ
parātpara-mpuruṣamupaiti divyam || 8||
sa yo ha vai ta-tparama-mbrahma veda
brahmaiva bhavati nāsyābrahmavitkule bhavati |
tarati śoka-ntarati pāpmāna-ṅguhāgranthibhyo
vimukto-'mṛto bhavati || 9||
tadetadṛcā-'bhyuktam |
kriyāvanta-śśrotriyā brahmaniṣṭhāḥ
svaya-ñjuhvata ekarṣiṃ śraddhayantaḥ |
teṣāmevaitā-mbrahmavidyāṃ-va~deta
śirovrataṃ-vi~dhivad yaistu cīrṇam || 10||
tadeta-thsatyamṛṣiraṅgirāḥ
purovāca naitadacīrṇavrato-'dhīte |
namaḥ paramṛṣibhyo namaḥ paramṛṣibhyaḥ || 11||
|| iti muṇḍakopaniṣadi tṛtīyamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
|| ityatharvavedīya muṇḍakopaniṣatsamāptā ||
o-mbha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||
oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||
|| oṃ śānti-śśānti-śśāntiḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.