॥ તૃતીયમુણ્ડકે દ્વિતીયઃ ખણ્ડઃ ॥
સ વેદૈત-ત્પરમ-મ્બ્રહ્મ ધામ
યત્ર વિશ્વ-ન્નિહિત-મ્ભાતિ શુભ્રમ્ ।
ઉપાસતે પુરુષં-યેઁ હ્યકામાસ્તે
શુક્રમેતદતિવર્તન્તિ ધીરાઃ ॥ 1॥
કામાન્ યઃ કામયતે મન્યમાનઃ
સ કામભિર્જાયતે તત્ર તત્ર ।
પર્યાપ્તકામસ્ય કૃતાત્મનસ્તુ
ઇહૈવ સર્વે પ્રવિલીયન્તિ કામાઃ ॥ 2॥
નાયમાત્મા પ્રવચનેન લભ્યો
ન મેધયા ન બહુના શ્રુતેન ।
યમેવૈષ વૃણુતે તેન લભ્ય-
સ્તસ્યૈષ આત્મા વિવૃણુતે તનૂં સ્વામ્ ॥ 3॥
નાયમાત્મા બલહીનેન લભ્યો
ન ચ પ્રમાદા-ત્તપસો વાપ્યલિઙ્ગાત્ ।
એતૈરુપાયૈર્યતતે યસ્તુ વિદ્વાં-
સ્તસ્યૈષ આત્મા વિશતે બ્રહ્મધામ ॥ 4॥
સમ્પ્રાપ્યૈનમૃષયો જ્ઞાનતૃપ્તાઃ
કૃતાત્માનો વીતરાગાઃ પ્રશાન્તાઃ
તે સર્વગં સર્વતઃ પ્રાપ્ય ધીરા
યુક્તાત્માન-સ્સર્વમેવાવિશન્તિ ॥ 5॥
વેદાન્તવિજ્ઞાનસુનિશ્ચિતાર્થાઃ
સન્ન્યાસયોગાદ્ યતય-શ્શુદ્ધસત્ત્વાઃ ।
તે બ્રહ્મલોકેષુ પરાન્તકાલે
પરામૃતાઃ પરિમુચ્યન્તિ સર્વે ॥ 6॥
ગતાઃ કલાઃ પઞ્ચદશ પ્રતિષ્ઠા
દેવાશ્ચ સર્વે પ્રતિદેવતાસુ ।
કર્માણિ વિજ્ઞાનમયશ્ચ આત્મા
પરે-ઽવ્યયે સર્વે એકીભવન્તિ ॥ 7॥
યથા નદ્ય-સ્સ્યન્દમાના-સ્સમુદ્રે-ઽ
સ્ત-ઙ્ગચ્છન્તિ નામરૂપે વિહાય ।
તથા વિદ્વા-ન્નામરૂપાદ્વિમુક્તઃ
પરાત્પર-મ્પુરુષમુપૈતિ દિવ્યમ્ ॥ 8॥
સ યો હ વૈ ત-ત્પરમ-મ્બ્રહ્મ વેદ
બ્રહ્મૈવ ભવતિ નાસ્યાબ્રહ્મવિત્કુલે ભવતિ ।
તરતિ શોક-ન્તરતિ પાપ્માન-ઙ્ગુહાગ્રન્થિભ્યો
વિમુક્તો-ઽમૃતો ભવતિ ॥ 9॥
તદેતદૃચા-ઽભ્યુક્તમ્ ।
ક્રિયાવન્ત-શ્શ્રોત્રિયા બ્રહ્મનિષ્ઠાઃ
સ્વય-ઞ્જુહ્વત એકર્ષિં શ્રદ્ધયન્તઃ ।
તેષામેવૈતા-મ્બ્રહ્મવિદ્યાં-વઁદેત
શિરોવ્રતં-વિઁધિવદ્ યૈસ્તુ ચીર્ણમ્ ॥ 10॥
તદેત-થ્સત્યમૃષિરઙ્ગિરાઃ
પુરોવાચ નૈતદચીર્ણવ્રતો-ઽધીતે ।
નમઃ પરમૃષિભ્યો નમઃ પરમૃષિભ્યઃ ॥ 11॥
॥ ઇતિ મુણ્ડકોપનિષદિ તૃતીયમુણ્ડકે દ્વિતીયઃ ખણ્ડઃ ॥
॥ ઇત્યથર્વવેદીય મુણ્ડકોપનિષત્સમાપ્તા ॥
ઓ-મ્ભ॒દ્ર-ઙ્કર્ણે॑ભિ-શ્શૃણુ॒યામ॑ દેવાઃ । ભ॒દ્ર-મ્પ॑શ્યેમા॒ક્ષભિ॒-ર્યજ॑ત્રાઃ । સ્થિ॒રૈરઙ્ગૈ᳚સ્તુષ્ટુ॒વાગ્ં સ॑સ્ત॒નૂભિઃ॑ । વ્યશે॑મ દે॒વહિ॑તં॒-યઁદાયુઃ॑ । સ્વ॒સ્તિ ન॒ ઇન્દ્રો॑ વૃ॒દ્ધશ્ર॑વાઃ । સ્વ॒સ્તિ નઃ॑ પૂ॒ષા વિ॒શ્વવે॑દાઃ । સ્વ॒સ્તિ ન॒સ્તાર્ક્ષ્યો॒ અરિ॑ષ્ટનેમિઃ । સ્વ॒સ્તિ નો॒ બૃહ॒સ્પતિ॑-ર્દધાતુ ॥
ૐ શાન્તિ॒-શ્શાન્તિ॒-શ્શાન્તિઃ॑ ॥
॥ ૐ શાન્તિ-શ્શાન્તિ-શ્શાન્તિઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
|| tṛtīyamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
sa vedaita-tparama-mbrahma dhāma
yatra viśva-nnihita-mbhāti śubhram |
upāsate puruṣaṃ-ye~ hyakāmāste
śukrametadativartanti dhīrāḥ || 1||
kāmān yaḥ kāmayate manyamānaḥ
sa kāmabhirjāyate tatra tatra |
paryāptakāmasya kṛtātmanastu
ihaiva sarve pravilīyanti kāmāḥ || 2||
nāyamātmā pravacanena labhyo
na medhayā na bahunā śrutena |
yamevaiṣa vṛṇute tena labhya-
stasyaiṣa ātmā vivṛṇute tanūṃ svām || 3||
nāyamātmā balahīnena labhyo
na ca pramādā-ttapaso vāpyaliṅgāt |
etairupāyairyatate yastu vidvāṃ-
stasyaiṣa ātmā viśate brahmadhāma || 4||
samprāpyainamṛṣayo jñānatṛptāḥ
kṛtātmāno vītarāgāḥ praśāntāḥ
te sarvagaṃ sarvataḥ prāpya dhīrā
yuktātmāna-ssarvamevāviśanti || 5||
vedāntavijñānasuniścitārthāḥ
sannyāsayogād yataya-śśuddhasattvāḥ |
te brahmalokeṣu parāntakāle
parāmṛtāḥ parimucyanti sarve || 6||
gatāḥ kalāḥ pañcadaśa pratiṣṭhā
devāśca sarve pratidevatāsu |
karmāṇi vijñānamayaśca ātmā
pare-'vyaye sarve ekībhavanti || 7||
yathā nadya-ssyandamānā-ssamudre-'
sta-ṅgacchanti nāmarūpe vihāya |
tathā vidvā-nnāmarūpādvimuktaḥ
parātpara-mpuruṣamupaiti divyam || 8||
sa yo ha vai ta-tparama-mbrahma veda
brahmaiva bhavati nāsyābrahmavitkule bhavati |
tarati śoka-ntarati pāpmāna-ṅguhāgranthibhyo
vimukto-'mṛto bhavati || 9||
tadetadṛcā-'bhyuktam |
kriyāvanta-śśrotriyā brahmaniṣṭhāḥ
svaya-ñjuhvata ekarṣiṃ śraddhayantaḥ |
teṣāmevaitā-mbrahmavidyāṃ-va~deta
śirovrataṃ-vi~dhivad yaistu cīrṇam || 10||
tadeta-thsatyamṛṣiraṅgirāḥ
purovāca naitadacīrṇavrato-'dhīte |
namaḥ paramṛṣibhyo namaḥ paramṛṣibhyaḥ || 11||
|| iti muṇḍakopaniṣadi tṛtīyamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
|| ityatharvavedīya muṇḍakopaniṣatsamāptā ||
o-mbha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||
oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||
|| oṃ śānti-śśānti-śśāntiḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
॥ तृतीयमुण्डके द्वितीयः खण्डः ॥
स वेदैत-त्परम-म्ब्रह्म धाम
यत्र विश्व-न्निहित-म्भाति शुभ्रम् ।
उपासते पुरुषं-येँ ह्यकामास्ते
शुक्रमेतदतिवर्तन्ति धीराः ॥ 1॥
कामान् यः कामयते मन्यमानः
स कामभिर्जायते तत्र तत्र ।
पर्याप्तकामस्य कृतात्मनस्तु
इहैव सर्वे प्रविलीयन्ति कामाः ॥ 2॥
नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो
न मेधया न बहुना श्रुतेन ।
यमेवैष वृणुते तेन लभ्य-
स्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ॥ 3॥
नायमात्मा बलहीनेन लभ्यो
न च प्रमादा-त्तपसो वाप्यलिङ्गात् ।
एतैरुपायैर्यतते यस्तु विद्वां-
स्तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम ॥ 4॥
सम्प्राप्यैनमृषयो ज्ञानतृप्ताः
कृतात्मानो वीतरागाः प्रशान्ताः
ते सर्वगं सर्वतः प्राप्य धीरा
युक्तात्मान-स्सर्वमेवाविशन्ति ॥ 5॥
वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः
सन्न्यासयोगाद् यतय-श्शुद्धसत्त्वाः ।
ते ब्रह्मलोकेषु परान्तकाले
परामृताः परिमुच्यन्ति सर्वे ॥ 6॥
गताः कलाः पञ्चदश प्रतिष्ठा
देवाश्च सर्वे प्रतिदेवतासु ।
कर्माणि विज्ञानमयश्च आत्मा
परे-ऽव्यये सर्वे एकीभवन्ति ॥ 7॥
यथा नद्य-स्स्यन्दमाना-स्समुद्रे-ऽ
स्त-ङ्गच्छन्ति नामरूपे विहाय ।
तथा विद्वा-न्नामरूपाद्विमुक्तः
परात्पर-म्पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥ 8॥
स यो ह वै त-त्परम-म्ब्रह्म वेद
ब्रह्मैव भवति नास्याब्रह्मवित्कुले भवति ।
तरति शोक-न्तरति पाप्मान-ङ्गुहाग्रन्थिभ्यो
विमुक्तो-ऽमृतो भवति ॥ 9॥
तदेतदृचा-ऽभ्युक्तम् ।
क्रियावन्त-श्श्रोत्रिया ब्रह्मनिष्ठाः
स्वय-ञ्जुह्वत एकर्षिं श्रद्धयन्तः ।
तेषामेवैता-म्ब्रह्मविद्यां-वँदेत
शिरोव्रतं-विँधिवद् यैस्तु चीर्णम् ॥ 10॥
तदेत-थ्सत्यमृषिरङ्गिराः
पुरोवाच नैतदचीर्णव्रतो-ऽधीते ।
नमः परमृषिभ्यो नमः परमृषिभ्यः ॥ 11॥
॥ इति मुण्डकोपनिषदि तृतीयमुण्डके द्वितीयः खण्डः ॥
॥ इत्यथर्ववेदीय मुण्डकोपनिषत्समाप्ता ॥
ओ-म्भ॒द्र-ङ्कर्णे॑भि-श्शृणु॒याम॑ देवाः । भ॒द्र-म्प॑श्येमा॒क्षभि॒-र्यज॑त्राः । स्थि॒रैरङ्गै᳚स्तुष्टु॒वाग्ं स॑स्त॒नूभिः॑ । व्यशे॑म दे॒वहि॑तं॒-यँदायुः॑ । स्व॒स्ति न॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वाः । स्व॒स्ति नः॑ पू॒षा वि॒श्ववे॑दाः । स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒ अरि॑ष्टनेमिः । स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑-र्दधातु ॥
ॐ शान्ति॒-श्शान्ति॒-श्शान्तिः॑ ॥
॥ ॐ शान्ति-श्शान्ति-श्शान्तिः ॥
|| tṛtīyamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
sa vedaita-tparama-mbrahma dhāma
yatra viśva-nnihita-mbhāti śubhram |
upāsate puruṣaṃ-ye~ hyakāmāste
śukrametadativartanti dhīrāḥ || 1||
kāmān yaḥ kāmayate manyamānaḥ
sa kāmabhirjāyate tatra tatra |
paryāptakāmasya kṛtātmanastu
ihaiva sarve pravilīyanti kāmāḥ || 2||
nāyamātmā pravacanena labhyo
na medhayā na bahunā śrutena |
yamevaiṣa vṛṇute tena labhya-
stasyaiṣa ātmā vivṛṇute tanūṃ svām || 3||
nāyamātmā balahīnena labhyo
na ca pramādā-ttapaso vāpyaliṅgāt |
etairupāyairyatate yastu vidvāṃ-
stasyaiṣa ātmā viśate brahmadhāma || 4||
samprāpyainamṛṣayo jñānatṛptāḥ
kṛtātmāno vītarāgāḥ praśāntāḥ
te sarvagaṃ sarvataḥ prāpya dhīrā
yuktātmāna-ssarvamevāviśanti || 5||
vedāntavijñānasuniścitārthāḥ
sannyāsayogād yataya-śśuddhasattvāḥ |
te brahmalokeṣu parāntakāle
parāmṛtāḥ parimucyanti sarve || 6||
gatāḥ kalāḥ pañcadaśa pratiṣṭhā
devāśca sarve pratidevatāsu |
karmāṇi vijñānamayaśca ātmā
pare-'vyaye sarve ekībhavanti || 7||
yathā nadya-ssyandamānā-ssamudre-'
sta-ṅgacchanti nāmarūpe vihāya |
tathā vidvā-nnāmarūpādvimuktaḥ
parātpara-mpuruṣamupaiti divyam || 8||
sa yo ha vai ta-tparama-mbrahma veda
brahmaiva bhavati nāsyābrahmavitkule bhavati |
tarati śoka-ntarati pāpmāna-ṅguhāgranthibhyo
vimukto-'mṛto bhavati || 9||
tadetadṛcā-'bhyuktam |
kriyāvanta-śśrotriyā brahmaniṣṭhāḥ
svaya-ñjuhvata ekarṣiṃ śraddhayantaḥ |
teṣāmevaitā-mbrahmavidyāṃ-va~deta
śirovrataṃ-vi~dhivad yaistu cīrṇam || 10||
tadeta-thsatyamṛṣiraṅgirāḥ
purovāca naitadacīrṇavrato-'dhīte |
namaḥ paramṛṣibhyo namaḥ paramṛṣibhyaḥ || 11||
|| iti muṇḍakopaniṣadi tṛtīyamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
|| ityatharvavedīya muṇḍakopaniṣatsamāptā ||
o-mbha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||
oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||
|| oṃ śānti-śśānti-śśāntiḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.