Mundaka Upanishad - Tritiya Mundaka, Dvitiya Kandah

ॐ

મુણ્ડક ઉપનિષદ્ - તૃતીય મુણ્ડક, દ્વિતીય કાણ્ડઃ

Upanishad Gujarati

॥ તૃતીયમુણ્ડકે દ્વિતીયઃ ખણ્ડઃ ॥

સ વેદૈત-ત્પરમ-મ્બ્રહ્મ ધામ

યત્ર વિશ્વ-ન્નિહિત-મ્ભાતિ શુભ્રમ્ ।

ઉપાસતે પુરુષં-યેઁ હ્યકામાસ્તે

શુક્રમેતદતિવર્તન્તિ ધીરાઃ ॥ 1॥

કામાન્ યઃ કામયતે મન્યમાનઃ

સ કામભિર્જાયતે તત્ર તત્ર ।

પર્યાપ્તકામસ્ય કૃતાત્મનસ્તુ

ઇહૈવ સર્વે પ્રવિલીયન્તિ કામાઃ ॥ 2॥

નાયમાત્મા પ્રવચનેન લભ્યો

ન મેધયા ન બહુના શ્રુતેન ।

યમેવૈષ વૃણુતે તેન લભ્ય-

સ્તસ્યૈષ આત્મા વિવૃણુતે તનૂં સ્વામ્ ॥ 3॥

નાયમાત્મા બલહીનેન લભ્યો

ન ચ પ્રમાદા-ત્તપસો વાપ્યલિઙ્ગાત્ ।

એતૈરુપાયૈર્યતતે યસ્તુ વિદ્વાં-

સ્તસ્યૈષ આત્મા વિશતે બ્રહ્મધામ ॥ 4॥

સમ્પ્રાપ્યૈનમૃષયો જ્ઞાનતૃપ્તાઃ

કૃતાત્માનો વીતરાગાઃ પ્રશાન્તાઃ

તે સર્વગં સર્વતઃ પ્રાપ્ય ધીરા

યુક્તાત્માન-સ્સર્વમેવાવિશન્તિ ॥ 5॥

વેદાન્તવિજ્ઞાનસુનિશ્ચિતાર્થાઃ

સન્ન્યાસયોગાદ્ યતય-શ્શુદ્ધસત્ત્વાઃ ।

તે બ્રહ્મલોકેષુ પરાન્તકાલે

પરામૃતાઃ પરિમુચ્યન્તિ સર્વે ॥ 6॥

ગતાઃ કલાઃ પઞ્ચદશ પ્રતિષ્ઠા

દેવાશ્ચ સર્વે પ્રતિદેવતાસુ ।

કર્માણિ વિજ્ઞાનમયશ્ચ આત્મા

પરે-ઽવ્યયે સર્વે એકીભવન્તિ ॥ 7॥

યથા નદ્ય-સ્સ્યન્દમાના-સ્સમુદ્રે-ઽ

સ્ત-ઙ્ગચ્છન્તિ નામરૂપે વિહાય ।

તથા વિદ્વા-ન્નામરૂપાદ્વિમુક્તઃ

પરાત્પર-મ્પુરુષમુપૈતિ દિવ્યમ્ ॥ 8॥

સ યો હ વૈ ત-ત્પરમ-મ્બ્રહ્મ વેદ

બ્રહ્મૈવ ભવતિ નાસ્યાબ્રહ્મવિત્કુલે ભવતિ ।

તરતિ શોક-ન્તરતિ પાપ્માન-ઙ્ગુહાગ્રન્થિભ્યો

વિમુક્તો-ઽમૃતો ભવતિ ॥ 9॥

તદેતદૃચા-ઽભ્યુક્તમ્ ।

ક્રિયાવન્ત-શ્શ્રોત્રિયા બ્રહ્મનિષ્ઠાઃ

સ્વય-ઞ્જુહ્વત એકર્ષિં શ્રદ્ધયન્તઃ ।

તેષામેવૈતા-મ્બ્રહ્મવિદ્યાં-વઁદેત

શિરોવ્રતં-વિઁધિવદ્ યૈસ્તુ ચીર્ણમ્ ॥ 10॥

તદેત-થ્સત્યમૃષિરઙ્ગિરાઃ

પુરોવાચ નૈતદચીર્ણવ્રતો-ઽધીતે ।

નમઃ પરમૃષિભ્યો નમઃ પરમૃષિભ્યઃ ॥ 11॥

॥ ઇતિ મુણ્ડકોપનિષદિ તૃતીયમુણ્ડકે દ્વિતીયઃ ખણ્ડઃ ॥

॥ ઇત્યથર્વવેદીય મુણ્ડકોપનિષત્સમાપ્તા ॥

ઓ-મ્ભ॒દ્ર-ઙ્કર્ણે॑ભિ-શ્શૃણુ॒યામ॑ દેવાઃ । ભ॒દ્ર-મ્પ॑શ્યેમા॒ક્ષભિ॒-ર્યજ॑ત્રાઃ । સ્થિ॒રૈરઙ્ગૈ᳚સ્તુષ્ટુ॒વાગ્ં સ॑સ્ત॒નૂભિઃ॑ । વ્યશે॑મ દે॒વહિ॑તં॒-યઁદાયુઃ॑ । સ્વ॒સ્તિ ન॒ ઇન્દ્રો॑ વૃ॒દ્ધશ્ર॑વાઃ । સ્વ॒સ્તિ નઃ॑ પૂ॒ષા વિ॒શ્વવે॑દાઃ । સ્વ॒સ્તિ ન॒સ્તાર્ક્ષ્યો॒ અરિ॑ષ્ટનેમિઃ । સ્વ॒સ્તિ નો॒ બૃહ॒સ્પતિ॑-ર્દધાતુ ॥

ૐ શાન્તિ॒-શ્શાન્તિ॒-શ્શાન્તિઃ॑ ॥

॥ ૐ શાન્તિ-શ્શાન્તિ-શ્શાન્તિઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

|| tṛtīyamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||

sa vedaita-tparama-mbrahma dhāma

yatra viśva-nnihita-mbhāti śubhram |

upāsate puruṣaṃ-ye~ hyakāmāste

śukrametadativartanti dhīrāḥ || 1||

kāmān yaḥ kāmayate manyamānaḥ

sa kāmabhirjāyate tatra tatra |

paryāptakāmasya kṛtātmanastu

ihaiva sarve pravilīyanti kāmāḥ || 2||

nāyamātmā pravacanena labhyo

na medhayā na bahunā śrutena |

yamevaiṣa vṛṇute tena labhya-

stasyaiṣa ātmā vivṛṇute tanūṃ svām || 3||

nāyamātmā balahīnena labhyo

na ca pramādā-ttapaso vāpyaliṅgāt |

etairupāyairyatate yastu vidvāṃ-

stasyaiṣa ātmā viśate brahmadhāma || 4||

samprāpyainamṛṣayo jñānatṛptāḥ

kṛtātmāno vītarāgāḥ praśāntāḥ

te sarvagaṃ sarvataḥ prāpya dhīrā

yuktātmāna-ssarvamevāviśanti || 5||

vedāntavijñānasuniścitārthāḥ

sannyāsayogād yataya-śśuddhasattvāḥ |

te brahmalokeṣu parāntakāle

parāmṛtāḥ parimucyanti sarve || 6||

gatāḥ kalāḥ pañcadaśa pratiṣṭhā

devāśca sarve pratidevatāsu |

karmāṇi vijñānamayaśca ātmā

pare-'vyaye sarve ekībhavanti || 7||

yathā nadya-ssyandamānā-ssamudre-'

sta-ṅgacchanti nāmarūpe vihāya |

tathā vidvā-nnāmarūpādvimuktaḥ

parātpara-mpuruṣamupaiti divyam || 8||

sa yo ha vai ta-tparama-mbrahma veda

brahmaiva bhavati nāsyābrahmavitkule bhavati |

tarati śoka-ntarati pāpmāna-ṅguhāgranthibhyo

vimukto-'mṛto bhavati || 9||

tadetadṛcā-'bhyuktam |

kriyāvanta-śśrotriyā brahmaniṣṭhāḥ

svaya-ñjuhvata ekarṣiṃ śraddhayantaḥ |

teṣāmevaitā-mbrahmavidyāṃ-va~deta

śirovrataṃ-vi~dhivad yaistu cīrṇam || 10||

tadeta-thsatyamṛṣiraṅgirāḥ

purovāca naitadacīrṇavrato-'dhīte |

namaḥ paramṛṣibhyo namaḥ paramṛṣibhyaḥ || 11||

|| iti muṇḍakopaniṣadi tṛtīyamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||

|| ityatharvavedīya muṇḍakopaniṣatsamāptā ||

o-mbha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||

oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||

|| oṃ śānti-śśānti-śśāntiḥ ||