ଅଶ୍ଵତର ଉଵାଚ ।
ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀମହଂ ଦେଵୀମାରିରାଧଯିଷୁଃ ଶୁଭାମ୍ ।
ସ୍ତୋଷ୍ଯେ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ବ୍ରହ୍ମଯୋନିଂ ସରସ୍ଵତୀମ୍ ॥ 1 ॥
ସଦସଦ୍ଦେଵି ଯତ୍କିଞ୍ଚିନ୍ମୋକ୍ଷଵଚ୍ଚାର୍ଥଵତ୍ପଦମ୍ ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଯ୍ଯସଂଯୋଗଂ ଯୋଗଵଦ୍ଦେଵି ସଂସ୍ଥିତମ୍ ॥ 2 ॥
ତ୍ଵମକ୍ଷରଂ ପରଂ ଦେଵି ଯତ୍ର ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ।
ଅକ୍ଷରଂ ପରମଂ ଦେଵି ସଂସ୍ଥିତଂ ପରମାଣୁଵତ୍ ॥ 3 ॥
ଅକ୍ଷରଂ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵିଶ୍ଵଞ୍ଚୈତତ୍କ୍ଷରାତ୍ମକମ୍ ।
ଦାରୁଣ୍ଯଵସ୍ଥିତୋ ଵହ୍ନିର୍ଭୌମାଶ୍ଚ ପରମାଣଵଃ ॥ 4 ॥
ତଥା ତ୍ଵଯି ସ୍ଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମ ଜଗଚ୍ଚେଦମଶେଷତଃ ।
ଓଙ୍କାରାକ୍ଷରସଂସ୍ଥାନଂ ଯତ୍ତୁ ଦେଵି ସ୍ଥିରାସ୍ଥିରମ୍ ॥ 5 ॥
ତତ୍ର ମାତ୍ରାତ୍ରଯଂ ସର୍ଵମସ୍ତି ଯଦ୍ଦେଵି ନାସ୍ତି ଚ ।
ତ୍ରଯୋ ଲୋକାସ୍ତ୍ରଯୋ ଵେଦାସ୍ତ୍ରୈଵିଦ୍ଯଂ ପାଵକତ୍ରଯମ୍ ॥ 6 ॥
ତ୍ରୀଣି ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ଵର୍ଣାଶ୍ଚ ତ୍ରଯୋ ଧର୍ମାଗମାସ୍ତଥା ।
ତ୍ରଯୋ ଗୁଣାସ୍ତ୍ରଯଃ ଶବ୍ଦସ୍ତ୍ରଯୋ ଵେଦାସ୍ତଥାଶ୍ରମାଃ ॥ 7 ॥
ତ୍ରଯଃ କାଲାସ୍ତଥାଵସ୍ଥାଃ ପିତରୋଽହର୍ନିଶାଦଯଃ ।
ଏତନ୍ମାତ୍ରାତ୍ରଯଂ ଦେଵି ତଵ ରୂପଂ ସରସ୍ଵତି ॥ 8 ॥
ଵିଭିନ୍ନଦର୍ଶିନାମାଦ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ହି ସନାତନାଃ ।
ସୋମସଂସ୍ଥା ହଵିଃ ସଂସ୍ଥାଃ ପାକସଂସ୍ଥାଶ୍ଚ ସପ୍ତ ଯାଃ ॥ 9 ॥
ତାସ୍ତ୍ଵଦୁଚ୍ଚାରଣାଦ୍ଦେଵି କ୍ରିଯନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ ।
ଅନିର୍ଦେଶ୍ଯଂ ତଥା ଚାନ୍ଯଦର୍ଧମାତ୍ରାନ୍ଵିତଂ ପରମ୍ ॥ 10 ॥
ଅଵିକାର୍ଯକ୍ଷଯଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପରିଣାମଵିଵର୍ଜିତମ୍ ।
ତଵୈତତ୍ପରମଂ ରୂପଂ ଯନ୍ନ ଶକ୍ଯଂ ମଯୋଦିତୁମ୍ ॥ 11 ॥
ନ ଚାସ୍ଯେନ ଚ ତଜ୍ଜିହ୍ଵା ତାମ୍ରୋଷ୍ଠାଦିଭିରୁଚ୍ଯତେ ।
ଇନ୍ଦ୍ରୋଽପି ଵସଵୋ ବ୍ରହ୍ମା ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କୌ ଜ୍ଯୋତିରେଵ ଚ ॥ 12 ॥
ଵିଶ୍ଵାଵାସଂ ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ଵିଶ୍ଵେଶଂ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ ।
ସାଙ୍ଖ୍ଯଵେଦାନ୍ତଵାଦୋକ୍ତଂ ବହୁଶାଖାସ୍ଥିରୀକୃତମ୍ ॥ 13 ॥
ଅନାଦିମଧ୍ଯନିଧନଂ ସଦସନ୍ନ ସଦେଵ ଯତ୍ ।
ଏକନ୍ତ୍ଵନେକଂ ନାପ୍ଯେକଂ ଭଵଭେଦସମାଶ୍ରିତମ୍ ॥ 14 ॥
ଅନାଖ୍ଯଂ ଷଡ୍ଗୁଣାଖ୍ଯଞ୍ଚ ଵର୍ଗାଖ୍ଯଂ ତ୍ରିଗୁଣାଶ୍ରଯମ୍ ।
ନାନାଶକ୍ତିମତାମେକଂ ଶକ୍ତିଵୈଭଵିକଂ ପରମ୍ ॥ 15 ॥
ସୁଖାସୁଖଂ ମହାସୌଖ୍ଯରୂପଂ ତ୍ଵଯି ଵିଭାଵ୍ଯତେ ।
ଏଵଂ ଦେଵି ତ୍ଵଯା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ସକଲଂ ନିଷ୍କଲଞ୍ଚ ଯତ୍ ।
ଅଦ୍ଵୈତାଵସ୍ଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯଚ୍ଚ ଦ୍ଵୈତେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ ॥ 16 ॥
ଯେଽର୍ଥା ନିତ୍ଯା ଯେ ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ଚାନ୍ଯେ
ଯେ ଵା ସ୍ଥୂଲା ଯେ ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମାତିସୂକ୍ଷ୍ମାଃ ।
ଯେ ଵା ଭୂମୌ ଯେଽନ୍ତରୀକ୍ଷେଽନ୍ଯତୋ ଵା
ତେଷାଂ ତେଷାଂ ତ୍ଵତ୍ତ ଏଵୋପଲବ୍ଧିଃ ॥ 17 ॥
ଯଚ୍ଚାମୂର୍ତଂ ଯଚ୍ଚ ମୂର୍ତଂ ସମସ୍ତଂ
ଯଦ୍ଵା ଭୂତେଷ୍ଵେକମେକଞ୍ଚ କିଞ୍ଚିତ୍ ।
ଯଦ୍ଦିଵ୍ଯସ୍ତି କ୍ଷ୍ମାତଲେ ଖେଽନ୍ଯତୋ ଵା
ତ୍ଵତ୍ସମ୍ବନ୍ଧଂ ତ୍ଵତ୍ସ୍ଵରୈର୍ଵ୍ଯଞ୍ଜନୈଶ୍ଚ ॥ 18 ॥
ଇତି ଶ୍ରୀମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣେ ତ୍ରଯୋଵିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯେ ଅଶ୍ଵତର ପ୍ରୋକ୍ତ ମହାସରସ୍ଵତୀ ସ୍ତଵମ୍ ।
Roman (IAST) Transliteration
aśvatara uvāca |
jagaddhātrīmahaṃ devīmārirādhayiṣuḥ śubhām |
stoṣye praṇamya śirasā brahmayoniṃ sarasvatīm || 1 ||
sadasaddevi yatkiñcinmokṣavaccārthavatpadam |
tatsarvaṃ tvayyasaṃyogaṃ yogavaddevi saṃsthitam || 2 ||
tvamakṣaraṃ paraṃ devi yatra sarvaṃ pratiṣṭhitam |
akṣaraṃ paramaṃ devi saṃsthitaṃ paramāṇuvat || 3 ||
akṣaraṃ paramaṃ brahma viśvañcaitatkṣarātmakam |
dāruṇyavasthito vahnirbhaumāśca paramāṇavaḥ || 4 ||
tathā tvayi sthitaṃ brahma jagaccedamaśeṣataḥ |
oṅkārākṣarasaṃsthānaṃ yattu devi sthirāsthiram || 5 ||
tatra mātrātrayaṃ sarvamasti yaddevi nāsti ca |
trayo lokāstrayo vedāstraividyaṃ pāvakatrayam || 6 ||
trīṇi jyotīṃṣi varṇāśca trayo dharmāgamāstathā |
trayo guṇāstrayaḥ śabdastrayo vedāstathāśramāḥ || 7 ||
trayaḥ kālāstathāvasthāḥ pitaro'harniśādayaḥ |
etanmātrātrayaṃ devi tava rūpaṃ sarasvati || 8 ||
vibhinnadarśināmādyā brahmaṇo hi sanātanāḥ |
somasaṃsthā haviḥ saṃsthāḥ pākasaṃsthāśca sapta yāḥ || 9 ||
tāstvaduccāraṇāddevi kriyante brahmavādibhiḥ |
anirdeśyaṃ tathā cānyadardhamātrānvitaṃ param || 10 ||
avikāryakṣayaṃ divyaṃ pariṇāmavivarjitam |
tavaitatparamaṃ rūpaṃ yanna śakyaṃ mayoditum || 11 ||
na cāsyena ca tajjihvā tāmroṣṭhādibhirucyate |
indro'pi vasavo brahmā candrārkau jyotireva ca || 12 ||
viśvāvāsaṃ viśvarūpaṃ viśveśaṃ parameśvaram |
sāṅkhyavedāntavādoktaṃ bahuśākhāsthirīkṛtam || 13 ||
anādimadhyanidhanaṃ sadasanna sadeva yat |
ekantvanekaṃ nāpyekaṃ bhavabhedasamāśritam || 14 ||
anākhyaṃ ṣaḍguṇākhyañca vargākhyaṃ triguṇāśrayam |
nānāśaktimatāmekaṃ śaktivaibhavikaṃ param || 15 ||
sukhāsukhaṃ mahāsaukhyarūpaṃ tvayi vibhāvyate |
evaṃ devi tvayā vyāptaṃ sakalaṃ niṣkalañca yat |
advaitāvasthitaṃ brahma yacca dvaite vyavasthitam || 16 ||
ye'rthā nityā ye vinaśyanti cānye
ye vā sthūlā ye ca sūkṣmātisūkṣmāḥ |
ye vā bhūmau ye'ntarīkṣe'nyato vā
teṣāṃ teṣāṃ tvatta evopalabdhiḥ || 17 ||
yaccāmūrtaṃ yacca mūrtaṃ samastaṃ
yadvā bhūteṣvekamekañca kiñcit |
yaddivyasti kṣmātale khe'nyato vā
tvatsambandhaṃ tvatsvarairvyañjanaiśca || 18 ||
iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe trayoviṃśo'dhyāye aśvatara prokta mahāsarasvatī stavam |
Sanskrit — Devanagari (original)
अश्वतर उवाच ।
जगद्धात्रीमहं देवीमारिराधयिषुः शुभाम् ।
स्तोष्ये प्रणम्य शिरसा ब्रह्मयोनिं सरस्वतीम् ॥ 1 ॥
सदसद्देवि यत्किञ्चिन्मोक्षवच्चार्थवत्पदम् ।
तत्सर्वं त्वय्यसंयोगं योगवद्देवि संस्थितम् ॥ 2 ॥
त्वमक्षरं परं देवि यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
अक्षरं परमं देवि संस्थितं परमाणुवत् ॥ 3 ॥
अक्षरं परमं ब्रह्म विश्वञ्चैतत्क्षरात्मकम् ।
दारुण्यवस्थितो वह्निर्भौमाश्च परमाणवः ॥ 4 ॥
तथा त्वयि स्थितं ब्रह्म जगच्चेदमशेषतः ।
ओङ्काराक्षरसंस्थानं यत्तु देवि स्थिरास्थिरम् ॥ 5 ॥
तत्र मात्रात्रयं सर्वमस्ति यद्देवि नास्ति च ।
त्रयो लोकास्त्रयो वेदास्त्रैविद्यं पावकत्रयम् ॥ 6 ॥
त्रीणि ज्योतींषि वर्णाश्च त्रयो धर्मागमास्तथा ।
त्रयो गुणास्त्रयः शब्दस्त्रयो वेदास्तथाश्रमाः ॥ 7 ॥
त्रयः कालास्तथावस्थाः पितरोऽहर्निशादयः ।
एतन्मात्रात्रयं देवि तव रूपं सरस्वति ॥ 8 ॥
विभिन्नदर्शिनामाद्या ब्रह्मणो हि सनातनाः ।
सोमसंस्था हविः संस्थाः पाकसंस्थाश्च सप्त याः ॥ 9 ॥
तास्त्वदुच्चारणाद्देवि क्रियन्ते ब्रह्मवादिभिः ।
अनिर्देश्यं तथा चान्यदर्धमात्रान्वितं परम् ॥ 10 ॥
अविकार्यक्षयं दिव्यं परिणामविवर्जितम् ।
तवैतत्परमं रूपं यन्न शक्यं मयोदितुम् ॥ 11 ॥
न चास्येन च तज्जिह्वा ताम्रोष्ठादिभिरुच्यते ।
इन्द्रोऽपि वसवो ब्रह्मा चन्द्रार्कौ ज्योतिरेव च ॥ 12 ॥
विश्वावासं विश्वरूपं विश्वेशं परमेश्वरम् ।
साङ्ख्यवेदान्तवादोक्तं बहुशाखास्थिरीकृतम् ॥ 13 ॥
अनादिमध्यनिधनं सदसन्न सदेव यत् ।
एकन्त्वनेकं नाप्येकं भवभेदसमाश्रितम् ॥ 14 ॥
अनाख्यं षड्गुणाख्यञ्च वर्गाख्यं त्रिगुणाश्रयम् ।
नानाशक्तिमतामेकं शक्तिवैभविकं परम् ॥ 15 ॥
सुखासुखं महासौख्यरूपं त्वयि विभाव्यते ।
एवं देवि त्वया व्याप्तं सकलं निष्कलञ्च यत् ।
अद्वैतावस्थितं ब्रह्म यच्च द्वैते व्यवस्थितम् ॥ 16 ॥
येऽर्था नित्या ये विनश्यन्ति चान्ये
ये वा स्थूला ये च सूक्ष्मातिसूक्ष्माः ।
ये वा भूमौ येऽन्तरीक्षेऽन्यतो वा
तेषां तेषां त्वत्त एवोपलब्धिः ॥ 17 ॥
यच्चामूर्तं यच्च मूर्तं समस्तं
यद्वा भूतेष्वेकमेकञ्च किञ्चित् ।
यद्दिव्यस्ति क्ष्मातले खेऽन्यतो वा
त्वत्सम्बन्धं त्वत्स्वरैर्व्यञ्जनैश्च ॥ 18 ॥
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे त्रयोविंशोऽध्याये अश्वतर प्रोक्त महासरस्वती स्तवम् ।
aśvatara uvāca |
jagaddhātrīmahaṃ devīmārirādhayiṣuḥ śubhām |
stoṣye praṇamya śirasā brahmayoniṃ sarasvatīm || 1 ||
sadasaddevi yatkiñcinmokṣavaccārthavatpadam |
tatsarvaṃ tvayyasaṃyogaṃ yogavaddevi saṃsthitam || 2 ||
tvamakṣaraṃ paraṃ devi yatra sarvaṃ pratiṣṭhitam |
akṣaraṃ paramaṃ devi saṃsthitaṃ paramāṇuvat || 3 ||
akṣaraṃ paramaṃ brahma viśvañcaitatkṣarātmakam |
dāruṇyavasthito vahnirbhaumāśca paramāṇavaḥ || 4 ||
tathā tvayi sthitaṃ brahma jagaccedamaśeṣataḥ |
oṅkārākṣarasaṃsthānaṃ yattu devi sthirāsthiram || 5 ||
tatra mātrātrayaṃ sarvamasti yaddevi nāsti ca |
trayo lokāstrayo vedāstraividyaṃ pāvakatrayam || 6 ||
trīṇi jyotīṃṣi varṇāśca trayo dharmāgamāstathā |
trayo guṇāstrayaḥ śabdastrayo vedāstathāśramāḥ || 7 ||
trayaḥ kālāstathāvasthāḥ pitaro'harniśādayaḥ |
etanmātrātrayaṃ devi tava rūpaṃ sarasvati || 8 ||
vibhinnadarśināmādyā brahmaṇo hi sanātanāḥ |
somasaṃsthā haviḥ saṃsthāḥ pākasaṃsthāśca sapta yāḥ || 9 ||
tāstvaduccāraṇāddevi kriyante brahmavādibhiḥ |
anirdeśyaṃ tathā cānyadardhamātrānvitaṃ param || 10 ||
avikāryakṣayaṃ divyaṃ pariṇāmavivarjitam |
tavaitatparamaṃ rūpaṃ yanna śakyaṃ mayoditum || 11 ||
na cāsyena ca tajjihvā tāmroṣṭhādibhirucyate |
indro'pi vasavo brahmā candrārkau jyotireva ca || 12 ||
viśvāvāsaṃ viśvarūpaṃ viśveśaṃ parameśvaram |
sāṅkhyavedāntavādoktaṃ bahuśākhāsthirīkṛtam || 13 ||
anādimadhyanidhanaṃ sadasanna sadeva yat |
ekantvanekaṃ nāpyekaṃ bhavabhedasamāśritam || 14 ||
anākhyaṃ ṣaḍguṇākhyañca vargākhyaṃ triguṇāśrayam |
nānāśaktimatāmekaṃ śaktivaibhavikaṃ param || 15 ||
sukhāsukhaṃ mahāsaukhyarūpaṃ tvayi vibhāvyate |
evaṃ devi tvayā vyāptaṃ sakalaṃ niṣkalañca yat |
advaitāvasthitaṃ brahma yacca dvaite vyavasthitam || 16 ||
ye'rthā nityā ye vinaśyanti cānye
ye vā sthūlā ye ca sūkṣmātisūkṣmāḥ |
ye vā bhūmau ye'ntarīkṣe'nyato vā
teṣāṃ teṣāṃ tvatta evopalabdhiḥ || 17 ||
yaccāmūrtaṃ yacca mūrtaṃ samastaṃ
yadvā bhūteṣvekamekañca kiñcit |
yaddivyasti kṣmātale khe'nyato vā
tvatsambandhaṃ tvatsvarairvyañjanaiśca || 18 ||
iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe trayoviṃśo'dhyāye aśvatara prokta mahāsarasvatī stavam |
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.