Summary — Nepali
AI-generated · not yet verified
The Nepali meaning of each verse is shown below the verse.
Summary — Sanskrit (simple prose explanation)
AI-generated · not yet verified
The Sanskrit (simple prose explanation) meaning of each verse is shown below the verse.
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,
श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
विष्णोः॒ क्रमो᳚-ऽस्यभिमाति॒हा गा॑य॒त्र-ञ्छन्द॒ आ रो॑ह पृथि॒वीमनु॒ विक्र॑मस्व॒ निर्भ॑क्त॒-स्स य-न्द्वि॒ष्मो विष्णोः॒ क्रमो᳚-ऽस्यभिशस्ति॒हा त्रैष्टु॑भ॒-ञ्छन्द॒ आ रो॑हा॒न्तरि॑क्ष॒मनु॒ विक्र॑मस्व॒ निर्भ॑क्त॒-स्स य-न्द्वि॒ष्मो विष्णोः॒ क्रमो᳚-ऽस्यरातीय॒तो ह॒न्ता जाग॑त॒-ञ्छन्द॒ आ रो॑ह॒ दिव॒मनु॒ विक्र॑मस्व॒ निर्भ॑क्त॒-स्स य-न्द्वि॒ष्मो विष्णोः॒ [विष्णोः᳚, क्रमो॑-ऽसि शत्रूय॒तो] 1
क्रमो॑-ऽसि शत्रूय॒तो ह॒न्ता-ऽनु॑ष्टुभ॒-ञ्छन्द॒ आ रो॑ह॒ दिशो-ऽनु॒ विक्र॑मस्व॒ निर्भ॑क्त॒-स्स य-न्द्वि॒ष्मः ॥ अक्र॑न्दद॒ग्नि-स्स्त॒नय॑न्निव॒ द्यौः, क्षामा॒ रेरि॑ह-द्वी॒रुधः॑ सम॒ञ्जन्न् । स॒द्यो ज॑ज्ञा॒नो वि हीमि॒द्धो अख्य॒दा रोद॑सी भा॒नुना॑ भात्य॒न्तः ॥ अग्ने᳚-ऽभ्यावर्तिन्न॒भि न॒ आ व॑र्त॒स्वा-ऽऽयु॑षा॒ वर्च॑सा स॒न्या मे॒धया᳚ प्र॒जया॒ धने॑न ॥ अग्ने॑ [अग्ने᳚, अ॒ङ्गि॒र॒-श्श॒त-न्ते॑] 2
अङ्गिर-श्श॒त-न्ते॑ सन्त्वा॒वृतः॑ स॒हस्र॑-न्त उपा॒वृतः॑ । तासा॒-म्पोष॑स्य॒ पोषे॑ण॒ पुन॑र्नो न॒ष्टमा कृ॑धि॒ पुन॑र्नो र॒यिमा कृ॑धि ॥ पुन॑रू॒र्जा निव॑र्तस्व॒ पुन॑रग्न इ॒षा-ऽऽयु॑षा । पुन॑र्नः पाहि वि॒श्वतः॑ ॥ स॒ह र॒य्या नि व॑र्त॒स्वाग्ने॒ पिन्व॑स्व॒ धार॑या । वि॒श्वफ्स्नि॑या वि॒श्व त॒स्परि॑ ॥ उदु॑त्त॒मं-वँ॑रुण॒ पाश॑ म॒स्मदवा॑-ऽध॒मं- [-ऽध॒मम्, वि म॑द्ध्य॒मग्ग् श्र॑थाय ।] 3
-ँवि म॑द्ध्य॒मग्ग् श्र॑थाय । अथा॑ व॒यमा॑दित्य व्र॒ते तवाना॑गसो॒ अदि॑तये स्याम ॥ आ त्वा॑-ऽहार्ष-म॒न्तर॑भूर्ध्रु॒वस्ति॒ष्ठा ऽवि॑चाचलिः । विश॑स्त्वा॒ सर्वा॑ वाञ्छन्त्व॒स्मि-न्रा॒ष्ट्रमधि॑ श्रय ॥अग्ने॑ बृ॒हन्नु॒षसा॑मू॒र्ध्वो अ॑स्थान्निर्जग्मि॒वान्-तम॑सो॒ ज्योति॒षा-ऽऽगा᳚त् । अ॒ग्निर्भा॒नुना॒ रुश॑ता॒ स्वङ्ग॒ आ जा॒तो विश्वा॒ सद्मा᳚न्यप्राः ॥ सीद॒ त्व-म्मा॒तुर॒स्या [सीद॒ त्व-म्मा॒तुर॒स्याः᳚, उ॒पस्थे॒ विश्वा᳚न्यग्ने] 4
उ॒पस्थे॒ विश्वा᳚न्यग्ने व॒युना॑नि वि॒द्वान् । मैना॑म॒र्चिषा॒ मा तप॑सा॒-ऽभि शू॑शुचो॒-ऽन्तर॑स्याग्ं शु॒क्रज्यो॑ति॒र्वि भा॑हि ॥ अ॒न्तर॑ग्ने रु॒चा त्वमु॒खायै॒ सद॑ने॒ स्वे । तस्या॒स्त्वग्ं हर॑सा॒ तप॒ञ्जात॑वेद-श्शि॒वो भ॑व ॥ शि॒वो भू॒त्वा मह्य॑म॒ग्ने-ऽथो॑ सीद शि॒वस्त्वम् । शि॒वाः कृ॒त्वा दिश॒-स्सर्वा॒-स्स्वां-योँनि॑मि॒हा-ऽऽ स॑दः ॥ ह॒ग्ं॒स-श्शु॑चि॒ष द्वसु॑रन्तरिक्ष॒-सद्धोता॑ वेदि॒षदति॑थि र्दुरोण॒सत् । नृ॒षद्व॑र॒स-दृ॑त॒स-द्व्यो॑म॒स-द॒ब्जा गो॒जा ऋ॑त॒जा अ॑द्रि॒जा ऋ॒त-म्बृ॒हत् ॥ 5 ॥
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
viṣṇoḥ॒ kramo᳚-'syabhimāti॒hā gā̭ya॒tra-ñchanda॒ ā ro̭ha pṛthi॒vīmanu॒ vikra̭masva॒ nirbha̭kta॒-ssa ya-ndvi॒ṣmo viṣṇoḥ॒ kramo᳚-'syabhiśasti॒hā traiṣṭṷbha॒-ñchanda॒ ā ro̭hā॒ntari̭kṣa॒manu॒ vikra̭masva॒ nirbha̭kta॒-ssa ya-ndvi॒ṣmo viṣṇoḥ॒ kramo᳚-'syarātīya॒to ha॒ntā jāga̭ta॒-ñchanda॒ ā ro̭ha॒ diva॒manu॒ vikra̭masva॒ nirbha̭kta॒-ssa ya-ndvi॒ṣmo viṣṇoḥ॒ [viṣṇoḥ᳚, kramo̭-'si śatrūya॒to] 1
kramo̭-'si śatrūya॒to ha॒ntā-'nṷṣṭubha॒-ñchanda॒ ā ro̭ha॒ diśo-'nu॒ vikra̭masva॒ nirbha̭kta॒-ssa ya-ndvi॒ṣmaḥ || akra̭ndada॒gni-ssta॒naya̭nniva॒ dyauḥ, kṣāmā॒ reri̭ha-dvī॒rudhaḥ̭ sama॒ñjann | sa॒dyo ja̭jñā॒no vi hīmi॒ddho akhya॒dā roda̭sī bhā॒nunā̭ bhātya॒ntaḥ || agne᳚-'bhyāvartinna॒bhi na॒ ā va̭rta॒svā-''yṷṣā॒ varca̭sā sa॒nyā me॒dhayā᳚ pra॒jayā॒ dhanḙna || agnḙ [agne᳚, a॒ṅgi॒ra॒-śśa॒ta-ntḙ] 2
aṅgira-śśa॒ta-ntḙ santvā॒vṛtaḥ̭ sa॒hasra̭-nta upā॒vṛtaḥ̭ | tāsā॒-mpoṣa̭sya॒ poṣḙṇa॒ puna̭rno na॒ṣṭamā kṛ̭dhi॒ puna̭rno ra॒yimā kṛ̭dhi || puna̭rū॒rjā niva̭rtasva॒ puna̭ragna i॒ṣā-''yṷṣā | puna̭rnaḥ pāhi vi॒śvataḥ̭ || sa॒ha ra॒yyā ni va̭rta॒svāgne॒ pinva̭sva॒ dhāra̭yā | vi॒śvaphsni̭yā vi॒śva ta॒spari̭ || udṷtta॒maṃ-va~̭ruṇa॒ pāśa̭ ma॒smadavā̭-'dha॒maṃ- [-'dha॒mam, vi ma̭ddhya॒magg śra̭thāya |] 3
-~vi ma̭ddhya॒magg śra̭thāya | athā̭ va॒yamā̭ditya vra॒te tavānā̭gaso॒ adi̭taye syāma || ā tvā̭-'hārṣa-ma॒ntara̭bhūrdhru॒vasti॒ṣṭhā 'vi̭cācaliḥ | viśa̭stvā॒ sarvā̭ vāñchantva॒smi-nrā॒ṣṭramadhi̭ śraya ||agnḙ bṛ॒hannu॒ṣasā̭mū॒rdhvo a̭sthānnirjagmi॒vān-tama̭so॒ jyoti॒ṣā-''gā᳚t | a॒gnirbhā॒nunā॒ ruśa̭tā॒ svaṅga॒ ā jā॒to viśvā॒ sadmā᳚nyaprāḥ || sīda॒ tva-mmā॒tura॒syā [sīda॒ tva-mmā॒tura॒syāḥ᳚, u॒pasthe॒ viśvā᳚nyagne] 4
u॒pasthe॒ viśvā᳚nyagne va॒yunā̭ni vi॒dvān | mainā̭ma॒rciṣā॒ mā tapa̭sā॒-'bhi śṷ̄śuco॒-'ntara̭syāgṃ śu॒krajyo̭ti॒rvi bhā̭hi || a॒ntara̭gne ru॒cā tvamu॒khāyai॒ sada̭ne॒ sve | tasyā॒stvagṃ hara̭sā॒ tapa॒ñjāta̭veda-śśi॒vo bha̭va || śi॒vo bhū॒tvā mahya̭ma॒gne-'tho̭ sīda śi॒vastvam | śi॒vāḥ kṛ॒tvā diśa॒-ssarvā॒-ssvāṃ-yo~ni̭mi॒hā-'' sa̭daḥ || ha॒gṃ॒sa-śśṷci॒ṣa dvasṷrantarikṣa॒-saddhotā̭ vedi॒ṣadati̭thi rduroṇa॒sat | nṛ॒ṣadva̭ra॒sa-dṛ̭ta॒sa-dvyo̭ma॒sa-da॒bjā go॒jā ṛ̭ta॒jā a̭dri॒jā ṛ॒ta-mbṛ॒hat || 5 ||
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताको चौथो काण्डको दोस्रो प्रश्न — देवयजन ग्रहहरूको नामकथन। ॐ, परमात्मालाई नमस्कार, श्री महागणपतिलाई नमस्कार, श्री गुरुहरूलाई नमस्कार। हरिः ॐ। हे (अग्नि), तिमी विष्णुको क्रम (पाइला) हौ, शत्रुहरूको हन्ता हौ; गायत्री छन्दमा आरोहण गर, पृथ्वीमा विस्तार भएर व्याप्त होऊ; हामीले जसलाई द्वेष गर्छौं, त्यो अलग भएर नष्ट होस्। हे (अग्नि), तिमी विष्णुको क्रम हौ, निन्दकहरूको हन्ता हौ; त्रिष्टुभ छन्दमा आरोहण गर, अन्तरिक्षमा विस्तार भएर व्याप्त होऊ; हामीले जसलाई द्वेष गर्छौं, त्यो अलग भएर नष्ट होस्। हे (अग्नि), तिमी विष्णुको क्रम हौ, शत्रुता गर्नेहरूको हन्ता हौ; जगती छन्दमा आरोहण गर, द्युलोकमा विस्तार भएर व्याप्त होऊ; हामीले जसलाई द्वेष गर्छौं, त्यो अलग भएर नष्ट होस्। हे (अग्नि), तिमी विष्णुको क्रम हौ, शत्रुता गर्नेहरूको हन्ता हौ; अनुष्टुभ छन्दमा आरोहण गर, दिशाहरूमा विस्तार भएर व्याप्त होऊ; हामीले जसलाई द्वेष गर्छौं, त्यो अलग भएर नष्ट होस्। अग्नि कराउँदै (प्रकट हुँदै) छ, जसरी द्युलोक गर्जन गर्छ; उसले पृथ्वीलाई चाट्यो, वनस्पतिहरूलाई एकसाथ मिलायो। भर्खरै जन्मेको र प्रज्वलित भएको उसले तुरुन्तै (आफ्नो तेज) देखायो; उसले आफ्नो किरणले द्युलोक र पृथ्वीलाई प्रकाशित गर्दछ। हे अग्नि, फर्कने (अभ्यावर्तिन्), हामीतिर फर्क; आयु, तेज, सन्धि (सङ्गति), मेधा, सन्तान र धनले (हामीलाई बढाऊ)। हे अग्नि, अङ्गिरस्, तिम्रा सय फर्कने (आवृत्ति) हरू हुन्, हजारौं उपावृत्ति (नजिक फर्कने) हरू हुन्; तिनीहरूको पोषणले हाम्रो नष्ट भएको (कल्याण) फेरि प्राप्त गराऊ, हाम्रो धन फेरि प्राप्त गराऊ। फेरि ऊर्जाले (बलले) फर्क, हे अग्नि, फेरि अन्न र आयुले (फर्क); फेरि हामीलाई सबैतिरबाट रक्षा गर। धनसहित फर्क, हे अग्नि, धाराले (वर्षाले) पोषण गर; सबैलाई पोषण गर्ने (विश्वफ्स्निया) ले सबैतिर (व्याप्त होऊ)। हे वरुण, हामीबाट तिम्रो सबैभन्दा माथिल्लो पाश उठाऊ, सबैभन्दा तल्लो (पाश) हटाऊ, मध्यम (पाश) शिथिल पार। अनि हामी, हे आदित्य, तिम्रो व्रतमा निर्दोष भएर अदितिका (सन्तान) बनौं। हे (अग्नि), मैले तिमीलाई (यहाँ) ल्याएँ; तिमी भित्र (मध्यमा) भयौ; स्थिर भएर बस, अविचलित भएर; सबै प्रजाहरूले तिमीलाई चाहून्, यो राष्ट्रमा (तिमी) अधिष्ठित होऊ। हे अग्नि, तिमी विशाल (महान्) भएर उषाहरूको शिरमा उभियौ; तिमी अन्धकारबाट निस्केर ज्योतिले (यहाँ) आयौ; अग्निले आफ्नो उज्यालो किरणले सुन्दर रूपमा जन्मेर सबै घरहरूलाई भरिदियो। हे अग्नि, तिमी यी माताको (पृथ्वीको) काखमा बस, सबै ज्ञानहरूलाई जान्ने भएर; आफ्नो ज्वालाले यीलाई नडढाऊ, तपसाले नताताऊ; यसको भित्र शुक्र ज्योति (शुद्ध प्रकाश) भएर प्रकाशित होऊ। हे अग्नि, तिमी आफ्नो प्रकाशले यी (पृथ्वी) को मुख (अगाडि) आफ्नै स्थानमा भित्र (प्रकाशित) होऊ; हे जातवेदस्, त्यसको छालालाई आफ्नो तापले ताप्दै शिव (कल्याणकारी) होऊ। हे अग्नि, शिव भएर मेरो लागि (कल्याणकारी होऊ), अनि तिमी पनि शिव भएर बस; सबै दिशाहरूलाई शिव (कल्याणकारी) बनाएर आफ्नै योनिमा (स्थानमा) यहाँ बस। हंस (सूर्य) शुद्ध (स्थान) मा बस्ने, द्वसु (दिनमा बस्ने), अन्तरिक्षमा बस्ने, होता, वेदिमा बस्ने, अतिथि, घरमा बस्ने, मानिसहरूमा बस्ने, उत्तम स्थानमा बस्ने, ऋत (सत्य) मा बस्ने, द्युलोकमा बस्ने, जलमा जन्मने, गाईमा जन्मने, ऋतमा जन्मने, पर्वतमा जन्मने — ऋत (सत्य) विशाल (महान्) छ। AI
कृष्णयजुर्वेदीयायाः तैत्तिरीयसंहितायाः चतुर्थकाण्डे द्वितीयः प्रश्नः देवयजनग्रहाणां नामानि। ओम् नमः परमात्मने, श्रीमहागणपतये नमः, श्रीगुरुभ्यो नमः। हरिः ओम्। हे विष्णो, तव क्रमः असि, अभिमातिहा असि। गायत्रीच्छन्दः आरोह। पृथिवीम् अनु विक्रमस्व। निर्भक्तः असि। यं द्विष्मः सः नश्यतु। हे विष्णो, तव क्रमः असि, अभिशस्तिहा असि। त्रैष्टुभच्छन्दः आरोह। अन्तरिक्षम् अनु विक्रमस्व। निर्भक्तः असि। यं द्विष्मः सः नश्यतु। हे विष्णो, तव क्रमः असि, अरातीयतः हन्ता असि। जागतच्छन्दः आरोह। दिवम् अनु विक्रमस्व। निर्भक्तः असि। यं द्विष्मः सः नश्यतु। हे विष्णो, तव क्रमः असि, शत्रूयतः हन्ता असि। अनुष्टुप्छन्दः आरोह। दिशः अनु विक्रमस्व। निर्भक्तः असि। यं द्विष्मः सः नश्यतु। अग्निः अक्रन्दत्, द्यौः स्तनयन्निव। क्षामा रेरिहत्, वीरुधः समञ्जन्। सद्यः जज्ञानः विहि इद्धः अख्यत्। रोदसी भानुना अन्तः भाति। हे अग्ने अभ्यावर्तिन्, अभि नः आवर्तस्व आयुषा वर्चसा सन्या मेधया प्रजया धनेन। हे अग्ने अङ्गिरः, शतं ते आवृतः सन्तु, सहस्रं ते उपावृतः। तासां पोषस्य पोषेण पुनः नः नष्टम् आ कृधि, पुनः नः रयिम् आ कृधि। पुनः ऊर्जा निवर्तस्व, पुनः अग्ने इषा आयुषा। पुनः नः पाहि विश्वतः। सह रय्या नि वर्तस्व, अग्ने पिन्वस्व धारया। विश्वफ्स्निया विश्वतः परि। हे वरुण, उत् उत्तमं पाशम् अस्मत् अव, अधमम् वि मद्ध्यमम् श्रथाय। अथ वयम् आदित्य व्रते तव अनागसः अदितये स्याम। आ त्वा अहार्षम्, अन्तरभूः, ध्रुवः तिष्ठा अविचाचलिः। विशः त्वा सर्वाः वाञ्छन्तु, अस्मिन् राष्ट्रे अधि श्रय। हे अग्ने, बृहन् नु उषसाम् ऊर्ध्वः अस्थात्, निर्जग्मिवान् तमसः ज्योतिषा आगात्। अग्निः भानुना रुशता स्वङ्गः आ जातः विश्वा सद्मानि अप्राः। हे अग्ने, त्वम् मातुः अस्याः उपस्थे सीद, विश्वानि वयुनानि विद्वान्। मा एनाम् अर्चिषा मा तपसा अभि शूशुचः। अन्तः अस्याम् शुक्रज्योतिः वि भाहि। हे अग्ने, त्वम् अन्तः रुचा उखायै स्वे सदने। तस्याः त्वक् हरसा तपन् जातवेदः शिवः भव। शिवः भूत्वा मह्यम् अग्ने अथो सीद शिवः त्वम्। शिवाः कृत्वा दिशः सर्वाः स्वां योनिम् इह आ सदः। हंसः शुचिषत् द्वसुः अन्तरिक्षसत् होता वेदिषत् अतिथिः दुरोणसत्। नृषत् वरसत् ऋतसत् व्योमसत् अब्जाः गोजाः ऋतजाः अद्रिजाः ऋतम् बृहत्। AI
दि॒वस्परि॑ प्रथ॒म-ञ्ज॑ज्ञे अ॒ग्निर॒स्म-द्द्वि॒तीय॒-म्परि॑ जा॒तवे॑दाः । तृ॒तीय॑म॒फ्सु नृ॒मणा॒ अज॑स्र॒मिन्धा॑न एन-ञ्जरते स्वा॒धीः ॥ वि॒द्मा ते॑ अग्ने त्रे॒धा त्र॒याणि॑ वि॒द्मा ते॒ सद्म॒ विभृ॑त-म्पुरु॒त्रा । वि॒द्मा ते॒ नाम॑ पर॒म-ङ्गुहा॒ यद्वि॒द्मा तमुथ्सं॒-यँत॑ आज॒गन्थ॑ ॥ स॒मु॒द्रे त्वा॑ नृ॒मणा॑ अ॒फ्स्व॑न्तर्नृ॒चक्षा॑ ईधे दि॒वो अ॑ग्न॒ ऊधन्न्॑ । तृ॒तीये᳚ त्वा॒ [तृ॒तीये᳚ त्वा, रज॑सि तस्थि॒वाग्ं स॑मृ॒तस्य॒] 6
रज॑सि तस्थि॒वाग्ं स॑मृ॒तस्य॒ योनौ॑ महि॒षा अ॑हिन्वन्न् ॥ अक्र॑न्दद॒ग्नि-स्स्त॒नय॑न्निव॒ द्यौः, क्षामा॒ रेरि॑ह-द्वी॒रुधः॑ सम॒ञ्जन्न् । स॒द्यो ज॑ज्ञा॒नो वि हीमि॒द्धो अख्य॒दा रोद॑सी भा॒नुना॑ भात्य॒न्तः ॥ उ॒शि-क्पा॑व॒को अ॑र॒ति-स्सु॑मे॒धा मर्ते᳚ष्व॒ग्निर॒मृतो॒ निधा॑यि । इय॑र्ति धू॒मम॑रु॒ष-म्भरि॑भ्र॒दुच्छु॒क्रेण॑ शो॒चिषा॒ द्यामिन॑क्षत् ॥ विश्व॑स्य के॒तुर्भुव॑नस्य॒ गर्भ॒ आ [ ] 7
रोद॑सी अपृणा॒ज्जाय॑मानः । वी॒डु-ञ्चि॒दद्रि॑मभिन-त्परा॒यन् जना॒ यद॒ग्निमय॑जन्त॒ पञ्च॑ ॥ श्री॒णामु॑दा॒रो ध॒रुणो॑ रयी॒णा-म्म॑नी॒षाणा॒-म्प्रार्प॑ण॒-स्सोम॑गोपाः । वसो᳚-स्सू॒नु-स्सह॑सो अ॒फ्सु राजा॒ वि भा॒त्यग्र॑ उ॒षसा॑मिधा॒नः ॥ यस्ते॑ अ॒द्य कृ॒णव॑-द्भद्रशोचे-ऽपू॒प-न्दे॑व घृ॒तव॑न्तमग्ने । प्रत-न्न॑य प्रत॒रां-वँस्यो॒ अच्छा॒भि द्यु॒म्न-न्दे॒वभ॑क्तं-यँविष्ठ ॥ आ [ ] 8
त-म्भ॑ज सौश्रव॒सेष्व॑ग्न उ॒क्थ-उ॑क्थ॒ आ भ॑ज श॒स्यमा॑ने । प्रि॒य-स्सूर्ये᳚ प्रि॒यो अ॒ग्ना भ॑वा॒त्युज्जा॒तेन॑ भि॒नद॒दुज्जनि॑त्वैः ॥ त्वाम॑ग्ने॒ यज॑माना॒ अनु॒ द्यून्. विश्वा॒ वसू॑नि दधिरे॒ वार्या॑णि । त्वया॑ स॒ह द्रवि॑णमि॒च्छमा॑ना व्र॒ज-ङ्गोम॑न्तमु॒शिजो॒ वि व॑व्रुः ॥ दृ॒शा॒नो रु॒क्म उ॒र्व्या व्य॑द्यौ-द्दु॒र्मर्ष॒मायुः॑ श्रि॒ये रु॑चा॒नः । अ॒ग्निर॒मृतो॑ अभव॒-द्वयो॑भि॒र्यदे॑- -न॒-न्द्यौरज॑नय-थ्सु॒रेताः᳚ ॥ 9 ॥
di॒vaspari̭ pratha॒ma-ñja̭jñe a॒gnira॒sma-ddvi॒tīya॒-mpari̭ jā॒tavḙdāḥ | tṛ॒tīya̭ma॒phsu nṛ॒maṇā॒ aja̭sra॒mindhā̭na ena-ñjarate svā॒dhīḥ || vi॒dmā tḙ agne tre॒dhā tra॒yāṇi̭ vi॒dmā te॒ sadma॒ vibhṛ̭ta-mpuru॒trā | vi॒dmā te॒ nāma̭ para॒ma-ṅguhā॒ yadvi॒dmā tamuthsaṃ॒-ya~ta̭ āja॒gantha̭ || sa॒mu॒dre tvā̭ nṛ॒maṇā̭ a॒phsva̭ntarnṛ॒cakṣā̭ īdhe di॒vo a̭gna॒ ūdhanṋ | tṛ॒tīye᳚ tvā॒ [tṛ॒tīye᳚ tvā, raja̭si tasthi॒vāgṃ sa̭mṛ॒tasya॒] 6
raja̭si tasthi॒vāgṃ sa̭mṛ॒tasya॒ yonaṷ mahi॒ṣā a̭hinvann || akra̭ndada॒gni-ssta॒naya̭nniva॒ dyauḥ, kṣāmā॒ reri̭ha-dvī॒rudhaḥ̭ sama॒ñjann | sa॒dyo ja̭jñā॒no vi hīmi॒ddho akhya॒dā roda̭sī bhā॒nunā̭ bhātya॒ntaḥ || u॒śi-kpā̭va॒ko a̭ra॒ti-ssṷme॒dhā marte᳚ṣva॒gnira॒mṛto॒ nidhā̭yi | iya̭rti dhū॒mama̭ru॒ṣa-mbhari̭bhra॒ducchu॒kreṇa̭ śo॒ciṣā॒ dyāmina̭kṣat || viśva̭sya ke॒turbhuva̭nasya॒ garbha॒ ā [ ] 7
roda̭sī apṛṇā॒jjāya̭mānaḥ | vī॒ḍu-ñci॒dadri̭mabhina-tparā॒yan janā॒ yada॒gnimaya̭janta॒ pañca̭ || śrī॒ṇāmṷdā॒ro dha॒ruṇo̭ rayī॒ṇā-mma̭nī॒ṣāṇā॒-mprārpa̭ṇa॒-ssoma̭gopāḥ | vaso᳚-ssū॒nu-ssaha̭so a॒phsu rājā॒ vi bhā॒tyagra̭ u॒ṣasā̭midhā॒naḥ || yastḙ a॒dya kṛ॒ṇava̭-dbhadraśoce-'pū॒pa-ndḙva ghṛ॒tava̭ntamagne | prata-nna̭ya prata॒rāṃ-va~syo॒ acchā॒bhi dyu॒mna-nde॒vabha̭ktaṃ-ya~viṣṭha || ā [ ] 8
ta-mbha̭ja sauśrava॒seṣva̭gna u॒ktha-ṷktha॒ ā bha̭ja śa॒syamā̭ne | pri॒ya-ssūrye᳚ pri॒yo a॒gnā bha̭vā॒tyujjā॒tena̭ bhi॒nada॒dujjani̭tvaiḥ || tvāma̭gne॒ yaja̭mānā॒ anu॒ dyūn. viśvā॒ vasṷ̄ni dadhire॒ vāryā̭ṇi | tvayā̭ sa॒ha dravi̭ṇami॒cchamā̭nā vra॒ja-ṅgoma̭ntamu॒śijo॒ vi va̭vruḥ || dṛ॒śā॒no ru॒kma u॒rvyā vya̭dyau-ddu॒rmarṣa॒māyuḥ̭ śri॒ye rṷcā॒naḥ | a॒gnira॒mṛto̭ abhava॒-dvayo̭bhi॒ryadḙ- -na॒-ndyauraja̭naya-thsu॒retāḥ᳚ || 9 ||
हे अग्ने, स्वर्गतर्फ क्रम गर्नु; तिमी अभिमातिहा (शत्रुहन्ता) छौ। हे अग्ने, हामी जसलाई द्वेष गर्छौं, त्यो नष्ट होस्। (हे अग्ने, तिमी धनले...) हे शुचिषद् अग्ने, सोह्र... (अध्याय १) — अग्नि स्वर्गबाट सर्वप्रथम उत्पन्न भए; हामीबाट दोस्रो पटक जातवेदा उत्पन्न भए; तेस्रो पटक जलमा, हे नृमण (मनुष्यका प्रिय), निरन्तर प्रज्वलित हुँदै, स्वाधी (स्वयं ध्यान गर्ने ऋषि) ले उनलाई जलाउँछन्। हे अग्ने, हामी तिम्रा तीन प्रकारका तीन रूपहरू जान्दछौं; हामी तिम्रो धेरै ठाउँमा विभाजित निवास जान्दछौं; हामी तिम्रो परम गुह्य नाम जान्दछौं; जसलाई हामी जान्दछौं, त्यो उत्स (मूल) बाट तिमी यहाँ आएका छौ। हे नृमण, समुद्रमा, जलमा भित्र, हे नृचक्षा (मनुष्यलाई देख्ने), द्युलोकको स्तनमा, हे अग्ने, उनले तिमीलाई प्रज्वलित गरे। तेस्रो रज (लोक) मा स्थित, ऋत (सत्य) को योनिमा, महिष (महान) हरूले तिमीलाई प्रेरित गरे। अग्नि कराए, द्युलोक जस्तै गर्जे; पृथ्वीले चाट्यो, वनस्पतिहरूलाई मिलाउँदै। तुरुन्तै जन्मेको, प्रज्वलित भएको उनले हेरे; उनले रोदसी (द्युलोक र पृथ्वी) लाई आफ्नो तेजले भित्र प्रकाशित गरे। उशिक् (इच्छुक) पावक (पवित्र गर्ने), अरति (शत्रुहीन), सुमेधा (उत्तम बुद्धि), मर्त्यहरूमा अग्नि अमर रूपमा स्थापित भए। उनले रातो धुवाँ फैलाउँदै, उज्यालो ज्वालाले आकाशलाई छुन्छन्। विश्वको केतु (चिन्ह), भुवनको गर्भ, जन्मँदै उनले रोदसीलाई भरे। कठोर पर्वतलाई पनि उनले नष्ट गरे, टाढा जाँदै; जब मानिसहरूले पाँच पटक अग्निको यजन गरे। उदार, धनको धारण गर्ने, मनीषाहरूको प्रेरक, सोमगोपा (सोमको रक्षक), वसुको पुत्र, बलको, जलमा राजा, उषाको प्रज्वलन गर्ने, अग्र (अगाडि) प्रकाशित हुन्छन्। हे भद्रशोचे (शुभ तेज भएका) अग्ने, जसले आज तिमीलाई घृतयुक्त अपूप (पुरोडाश) अर्पण गर्छ, हे देव, उनलाई प्रतन (पुरानो) र प्रतर (अझ बढी) कल्याणतर्फ लैजाऊ; द्युम्न (धन) र देवभक्त (देवताको भाग) उनलाई दिनु, हे यविष्ठ (सबैभन्दा युवा)। हे अग्ने, सुश्रवस (राम्रो कीर्ति) भएकाहरूमा, उक्थ-उक्थ (स्तोत्र-स्तोत्र) मा, शस्यमान (स्तुति गरिँदै) मा उनलाई भाग दिनु। सूर्यमा प्रिय, अग्निमा प्रिय हुन्छ; उज्जात (उत्पन्न) भएकोले उज्जनित्व (जन्महरू) ले उनलाई भेदन गरे। हे अग्ने, यजमानहरूले दिनहरूसम्म तिम्रो अनुसरण गर्दै सम्पूर्ण वसु र वार्य (इच्छनीय) धनहरू धारण गरे। तिमीसँगै द्रविण (धन) चाहने उशिज (इच्छुक) हरूले गोमन्त (गाईले भरिएको) व्रज (गोठ) फैलाए। रुक्म (सुन) जस्तै देखिने, विस्तृत रूपमा प्रकाशित, दुर्मर्ष (सहन नसकिने) आयु भएको, श्रीका लागि चम्किरहेको; अग्नि दुई रूपले अमर भए; जब द्युलोकले सुरेताः (राम्रो वीर्य भएको) भई उनलाई जन्माए। AI
हे अग्ने, दिवं प्रति विक्रमस्व। त्वं निर्भक्तः असि। यं द्विष्मः तं वयं निर्भजाम। हे विष्णो, धनेन अग्ने, अधमम् अस्याः शुचिषत् षोडश च। दिवः परि प्रथमं जज्ञे अग्निः अस्मत् द्वितीयम् परि जातवेदाः। तृतीयम् अप्सु नृमणाः अजस्रम् इन्धानः एनं जरते स्वाधीः। विद्म ते अग्ने त्रेधा त्रयाणि विद्म ते सद्म विभृतम् पुरुत्रा। विद्म ते नाम परमम् गुहा यत् विद्म तम् उत्सम् यतः आजगन्थ। समुद्रे त्वा नृमणाः अप्सु अन्तः नृचक्षाः ईधे दिवः अग्ने ऊधन्। तृतीये त्वा रजसि तस्थिवांसम् ऋतस्य योनौ महिषाः अहिन्वन्। अक्रन्दत् अग्निः स्तनयन् इव द्यौः, क्षामा रेरिहत् वीरुधः समञ्जन्। सद्यः जज्ञानः वि हि इम् इद्धः अख्यत् आ रोदसी भानुना भाति अन्तः। उशिक् पावकः अरतिः सुमेधाः मर्तेषु अग्निः अमृतः निधायि। इयर्ति धूमम् अरुषम् भरिभ्रत् उच्छुक्रेण शोचिषा द्याम् इनक्षत्। विश्वस्य केतुः भुवनस्य गर्भः आ रोदसी अपृणात् जायमानः। वीडु चित् अद्रिम् अभिनत् परायन् जनाः यत् अग्निम् अयजन्त पञ्च। श्रीणामि उदारः धरुणः रयीणाम् मनीषाणाम् प्रार्पणः सोमगोपाः। वसोः सूनुः सहसः अप्सु राजा वि भाति अग्रम् उषसाम् इधानः। यः ते अद्य कृणवत् भद्रशोचे अपूपम् देव घृतवन्तम् अग्ने। प्रतत् नय प्रतराम् वस्यः अच्छ अभि द्युम्नम् देवभक्तम् यविष्ठ। आ तम् भज सौश्रवसेषु अग्ने उक्थ-उक्थ आ भज शस्यमाने। प्रियः सूर्ये प्रियः अग्नौ भवति उत् जातेन भिनदत् उत् जनित्वैः। त्वाम् अग्ने यजमानाः अनु द्यून् विश्वा वसूनि दधिरे वार्याणि। त्वया सह द्रविणम् इच्छमानाः व्रजम् गोमन्तम् उशिजः वि वव्रुः। दृशानः रुक्मः उर्व्या व्यद्यौत् दुर्मर्षम् आयुः श्रिये रुचानः। अग्निः अमृतः अभवत् वयोभिः यत् एनम् द्यौः अजनयत् सुरेताः। AI
अन्न॑प॒ते-ऽन्न॑स्य नो देह्यनमी॒वस्य॑ शु॒ष्मिणः॑ । प्र प्र॑दा॒तार॑-न्तारिष॒ ऊर्ज॑-न्नो धेहि द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे ॥ उदु॑ त्वा॒ विश्वे॑ दे॒वा अग्ने॒ भर॑न्तु॒ चित्ति॑भिः । स नो॑ भव शि॒वत॑म-स्सु॒प्रती॑को वि॒भाव॑सुः ॥ प्रेद॑ग्ने॒ ज्योति॑ष्मान्. याहि शि॒वेभि॑र॒र्चि॑भि॒स्त्वम् । बृ॒हद्भि॑-र्भा॒नुभि॒-र्भास॒-न्मा हिग्ं॑सी स्त॒नुवा᳚ प्र॒जाः ॥ स॒मिधा॒-ऽग्नि-न्दु॑वस्यत घृ॒तैर्बो॑धय॒ताति॑थिम् । आ- [आ, अ॒स्मि॒न्॒. ह॒व्या जु॑होतन ।] 10
-ऽस्मि॑न्. ह॒व्या जु॑होतन ॥ प्रप्रा॒यम॒ग्निर्भ॑र॒तस्य॑ शृण्वे॒ वि य-थ्सूर्यो॒ न रोच॑ते बृ॒हद्भाः । अ॒भि यः पू॒रु-म्पृत॑नासु त॒स्थौ दी॒दाय॒ दैव्यो॒ अति॑थि-श्शि॒वो नः॑ ॥ आपो॑ देवीः॒ प्रति॑ गृह्णीत॒ भस्मै॒त-थ्स्यो॒ने कृ॑णुद्ध्वग्ं सुर॒भावु॑ लो॒के । तस्मै॑ नमन्ता॒-ञ्जन॑य-स्सु॒पत्नी᳚र्मा॒तेव॑ पु॒त्र-म्बि॑भृ॒ता स्वे॑नम् ॥ अ॒फ्स्व॑ग्ने॒ सधि॒ष्टव॒- [अ॒फ्स्व॑ग्ने॒ सधि॒ष्टव॑, सौष॑धी॒रनु॑ रुद्ध्यसे ।] 11
सौष॑धी॒रनु॑ रुद्ध्यसे । गर्भे॒ सञ्जा॑यसे॒ पुनः॑ ॥ गर्भो॑ अ॒स्योष॑धीना॒-ङ्गर्भो॒ वन॒स्पती॑नाम् । गर्भो॒ विश्व॑स्य भू॒तस्याग्ने॒ गर्भो॑ अ॒पाम॑सि ॥ प्र॒सद्य॒ भस्म॑ना॒ योनि॑म॒पश्च॑ पृथि॒वीम॑ग्ने । स॒ग्ं॒सृज्य॑ मा॒तृभि॒स्त्व-ञ्ज्योति॑ष्मा॒-न्पुन॒रा-ऽस॑दः ॥ पुन॑रा॒सद्य॒ सद॑नम॒पश्च॑ पृथि॒वीम॑ग्ने । शेषे॑ मा॒तुर्यथो॒पस्थे॒ ऽन्तर॒स्याग्ं शि॒वत॑मः ॥ पुन॑रू॒र्जा [ ] 12
-नि व॑र्तस्व॒ पुन॑रग्न इ॒षा ऽऽयु॑षा । पुन॑र्नः पाहि वि॒श्वतः॑ ॥ स॒ह र॒य्या नि व॑र्त॒स्वाग्ने॒ पिन्व॑स्व॒ धार॑या । वि॒श्वफ्स्नि॑या वि॒श्वत॒स्परि॑ ॥ पुन॑स्त्वा ऽऽदि॒त्या रु॒द्रा वस॑व॒-स्समि॑न्धता॒-म्पुन॑र्ब्र॒ह्माणो॑ वसुनीथ य॒ज्ञैः । घृ॒तेन॒ त्व-न्त॒नुवो॑ वर्धयस्व स॒त्या-स्स॑न्तु॒ यज॑मानस्य॒ कामाः᳚ ॥ बोधा॑ नो अ॒स्य वच॑सो यविष्ठ॒ मग्ंहि॑ष्ठस्य॒ प्रभृ॑तस्य स्वधावः । पीय॑ति त्वो॒ अनु॑ त्वो गृणाति व॒न्दारु॑स्ते त॒नुवं॑-वँन्दे अग्ने ॥ स बो॑धि सू॒रिर्म॒घवा॑ वसु॒दावा॒ वसु॑पतिः । यु॒यो॒द्ध्य॑स्म-द्द्वेषाग्ं॑सि ॥ 13 ॥
anna̭pa॒te-'nna̭sya no dehyanamī॒vasya̭ śu॒ṣmiṇaḥ̭ | pra pra̭dā॒tāra̭-ntāriṣa॒ ūrja̭-nno dhehi dvi॒pade॒ catṷṣpade || udṷ tvā॒ viśvḙ de॒vā agne॒ bhara̭ntu॒ citti̭bhiḥ | sa no̭ bhava śi॒vata̭ma-ssu॒pratī̭ko vi॒bhāva̭suḥ || preda̭gne॒ jyoti̭ṣmān. yāhi śi॒vebhi̭ra॒rci̭bhi॒stvam | bṛ॒hadbhi̭-rbhā॒nubhi॒-rbhāsa॒-nmā higṃ̭sī sta॒nuvā᳚ pra॒jāḥ || sa॒midhā॒-'gni-ndṷvasyata ghṛ॒tairbo̭dhaya॒tāti̭thim | ā- [ā, a॒smi॒n॒. ha॒vyā jṷhotana |] 10
-'smi̭n. ha॒vyā jṷhotana || praprā॒yama॒gnirbha̭ra॒tasya̭ śṛṇve॒ vi ya-thsūryo॒ na roca̭te bṛ॒hadbhāḥ | a॒bhi yaḥ pū॒ru-mpṛta̭nāsu ta॒sthau dī॒dāya॒ daivyo॒ ati̭thi-śśi॒vo naḥ̭ || āpo̭ devīḥ॒ prati̭ gṛhṇīta॒ bhasmai॒ta-thsyo॒ne kṛ̭ṇuddhvagṃ sura॒bhāvṷ lo॒ke | tasmai̭ namantā॒-ñjana̭ya-ssu॒patnī᳚rmā॒teva̭ pu॒tra-mbi̭bhṛ॒tā svḙnam || a॒phsva̭gne॒ sadhi॒ṣṭava॒- [a॒phsva̭gne॒ sadhi॒ṣṭava̭, sauṣa̭dhī॒ranṷ ruddhyase |] 11
sauṣa̭dhī॒ranṷ ruddhyase | garbhe॒ sañjā̭yase॒ punaḥ̭ || garbho̭ a॒syoṣa̭dhīnā॒-ṅgarbho॒ vana॒spatī̭nām | garbho॒ viśva̭sya bhū॒tasyāgne॒ garbho̭ a॒pāma̭si || pra॒sadya॒ bhasma̭nā॒ yoni̭ma॒paśca̭ pṛthi॒vīma̭gne | sa॒gṃ॒sṛjya̭ mā॒tṛbhi॒stva-ñjyoti̭ṣmā॒-npuna॒rā-'sa̭daḥ || puna̭rā॒sadya॒ sada̭nama॒paśca̭ pṛthi॒vīma̭gne | śeṣḙ mā॒turyatho॒pasthe॒ 'ntara॒syāgṃ śi॒vata̭maḥ || puna̭rū॒rjā [ ] 12
-ni va̭rtasva॒ puna̭ragna i॒ṣā ''yṷṣā | puna̭rnaḥ pāhi vi॒śvataḥ̭ || sa॒ha ra॒yyā ni va̭rta॒svāgne॒ pinva̭sva॒ dhāra̭yā | vi॒śvaphsni̭yā vi॒śvata॒spari̭ || puna̭stvā ''di॒tyā ru॒drā vasa̭va॒-ssami̭ndhatā॒-mpuna̭rbra॒hmāṇo̭ vasunītha ya॒jñaiḥ | ghṛ॒tena॒ tva-nta॒nuvo̭ vardhayasva sa॒tyā-ssa̭ntu॒ yaja̭mānasya॒ kāmāḥ᳚ || bodhā̭ no a॒sya vaca̭so yaviṣṭha॒ magṃhi̭ṣṭhasya॒ prabhṛ̭tasya svadhāvaḥ | pīya̭ti tvo॒ anṷ tvo gṛṇāti va॒ndārṷste ta॒nuvaṃ̭-va~nde agne || sa bo̭dhi sū॒rirma॒ghavā̭ vasu॒dāvā॒ vasṷpatiḥ | yu॒yo॒ddhya̭sma-ddveṣāgṃ̭si || 13 ||
हे अन्नपते, हामीलाई अरोगी र बलवान अन्न दिनुहोस्। अन्न दिनेलाई हामीले पार गराउँछौं; हामीलाई दुई खुट्टा भएका र चार खुट्टा भएका प्राणीहरूका लागि ऊर्जा प्रदान गर्नुहोस्। हे अग्ने, सम्पूर्ण देवताहरूले आफ्ना बुद्धिहरूद्वारा तपाईंलाई माथि ल्याउन्। तपाईं हाम्रा लागि अत्यन्त कल्याणकारी, सुन्दर मुख भएका र विभावसु बन्नुहोस्। हे अग्ने, तपाईं ज्योतिष्मान भएर कल्याणकारी किरणहरूसहित अगाडि बढ्नुहोस्। ठूला किरणहरूले प्रकाशमान हुनुहोस्; आफ्नो शरीरले प्रजाहरूलाई हिंसा नगर्नुहोस्। दाउराले अग्निलाई बाल्नुहोस्, घृतले अतिथिलाई जगाउनुहोस्। यसैमा हवि अर्पण गर्नुहोस्। भरतको अग्नि टाढासम्म सुनिन्छ; सूर्यझैं उनको ठूलो तेज चम्किन्छ। जसले युद्धहरूमा पूरुलाई स्थिर राख्यो, त्यो दैवी अतिथि हाम्रा लागि कल्याणकारी भएर चम्कियो। हे देवी जलहरू, यो भस्म ग्रहण गर्नुहोस्; यसलाई कल्याणकारी र सुगन्धित बनाउनुहोस्। सुन्दर पत्नीहरूले त्यसलाई नमन गर्न्; आमाले छोरालाई जस्तै आफ्नो स्नेहले धारण गर्न्। हे अग्ने, तपाईं जलहरूमा स्थित हुनुहुन्छ, औषधिहरूसँगै रमाउनुहुन्छ। तपाईं गर्भमा पुनः जन्मनुहुन्छ। तपाईं औषधिहरूको गर्भ, वनस्पतिहरूको गर्भ, सम्पूर्ण प्राणीहरूको गर्भ र जलहरूको गर्भ हुनुहुन्छ। हे अग्ने, भस्मद्वारा योनिमा बसेर जल र पृथ्वीलाई मिलाएर, आमाहरूसँग संयुक्त भएर तपाईं ज्योतिष्मान भएर पुनः प्रकट हुनुहोस्। हे अग्ने, पुनः स्थानमा बसेर जल र पृथ्वीलाई प्राप्त गर्नुहोस्; आमाको काखमा झैं यहाँ अत्यन्त कल्याणकारी भएर शयन गर्नुहोस्। पुनः ऊर्जासहित फर्कनुहोस्, हे अग्ने, पुनः अन्न र आयुसहित फर्कनुहोस्। पुनः हामीलाई सबैतिरबाट रक्षा गर्नुहोस्। धनसहित फर्कनुहोस्, हे अग्ने, धाराले वर्षाउनुहोस्; सबै प्रकारका सम्पत्तिले सबैतिरबाट। आदित्य, रुद्र र वसुहरूले तपाईंलाई पुनः प्रज्वलित गरून्; ब्राह्मणहरूले पुनः यज्ञहरूद्वारा, हे वसुनीथ, प्रज्वलित गरून्। घृतले आफ्नो शरीर वृद्धि गर्नुहोस्; यजमानका कामनाहरू सत्य होऊन्। हे यविष्ठ, हाम्रो यो वचन बुझ्नुहोस्; हे स्वधावन, अत्यन्त उदार र प्रस्तुत गरिएको वचन बुझ्नुहोस्। तपाईंको प्रशंसा गर्नेले पिउँछ, तपाईंको गुणगान गर्छ; हे अग्ने, स्तुति गर्नेले तपाईंको शरीरको स्तुति गर्दछु। तपाईं बुद्धिमान, धनवान, धन दिने र धनपति बन्नुहोस्। हाम्रा द्वेषहरूलाई दूर गर्नुहोस्। AI
हे अन्नपते, अन्नस्य नः अनमीवस्य शुष्मिणः अन्नं देहि। प्रदातारं तारिषः। ऊर्जं नः देहि द्विपदे चतुष्पदे च। हे अग्ने, विश्वे देवाः चित्तिभिः त्वाम् उद् भरन्तु। सः त्वं नः शिवतमः सुप्रतीकः विभावसुः भव। हे अग्ने, त्वं ज्योतिष्मान् शिवेभिः अर्चिभिः बृहद्भिः भानुभिः भासन् प्रेहि। स्तनुवा प्रजाः मा हिंसीः। समिधा अग्निं दुवस्यत, घृतैः अतिथिं बोधयत, अस्मिन् हव्या जुहोतन। अग्निः भरतस्य प्रप्रायं शृण्वे, यत् सूर्यो न बृहद्भाः विरोचते। यः पूरुं पृतनासु अभि तस्थौ, दैव्यः अतिथिः सः नः शिवः दीदाय। हे देवीः आपः, भस्म प्रति गृह्णीत, एतत् स्योने सुरभौ लोके कृणुध्वम्। तस्मै जनयः सुपत्नीः नमन्ताम्, माता इव पुत्रं स्वेन बिभृता। हे अग्ने, अप्सु सधिष्टव सौषधीः अनु रुद्ध्यसे, गर्भे पुनः सञ्जायसे। हे अग्ने, त्वम् अस्य उषधीनां गर्भः, वनस्पतीनां गर्भः, विश्वस्य भूतस्य गर्भः, अपां गर्भः असि। हे अग्ने, भस्मना योनिं प्रसद्य अपः पृथिवीं च संसृज्य मातृभिः सह त्वं ज्योतिष्मान् पुनः आसदः। हे अग्ने, पुनः सदनम् आसद्य अपः पृथिवीं च, मातुः उपस्थे इव शेषे, अन्तः शिवतमः असि। पुनः ऊर्जा नि वर्तस्व, हे अग्ने, पुनः इषा आयुषा च। पुनः नः विश्वतः पाहि। हे अग्ने, रय्या सह नि वर्तस्व, धारया पिन्वस्व, विश्वफ्स्निया विश्वतः परि। आदित्याः रुद्राः वसवः ब्रह्माणः च पुनः त्वां यज्ञैः समिन्धताम्, हे वसुनीथ। घृतेन त्वं तनुवः वर्धयस्व, यजमानस्य कामाः सत्याः सन्तु। हे यविष्ठ स्वधावः, नः अस्य वचसः बोध, मंहिष्ठस्य प्रभृतस्य। पीयति त्वा, अनु त्वा गृणाति, वन्दारुः ते तनुवं वन्दे, हे अग्ने। सः बोधि सूरिः मघवा वसुदावा वसुपतिः। अस्मत् द्वेषांसि युयोधि। AI
सम्प्रि॑य॒-स्सम्प्रि॑यास्त॒नुवो॒ मम॑ ॥ अ॒यग्ं सो अ॒ग्निर्यस्मि॒न्-थ्सोम॒मिन्द्रः॑ सु॒त-न्द॒धे ज॒ठरे॑ वावशा॒नः । स॒ह॒स्रियं॒-वाँज॒मत्य॒-न्न सप्तिग्ं॑ सस॒वान्-थ्सन्-थ्स्तू॑यसे जातवेदः ॥ अग्ने॑ दि॒वो अर्ण॒मच्छा॑ जिगा॒स्यच्छा॑ दे॒वाग्ं ऊ॑चिषे॒ धिष्णि॑या॒ ये । याः प॒रस्ता᳚-द्रोच॒ने सूर्य॑स्य॒ याश्चा॒ वस्ता॑-दुप॒तिष्ठ॑न्त॒ आपः॑ ॥ अग्ने॒ य-त्ते॑ दि॒वि वर्चः॑ पृथि॒व्यां-यँदोष॑धी- [पृथि॒व्यां-यँदोष॑धीषु, अ॒फ्सु वा॑ यजत्र ।] 15
-ष्व॒फ्सु वा॑ यजत्र । येना॒न्तरि॑क्ष-मु॒र्वा॑त॒तन्थ॑ त्वे॒ष-स्स भा॒नुर॑र्ण॒वो नृ॒चक्षाः᳚ ॥ पु॒री॒ष्या॑सो अ॒ग्नयः॑ प्राव॒णेभिः॑ स॒जोष॑सः । जु॒षन्ताग्ं॑ ह॒व्यमाहु॑तमनमी॒वा इषो॑ म॒हीः ॥ इडा॑मग्ने पुरु॒दग्ं सग्ं॑ स॒नि-ङ्गो-श्श॑श्वत्त॒मग्ं हव॑मानाय साध । स्यान्नः॑ सू॒नुस्तन॑यो वि॒जावा-ऽग्ने॒ सा ते॑ सुम॒तिर्भू᳚त्व॒स्मे ॥ अ॒य-न्ते॒ योनि॑र्-ऋ॒त्वियो॒ यतो॑ जा॒तो अरो॑चथाः । त-ञ्जा॒न- [त-ञ्जा॒नन्न्, अ॒ग्न॒ आ रो॒हाथा॑ नो] 16
-न्न॑ग्न॒ आ रो॒हाथा॑ नो वर्धया र॒यिम् ॥ चिद॑सि॒ तया॑ दे॒वत॑या-ऽङ्गिर॒स्व-द्ध्रु॒वा सी॑द परि॒चिद॑सि॒ तया॑ दे॒वत॑या-ऽङ्गिर॒स्व-द्ध्रु॒वा सी॑द लो॒क-म्पृ॑ण छि॒द्र-म्पृ॒णाथो॑ सीद शि॒वा त्वम् । इ॒न्द्रा॒ग्नी त्वा॒ बृह॒स्पति॑र॒स्मिन्. योना॑वसीषदन्न् ॥ ता अ॑स्य॒ सूद॑दोहस॒-स्सोमग्ग्॑ श्रीणन्ति॒ पृश्ञ॑यः । जन्म॑-न्दे॒वानां॒-विँश॑स्त्रि॒ष्वा रो॑च॒ने दि॒वः ॥ 17 ॥
sampri̭ya॒-ssampri̭yāsta॒nuvo॒ mama̭ || a॒yagṃ so a॒gniryasmi॒n-thsoma॒mindraḥ̭ su॒ta-nda॒dhe ja॒ṭharḙ vāvaśā॒naḥ | sa॒ha॒sriyaṃ॒-vā~ja॒matya॒-nna saptigṃ̭ sasa॒vān-thsan-thstṷ̄yase jātavedaḥ || agnḙ di॒vo arṇa॒macchā̭ jigā॒syacchā̭ de॒vāgṃ ṷ̄ciṣe॒ dhiṣṇi̭yā॒ ye | yāḥ pa॒rastā᳚-droca॒ne sūrya̭sya॒ yāścā॒ vastā̭-dupa॒tiṣṭha̭nta॒ āpaḥ̭ || agne॒ ya-ttḙ di॒vi varcaḥ̭ pṛthi॒vyāṃ-ya~doṣa̭dhī- [pṛthi॒vyāṃ-ya~doṣa̭dhīṣu, a॒phsu vā̭ yajatra |] 15
-ṣva॒phsu vā̭ yajatra | yenā॒ntari̭kṣa-mu॒rvā̭ta॒tantha̭ tve॒ṣa-ssa bhā॒nura̭rṇa॒vo nṛ॒cakṣāḥ᳚ || pu॒rī॒ṣyā̭so a॒gnayaḥ̭ prāva॒ṇebhiḥ̭ sa॒joṣa̭saḥ | ju॒ṣantāgṃ̭ ha॒vyamāhṷtamanamī॒vā iṣo̭ ma॒hīḥ || iḍā̭magne puru॒dagṃ sagṃ̭ sa॒ni-ṅgo-śśa̭śvatta॒magṃ hava̭mānāya sādha | syānnaḥ̭ sū॒nustana̭yo vi॒jāvā-'gne॒ sā tḙ suma॒tirbhū᳚tva॒sme || a॒ya-nte॒ yoni̭r-ṛ॒tviyo॒ yato̭ jā॒to aro̭cathāḥ | ta-ñjā॒na- [ta-ñjā॒nann, a॒gna॒ ā ro॒hāthā̭ no] 16
-nna̭gna॒ ā ro॒hāthā̭ no vardhayā ra॒yim || cida̭si॒ tayā̭ de॒vata̭yā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā sī̭da pari॒cida̭si॒ tayā̭ de॒vata̭yā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā sī̭da lo॒ka-mpṛ̭ṇa chi॒dra-mpṛ॒ṇātho̭ sīda śi॒vā tvam | i॒ndrā॒gnī tvā॒ bṛha॒spati̭ra॒smin. yonā̭vasīṣadann || tā a̭sya॒ sūda̭dohasa॒-ssomagg̭ śrīṇanti॒ pṛśña̭yaḥ | janma̭-nde॒vānāṃ॒-vi~śa̭stri॒ṣvā ro̭ca॒ne di॒vaḥ || 17 ||
हे देवहरू, यहाँबाट हट्नुहोस्, चलेर जानुहोस् र तर्फतर्फ सर्नुहोस्; यहाँ जो पुराना छन् र जो नयाँ छन्, ती सबै। यमले यो पृथ्वीको अवसान-स्थान दिए; पितृहरूले यसका लागि यो लोक बनाए। तिमी अग्निको भस्म हौ, अग्निको पुरीष हौ, सज्ञान अन्न हौ, कामधरण हो; मभित्र तिम्रो कामधरणता होस्। तिमीहरूका प्रिय शरीरहरू मिलून्, तिमीहरूका हृदयहरू प्रिय होऊन्; तिमीहरूको आत्मा प्रिय होस्, मेरा प्रिय शरीरहरू प्रिय होऊन्। जसमा इन्द्रले सुताको सोम जठरमा राखेर वावशान भए, त्यो यही अग्नि हो; हे जातवेद, तिमी सहस्र मूल्यको अन्न र सात घोडा प्राप्त गर्ने भई स्तुति गरिन्छौ। हे अग्ने, तिमी द्युलोकको अर्णवतर्फ जान चाहन्छौ, देवताहरूतर्फ, जो धिष्ण्य छन्, तिनीहरूतर्फ पुग्छौ; जो सूर्यको रोचनभन्दा पर छन् र जो पूर्वबाट उदाउँदै आएका जल छन्। हे अग्ने, हे यजनीय, द्युलोकमा तिम्रो जो वर्चस् छ, पृथ्वीमा जो छ, ओषधिहरूमा वा जलमा जो छ; जसले तिमीले अन्तरिक्षलाई फैलाएको छस्, त्यो तिम्रो तेजस्वी भानु, अर्णव र नृचक्षु हो। पुरीष्य अग्निहरू प्रावणेभिःसँग सजोष भई आहुत हव्यलाई जुषून्, र महती इषहरू अनमीवा होऊन्। हे अग्ने, इडालाई धेरै दिनुहोस्, सङ्ग दिनुहोस्, सनि दिनुहोस्, शाश्वत दिनुहोस्; हवन गर्नेलाई साध्नुहोस्। हे अग्ने, हाम्रा छोरा र सन्तान विजावा होऊन्; तिम्रो त्यो सुमति हामीमाथि होस्। हे अग्ने, यो तिम्रो ऋत्विय योनि हो, जहाँबाट जन्मेर तिमी रोचमान भयौ; त्यसलाई जानेर, हे अग्ने, हामीमाथि आरोहण गर्नुहोस् र हाम्रो धन वर्धन गर्नुहोस्। तिमी चित् हौ; त्यो देवताले अङ्गिरस्वत् हुँदै दृढ भई बस; तिमी परिचित् हौ; त्यो देवताले अङ्गिरस्वत् हुँदै दृढ भई बस; लोक भर्नुहोस्, छिद्र भर्नुहोस्, अनि शिव भई बस। इन्द्र र अग्नि तथा बृहस्पतिले तिमीलाई यस योनिमा बसाले। ती सूददोहसहरूले यसलाई दुहुन्छन्, पृश्नि-गाईहरूले सोमले श्रीणित गर्छन्; देवताहरूको जन्ममा, द्युलोकको तीन रोचनहरूमा। AI
हे पितरः, अपगच्छत, दूरे गच्छत, इतः पलायध्वम्। ये अत्र पुराणाः ये च नूतनाः सन्ति, ते सर्वे अपसर्पन्तु। यमः अस्याः पृथिव्याः अवसानम् अदात्। पितरः अस्य पुरुषाय इमं लोकम् अकल्पयन्। त्वम् अग्नेः भस्म असि, अग्नेः पुरीषम् असि, सज्ञानम् अन्नम् असि, कामानां धारणम् असि। मयि ते कामधारणं भूयात्। हे देवाः, वः प्रियाः तनवः संयन्तु, वः हृदयानि सम्प्रियाणि भवन्तु। वः आत्मा सम्प्रियः अस्तु, मम तनवः सम्प्रियाः सन्तु। अयं सः अग्निः यस्मिन् इन्द्रः सुतं सोमं जठरे वावशानः दधे। हे जातवेदः, सहस्रियं वाजम् अतिनद्भिः सप्तिं ससवान् सन् त्वं स्तूयसे। हे अग्ने, त्वं दिवः अर्णम् अच्छ जिगासि, ये देवाः धिष्णियाः सन्ति तान् अच्छ ऊचिषे। याः परस्तात् सूर्यस्य रोचने आपः सन्ति, याः च वस्तात् उपतिष्ठन्ते। हे अग्ने, हे यजत्र, यत् ते दिवि वर्चः, यत् पृथिव्याम्, यत् ओषधीषु, यत् अप्सु वा, येन त्वं विश्वम् अन्तरिक्षम् उर्वाततन्थ, सः त्वेषः भानुः अर्णवः नृचक्षाः। पुरीष्याः अग्नयः प्रावणेभिः सजोषसः सन्तः आहुतं हव्यं जुषन्ताम्, अनमीवाः महीः इषः। हे अग्ने, इडां पुरुदंसम् सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध। नः सूनुः तनयः विजावा स्यात्, हे अग्ने, सा ते सुमतिः अस्मे भूयात्। हे अग्ने, अयं ते ऋत्वियः योनिः यतः जातः त्वम् अरोचथाः। तं जानन् हे अग्ने, आ रोह, अथ नः रयिं वर्धय। चित् असि, तया देवतया अङ्गिरस्वत् ध्रुवा सीद। परिचित् असि, तया देवतया अङ्गिरस्वत् ध्रुवा सीद। लोकं पृण, छिद्रं पृण, अथो शिवा त्वं सीद। इन्द्राग्नी बृहस्पतिः त्वा अस्मिन् योने असीषदन्। ताः अस्य सूददोहसः पृश्नयः सोमं श्रीणन्ति देवानां जन्मनि विशः त्रिषु दिवः रोचने। AI
-वरे॒पसौ᳚ । मा य॒ज्ञग्ं हिग्ं॑सिष्ट॒-म्मा य॒ज्ञप॑ति-ञ्जातवेदसौ शि॒वौ भ॑वतम॒द्य नः॑ ॥ मा॒तेव॑ पु॒त्र-म्पृ॑थि॒वी पु॑री॒ष्य॑म॒ग्निग्ग् स्वे योना॑वभारु॒खा । तां-विँश्वै᳚र्दे॒वैर्-ऋ॒तुभिः॑ संविँदा॒नः प्र॒जाप॑तिर्वि॒श्वक॑र्मा॒ वि मु॑ञ्चतु ॥ यद॒स्य पा॒रे रज॑स-श्शु॒क्र-ञ्ज्योति॒रजा॑यत । त-न्नः॑ पर्ष॒दति॒ द्विषो-ऽग्ने॑ वैश्वानर॒ स्वाहा᳚ ॥ नम॒-स्सु ते॑ निर्-ऋते विश्वरूपे- [विश्वरूपे, अ॒य॒स्मयं॒-विँ चृ॑ता] 19
-ऽय॒स्मयं॒-विँ चृ॑ता ब॒न्धमे॒तम् । य॒मेन॒ त्वं-यँ॒म्या॑ सं-विँदा॒नोत्त॒म-न्नाक॒मधि॑ रोहये॒मम् ॥ यत्ते॑ दे॒वी निर्-ऋ॑तिराब॒बन्ध॒ दाम॑ ग्री॒वास्व॑ विच॒र्त्यम् । इ॒द-न्ते॒ त-द्विष्यां॒-याँयु॑षो॒ न मद्ध्या॒दथा॑ जी॒वः पि॒तुम॑द्धि॒ प्रमु॑क्तः ॥ यस्या᳚स्ते अ॒स्याः क्रू॒र आ॒सञ्जु॒होम्ये॒षा-म्ब॒न्धाना॑मव॒सर्ज॑नाय । भूमि॒रिति॑ त्वा॒ जना॑ वि॒दुर्निर्-ऋ॑ति॒- [वि॒दुर्निर्-ऋ॑तिः, इति॑ त्वा॒ ऽह-म्परि॑] 20
-रिति॑ त्वा॒ ऽह-म्परि॑ वेद वि॒श्वतः॑ ॥ असु॑न्वन्त॒म य॑जमानमिच्छ स्ते॒नस्ये॒त्यान्-तस्क॑र॒स्यान् वे॑षि । अ॒न्य म॒स्म-दि॑च्छ॒ सा त॑ इ॒त्या नमो॑ देवि निर्-ऋते॒ तुभ्य॑मस्तु ॥ दे॒वीम॒ह-न्निर्-ऋ॑तिं॒-वँन्द॑मानः पि॒तेव॑ पु॒त्र-न्द॑सये॒ वचो॑भिः । विश्व॑स्य॒ या जाय॑मानस्य॒ वेद॒ शिरः॑ शिरः॒ प्रति॑ सू॒री वि च॑ष्टे ॥ नि॒वेश॑न-स्स॒ङ्गम॑नो॒ वसू॑नां॒-विँश्वा॑ रू॒पा-ऽभि च॑ष्टे॒ [रू॒पा-ऽभि च॑ष्टे, शची॑भिः ।] 21
शची॑भिः । दे॒व इ॑व सवि॒ता स॒त्यध॒र्मेन्द्रो॒ न त॑स्थौ सम॒रे प॑थी॒नाम् ॥ सं-वँ॑र॒त्रा द॑धातन॒ निरा॑हा॒वान् कृ॑णोतन । सि॒ञ्चाम॑हा अव॒टमु॒द्रिणं॑-वँ॒यं-विँश्वा-ऽहा-ऽद॑स्त॒मक्षि॑तम् ॥ निष्कृ॑ताहा-वमव॒टग्ं सु॑वर॒त्रग्ं सु॑षेच॒नम् । उ॒द्रिणग्ं॑ सिञ्चे॒ अक्षि॑तम् ॥ सीरा॑ युञ्जन्ति क॒वयो॑ यु॒गा वि त॑न्वते॒ पृथ॑क् । धीरा॑ दे॒वेषु॑ सुम्न॒या ॥ यु॒नक्त॒ सीरा॒ वि यु॒गा त॑नोत कृ॒ते योनौ॑ वपते॒ह [ ] 22
बीज᳚म् । गि॒रा च॑ श्रु॒ष्टि-स्सभ॑रा॒ अस॑न्नो॒ नेदी॑य॒ इ-थ्सृ॒ण्या॑ प॒क्वमा ऽय॑त् ॥ लाङ्ग॑ल॒-म्पवी॑रवग्ं सु॒शेवग्ं॑ सुम॒तिथ्स॑रु । उदि-त्कृ॑षति॒ गामवि॑-म्प्रफ॒र्व्य॑-ञ्च॒ पीव॑रीम् । प्र॒स्थाव॑-द्रथ॒वाह॑नम् ॥ शु॒न-न्नः॒ फाला॒ वि तु॑दन्तु॒ भूमिग्ं॑ शु॒न-ङ्की॒नाशा॑ अ॒भि य॑न्तु वा॒हान् । शु॒न-म्प॒र्जन्यो॒ मधु॑ना॒ पयो॑भि॒-श्शुना॑सीरा शु॒नम॒स्मासु॑ धत्तम् ॥ काम॑-ङ्कामदुघे धुक्ष्व मि॒त्राय॒ वरु॑णाय च । इन्द्रा॑या॒ग्नये॑ पू॒ष्ण ओष॑धीभ्यः प्र॒जाभ्यः॑ ॥घृ॒तेन॒ सीता॒ मधु॑ना॒ सम॑क्ता॒ विश्वै᳚र्दे॒वैरनु॑मता म॒रुद्भिः॑ । ऊर्ज॑स्वती॒ पय॑सा॒ पिन्व॑माना॒-ऽस्मान्-थ्सी॑ते॒ पय॑सा॒-ऽभ्या-व॑वृथ्स्व ॥ 23 ॥
-vare॒pasau᳚ | mā ya॒jñagṃ higṃ̭siṣṭa॒-mmā ya॒jñapa̭ti-ñjātavedasau śi॒vau bha̭vatama॒dya naḥ̭ || mā॒teva̭ pu॒tra-mpṛ̭thi॒vī pṷrī॒ṣya̭ma॒gnigg sve yonā̭vabhāru॒khā | tāṃ-vi~śvai᳚rde॒vair-ṛ॒tubhiḥ̭ saṃvi~dā॒naḥ pra॒jāpa̭tirvi॒śvaka̭rmā॒ vi mṷñcatu || yada॒sya pā॒re raja̭sa-śśu॒kra-ñjyoti॒rajā̭yata | ta-nnaḥ̭ parṣa॒dati॒ dviṣo-'gnḙ vaiśvānara॒ svāhā᳚ || nama॒-ssu tḙ nir-ṛte viśvarūpe- [viśvarūpe, a॒ya॒smayaṃ॒-vi~ cṛ̭tā] 19
-'ya॒smayaṃ॒-vi~ cṛ̭tā ba॒ndhame॒tam | ya॒mena॒ tvaṃ-ya~॒myā̭ saṃ-vi~dā॒notta॒ma-nnāka॒madhi̭ rohaye॒mam || yattḙ de॒vī nir-ṛ̭tirāba॒bandha॒ dāma̭ grī॒vāsva̭ vica॒rtyam | i॒da-nte॒ ta-dviṣyāṃ॒-yā~yṷṣo॒ na maddhyā॒dathā̭ jī॒vaḥ pi॒tuma̭ddhi॒ pramṷktaḥ || yasyā᳚ste a॒syāḥ krū॒ra ā॒sañju॒homye॒ṣā-mba॒ndhānā̭mava॒sarja̭nāya | bhūmi॒riti̭ tvā॒ janā̭ vi॒durnir-ṛ̭ti॒- [vi॒durnir-ṛ̭tiḥ, iti̭ tvā॒ 'ha-mpari̭] 20
-riti̭ tvā॒ 'ha-mpari̭ veda vi॒śvataḥ̭ || asṷnvanta॒ma ya̭jamānamiccha ste॒nasye॒tyān-taska̭ra॒syān vḙṣi | a॒nya ma॒sma-di̭ccha॒ sā ta̭ i॒tyā namo̭ devi nir-ṛte॒ tubhya̭mastu || de॒vīma॒ha-nnir-ṛ̭tiṃ॒-va~nda̭mānaḥ pi॒teva̭ pu॒tra-nda̭saye॒ vaco̭bhiḥ | viśva̭sya॒ yā jāya̭mānasya॒ veda॒ śiraḥ̭ śiraḥ॒ prati̭ sū॒rī vi ca̭ṣṭe || ni॒veśa̭na-ssa॒ṅgama̭no॒ vasṷ̄nāṃ॒-vi~śvā̭ rū॒pā-'bhi ca̭ṣṭe॒ [rū॒pā-'bhi ca̭ṣṭe, śacī̭bhiḥ |] 21
śacī̭bhiḥ | de॒va i̭va savi॒tā sa॒tyadha॒rmendro॒ na ta̭sthau sama॒re pa̭thī॒nām || saṃ-va~̭ra॒trā da̭dhātana॒ nirā̭hā॒vān kṛ̭ṇotana | si॒ñcāma̭hā ava॒ṭamu॒driṇaṃ̭-va~॒yaṃ-vi~śvā-'hā-'da̭sta॒makṣi̭tam || niṣkṛ̭tāhā-vamava॒ṭagṃ sṷvara॒tragṃ sṷṣeca॒nam | u॒driṇagṃ̭ siñce॒ akṣi̭tam || sīrā̭ yuñjanti ka॒vayo̭ yu॒gā vi ta̭nvate॒ pṛtha̭k | dhīrā̭ de॒veṣṷ sumna॒yā || yu॒nakta॒ sīrā॒ vi yu॒gā ta̭nota kṛ॒te yonaṷ vapate॒ha [ ] 22
bīja᳚m | gi॒rā ca̭ śru॒ṣṭi-ssabha̭rā॒ asa̭nno॒ nedī̭ya॒ i-thsṛ॒ṇyā̭ pa॒kvamā 'ya̭t || lāṅga̭la॒-mpavī̭ravagṃ su॒śevagṃ̭ suma॒tithsa̭ru | udi-tkṛ̭ṣati॒ gāmavi̭-mprapha॒rvya̭-ñca॒ pīva̭rīm | pra॒sthāva̭-dratha॒vāha̭nam || śu॒na-nnaḥ॒ phālā॒ vi tṷdantu॒ bhūmigṃ̭ śu॒na-ṅkī॒nāśā̭ a॒bhi ya̭ntu vā॒hān | śu॒na-mpa॒rjanyo॒ madhṷnā॒ payo̭bhi॒-śśunā̭sīrā śu॒nama॒smāsṷ dhattam || kāma̭-ṅkāmadughe dhukṣva mi॒trāya॒ varṷṇāya ca | indrā̭yā॒gnayḙ pū॒ṣṇa oṣa̭dhībhyaḥ pra॒jābhyaḥ̭ ||ghṛ॒tena॒ sītā॒ madhṷnā॒ sama̭ktā॒ viśvai᳚rde॒vairanṷmatā ma॒rudbhiḥ̭ | ūrja̭svatī॒ paya̭sā॒ pinva̭mānā॒-'smān-thsī̭te॒ paya̭sā॒-'bhyā-va̭vṛthsva || 23 ||
तिमीहरू मिलेर एउटै संकल्प गर, प्रिय हौ, उज्याला छौ, प्रसन्न मन भएका छौ। अन्न र ऊर्जालाई सँगै भोग्दै छौ; मैले तिमीहरूका मनहरू, तिमीहरूका व्रतहरू र तिमीहरूका चित्तहरूलाई सँगै मिलाएँ। हे अग्ने, तिमी पुरीषका अधिपति हौ; तिमी नै हाम्रा होऊ। यजमानलाई अन्न र ऊर्जा देऊ। हे अग्ने, तिमी पुरीष्य हौ, धन र पुष्टिका दाता हौ। सबै दिशाहरूलाई शिव बनाएर आफ्नै योनिमा यहाँ बस। तिमीहरू हाम्रा लागि एउटै मन भएका, एउटै वास भएका, दोषरहित होऊ। हे जातवेदसहरू, यज्ञलाई हिंसा नगर, यज्ञपतिलाई हिंसा नगर; आज हाम्रा लागि शिव होऊ। माताले पुत्रलाई झैँ पृथ्वीले पुरीष्य अग्निलाई आफ्नै योनिमा राखी हो। सबै देवता र ऋतुहरूसँग मिलेर प्रजापति विश्वकर्माले त्यसलाई मुक्त गरून्। यस संसारको पारिपट्टि जुन शुद्ध ज्योति उत्पन्न भयो, त्यसले हामीलाई शत्रुहरूबाट पार गराओस्; हे अग्ने वैश्वानर, स्वाहा। हे विश्वरूपा निर्ऋति, तिमीलाई नमस्कार; यो फलामको बन्धन चुँडिएको छ। तिमी यमसँग र यमीसँग मिलेर यसलाई उत्तम स्वर्गमा चढाऊ। हे देवी निर्ऋति, तिमीले घाँटीहरूमा जुन दामो बाँध्यौ जो घुमाउरो छ, त्यो मैले तिम्रै लागि फ्याँकेँ; त्यसले मेरो आयुको बीचलाई नछोस्, तब मुक्त भएर म बलियो जीवन भोगूँ। हे निर्ऋति, तिम्रा यी क्रूर बन्धनहरूको मुक्तिका लागि म हवन गर्छु। मानिसहरूले तिमीलाई 'पृथ्वी' भनी चिन्छन्, निर्ऋति भनी चिन्छन्; म तिमीलाई सबैतिरबाट जान्दछु। सोम नसुताउने र यज्ञ नगर्नेलाई खोज; चोर र तस्करका सेवकहरूलाई खोज; हामीबाट अरूलाई खोज; त्यो तिम्रै हो। हे देवी निर्ऋति, तिमीलाई नमस्कार छ। देवी निर्ऋतिको वन्दना गर्दै, पिताले पुत्रलाई झैँ वचनहरूले तिनलाई शान्त गर्दै, जो जन्मिने समस्त प्राणीको शिर जान्दछिन्, विद्वान्ले शिर-शिरमा तिनलाई हेर्छ। तिनी वासस्थान हुन्, धनहरूको संगम हुन्; आफ्ना शक्तिहरूले सबै रूपहरूलाई हेर्छिन्। सत्यधर्मा सविता देवताले झैँ, इन्द्रले झैँ, तिनी मार्गहरूको संग्राममा स्थिर रहिन्। तिमीहरूले संवरण गर, आह्वानहरूलाई निकाल। हामी कुवाको पानी सिञ्चन गर्छौं, उद्रिण (पानी भएको) र अक्षित (नसुक्ने) लाई सबै दिन। निष्कृत आह्वान, कुवा, सुवरत्र र सुसेचन; उद्रिण र अक्षितलाई सिञ्चन गर्छु। कविहरूले हलो जोड्छन्, जुवाहरू अलग-अलग फैलाउँछन्; धीर पुरुषहरू देवताहरूमा कल्याणकारी भावले रहन्छन्। हलो जोड, जुवाहरू फैलाऊ, तयार योनिमा बीज छर्नु; वाणीले र श्रुष्टिले सँगै हाम्रा नजिक पाकेको फल ल्याओस्। हलो पवीरवान्, सुशेव र सुमतिको होस्; गाई र भैंसी, प्रफर्वी र पीवरीलाई उठाएर तान्छ; प्रस्थाव रथवाहन जस्तै। हाम्रा फालाहरूले शुभ रूपमा भूमि खनून्, कीनाशाहरू शुभ रूपमा वाहनहरूतिर जाऊन्; पर्जन्यले शुभ रूपमा मधु र दूधले वृष्टि गरून्; हे सीता र सीरा, हामीमा शुभ राख। हे कामदुघे, मित्र, वरुण, इन्द्र, अग्नि, पूषा, ओषधि र प्रजाहरूका लागि कामलाई दुह। घृतले र मधुले संयुक्त, सबै देवता र मरुत्हरूद्वारा अनुमोदित, ऊर्जाले युक्त, दूधले भरिँदै, हे सीते, हामीलाई दूधले भरिदेऊ। AI
हे अग्ने, आवां सम्यक् सङ्कल्पं कुर्वहि, सम्प्रियौ स्तः, रोचिष्णू स्तः, सुमनस्यमानौ स्तः। इषं च ऊर्जं च अभि संवसानौ आवाम्। आवयोः मनांसि सं अकरम्, आवयोः व्रतानि सं अकरम्, आवयोः चित्तानि समु अकरम्। हे अग्ने पुरीष्य, त्वं नः अधिपा भव। यजमानाय इषम् ऊर्जं च देहि। हे अग्ने, त्वं पुरीष्यः असि, रयिम् आन् पुष्टिम् आन् असि। सर्वाः दिशः शिवाः कृत्वा स्वां योनिम् इह असदः। हे जातवेदसौ, आवां नः समनसौ भवतम्, समोकसौ भवतम्, अरेपसौ भवतम्। यज्ञं मा हिंसिष्टम्, यज्ञपतिं मा हिंसिष्टम्। अद्य नः शिवौ भवतम्। पृथिवी मातेव पुत्रं पुरीष्यम् अग्निं स्वे योनौ अभारुखा। तां विश्वैः देवैः ऋतुभिः संविदानः प्रजापतिः विश्वकर्मा वि मुञ्चतु। यत् अस्य रजसः पारे शुक्रं ज्योतिः अजायत, तत् नः अति पर्षत्, द्विषः अति पर्षत्। हे अग्ने वैश्वानर, स्वाहा। हे निर्ऋते विश्वरूपे, ते नमः। हे निर्ऋते, अयस्मयं विचृतं बन्धम् एतम्। त्वं यमेन यम्या संविदाना इमम् उत्तमं नाकम् अधि रोहय। हे देवि निर्ऋते, यत् ते दाम ग्रीवासु आबबन्ध विचर्त्यम्, इदं ते तत् विष्याम्। यत् अस्य आयुषः न मध्यात्, अथा प्रमुक्तः जीवः पितुम् अद्धि। हे निर्ऋते, यस्याः ते अस्याः क्रूरः आसञ्जुः, एषां बन्धानाम् अवसर्जनाय जुहोमि। भूमिः इति त्वा जनाः विदुः, निर्ऋतिः इति त्वा अहं परि वेद विश्वतः। असुन्वन्तम् अयजमानम् इच्छ, स्तेनस्य इत्यान् तस्करस्यान् वेषि। अस्मत् अन्यम् इच्छ, सा ते इति। हे देवि निर्ऋते, तुभ्यं नमः अस्तु। देवीम् अहं निर्ऋतिं वन्दमानः पितेव पुत्रं दसये वचोभिः। विश्वस्य या जायमानस्य वेद शिरः, शिरः प्रति सूरी विचष्टे। निवेशनः सङ्गमनः वसूनां विश्वा रूपा अभि चष्टे शचीभिः। देव इव सविता सत्यधर्मा इन्द्रः न तस्थौ समरे पथीनाम्। संवरत्रा दधातन, निराहावान् कृणोतन। वयं अवटम् उद्रिणं सिञ्चामहै विश्वाहा अदस्तम् अक्षितम्। निष्कृताहावम् अवटं सुवरत्रं सुषेचनम्। उद्रिणं अक्षितं सिञ्चे। कवयः सीरा युञ्जन्ति, युगा पृथक् वि तन्वते। धीराः देवेषु सुम्नया। सीरा युनक्त, युगा वि तनोत, कृते योनौ बीजम् वपत इह। गिरा च श्रुष्टिः सभरा असन् नः, नेदीयः इत् सृण्या पक्वम् आ अयत्। लाङ्गलं पवीरवं सुशेवं सुमतिः सरु। उदित् कृषति गाम् अविम् प्रफर्व्यञ्च पीवरीम्। प्रस्थावद् रथवाहनम्। शुनं नः फालाः वि तुदन्तु भूमिम्, शुनं कीनाशाः अभि यन्तु वाहान्। शुनं पर्जन्यः मधुना पयोभिः, शुनं असि ईरा, शुनम् अस्मासु धत्तम्। हे कामदुघे, कामं धुक्ष्व मित्राय वरुणाय च, इन्द्राय अग्नये पूष्णे ओषधीभ्यः प्रजाभ्यः। घृतेन सीता मधुना समक्ता विश्वैः देवैः अनुमता मरुद्भिः। ऊर्जस्वती पयसा पिन्वमाना, हे सीते, अस्मान् पयसा अभि आववृथ्स्व। AI
या जा॒ता ओष॑धयो दे॒वेभ्य॑स्त्रियु॒ग-म्पु॒रा । मन्दा॑मि ब॒भ्रूणा॑म॒हग्ं श॒त-न्धामा॑नि स॒प्त च॑ ॥ श॒तं-वोँ॑ अब॒-न्धामा॑नि स॒हस्र॑मु॒त वो॒ रुहः॑ । अथा॑ शतक्रत्वो यू॒यमि॒म-म्मे॑ अग॒द-ङ्कृ॑त ॥ पुष्पा॑वतीः प्र॒सूव॑तीः फ॒लिनी॑रफ॒ला उ॒त । अश्वा॑ इव स॒जित्व॑री-र्वी॒रुधः॑ पारयि॒ष्णवः॑ ॥ ओष॑धी॒रिति॑ मातर॒-स्तद्वो॑ देवी॒-रुप॑ ब्रुवे । रपाग्ं॑सि विघ्न॒तीरि॑त॒ रप॑- [विघ्न॒तीरि॑त॒ रपः॑, चा॒तय॑मानाः ।] 24
-श्चा॒तय॑मानाः ॥ अ॒श्व॒त्थे वो॑ नि॒षद॑न-म्प॒र्णे वो॑ वस॒तिः कृ॒ता । गो॒भाज॒ इ-त्किला॑सथ॒ य-थ्स॒नव॑थ॒ पूरु॑षम् ॥ यद॒हं-वाँ॒जय॑-न्नि॒मा ओष॑धी॒र्॒हस्त॑ आद॒धे । आ॒त्मा यक्ष्म॑स्य नश्यति पु॒रा जी॑व॒गृभो॑ यथा ॥ यदोष॑धय-स्स॒ङ्गच्छ॑न्ते॒ राजा॑न॒-स्समि॑ता विव । विप्र॒-स्स उ॑च्यते भि॒षग्र॑क्षो॒हा ऽमी॑व॒ चात॑नः ॥ निष्कृ॑ति॒-र्नाम॑वो मा॒ता-ऽथा॑ यू॒यग्ग्स्थ॒ सङ्कृ॑तीः । स॒राः प॑त॒त्रिणी᳚- [स॒राः प॑त॒त्रिणीः᳚, स्थ॒न॒ यदा॒ मय॑ति॒] 25
-स्थन॒ यदा॒ मय॑ति॒ निष्कृ॑त ॥ अ॒न्या वो॑ अ॒न्याम॑व-त्व॒न्या-ऽन्यस्या॒ उपा॑वत । ता-स्सर्वा॒ ओष॑धय-स्संविँदा॒ना इ॒द-म्मे॒ प्राव॑ता॒ वचः॑ ॥ उच्छुष्मा॒ ओष॑धीना॒-ङ्गावो॑ गो॒ष्ठा दि॑वेरते । धनग्ं॑ सनि॒ष्यन्ती॑ नामा॒त्मान॒-न्तव॑ पूरुष ॥ अति॒ विश्वाः᳚ परि॒ष्ठास्ते॒न इ॑व व्र॒जम॑क्रमुः । ओष॑धयः॒ प्राचु॑च्यवु॒ र्य-त्कि-ञ्च॑ त॒नुवा॒ग्ं॒ रपः॑ ॥ या- [याः, त॒ आ॒त॒स्थु-रा॒त्मानं॒-याँ] 26
-स्त॑ आत॒स्थु-रा॒त्मानं॒-याँ आ॑विवि॒शुः परुः॑ परुः । तास्ते॒ यक्ष्मं॒-विँबा॑धन्ता मु॒ग्रो म॑द्ध्यम॒शीरि॑व ॥ सा॒कं-यँ॑क्ष्म॒ प्र प॑त श्ये॒नेन॑ किकिदी॒विना᳚ । सा॒कं-वाँत॑स्य॒-ध्राज्या॑ सा॒क-न्न॑श्य नि॒हाक॑या ॥ अ॒श्वा॒व॒तीग्ं सो॑मव॒ती मू॒र्जय॑न्ती॒ मुदो॑जसम् । आ वि॑थ्सि॒ सर्वा॒ ओष॑धीर॒स्मा अ॑रि॒ष्टता॑तये ॥ याः फ॒लिनी॒र्या अ॑फ॒ला अ॑पु॒ष्पा याश्च॑ पु॒ष्पिणीः᳚ । बृह॒स्पति॑ प्रसूता॒ स्तानो॑ मुञ्च॒न्त्वग्ं ह॑सः ॥ या [याः, ओष॑धय॒-स्सोम॑राज्ञीः॒] 27
ओष॑धय॒-स्सोम॑राज्ञीः॒ प्रवि॑ष्टाः पृथि॒वीमनु॑ । तासा॒-न्त्वम॑स्युत्त॒मा प्रणो॑ जी॒वात॑वे-सुव ॥ अ॒व॒पत॑न्तीरवद-न्दि॒व ओष॑दयः॒ परि॑ । य-ञ्जी॒व म॒श्ञवा॑ महै॒ न स रि॑ष्याति॒ पूरु॑षः ॥ याश्चे॒द मु॑प-शृ॒ण्वन्ति॒ याश्च॑ दू॒र-म्परा॑गताः । इ॒ह स॒ङ्गत्य॒ ता-स्सर्वा॑ अ॒स्मै स-न्द॑त्त भेष॒जम् ॥ मा वो॑ रिष-त्खनि॒ता यस्मै॑ चा॒ह-ङ्खना॑मि वः । द्वि॒प-च्चतु॑ष्प-द॒स्माक॒ग्ं॒ सर्व॑-म॒स्त्वना॑तुरम् ॥ ओष॑धय॒-स्सं-वँ॑दन्ते॒ सोमे॑न स॒ह राज्ञा᳚ । यस्मै॑ क॒रोति॑ ब्राह्म॒णस्तग्ं रा॑ज-न्पारयामसि ॥ 28 ॥
yā jā॒tā oṣa̭dhayo de॒vebhya̭striyu॒ga-mpu॒rā | mandā̭mi ba॒bhrūṇā̭ma॒hagṃ śa॒ta-ndhāmā̭ni sa॒pta ca̭ || śa॒taṃ-vo~̭ aba॒-ndhāmā̭ni sa॒hasra̭mu॒ta vo॒ ruhaḥ̭ | athā̭ śatakratvo yū॒yami॒ma-mmḙ aga॒da-ṅkṛ̭ta || puṣpā̭vatīḥ pra॒sūva̭tīḥ pha॒linī̭rapha॒lā u॒ta | aśvā̭ iva sa॒jitva̭rī-rvī॒rudhaḥ̭ pārayi॒ṣṇavaḥ̭ || oṣa̭dhī॒riti̭ mātara॒-stadvo̭ devī॒-rupa̭ bruve | rapāgṃ̭si vighna॒tīri̭ta॒ rapa̭- [vighna॒tīri̭ta॒ rapaḥ̭, cā॒taya̭mānāḥ |] 24
-ścā॒taya̭mānāḥ || a॒śva॒tthe vo̭ ni॒ṣada̭na-mpa॒rṇe vo̭ vasa॒tiḥ kṛ॒tā | go॒bhāja॒ i-tkilā̭satha॒ ya-thsa॒nava̭tha॒ pūrṷṣam || yada॒haṃ-vā~॒jaya̭-nni॒mā oṣa̭dhī॒r॒hasta̭ āda॒dhe | ā॒tmā yakṣma̭sya naśyati pu॒rā jī̭va॒gṛbho̭ yathā || yadoṣa̭dhaya-ssa॒ṅgaccha̭nte॒ rājā̭na॒-ssami̭tā viva | vipra॒-ssa ṷcyate bhi॒ṣagra̭kṣo॒hā 'mī̭va॒ cāta̭naḥ || niṣkṛ̭ti॒-rnāma̭vo mā॒tā-'thā̭ yū॒yaggstha॒ saṅkṛ̭tīḥ | sa॒rāḥ pa̭ta॒triṇī᳚- [sa॒rāḥ pa̭ta॒triṇīḥ᳚, stha॒na॒ yadā॒ maya̭ti॒] 25
-sthana॒ yadā॒ maya̭ti॒ niṣkṛ̭ta || a॒nyā vo̭ a॒nyāma̭va-tva॒nyā-'nyasyā॒ upā̭vata | tā-ssarvā॒ oṣa̭dhaya-ssaṃvi~dā॒nā i॒da-mme॒ prāva̭tā॒ vacaḥ̭ || ucchuṣmā॒ oṣa̭dhīnā॒-ṅgāvo̭ go॒ṣṭhā di̭verate | dhanagṃ̭ sani॒ṣyantī̭ nāmā॒tmāna॒-ntava̭ pūruṣa || ati॒ viśvāḥ᳚ pari॒ṣṭhāste॒na i̭va vra॒jama̭kramuḥ | oṣa̭dhayaḥ॒ prācṷcyavu॒ rya-tki-ñca̭ ta॒nuvā॒gṃ॒ rapaḥ̭ || yā- [yāḥ, ta॒ ā॒ta॒sthu-rā॒tmānaṃ॒-yā~] 26
-sta̭ āta॒sthu-rā॒tmānaṃ॒-yā~ ā̭vivi॒śuḥ paruḥ̭ paruḥ | tāste॒ yakṣmaṃ॒-vi~bā̭dhantā mu॒gro ma̭ddhyama॒śīri̭va || sā॒kaṃ-ya~̭kṣma॒ pra pa̭ta śye॒nena̭ kikidī॒vinā᳚ | sā॒kaṃ-vā~ta̭sya॒-dhrājyā̭ sā॒ka-nna̭śya ni॒hāka̭yā || a॒śvā॒va॒tīgṃ so̭mava॒tī mū॒rjaya̭ntī॒ mudo̭jasam | ā vi̭thsi॒ sarvā॒ oṣa̭dhīra॒smā a̭ri॒ṣṭatā̭taye || yāḥ pha॒linī॒ryā a̭pha॒lā a̭pu॒ṣpā yāśca̭ pu॒ṣpiṇīḥ᳚ | bṛha॒spati̭ prasūtā॒ stāno̭ muñca॒ntvagṃ ha̭saḥ || yā [yāḥ, oṣa̭dhaya॒-ssoma̭rājñīḥ॒] 27
oṣa̭dhaya॒-ssoma̭rājñīḥ॒ pravi̭ṣṭāḥ pṛthi॒vīmanṷ | tāsā॒-ntvama̭syutta॒mā praṇo̭ jī॒vāta̭ve-suva || a॒va॒pata̭ntīravada-ndi॒va oṣa̭dayaḥ॒ pari̭ | ya-ñjī॒va ma॒śñavā̭ mahai॒ na sa ri̭ṣyāti॒ pūrṷṣaḥ || yāśce॒da mṷpa-śṛ॒ṇvanti॒ yāśca̭ dū॒ra-mparā̭gatāḥ | i॒ha sa॒ṅgatya॒ tā-ssarvā̭ a॒smai sa-nda̭tta bheṣa॒jam || mā vo̭ riṣa-tkhani॒tā yasmai̭ cā॒ha-ṅkhanā̭mi vaḥ | dvi॒pa-ccatṷṣpa-da॒smāka॒gṃ॒ sarva̭-ma॒stvanā̭turam || oṣa̭dhaya॒-ssaṃ-va~̭dante॒ somḙna sa॒ha rājñā᳚ | yasmai̭ ka॒roti̭ brāhma॒ṇastagṃ rā̭ja-npārayāmasi || 28 ||
हे देवीहरू, पहिले तीन युगमा उत्पन्न भएका ओषधिहरू, म बभ्रु (खैरो) रङका सय र सात धामहरूको स्तुति गर्दछु। हे शतक्रतु (इन्द्र), तिमीहरूका सय बन्धन र हजार अङ्कुरहरू छन्; अब तिमीहरूले यसलाई मेरो लागि निरोगी बनाऊ। फूल फुल्ने, फल फल्ने र फल नफल्ने वनस्पतिहरू घोडाजस्तै जित्ने र तार्ने क्षमतावाली छन्। हे देवी ओषधिहरू, तिमीहरूलाई 'माता' भनिन्छ, त्यसैले म तिमीहरूको नाम लिन्छु; तिमीहरू रोग हटाउने र पाप नाश गर्ने छौ। तिमीहरूको निवास पिपलमा र बसाइ पातमा राखिएको छ; तिमीहरू गाईको भाग दिने हौ र मानिसलाई सनाउने (बचाउने) गर्छौ। मैले यी ओषधिहरूलाई हातमा लिएर जुन काम गरेँ, त्यसले यक्ष्मा (रोग) नष्ट होस्, जसरी जीव ग्रहण गर्ने (मृत्यु) अघि नै नष्ट हुन्छ। जब ओषधिहरू एकत्र हुन्छन् र राजा (सोम) सँग मिल्छन्, तब विप्र (ब्राह्मण)लाई भिषज (चिकित्सक) भनिन्छ, जो राक्षस मार्ने र रोग नाश गर्ने हो। 'निष्कृति' तिमीहरूको नाम हो, हे माता, र तिमीहरू संकृति (एकत्र हुने) हौ; तिमीहरू सरा (बग्ने) र पतत्रिणी (उड्ने) छौ, जब निष्कृति (रोग निवारण) गर्छौ। तिमीहरूमध्ये एकले अर्कालाई बढाउँछ, एकले अर्काको नजिक जान्छ; ती सबै ओषधिहरू मिलेर मेरो यो वचनलाई सहायता गरून्। ओषधिहरूको शुष्म (शक्ति) आकाशमा गाईको गोठजस्तै फैलिएको छ; हे पुरुष, तिमी धन प्राप्त गर्न चाहनेले आफ्नो नाम (आत्मा) लाई रक्षा गर। सबै परिस्थितहरूलाई पार गरेर तिनीहरूले (ओषधिहरूले) तेर्सो (बाटो) जस्तै व्रज (गोठ) पार गरे; ओषधिहरू प्रकट भए, जुन शरीरमा जति पनि पाप छ। जुन ओषधिहरूले आफूलाई आत्मामा स्थापित गरे वा परुः परुः (जोर्नी जोर्नी) मा प्रवेश गरे, तीले तिम्रो यक्ष्मालाई बाधा पुर्याऊन्, जसरी मुग्र (मुग्रो) ले मद्ध्यम (मध्य) लाई काट्छ। हे यक्ष्मा, श्येन (बाज) र किकिदीवि (चिल) सँगै उड; वायुको ध्राज्या (गति) सँगै, निहाका (नाश) सँगै नष्ट होऊ। अश्ववती, सोमवती, ऊर्जा दिने र मुदोजस (आनन्दको बल) भएकी ओषधि, तिमी सबै ओषधिहरूलाई यस मानिसको अरिष्टता (निरोगता) का लागि प्राप्त गर। जुन फलवती छन्, जुन फलरहित छन्, जुन फूलरहित छन् र जुन फूलवती छन्, ती सबैलाई बृहस्पतिले प्रेरित गरेर हाम्रो हिंसाबाट मुक्त गरून्। जुन ओषधिहरू सोमराज्ञी (सोमको राज्य भएकी) छन् र पृथ्वीभरि प्रविष्ट छन्, तीमध्ये तिमी उत्तम छौ; हामीलाई जीवित राख्नका लागि प्रेरित गर। आकाशबाट खस्दै ओषधिहरूले बोले; जुन मानिस जीवित रहन्छ, त्यो नष्ट हुँदैन। जुन ओषधिहरूले यहाँ सुन्छन् र जुन टाढा गएका छन्, ती सबै यहाँ भेला भएर यसलाई भेषज (औषधि) दिऊन्। तिमीहरूलाई खन्नेलाई हिंसा नहोस्, जसका लागि म तिमीहरूलाई खन्छु; हाम्रो दुई खुट्टा र चार खुट्टा भएका सबै प्राणी निरोगी होऊन्। ओषधिहरूले राजा सोमसँग मिलेर बोल्छन्; ब्राह्मणले जसका लागि (औषधि) बनाउँछ, हे राजा, हामी त्यसलाई तार्छौं। AI
ओषधयः पूर्वं देवेभ्यः त्रियुगे जाताः । अहं बभ्रूणां शतं धामानि सप्त च मन्दामि । हे ओषधयः, वः शतं बन्धाः सहस्रं च रुहाः सन्ति । हे शतक्रतवः, यूयम् इमं मे रोगं नीरुजं कुरुत । पुष्पवत्यः प्रसूतिमत्यः फलिन्यः अफलाः च यूयम् अश्वा इव सजित्वर्यः वीरुधः पारयिष्णवः स्थ । हे देव्यः ओषधयः, मातरः इति युष्मान् ब्रवीमि । रपांसि विघ्नन्त्यः रपः चातयमानाः । अश्वत्थे वः निषदनं पर्णे वः वसतिः कृता । गोभाजः किल आसथ यत् पुरुषं सनवथ । यत् अहं वः अञ्जयन् इमाः ओषधीः हस्ते आदधे, तत् यक्ष्मस्य आत्मा नश्यति, पुरा जीवगृभः यथा । यदा ओषधयः सङ्गच्छन्ते, राजा समितौ विवेचयति, सः विप्रः भिषक् उच्यते, रक्षोहा अमीवचातनः । निष्कृतिः नाम वः माता, अथ यूयं सङ्कृतयः स्थ, सराः पतत्रिण्यः स्थ, यदा निष्कृतं मयति । अन्याः वः अन्याम् अवत्व, अन्याः अन्यस्याः उपावत । ताः सर्वाः ओषधयः संविदानाः इदं मे वचः प्रावत । ओषधीनाम् उच्छुष्मा गावः गोष्ठाः दिवा इरते । धनं सनिष्यन्ती नाम आत्मानं तव पूरुष अगमत् । विश्वाः परिष्ठाः अति अक्रमुः, तेन इव व्रजम् । ओषधयः प्राचुच्यवुः यत् किञ्च तनुवा रपः । याः ते आत्मानम् आतस्थुः, याः परुः परुः आविविशुः, ताः ते यक्ष्मं विबाधन्ताम्, मुग्रः मध्यमशीः इव । हे यक्ष्म, श्येनेन किकिदीविना साकं प्र पत, वातस्य ध्राज्या साकं नश्य, निहाकया साकं नश्य । अश्वावती सोमवती मूर्जयन्ती मुदोजसम् आ विथ्सि, सर्वाः ओषधीः अस्मै अरिष्टतातये । याः फलिन्यः याः अफलाः अपुष्पाः याः च पुष्पिणीः, बृहस्पतिप्रसूताः ताः नः अंहसः मुञ्चन्तु । याः ओषधयः सोमराज्ञीः पृथिवीम् अनु प्रविष्टाः, तासां त्वम् उत्तमा असि, नः जीवातवे प्र सुव । अवपतन्तीः दिवः ओषधयः परि अवदन् । यं जीवं मश्ञवः महै, सः पूरुषः न रिष्याति । याः च इदम् उपशृण्वन्ति याः च दूरं परागताः, ताः सर्वाः इह सङ्गत्य अस्मै भेषजं सन्दत्त । वः खनिता मा रिषत्, यस्मै च अहं वः खनामि । अस्माकं द्विपत् चतुष्पत् च सर्वम् अनातुरम् अस्तु । ओषधयः राज्ञा सोमेन सह संवदन्ते । यस्मै ब्राह्मणः करोति, तं राजन् पारयामसि ॥ AI
मा नो॑ हिग्ंसीज्जनि॒ता यः पृ॑थि॒व्या यो वा॒ दिवग्ं॑ स॒त्यध॑र्मा ज॒जान॑ । यश्चा॒पश्च॒न्द्रा बृ॑ह॒तीर्ज॒जान॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ अ॒भ्याव॑र्तस्व पृथिवि य॒ज्ञेन॒ पय॑सा स॒ह । व॒पा-न्ते॑ अ॒ग्निरि॑षि॒तो-ऽव॑ सर्पतु ॥ अग्ने॒ य-त्ते॑ शु॒क्रं-यँच्च॒न्द्रं-यँ-त्पू॒तं-यँ-द्य॒ज्ञिय᳚म् । त-द्दे॒वेभ्यो॑ भरामसि ॥ इष॒मूर्ज॑म॒हमि॒त आ [आ, द॒द॒ ऋ॒तस्य॒ धाम्नो॑] 29
द॑द ऋ॒तस्य॒ धाम्नो॑ अ॒मृत॑स्य॒ योनेः᳚ । आ नो॒ गोषु॑ विश॒त्वौष॑धीषु॒ जहा॑मि से॒दिमनि॑रा॒ममी॑वाम् ॥ अग्ने॒ तव॒ श्रवो॒ वयो॒ महि॑ भ्राजन्त्य॒र्चयो॑ विभावसो । बृह॑-द्भानो॒ शव॑सा॒ वाज॑मु॒क्थ्य॑-न्दधा॑सि दा॒शुषे॑ कवे ॥ इ॒र॒ज्यन्न॑ग्ने प्रथयस्व ज॒न्तुभि॑र॒स्मे रायो॑ अमर्त्य । स द॑र्श॒तस्य॒ वपु॑षो॒ वि रा॑जसि पृ॒णक्षि॑ सान॒सिग्ं र॒यिम् ॥ ऊर्जो॑ नपा॒ज्जात॑वेद-स्सुश॒स्तिभि॒-र्मन्द॑स्व [ ] 30
धी॒तिभि॑र्हि॒तः । त्वे इष॒-स्स-न्द॑धु॒-र्भूरि॑रेतस-श्चि॒त्रो त॑यो वा॒मजा॑ताः ॥ पा॒व॒कव॑र्चा-श्शु॒क्रव॑र्चा॒ अनू॑नवर्चा॒ उदि॑यर्षि भा॒नुना᳚ । पु॒त्रः पि॒तरा॑ वि॒चर॒न्नुपा॑वस्यु॒भे पृ॑णक्षि॒ रोद॑सी ॥ ऋ॒तावा॑न-म्महि॒षं-विँ॒श्वच॑र्षणिम॒ग्निग्ं सु॒म्नाय॑ दधिरे पु॒रो जनाः᳚ । श्रुत्क॑र्णग्ं स॒प्रथ॑स्तम-न्त्वा गि॒रा दैव्य॒-म्मानु॑षा यु॒गा ॥ नि॒ष्क॒र्तार॑-मद्ध्व॒रस्य॒ प्रचे॑तस॒-ङ्क्षय॑न्त॒ग्ं॒ राध॑से म॒हे । रा॒ति-म्भृगू॑णामु॒शिज॑-ङ्क॒विक्र॑तु-म्पृ॒णक्षि॑ सान॒सिग्ं - [सान॒सिम्, र॒यिम् ।] 31
र॒यिम् ॥ चितः॑ स्थ परि॒चित॑ ऊर्ध्व॒चितः॑ श्रयद्ध्व॒-न्तया॑ दे॒वत॑या-ऽङ्गिर॒स्व-द्ध्रु॒वा-स्सी॑दत ॥ आ प्या॑यस्व॒ समे॑तु ते वि॒श्वतः॑ सोम॒ वृष्णि॑यम् । भवा॒ वाज॑स्य सङ्ग॒थे ॥ स-न्ते॒ पयाग्ं॑सि॒ समु॑ यन्तु॒ वाजा॒-स्सं-वृँष्णि॑या-न्यभिमाति॒षाहः॑ । आ॒प्याय॑मानो अ॒मृता॑य सोम दि॒वि श्रवाग्॑स्युत्त॒मानि॑ धिष्व ॥ 32 ॥
mā no̭ higṃsījjani॒tā yaḥ pṛ̭thi॒vyā yo vā॒ divagṃ̭ sa॒tyadha̭rmā ja॒jāna̭ | yaścā॒paśca॒ndrā bṛ̭ha॒tīrja॒jāna॒ kasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || a॒bhyāva̭rtasva pṛthivi ya॒jñena॒ paya̭sā sa॒ha | va॒pā-ntḙ a॒gniri̭ṣi॒to-'va̭ sarpatu || agne॒ ya-ttḙ śu॒kraṃ-ya~cca॒ndraṃ-ya~-tpū॒taṃ-ya~-dya॒jñiya᳚m | ta-dde॒vebhyo̭ bharāmasi || iṣa॒mūrja̭ma॒hami॒ta ā [ā, da॒da॒ ṛ॒tasya॒ dhāmno̭] 29
da̭da ṛ॒tasya॒ dhāmno̭ a॒mṛta̭sya॒ yoneḥ᳚ | ā no॒ goṣṷ viśa॒tvauṣa̭dhīṣu॒ jahā̭mi se॒dimani̭rā॒mamī̭vām || agne॒ tava॒ śravo॒ vayo॒ mahi̭ bhrājantya॒rcayo̭ vibhāvaso | bṛha̭-dbhāno॒ śava̭sā॒ vāja̭mu॒kthya̭-ndadhā̭si dā॒śuṣḙ kave || i॒ra॒jyanna̭gne prathayasva ja॒ntubhi̭ra॒sme rāyo̭ amartya | sa da̭rśa॒tasya॒ vapṷṣo॒ vi rā̭jasi pṛ॒ṇakṣi̭ sāna॒sigṃ ra॒yim || ūrjo̭ napā॒jjāta̭veda-ssuśa॒stibhi॒-rmanda̭sva [ ] 30
dhī॒tibhi̭rhi॒taḥ | tve iṣa॒-ssa-nda̭dhu॒-rbhūri̭retasa-ści॒tro ta̭yo vā॒majā̭tāḥ || pā॒va॒kava̭rcā-śśu॒krava̭rcā॒ anṷ̄navarcā॒ udi̭yarṣi bhā॒nunā᳚ | pu॒traḥ pi॒tarā̭ vi॒cara॒nnupā̭vasyu॒bhe pṛ̭ṇakṣi॒ roda̭sī || ṛ॒tāvā̭na-mmahi॒ṣaṃ-vi~॒śvaca̭rṣaṇima॒gnigṃ su॒mnāya̭ dadhire pu॒ro janāḥ᳚ | śrutka̭rṇagṃ sa॒pratha̭stama-ntvā gi॒rā daivya॒-mmānṷṣā yu॒gā || ni॒ṣka॒rtāra̭-maddhva॒rasya॒ pracḙtasa॒-ṅkṣaya̭nta॒gṃ॒ rādha̭se ma॒he | rā॒ti-mbhṛgṷ̄ṇāmu॒śija̭-ṅka॒vikra̭tu-mpṛ॒ṇakṣi̭ sāna॒sigṃ - [sāna॒sim, ra॒yim |] 31
ra॒yim || citaḥ̭ stha pari॒cita̭ ūrdhva॒citaḥ̭ śrayaddhva॒-ntayā̭ de॒vata̭yā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā-ssī̭data || ā pyā̭yasva॒ samḙtu te vi॒śvataḥ̭ soma॒ vṛṣṇi̭yam | bhavā॒ vāja̭sya saṅga॒the || sa-nte॒ payāgṃ̭si॒ samṷ yantu॒ vājā॒-ssaṃ-vṛ~ṣṇi̭yā-nyabhimāti॒ṣāhaḥ̭ | ā॒pyāya̭māno a॒mṛtā̭ya soma di॒vi śravāg̭syutta॒māni̭ dhiṣva || 32 ||
हे पृथ्वीका जन्मदाता, स्वर्गका सत्यधर्मा सृष्टिकर्ता, र चम्किला ठूला जलहरूलाई उत्पन्न गर्ने देवता — ती कुनैले हामीलाई हिंसा नगरून्; हामी कुन देवतालाई हविष्यले पूजौं? हे पृथ्वी, यज्ञ र दूधसँगै फर्केर आउ; अग्निले प्रेरित भई तिम्रो वपा (बोसो) तलतिर सर्केर जाओस्। हे अग्ने, तिम्रो जो शुक्र (उज्यालो), जो चन्द्र (आनन्दमय), जो पवित्र र जो यज्ञयोग्य छ, त्यो हामी देवताहरूलाई अर्पण गर्छौं। म यहीँबाट अन्न र ऊर्जा दिन्छु — ऋत (सत्य) को धाम र अमृतको योनिबाट। हाम्रा गाई र औषधीहरूमा प्रवेश गर; म बन्धन र रोग हटाउँछु। हे अग्ने, तिम्रो कीर्ति र शक्ति महान् छ, हे विभावसु, तिम्रा किरणहरू चम्कन्छन्। हे महान् तेजस्वी, हे कवि, तिमी आफ्नो बलले दान गर्नेलाई प्रशंसनीय वाज (अन्न) प्रदान गर्दछौ। हे अग्ने, हे अमर्त्य, प्राणीहरूसँगै हाम्रा लागि धन फैलाऊ; तिमी दर्शनीय रूपका स्वामी भई चम्कन्छौ र सर्वसाधन-सम्पन्न धन प्रदान गर्दछौ। हे ऊर्जाका नन्दन, हे जातवेदस्, राम्रा स्तुतिहरूले र प्रार्थनाहरूले प्रेरित भई प्रसन्न होऊ; तिमीमा अन्नहरूले आश्रय लिएका छन्, धेरै बीज भएका र चित्रविचित्र ती तिम्रा वामजात (सुन्दर जन्म) हुन्। पवित्र वर्चस्वाला, शुक्र वर्चस्वाला, पूर्ण वर्चस्वाला — तिमी आफ्नो तेजले उदाउँछौ; पुत्रले पितृद्वयलाई वरिपरि घुम्दै दुवै रोदसी (स्वर्ग र पृथ्वी) प्रसन्न पार्दछ। ऋतुवान्, महिष (महान्), विश्वचर्षणि (सबैका देख्ने) अग्निलाई मानिसहरूले सुखका लागि अगाडि राखेका छन्; हे सुन्ने कान भएका, अत्यन्त प्रख्यात, देवतासम्बन्धी र मानव युगहरूमा तिमीलाई वाणीले स्तुति गर्छन्। यज्ञका शुद्ध गर्ने, प्रचेतस् (ज्ञानी), नाश गर्नेलाई ठूलो धनका लागि; भृगुहरूका रति (दान), उशिज् (अग्नि), कविक्रतु (कवि-बुद्धि) — तिमी सर्वसाधन-सम्पन्न धन प्रदान गर्दछौ। तिमीहरू चित (चेतन) हौ, परिचित (वरिपरि चेतना भएका) हौ, ऊर्ध्वचित (माथितिर चेतना भएका) हौ; अन्त्य देवतासँग श्रय गर, अङ्गिरस्का ढङ्गले स्थिर भई बस। हे सोम, आफ्नो वृष्णिय (वीर्य) सहित सबैतिरबाट बढ र भर; वाज (अन्न) को सङ्गममा जाऊ। तिम्रा पय (दूध) र वाजहरू सँगै मिलून्, वृष्णिय (वीर्यवान्) र शत्रुहरूलाई पराजित गर्नेहरू सँगै मिलून्। हे सोम, बढ्दै अमरत्वका लागि, स्वर्गमा तिम्रो उत्तम कीर्ति स्थापित गर। AI
हे देवाः, यः पृथिव्याः जनयिता अस्ति, यः वा दिवः सत्यधर्मा जनयिता अस्ति, यश्च चन्द्राः बृहतीः आपः अजनयत् — सः नः मा हिंसीत् । तस्मै देवाय हविषा विधेम । हे पृथिवि, यज्ञेन पयसा सह अभ्यावर्तस्व । इषितः अग्निः ते वपाम् अव सर्पतु । हे अग्ने, ते यत् शुक्रं यच्च चन्द्रं यत् पूतं यत् यज्ञियं तत् देवेभ्यः भरामसि । अहम् इतः ऋतस्य धाम्नः अमृतस्य योनेः इषम् ऊर्जम् आ ददे । नः गोषु आ विशतु, ओषधीषु आ विशतु; सेदिम् अनिराम् अमीवाम् जहामि । हे अग्ने, तव श्रवः वयः महि, हे विभावसो, तव अर्चयः भ्राजन्ति । हे बृहद्भानो, हे कवे, शवसा वाजम् उक्थ्यं दाशुषे दधासि । हे अग्ने, इरज्यन् जन्तुभिः प्रथयस्व, हे अमर्त्य, अस्मे रायः प्रथयस्व । सः दर्शतस्य वपुषः वि राजसि, सानसिं रयिम् पृणक्षि । ऊर्जः नपात् जातवेदः, सुशस्तिभिः मन्दस्व, धीतिभिः हितः । त्वे इषः सन्दधुः, भूरिरेतसः चित्रः तयोः वामजाताः । पावकवर्चाः शुक्रवर्चाः अनूनवर्चाः भानुना उद् इयर्षि । पुत्रः पितरा विचरन् उपावसि, उभे रोदसी पृणक्षि । ऋतावानं महिषं विश्वचर्षणिम् अग्निं सुम्नाय पुरः जनाः दधिरे । श्रुत्कर्णं सप्रथस्तमं त्वा गिरा दैव्यं मानुषा युगा । निष्कर्तारम् अध्वरस्य प्रचेतसं क्षयन्तं राधसे महे, रातिं भृगूणाम् उशिजं कविक्रतुं सानसिं रयिम् पृणक्षि । चितः स्थ, परिचितः ऊर्ध्वचितः, श्रयद्ध्वं तया देवतया अङ्गिरस्वत्, ध्रुवाः सीदत । हे सोम, आ प्यायस्व, ते विश्वतः वृष्णियं समेतु । वाजस्य सङ्गथे भव । ते पयांसि सम् यन्तु, वाजाः सम् यन्तु, वृष्णियानि अभिमातिषाहः सम् यन्तु । हे सोम, आप्यायमानः अमृताय दिवि श्रवः उत्तमानि धिष्व ॥ AI
आ च॒ पुष्क॑र-न्दि॒वो मात्र॑या वरि॒णा प्र॑थस्व ॥ ब्रह्म॑ जज्ञा॒न-म्प्र॑थ॒म-म्पु॒रस्ता॒द्वि सी॑म॒त-स्सु॒रुचो॑ वे॒न आ॑वः । स बु॒द्ध्निया॑ उप॒मा अ॑स्य वि॒ष्ठा-स्स॒तश्च॒ योनि॒मस॑तश्च॒ विवः॑ ॥ हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भ-स्सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् । स दा॑धार पृथि॒वी-न्द्यामु॒तेमा-ङ्कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ द्र॒फ्सश्च॑स्कन्द पृथि॒वीमनु॒- [पृथि॒वीमनु॑, द्यामि॒म-ञ्च॒] 34
-द्यामि॒म-ञ्च॒ योनि॒मनु॒ यश्च॒ पूर्वः॑ । तृ॒तीयं॒-योँनि॒मनु॑ स॒ञ्चर॑न्त-न्द्र॒फ्स-ञ्जु॑हो॒म्यनु॑ स॒प्त होत्राः᳚ ॥ नमो॑ अस्तु स॒र्पेभ्यो॒ ये के च॑ पृथि॒वीमनु॑ । ये अ॒न्तरि॑क्षे॒ ये दि॒वि तेभ्यः॑ स॒र्पेभ्यो॒ नमः॑ ॥ ये॑-ऽदो रो॑च॒ने दि॒वो ये वा॒ सूर्य॑स्य र॒श्मिषु॑ । येषा॑म॒फ्सु सदः॑ कृ॒त-न्तेभ्यः॑ स॒र्पेभ्यो॒ नमः॑ ॥ या इष॑वो यातु॒ धाना॑नां॒ ँये॑ वा॒ वन॒स्पती॒ग्ं॒रनु॑ । ये वा॑-ऽव॒टेषु॒ शेर॑ते॒ तेभ्यः॑ स॒र्पेभ्यो॒ नमः॑ ॥ 35 ॥
ā ca॒ puṣka̭ra-ndi॒vo mātra̭yā vari॒ṇā pra̭thasva || brahma̭ jajñā॒na-mpra̭tha॒ma-mpu॒rastā॒dvi sī̭ma॒ta-ssu॒ruco̭ ve॒na ā̭vaḥ | sa bu॒ddhniyā̭ upa॒mā a̭sya vi॒ṣṭhā-ssa॒taśca॒ yoni॒masa̭taśca॒ vivaḥ̭ || hi॒ra॒ṇya॒ga॒rbha-ssama̭varta॒tāgrḙ bhū॒tasya̭ jā॒taḥ pati॒reka̭ āsīt | sa dā̭dhāra pṛthi॒vī-ndyāmu॒temā-ṅkasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || dra॒phsaśca̭skanda pṛthi॒vīmanu॒- [pṛthi॒vīmanṷ, dyāmi॒ma-ñca॒] 34
-dyāmi॒ma-ñca॒ yoni॒manu॒ yaśca॒ pūrvaḥ̭ | tṛ॒tīyaṃ॒-yo~ni॒manṷ sa॒ñcara̭nta-ndra॒phsa-ñjṷho॒myanṷ sa॒pta hotrāḥ᳚ || namo̭ astu sa॒rpebhyo॒ ye ke ca̭ pṛthi॒vīmanṷ | ye a॒ntari̭kṣe॒ ye di॒vi tebhyaḥ̭ sa॒rpebhyo॒ namaḥ̭ || yḙ-'do ro̭ca॒ne di॒vo ye vā॒ sūrya̭sya ra॒śmiṣṷ | yeṣā̭ma॒phsu sadaḥ̭ kṛ॒ta-ntebhyaḥ̭ sa॒rpebhyo॒ namaḥ̭ || yā iṣa̭vo yātu॒ dhānā̭nāṃ॒ ~yḙ vā॒ vana॒spatī॒gṃ॒ranṷ | ye vā̭-'va॒ṭeṣu॒ śera̭te॒ tebhyaḥ̭ sa॒rpebhyo॒ namaḥ̭ || 35 ||
हे अग्नि, तिमीले सबै शत्रुसेना र अरातिहरूलाई वशमा गर्यौ; यो अग्निले भन्यो, सोमले पनि भन्यो, बृहस्पति र सविताले पनि मलाई भने, र पूषाले पनि मलाई सुकृतको लोकमा स्थापित गर्यो। हे अश्व, जब तिमी पहिलो पटक जन्मँदै कराउँदै समुद्रबाट वा पुरीषबाट उदय भयौ, श्येन पक्षीका पखेटा र हरिणका बाहुहरूले तिम्रो जन्मको प्रशंसा गरे — त्यो तिम्रै हो। हे अग्नि, तिमी जलको पृष्ठ र योनि हौ; समुद्रलाई चारैतिरबाट बढाउँदै, महान् हुँदै, द्युलोकको पुष्करसम्म आफ्नो मात्रा र विस्तारले फैलियौ। सबैभन्दा पहिले पूर्वतिर जन्मेको ब्रह्मलाई वेनले सुन्दर किरण भएका सीमाहरूबाट प्रकट गर्यो; उसका विष्ठाहरू बुद्धिका उपमा हुन्; उसले सत् र असत्को योनि र विवलाई प्रकाशित गर्यो। सुरुमा हिरण्यगर्भ उत्पन्न भयो; उनी जन्मेका भूतहरूका एकमात्र पति थिए; उनले यी पृथ्वी र द्युलोकलाई धारण गरे — हामी कुन देवतालाई हविले पूजौं? द्रफ्स (बिन्दु) पृथ्वीमा, यो द्युलोकमा र पहिलेको योनिमा पनि चस्यो; तेस्रो योनिमा संचरण गर्ने द्रफ्सलाई म सात होताहरूसँगै जुहोमा अर्पण गर्छु। पृथ्वीमा विचरण गर्ने जुनसुकै सर्पहरूलाई नमस्कार होस्; अन्तरिक्षमा र द्युलोकमा जो छन्, ती सर्पहरूलाई नमस्कार। जो द्युलोकको त्यो उज्यालो लोकमा छन्, वा सूर्यका किरणहरूमा छन्, जसको वास जलमा बनाइएको छ, ती सर्पहरूलाई नमस्कार। यातुधानहरूका जो बाणहरू छन्, वा वनस्पतिहरूमा जो छन्, वा खाल्डाखुल्डीहरूमा जो सुत्छन्, ती सर्पहरूलाई नमस्कार। AI
देवाः सर्वान् शत्रून् अरातीन् अभ्यतिष्ठन्; एतत् अग्निः आह, एतत् सोमः अपि आह, बृहस्पतिः सविता च एतत् मह्यम् आह; पूषा मां सुकृतस्य लोके अधात्। हे अश्व, यदा त्वं प्रथमं जायमानः अक्रन्दः, उद्यन् समुद्रात् उत वा पुरीषात् आगतः, श्येनस्य पक्षौ हरिणस्य बाहू च ते स्तः; एतत् ते जन्म उपस्तुतम्। हे अग्ने, त्वम् अपां पृष्ठम् असि, अग्नेः योनिः असि; समुद्रं परितः पिन्वमानम्, वर्धमानं महः, दिवः पुष्करं च आ; मात्रया वरिणा च प्रथस्व। ब्रह्म प्रथमं पुरस्तात् जज्ञानं वेनः सुरुचः सीमतः अवीवः; सः बुद्ध्नियाः उपमाः अस्य विष्ठाः; सः सतः च असतः च योनिं विवः। हिरण्यगर्भः अग्रे समवर्तत; भूतस्य जातः सः एकः पतिः आसीत्; सः इमां पृथिवीं द्यां च दाधार; तस्मै देवाय हविषा विधेम। द्रफ्सः पृथिवीम् अनु चस्कन्द, इमं द्यां च, यः च पूर्वः योनिः, तृतीयं योनिं अनु सञ्चरन्तं द्रफ्सं सप्त होत्राः अनु जुहोमि। ये के च सर्पाः पृथिवीम् अनु सन्ति, ये अन्तरिक्षे, ये दिवि, तेभ्यः सर्पेभ्यः नमः अस्तु। ये अमुष्मिन् दिवः रोचने सन्ति, ये वा सूर्यस्य रश्मिषु, येषाम् अप्सु सदः कृतम्, तेभ्यः सर्पेभ्यः नमः। याः यातुधानानाम् इषवः, ये वा वनस्पतीन् अनु, ये वा अवटेषु शेरते, तेभ्यः सर्पेभ्यः नमः। AI
च॒रित्रा॑या॒-ऽग्निस्त्वा॒-ऽभि पा॑तु म॒ह्या स्व॒स्त्या छ॒र्दिषा॒ शन्त॑मेन॒ तया॑ दे॒वत॑या-ऽङ्गिर॒स्व-द्ध्रु॒वा सी॑द ॥ काण्डा᳚-त्काण्डा-त्प्र॒रोह॑न्ती॒ परु॑षःपरुषः॒ परि॑ । ए॒वा नो॑ दूर्वे॒ प्र त॑नु स॒हस्रे॑ण श॒तेन॑ च ॥ या श॒तेन॑ प्रत॒नोषि॑ स॒हस्रे॑ण वि॒रोह॑सि । तस्या᳚स्ते देवीष्टके वि॒धेम॑ ह॒विषा॑ व॒यम् ॥ अषा॑ढा-ऽसि॒ सह॑माना॒ सह॒स्वारा॑ती॒-स्सह॑स्वारातीय॒त-स्सह॑स्व॒ पृत॑ना॒-स्सह॑स्व पृतन्य॒तः । स॒हस्र॑वीर्या- [स॒हस्र॑वीर्या, अ॒सि॒ सा मा॑ जिन्व ।] 37
-ऽसि॒ सा मा॑ जिन्व ॥ मधु॒ वाता॑ ऋताय॒ते मधु॑ क्षरन्ति॒ सिन्ध॑वः । माद्ध्वी᳚र्न-स्स॒न्त्वोष॑धीः ॥ मधु॒ नक्त॑मु॒तोषसि॒ मधु॑म॒-त्पार्थि॑व॒ग्ं॒ रजः॑ । मधु॒ द्यौर॑स्तु नः पि॒ता ॥ मधु॑मा-न्नो॒ वन॒स्पति॒-र्मधु॑माग्ं अस्तु॒ सूर्यः॑ । माद्ध्वी॒र्गावो॑ भवन्तु नः ॥ म॒ही द्यौः पृ॑थि॒वी च॑ न इ॒मं-यँ॒ज्ञ-म्मि॑मिक्षताम् । पि॒पृ॒ता-न्नो॒ भरी॑मभिः ॥ त-द्विष्णोः᳚ पर॒म- [पर॒मम्, प॒दग्ं सदा॑ पश्यन्ति] 38
-म्प॒दग्ं सदा॑ पश्यन्ति सू॒रयः॑ । दि॒वीव॒ चक्षु॒रात॑तम् ॥ ध्रु॒वा-ऽसि॑ पृथिवि॒ सह॑स्व पृतन्य॒तः । स्यू॒ता दे॒वेभि॑र॒मृते॒ना ऽऽगाः᳚ ॥ यास्ते॑ अग्ने॒ सूर्ये॒ रुच॑ उद्य॒तो दिव॑मात॒न्वन्ति॑ र॒श्मिभिः॑ । ताभि॒-स्सर्वा॑भी रु॒चे जना॑य नस्कृधि ॥ या वो॑ देवा॒-स्सूर्ये॒ रुचो॒ गोष्वश्वे॑षु॒ या रुचः॑ । इन्द्रा᳚ग्नी॒ ताभि॒-स्सर्वा॑भी॒ रुच॑-न्नो धत्त बृहस्पते ॥ वि॒रा- [वि॒राट्, ज्योति॑रधारय-] 39
-ड्ज्योति॑रधारय-थ्स॒म्रा-ड्ज्योति॑रधारय-थ्स्व॒रा-ड्ज्योति॑रधारयत् ॥ अग्ने॑ यु॒क्ष्वा हि ये तवाश्वा॑सो देव सा॒धवः॑ । अरं॒-वँह॑न्त्या॒शवः॑ ॥ यु॒क्ष्वा हि दे॑व॒हूत॑मा॒ग्ं॒ अश्वाग्ं॑ अग्ने र॒थीरि॑व । नि होता॑ पू॒र्व्य-स्स॑दः ॥ द्र॒फ्सश्च॑स्कन्द पृथि॒वीमनु॒ द्यामि॒म-ञ्च॒ योनि॒मनु॒ यश्च॒ पूर्वः॑ । तृ॒तीयं॒-योँनि॒मनु॑ स॒ञ्चर॑न्त-न्द्र॒फ्स-ञ्जु॑हो॒म्यनु॑ स॒प्त [ ] 40
होत्राः᳚ ॥ अभू॑दि॒दं-विँश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य॒ वाजि॑नम॒ग्ने-र्वै᳚श्वान॒रस्य॑ च । अ॒ग्निर्ज्योति॑षा॒ ज्योति॑ष्मा-न्रु॒क्मो वर्च॑सा॒ वर्च॑स्वान् ॥ ऋ॒चे त्वा॑ रु॒चे त्वा॒ समि-थ्स्र॑वन्ति स॒रितो॒ न धेनाः᳚ । अ॒न्तर्हृ॒दा मन॑सा पू॒यमा॑नाः ॥ घृ॒तस्य॒ धारा॑ अ॒भि चा॑कशीमि । हि॒र॒ण्ययो॑ वेत॒सो मद्ध्य॑ आसाम् ॥ तस्मिन्᳚थ्सुप॒र्णो म॑धु॒कृ-त्कु॑ला॒यी भज॑न्नास्ते॒ मधु॑ दे॒वता᳚भ्यः । तस्या॑ स ते॒ हर॑य-स्स॒प्त तीरे᳚ स्व॒धा-न्दुहा॑ना अ॒मृत॑स्य॒ धारा᳚म् ॥ 41 ॥
ca॒ritrā̭yā॒-'gnistvā॒-'bhi pā̭tu ma॒hyā sva॒styā cha॒rdiṣā॒ śanta̭mena॒ tayā̭ de॒vata̭yā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā sī̭da || kāṇḍā᳚-tkāṇḍā-tpra॒roha̭ntī॒ parṷṣaḥparuṣaḥ॒ pari̭ | e॒vā no̭ dūrve॒ pra ta̭nu sa॒hasrḙṇa śa॒tena̭ ca || yā śa॒tena̭ prata॒noṣi̭ sa॒hasrḙṇa vi॒roha̭si | tasyā᳚ste devīṣṭake vi॒dhema̭ ha॒viṣā̭ va॒yam || aṣā̭ḍhā-'si॒ saha̭mānā॒ saha॒svārā̭tī॒-ssaha̭svārātīya॒ta-ssaha̭sva॒ pṛta̭nā॒-ssaha̭sva pṛtanya॒taḥ | sa॒hasra̭vīryā- [sa॒hasra̭vīryā, a॒si॒ sā mā̭ jinva |] 37
-'si॒ sā mā̭ jinva || madhu॒ vātā̭ ṛtāya॒te madhṷ kṣaranti॒ sindha̭vaḥ | māddhvī᳚rna-ssa॒ntvoṣa̭dhīḥ || madhu॒ nakta̭mu॒toṣasi॒ madhṷma॒-tpārthi̭va॒gṃ॒ rajaḥ̭ | madhu॒ dyaura̭stu naḥ pi॒tā || madhṷmā-nno॒ vana॒spati॒-rmadhṷmāgṃ astu॒ sūryaḥ̭ | māddhvī॒rgāvo̭ bhavantu naḥ || ma॒hī dyauḥ pṛ̭thi॒vī ca̭ na i॒maṃ-ya~॒jña-mmi̭mikṣatām | pi॒pṛ॒tā-nno॒ bharī̭mabhiḥ || ta-dviṣṇoḥ᳚ para॒ma- [para॒mam, pa॒dagṃ sadā̭ paśyanti] 38
-mpa॒dagṃ sadā̭ paśyanti sū॒rayaḥ̭ | di॒vīva॒ cakṣu॒rāta̭tam || dhru॒vā-'si̭ pṛthivi॒ saha̭sva pṛtanya॒taḥ | syū॒tā de॒vebhi̭ra॒mṛte॒nā ''gāḥ᳚ || yāstḙ agne॒ sūrye॒ ruca̭ udya॒to diva̭māta॒nvanti̭ ra॒śmibhiḥ̭ | tābhi॒-ssarvā̭bhī ru॒ce janā̭ya naskṛdhi || yā vo̭ devā॒-ssūrye॒ ruco॒ goṣvaśvḙṣu॒ yā rucaḥ̭ | indrā᳚gnī॒ tābhi॒-ssarvā̭bhī॒ ruca̭-nno dhatta bṛhaspate || vi॒rā- [vi॒rāṭ, jyoti̭radhāraya-] 39
-ḍjyoti̭radhāraya-thsa॒mrā-ḍjyoti̭radhāraya-thsva॒rā-ḍjyoti̭radhārayat || agnḙ yu॒kṣvā hi ye tavāśvā̭so deva sā॒dhavaḥ̭ | araṃ॒-va~ha̭ntyā॒śavaḥ̭ || yu॒kṣvā hi dḙva॒hūta̭mā॒gṃ॒ aśvāgṃ̭ agne ra॒thīri̭va | ni hotā̭ pū॒rvya-ssa̭daḥ || dra॒phsaśca̭skanda pṛthi॒vīmanu॒ dyāmi॒ma-ñca॒ yoni॒manu॒ yaśca॒ pūrvaḥ̭ | tṛ॒tīyaṃ॒-yo~ni॒manṷ sa॒ñcara̭nta-ndra॒phsa-ñjṷho॒myanṷ sa॒pta [ ] 40
hotrāḥ᳚ || abhṷ̄di॒daṃ-vi~śva̭sya॒ bhuva̭nasya॒ vāji̭nama॒gne-rvai᳚śvāna॒rasya̭ ca | a॒gnirjyoti̭ṣā॒ jyoti̭ṣmā-nru॒kmo varca̭sā॒ varca̭svān || ṛ॒ce tvā̭ ru॒ce tvā॒ sami-thsra̭vanti sa॒rito॒ na dhenāḥ᳚ | a॒ntarhṛ॒dā mana̭sā pū॒yamā̭nāḥ || ghṛ॒tasya॒ dhārā̭ a॒bhi cā̭kaśīmi | hi॒ra॒ṇyayo̭ veta॒so maddhya̭ āsām || tasmin᳚thsupa॒rṇo ma̭dhu॒kṛ-tkṷlā॒yī bhaja̭nnāste॒ madhṷ de॒vatā᳚bhyaḥ | tasyā̭ sa te॒ hara̭ya-ssa॒pta tīre᳚ sva॒dhā-nduhā̭nā a॒mṛta̭sya॒ dhārā᳚m || 41 ||
तिमी स्थिर छौ, तिमी धारण गर्ने आधार छौ, विश्वकर्माले ढाकेकी र राम्ररी बनाइएकी छौ। समुद्रले तिमीलाई उखेल्न नपाओस्, सुपर्ण (गरुड) ले नपारोस्; हे पृथ्वी, तिमी कम्पित नहोऊ, दृढ होऊ। प्रजापतिले तिमीलाई पृथ्वीको पृष्ठमा बसालून्; तिमी विस्तृत छौ, फैलिएकी छौ, तिमी विस्तार हुनेवाली छौ, तिमी पृथ्वी छौ, तिमी भूः छौ, तिमी भूमि छौ, तिमी अदिति छौ, तिमी सबैलाई धारण गर्ने छौ, तिमी सम्पूर्ण भुवनकी धारण गर्ने हौ; पृथ्वीलाई नियन्त्रित गर, पृथ्वीलाई दृढ गर, पृथ्वीलाई हिंसा नगर; सम्पूर्ण प्राण, अपान, व्यान, उदान र प्रतिष्ठा तथा चरित्रका लागि। अग्निले तिमीलाई महान् स्वस्ति र शान्ततम छायाले रक्षा गरून्; त्यस देवतासँगै अङ्गिरसहरूझैं स्थिर भई बस। काण्ड-काण्डबाट, पर्व-पर्वबाट वरिपरि उम्रँदै जाने; हे दूर्वे, त्यसैगरी हाम्रा लागि हजार र सयले फैल। जो सयले फैलिन्छस् र हजारले उम्रिन्छस्, हे देवी इष्टके, हामी त्यस तिमीलाई हविष्यले पूजा गरौं। तिमी अजेय छौ, सहन गर्ने छौ, अरातिहरूलाई जित, अराति गर्नेहरूलाई जित, सेनाहरूलाई जित, सेना बनाउनेहरूलाई जित; तिमी हजार वीर्य भएकी छौ, त्यसले मलाई प्रसन्न गर। ऋतको पालना गर्नेलाई वायु मधुर छ, नदीहरू मधु बगाउँछन्; हाम्रा ओषधिहरू मधुर होऊन्। रातमा र उषामा मधुर होस्, पार्थिव रज मधुरमय होस्; हाम्रा पिता द्युलोक मधुर होऊन्। हाम्रो वनस्पति मधुमान् होस्, सूर्य मधुमान् होऊन्; हाम्रा गाईहरू मधुर होऊन्। महान् द्युलोक र पृथ्वीले हाम्रो यो यज्ञलाई सिञ्चित गरून्; भरी (भरण) गर्नेहरूद्वारा हामीलाई तृप्त गरून्। विद्वान्हरूले विष्णुको परम पद सधैं देख्छन्, जो आकाशमा फैलिएको चक्षुजस्तै छ। हे पृथ्वी, तिमी स्थिर छौ, सेना बनाउनेहरूलाई जित; देवताहरूद्वारा अमृतले बाँधिएकी तिमी आई पुग्यौ। हे अग्ने, सूर्यमा जुन तिम्रा रुचिहरू उदाएर किरणहरूले आकाशलाई फैलाउँछन्, ती सबै रुचिहरूले हाम्रो जनताका लागि प्रकाश गर। हे देवताहरू, सूर्यमा तिम्रा जुन रुचिहरू छन्, गाई र घोडाहरूमा जुन रुचिहरू छन्, हे इन्द्राग्नी, ती सबै रुचिहरूले हामीलाई प्रकाश दिनुहोस्, हे बृहस्पते। विराटले ज्योतिलाई धारण गर्यो, सम्राटले ज्योतिलाई धारण गर्यो, स्वराटले ज्योतिलाई धारण गर्यो। हे अग्ने, तिम्रा जो अश्वहरू साधु र वेगवान् छन्, तिनलाई जोत; तिनले रथजस्तै बोकेर ल्याउन्। हे अग्ने, देवताहरूलाई बोलाउनेमध्ये श्रेष्ठ अश्वलाई रथीझैं जोत; पूर्वीय होता बस्ने स्थानमा बसोस्। द्रफ्स (थोपा) पृथ्वीमा र यो आकाशमा, र जो पहिलेको योनिमा छ, सञ्चरण गर्दै तेस्रो योनिमा पुग्यो; त्यस द्रफ्सलाई सात होताहरूसँगै जुहोमि। यो सम्पूर्ण भुवनको वाजी (वेगवान्) अग्नि र वैश्वानरको प्रकट भयो; अग्नि ज्योतिले ज्योतिष्मान्, रुक्म (स्वर्ण) वर्चसले वर्चस्वान् भयो। ऋचका लागि तिमीलाई, रुचिका लागि तिमीलाई; धेनुहरूझैं नदीहरू समित (यज्ञ) तर्फ बग्छन्; भित्री हृदय र मनले पवित्र गरिँदै। घृतको धारालाई मैले वरिपरि हेर्छु; तिनीहरूको बीचमा सुनौलो वेतस (वृक्ष) छ। त्यसमा सुपर्ण (पक्षी) मधुकृत् भई गुँडमा बसी देवताहरूका लागि मधु भोग गर्दछ। त्यसका ती हरित (हरिया) सात तीर छन्, जो स्वधाले दुहुन्छन् र अमृतको धारा दिन्छन्। AI
ध्रुवा असि, धरुणा असि, विश्वकर्मणा तृता सुकृता असि। समुद्रः त्वा मा उद्वधीत्, सुपर्णः मा व्यथमाना पृथिवीम् मा दृंह। प्रजापतिः त्वा पृथिव्याः पृष्ठे सादयतु, व्यचस्वतीम्, प्रथस्वतीम्। प्रथः असि, पृथिवी असि, भूः असि, भूमिः असि, अदितिः असि, विश्वधायाः, विश्वस्य भुवनस्य धर्त्री। पृथिवीम् यच्छ, पृथिवीम् दृंह, पृथिवीम् मा हिंसीः। विश्वस्मै प्राणाय, अपानाय, व्यानाय, उदानाय, प्रतिष्ठायै, चरित्राय। अग्निः त्वा अभि पातु मह्या स्वस्त्या छर्दिषा शन्तमेन, तया देवतया अङ्गिरस्वत् ध्रुवा सीद। काण्डात् काण्डात् प्ररोहन्ती, परुषः परुषः परि। एवा नः दूर्वे प्र तनु सहस्रेण शतेन च। या शतेन प्रतनोषि, सहस्रेण विरोहसि। तस्याः ते देवी इष्टके विधेम हविषा वयम्। अषाढा असि, सहमाना, सहस्व अरातीः, सहस्व अरातीयतः, सहस्व पृतनाः, सहस्व पृतन्यतः। सहस्रवीर्या असि, सा मा जिन्व। मधु वाताः ऋतायते, मधु क्षरन्ति सिन्धवः। माध्वीः नः सन्तु ओषधीः। मधु नक्तम् उत उषसि, मधुमत् पार्थिवम् रजः। मधु द्यौः अस्तु नः पिता। मधुमान् नः वनस्पतिः, मधुमान् अस्तु सूर्यः। माध्वीः गावः भवन्तु नः। मही द्यौः पृथिवी च नः इमम् यज्ञम् मिमिक्षताम्। पिपृताम् नः भरीमभिः। तत् विष्णोः परमम् पदम् सदा पश्यन्ति सूरयः। दिवि इव चक्षुः आततम्। ध्रुवा असि पृथिवि, सहस्व पृतन्यतः। स्यूता देवेभिः अमृतेन आगाः। याः ते अग्ने सूर्ये रुचः उद्यतः दिवम् आतन्वन्ति रश्मिभिः। ताभिः सर्वाभिः रुचे जनाय नः कृधि। याः वः देवाः सूर्ये रुचः, गोषु अश्वेषु याः रुचः। इन्द्राग्नी ताभिः सर्वाभिः रुचम् नः धत्तम् बृहस्पते। विराट् ज्योतिः अधारयत्, सम्राट् ज्योतिः अधारयत्, स्वराट् ज्योतिः अधारयत्। अग्ने युक्ष्व हि ये तव अश्वासः देव साधवः। अरम् वहन्ति आशवः। युक्ष्व हि देवहूतमान् अश्वान् अग्ने रथीः इव। नि होता पूर्व्यः सदः। द्रफ्सः चस्कन्द पृथिवीम् अनु, द्याम् इमाम् च योनिम् अनु यः च पूर्वः। तृतीयम् योनिम् अनु सञ्चरन्तम् द्रफ्सम् जुहोमि अनु सप्त होत्राः। अभूत् इदम् विश्वस्य भुवनस्य वाजिनम् अग्नेः वैश्वानरस्य च। अग्निः ज्योतिषा ज्योतिष्मान् रुक्मः वर्चसा वर्चस्वान्। ऋचे त्वा, रुचे त्वा, समित् स्रवन्ति सरितः न धेनाः। अन्तः हृदा मनसा पूयमानाः। घृतस्य धाराः अभि चाकशीमि। हिरण्ययः वेतसः मध्ये आसाम्। तस्मिन् सुपर्णः मधुकृत् कुलायी भजन् आस्ते मधु देवताभ्यः। तस्याः सः ते हरयः सप्त तीरे स्वधाम् दुहानाः अमृतस्य धाराम्। AI
आ॒दि॒त्य-ङ्गर्भ॒-म्पय॑सा सम॒ञ्जन्-थ्स॒हस्र॑स्य प्रति॒मां-विँ॒श्वरू॑पम् । परि॑ वृङ्ग्धि॒ हर॑सा॒ मा-ऽभि मृ॑क्ष-श्श॒तायु॑ष-ङ्कृणुहि ची॒यमा॑नः ॥ इ॒म-म्मा हिग्ं॑सीर्द्वि॒पाद॑-म्पशू॒नाग्ं सह॑स्राक्ष॒ मेध॒ आ ची॒यमा॑नः । म॒युमा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒नुवो॒ नि षी॑द ॥ वात॑स्य॒ ध्राजिं॒-वँरु॑णस्य॒ नाभि॒मश्व॑-ञ्जज्ञा॒नग्ं स॑रि॒रस्य॒ मद्ध्ये᳚ । शिशु॑-न्न॒दीना॒ग्ं॒ हरि॒मद्रि॑बुद्ध॒मग्ने॒ मा हिग्ं॑सीः [मा हिग्ं॑सीः, प॒र॒मे व्यो॑मन्न् ।] 42
पर॒मे व्यो॑मन्न् ॥ इ॒म-म्मा हिग्ं॑सी॒रेक॑शफ-म्पशू॒ना-ङ्क॑निक्र॒दं-वाँ॒जिनं॒-वाँजि॑नेषु । गौ॒रमा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒नुवो॒ नि षी॑द ॥ अज॑स्र॒मिन्दु॑मरु॒ष-म्भु॑र॒ण्युम॒ग्निमी॑डे पू॒र्वचि॑त्तौ॒ नमो॑भिः । स पर्व॑भिर्-ऋतु॒शः कल्प॑मानो॒ गा-म्मा हिग्ं॑सी॒रदि॑तिं-विँ॒राज᳚म् ॥ इ॒मग्ं स॑मु॒द्रग्ं श॒तधा॑र॒मु-थ्सं॑-व्यँ॒च्यमा॑न॒-म्भुव॑नस्य॒ मद्ध्ये᳚ । घृ॒त-न्दुहा॑ना॒-मदि॑ति॒-ञ्जना॒याग्ने॒ मा [-मदि॑ति॒-ञ्जना॒याग्ने॒ मा, हि॒ग्ं॒सीः॒ प॒र॒मे व्यो॑मन्न् ।] 43
हिग्ं॑सीः पर॒मे व्यो॑मन्न् । ग॒व॒यमा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒नुवो॒ नि षी॑द ॥ वरू᳚त्रि॒-न्त्वष्टु॒र्वरु॑णस्य॒ नाभि॒मवि॑-ञ्जज्ञा॒नाग्ं रज॑सः॒ पर॑स्मात् । म॒हीग्ं सा॑ह॒स्रीमसु॑रस्य मा॒यामग्ने॒ मा हिग्ं॑सीः पर॒मे व्यो॑मन्न् ॥ इ॒मामू᳚र्णा॒युं-वँरु॑णस्य मा॒या-न्त्वच॑-म्पशू॒ना-न्द्वि॒पदा॒-ञ्चतु॑ष्पदाम् । त्वष्टुः॑ प्र॒जाना᳚-म्प्रथ॒म-ञ्ज॒नित्र॒मग्ने॒ मा हिग्ं॑सीः पर॒मे व्यो॑मन्न् । उष्ट्र॑मार॒ण्यमनु॑ [उष्ट्र॑मार॒ण्यमनु॑, ते॒ दि॒शा॒मि॒ तेन॑] 44
ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒नुवो॒ नि षी॑द ॥ यो अ॒ग्निर॒ग्नेस्त-प॒सो-ऽधि॑ जा॒त-श्शोचा᳚-त्पृथि॒व्या उ॒त वा॑ दि॒वस्परि॑ । येन॑ प्र॒जा वि॒श्वक॑र्मा॒ व्यान॒-ट्तम॑ग्ने॒ हेडः॒ परि॑ ते वृणक्तु ॥ अ॒जा ह्य॑ग्नेरज॑निष्ट॒ गर्भा॒-थ्सा वा अ॑पश्यज्जनि॒तार॒मग्रे᳚ । तया॒ रोह॑माय॒न्नुप॒ मेद्ध्या॑स॒स्तया॑ दे॒वा दे॒वता॒मग्र॑ आयन्न् । श॒र॒भ-( )-मा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒नुवो॒ निषी॑द ॥ 45 ॥
ā॒di॒tya-ṅgarbha॒-mpaya̭sā sama॒ñjan-thsa॒hasra̭sya prati॒māṃ-vi~॒śvarṷ̄pam | pari̭ vṛṅgdhi॒ hara̭sā॒ mā-'bhi mṛ̭kṣa-śśa॒tāyṷṣa-ṅkṛṇuhi cī॒yamā̭naḥ || i॒ma-mmā higṃ̭sīrdvi॒pāda̭-mpaśū॒nāgṃ saha̭srākṣa॒ medha॒ ā cī॒yamā̭naḥ | ma॒yumā̭ra॒ṇyamanṷ te diśāmi॒ tena̭ cinvā॒nasta॒nuvo॒ ni ṣī̭da || vāta̭sya॒ dhrājiṃ॒-va~rṷṇasya॒ nābhi॒maśva̭-ñjajñā॒nagṃ sa̭ri॒rasya॒ maddhye᳚ | śiśṷ-nna॒dīnā॒gṃ॒ hari॒madri̭buddha॒magne॒ mā higṃ̭sīḥ [mā higṃ̭sīḥ, pa॒ra॒me vyo̭mann |] 42
para॒me vyo̭mann || i॒ma-mmā higṃ̭sī॒reka̭śapha-mpaśū॒nā-ṅka̭nikra॒daṃ-vā~॒jinaṃ॒-vā~ji̭neṣu | gau॒ramā̭ra॒ṇyamanṷ te diśāmi॒ tena̭ cinvā॒nasta॒nuvo॒ ni ṣī̭da || aja̭sra॒mindṷmaru॒ṣa-mbhṷra॒ṇyuma॒gnimī̭ḍe pū॒rvaci̭ttau॒ namo̭bhiḥ | sa parva̭bhir-ṛtu॒śaḥ kalpa̭māno॒ gā-mmā higṃ̭sī॒radi̭tiṃ-vi~॒rāja᳚m || i॒magṃ sa̭mu॒dragṃ śa॒tadhā̭ra॒mu-thsaṃ̭-vya~॒cyamā̭na॒-mbhuva̭nasya॒ maddhye᳚ | ghṛ॒ta-nduhā̭nā॒-madi̭ti॒-ñjanā॒yāgne॒ mā [-madi̭ti॒-ñjanā॒yāgne॒ mā, hi॒gṃ॒sīḥ॒ pa॒ra॒me vyo̭mann |] 43
higṃ̭sīḥ para॒me vyo̭mann | ga॒va॒yamā̭ra॒ṇyamanṷ te diśāmi॒ tena̭ cinvā॒nasta॒nuvo॒ ni ṣī̭da || varū᳚tri॒-ntvaṣṭu॒rvarṷṇasya॒ nābhi॒mavi̭-ñjajñā॒nāgṃ raja̭saḥ॒ para̭smāt | ma॒hīgṃ sā̭ha॒srīmasṷrasya mā॒yāmagne॒ mā higṃ̭sīḥ para॒me vyo̭mann || i॒māmū᳚rṇā॒yuṃ-va~rṷṇasya mā॒yā-ntvaca̭-mpaśū॒nā-ndvi॒padā॒-ñcatṷṣpadām | tvaṣṭuḥ̭ pra॒jānā᳚-mpratha॒ma-ñja॒nitra॒magne॒ mā higṃ̭sīḥ para॒me vyo̭mann | uṣṭra̭māra॒ṇyamanṷ [uṣṭra̭māra॒ṇyamanṷ, te॒ di॒śā॒mi॒ tena̭] 44
te diśāmi॒ tena̭ cinvā॒nasta॒nuvo॒ ni ṣī̭da || yo a॒gnira॒gnesta-pa॒so-'dhi̭ jā॒ta-śśocā᳚-tpṛthi॒vyā u॒ta vā̭ di॒vaspari̭ | yena̭ pra॒jā vi॒śvaka̭rmā॒ vyāna॒-ṭtama̭gne॒ heḍaḥ॒ pari̭ te vṛṇaktu || a॒jā hya̭gneraja̭niṣṭa॒ garbhā॒-thsā vā a̭paśyajjani॒tāra॒magre᳚ | tayā॒ roha̭māya॒nnupa॒ meddhyā̭sa॒stayā̭ de॒vā de॒vatā॒magra̭ āyann | śa॒ra॒bha-( )-mā̭ra॒ṇyamanṷ te diśāmi॒ tena̭ cinvā॒nasta॒nuvo॒ niṣī̭da || 45 ||
(प्रतिष्ठाका लागि — सहस्रवीर्या — परम — विराट् — सात — तीर — चार) (अध्याय ९) आदित्यलाई गर्भरूपमा दूधले सम्मान गर्दै, सहस्रको प्रतिमा र विश्वरूप भएको; हे अग्ने, तिमी यसलाई आफ्नो तेजले घेर, मलाई नछोऊ, यसलाई सय वर्षको आयु बनाऊ, तिमी चयन गरिँदै छौ। यो मेरो दुई खुट्टा भएको प्राणीलाई नहान, हे सहस्र आँखा भएका, मेधालाई नहान, तिमी चयन गरिँदै छौ। म यसलाई जङ्गली मृगलाई तिम्रो दिशामा अर्पण गर्दछु; त्यसले चयन गर्दै आफ्नो शरीरमा बस। वायुको वेग, वरुणको नाभि, जन्मिँदै गरेको घोडालाई समुद्रको बीचमा; नदीहरूको शिशुजस्तो, हरित वर्णको, पर्वतबाट उत्पन्न भएको, हे अग्ने, नहान — नहान, परम आकाशमा। परम आकाशमा। यो मेरो एक खुर भएको प्राणीलाई नहान, प्राणीहरूमा हिनहिनाउने घोडालाई घोडाहरूमा; जङ्गली गौरलाई तिम्रो दिशामा अर्पण गर्दछु; त्यसले चयन गर्दै आफ्नो शरीरमा बस। अजस्र, चन्द्रमाजस्तो, रातो, भुरण्यु अग्निलाई म पूर्वज्ञानका साथ नमस्कार गर्दछु; उनी ऋतुअनुसार पर्वहरूद्वारा कल्पित हुँदै गौलाई नहान, अदितिलाई, विराजलाई। यो समुद्रजस्तो सय धारा भएको झरनालाई, भुवनको बीचमा फैलिँदै गरेको, घृत दुहुने अदितिलाई जनताका लागि, हे अग्ने, नहान — नहान, परम आकाशमा। परम आकाशमा नहान। जङ्गली गवयलाई तिम्रो दिशामा अर्पण गर्दछु; त्यसले चयन गर्दै आफ्नो शरीरमा बस। वरूत्रीलाई, त्वष्टाको, वरुणको नाभिलाई, परस्मात् रजसबाट जन्मिँदै गरेको अविलाई; महान् साहस्री असुरको मायालाई, हे अग्ने, नहान, परम आकाशमा। यो ऊर्णायु, वरुणको माया, छालालाई, दुई खुट्टा र चार खुट्टा भएका प्राणीहरूलाई; त्वष्टाका प्रजाहरूको प्रथम जननीलाई, हे अग्ने, नहान, परम आकाशमा। जङ्गली उष्ट्रलाई तिम्रो दिशामा अर्पण गर्दछु; त्यसले चयन गर्दै आफ्नो शरीरमा बस। जुन अग्नि अग्निको तपबाट उत्पन्न भयो, शोचबाट, पृथ्वीबाट वा द्युलोकबाट; जसद्वारा विश्वकर्माले प्रजाहरूलाई व्याप्त गरे, हे अग्ने, त्यो तिम्रो क्रोध मबाट फर्काऊ। अग्निको गर्भबाट बाख्री उत्पन्न भई; उसले पहिले जन्मदातालाई देखी; त्यसद्वारा मेध्याहरूले आरोहण गरे; त्यसद्वारा देवताहरूले पहिले देवत्व प्राप्त गरे। शरभलाई जङ्गली मृगलाई तिम्रो दिशामा अर्पण गर्दछु; त्यसले चयन गर्दै आफ्नो शरीरमा बस। AI
हे अग्ने, आदित्यस्य गर्भं विश्वरूपं सहस्रस्य प्रतिमां पयसा समञ्जन् (सम्यक् अञ्जन्) त्वम् एनम् अभिमृक्षः मा भूः; हरसा परि वृङ्ग्धि (परितः त्यज); चीयमानः सन् शतायुषं कृणुहि (कुरु) । हे अग्ने, चीयमानः सन् इमं द्विपादं मा हिंसीः, पशूनां सहस्राक्षं मेधां मा हिंसीः । आरण्यम् अजं (मयुं) ते दिशामि; तेन चिन्वानः तनुवः नि षीद । वातस्य ध्राजिं वरुणस्य नाभिं सरिरस्य मध्ये जज्ञानम् अश्वं नदीनां शिशुं हरिम् अद्रिबुद्धम् अग्ने परमे व्योमन् मा हिंसीः । हे अग्ने, परमे व्योमन् इमम् एकशफं पशूनां मा हिंसीः, वाजिनं वाजिनेषु कनिक्रदं मा हिंसीः । आरण्यं गौरं ते दिशामि; तेन चिन्वानः तनुवः नि षीद । अजस्रम् इन्दुम् अरुषं भुरण्युम् अग्निं पूर्वचित्तौ नमोभिः ईडे; सः पर्वभिः ऋतुशः कल्पमानः गां विराजम् अदितिं मा हिंसीः । हे अग्ने, परमे व्योमन् भुवनस्य मध्ये व्यच्यमानं शतधारम् उत्सं समुद्रं घृतं दुहानाम् अदितिं जनाय मा हिंसीः । आरण्यं गवयं ते दिशामि; तेन चिन्वानः तनुवः नि षीद । वरूत्रिं त्वष्टुः वरुणस्य नाभिं रजसः परस्मात् जज्ञानाम् अविं महीं साहस्रीम् असुरस्य मायाम् अग्ने परमे व्योमन् मा हिंसीः । हे अग्ने, परमे व्योमन् इमाम् ऊर्णायुं वरुणस्य मायां त्वचं पशूनां द्विपदां चतुष्पदां त्वष्टुः प्रजानां प्रथमं जनित्रं मा हिंसीः । आरण्यम् उष्ट्रं ते दिशामि; तेन चिन्वानः तनुवः नि षीद । यः अग्निः अग्नेः तपसः अधि जातः, शोचात् पृथिव्याः उत वा दिवस्परि, येन विश्वकर्मा प्रजाः व्यानट्, तम् अग्ने ते हेडः परि वृणक्तु । अजा हि अग्नेः गर्भात् अजनिष्ट; सा अग्रे जनितारम् अपश्यत्; तया रोहम् उप आयन् मेध्यासः; तया देवाः अग्रे देवताम् आयन् । आरण्यं शरभं ते दिशामि; तेन चिन्वानः तनुवः नि षीद । AI
(आ॒दि॒त्य मि॒मन्द्वि॒पादे॑ म॒युं-वाँत॒स्या ऽश्व॑ मि॒म मेक॑शफ ङ्गौ॒रम ज॑स्रङ्गव॒यं-वँरू᳚त्रि॒ मवि॑ मि॒मामू᳚र्णा॒र्यु मुष्ट्रं॒-योँ अ॒ग्नि-श्श॑र॒भं )
इन्द्रा᳚ग्नी रोच॒ना दि॒वः परि॒ वाजे॑षु भूषथः । तद्वा᳚-ञ्चेति॒ प्रवी॒र्य᳚म् ॥ श्ञथ॑-द्वृ॒त्रमु॒त स॑नोति॒ वाज॒मिन्द्रा॒ यो अ॒ग्नी सहु॑री सप॒र्यात् । इ॒र॒ज्यन्ता॑ वस॒व्य॑स्य॒ भूरे॒-स्सह॑स्तमा॒ सह॑सा वाज॒यन्ता᳚ ॥ प्र च॑र्ष॒णिभ्यः॑ पृतना॒ हवे॑षु॒ प्र पृ॑थि॒व्या रि॑रिचाथे दि॒वश्च॑ । प्र सिन्धु॑भ्यः॒ प्रगि॒रिभ्यो॑ महि॒त्वा प्रेन्द्रा᳚ग्नी॒ विश्वा॒ भुव॒ना-ऽत्य॒न्या ॥ मरु॑तो॒ यस्य॒ हि [ ] 46
क्षये॑ पा॒था दि॒वो वि॑महसः । स सु॑गो॒पात॑मो॒ जनः॑ ॥ य॒ज्ञैर्वा॑ यज्ञवाहसो॒ विप्र॑स्य वा मती॒नाम् । मरु॑त-श्शृणु॒ता हव᳚म् ॥ श्रि॒यसे॒ क-म्भा॒नुभि॒-स्स-म्मि॑मिक्षिरे॒ ते र॒श्मिभि॒स्त ऋक्व॑भि-स्सुखा॒दयः॑ । ते वाशी॑मन्त इ॒ष्मिणो॒ अभी॑रवो वि॒द्रे प्रि॒यस्य॒ मारु॑तस्य॒ धाम्नः॑ ॥ अव॑ ते॒ हेड॒, उदु॑त्त॒मम् ॥ कया॑ नश्चि॒त्र आ भु॑वदू॒ती स॒दा वृ॑ध॒-स्सखा᳚ । कया॒ शचि॑ष्ठया वृ॒ता ॥ 47 ॥
(ā॒di॒tya mi॒mandvi॒pādḙ ma॒yuṃ-vā~ta॒syā 'śva̭ mi॒ma meka̭śapha ṅgau॒rama ja̭sraṅgava॒yaṃ-va~rū᳚tri॒ mavi̭ mi॒māmū᳚rṇā॒ryu muṣṭraṃ॒-yo~ a॒gni-śśa̭ra॒bhaṃ )
indrā᳚gnī roca॒nā di॒vaḥ pari॒ vājḙṣu bhūṣathaḥ | tadvā᳚-ñceti॒ pravī॒rya᳚m || śñatha̭-dvṛ॒tramu॒ta sa̭noti॒ vāja॒mindrā॒ yo a॒gnī sahṷrī sapa॒ryāt | i॒ra॒jyantā̭ vasa॒vya̭sya॒ bhūre॒-ssaha̭stamā॒ saha̭sā vāja॒yantā᳚ || pra ca̭rṣa॒ṇibhyaḥ̭ pṛtanā॒ havḙṣu॒ pra pṛ̭thi॒vyā ri̭ricāthe di॒vaśca̭ | pra sindhṷbhyaḥ॒ pragi॒ribhyo̭ mahi॒tvā prendrā᳚gnī॒ viśvā॒ bhuva॒nā-'tya॒nyā || marṷto॒ yasya॒ hi [ ] 46
kṣayḙ pā॒thā di॒vo vi̭mahasaḥ | sa sṷgo॒pāta̭mo॒ janaḥ̭ || ya॒jñairvā̭ yajñavāhaso॒ vipra̭sya vā matī॒nām | marṷta-śśṛṇu॒tā hava᳚m || śri॒yase॒ ka-mbhā॒nubhi॒-ssa-mmi̭mikṣire॒ te ra॒śmibhi॒sta ṛkva̭bhi-ssukhā॒dayaḥ̭ | te vāśī̭manta i॒ṣmiṇo॒ abhī̭ravo vi॒dre pri॒yasya॒ mārṷtasya॒ dhāmnaḥ̭ || ava̭ te॒ heḍa॒, udṷtta॒mam || kayā̭ naści॒tra ā bhṷvadū॒tī sa॒dā vṛ̭dha॒-ssakhā᳚ | kayā॒ śaci̭ṣṭhayā vṛ॒tā || 47 ||
हे अग्ने, हामीलाई नहिंस गर्नु; हे अग्ने, उष्ट्र (ऊँट), अरण्य (जङ्गली पशु) र शरभलाई नहिंस गर्नु — नौ (छन्)। (आदित्य, मयु, द्विपाद, वातस्य अश्व, एकशफ, गौर, अजस्र, गवय, वरूत्रि, अवि, ऊर्णायु, उष्ट्र र यो अग्नि — शरभसम्म।) हे इन्द्राग्नी, तिमीहरू द्युलोकका ज्योतिहरूलाई वाज (बल) मा सजाउँछौ; त्यो वाक् (वाणी) ले प्रवीर्य (वीर्य) लाई भन्छ। जसले वृत्रलाई नाश गर्छ र वाज (अन्न-बल) प्राप्त गर्छ, त्यो इन्द्र र अग्निले सहुरी (बलवान्) सपर्य (सेवा) गर्नेलाई; इरज्यन्त (स्वामी बन्दै) वसव्य (धन) को भूरि (प्रचुरता) भएर, सहस्तम (अत्यन्त बलवान्) भई बलले वाज (बल) दिन्छन्। तिमीहरू मनुष्यहरूका लागि, युद्धहरूमा आह्वानमा, पृथ्वी र द्युलोकभन्दा पनि महिमाले बढी छौ; सिन्धुहरू र पर्वतहरूभन्दा पनि महत्त्वले बढी छौ; हे इन्द्राग्नी, तिमीहरूले सम्पूर्ण भुवन (लोक) र अन्य (जगत्) लाई पनि अतिक्रमण गर्छौ। हे मरुतहरू, जसको निवासमा (तिमीहरू) छौ, हे महान् द्युलोकका, त्यो जन (मनुष्य) सुगोपातम (राम्ररी रक्षा गर्ने) हुन्छ। यज्ञहरूद्वारा वा यज्ञवाह (यज्ञ धारण गर्ने) हरूले, वा विप्रको मती (बुद्धि) द्वारा — हे मरुतहरू, हव (आह्वान) सुन्नु। श्री (शोभा) का लागि तिनीहरू कम्भानु (स्तम्भ) हरूले सम्मिमिक्षिरे (मिलाए); तिनीहरू रश्मि (किरण) हरूले, तिनीहरू ऋक्व (स्तुति गर्ने) हरूले सुखादय (सुख दिने) भए; तिनीहरू वाशीमन्त (वाणीयुक्त), इष्मिन (गतिशील), अभीरव (निर्भय) भएर प्रिय मारुत (मरुतहरूको) धाम (स्थान) मा विद्रे (प्रकाशित भए)। तिम्रो हेड (क्रोध) लाई हटाऊ, र उत्तम (कल्याण) लाई पनि। कुन (स्तुति) ले हामीलाई चित्र (अद्भुत) दूती (दूत) प्राप्त होस्, जो सधैं वृध (वर्धन गर्ने) सखा हो; कुन शचिष्ठ (अत्यन्त समर्थ) द्वारा वृता (घेरिएकी) होस्। AI
हे अग्ने, मा हिंसीः। हे अग्ने, उष्ट्रम् आरण्यम् अनु ते दिशामि। शरभम्। नव च। आदित्यम्। मयुम्। द्विपादम्। वातस्य अश्वम्। एकशफम्। गौरम्। अजस्रम्। गवयम्। वरूत्रिम्। अवि। इमाम् ऊर्णायुम्। उष्ट्रम्। यः अग्निः शरभम्। हे इन्द्राग्नी, युवाम् दिवः रोचना वाजेषु भूषथः। तत् वाञ्चेति प्रवीर्यम्। श्ञथद्वृत्रम् उत सनोति वाजम् इन्द्रा यः अग्नी सहुरी सपर्यात्। इरज्यन्ता वसव्यस्य भूरे सहस्तमा सहसा वाजयन्ता। प्र चर्षणिभ्यः पृतना हवेषु प्र पृथिव्या रिरिचाथे दिवश्च। प्र सिन्धुभ्यः प्र गिरिभ्यो महित्वा प्र इन्द्राग्नी विश्वा भुवना अति अन्या। मरुतो यस्य हि क्षये पाथा दिवो विमहसः। स सुगोपातमो जनः। यज्ञैर्वा यज्ञवाहसो विप्रस्य वा मतीनाम्। मरुतश्शृणुता हवम्। श्रियसे कम् भानुभिः सम्मिमिक्षिरे ते रश्मिभिः ते ऋक्वभिः सुखादयः। ते वाशीमन्त इष्मिणो अभीरवो विद्रे प्रियस्य मारुतस्य धाम्नः। अव ते हेड, उदुत्तमम्। कया नश्चित्र आ भुवदूती सदा वृधस्सखा। कया शचिष्ठया वृता। AI
आज कसले ऋत (सत्य-नियम) को धुर (भार) मा गाई (वाणी) लाई जोत्छ — शिमीवत (परिश्रमी), भामिन (क्रोधयुक्त) र दुर्हृणायु (दुष्ट क्रोध भएका) हरूलाई? आसन्निषून (नजिकका शत्रुहरू), हृथ्स्वस (हृदयका बन्धु) र मयोभून (सुख दिने) हरूलाई; जसले यिनीहरूको भृत्य (सेवक) काम गर्छ, त्यो जीवात् (जीवित) रहोस्। हे अग्ने, देवताहरूतर्फ लैजाऊ; तिनीहरू हाम्रा लागि कल्याणकारी होऊन्, प्रत्येक वाज (बल-संग्राम) मा। हे अग्ने, अप्सु (जलहरूमा) तिमी सधिष्टव (समान स्थान भएको) भई औषधिहरू (वनस्पति) लाई अनुरुद्ध्यसे (अनुसरण गर्छौ); गर्भमा पुनः संजायसे (उत्पन्न हुन्छौ)। हे सोम, तिमी वृषा (वर्षक) र द्युमान् (तेजस्वी) छौ; हे देव, तिमी वृषा (वर्षक) र वृषव्रत (वृष-व्रत धारण गर्ने) छौ; तिमी वृषा (वर्षक) भई धर्महरू (कर्तव्यहरू) धारण गर्छौ। हे वरुण, यो मेरो (प्रार्थना सुन); हे अग्ने, त्यो तिमीलाई याचना गर्छु; हे अग्ने, तिमी नै हाम्रा (रक्षक) हौ। AI
कः अद्य युङ्क्ते धुरि गाः ऋतस्य शिमीवतो भामिनो दुर्हृणायून्। आसन्निषून् हृत्स्वसो मयोभून्। यः एषाम् भृत्याम् ऋणधत् स जीवात्। हे अग्ने, देवान् नय; ते नः शम् भवन्तु, वाजेवाजे। हे अप्स्वग्ने, सधिष्टव सौषधीः अनु रुद्ध्यसे। गर्भे सञ्जायसे पुनः। हे सोम, वृषा द्युमान् असि; हे देव, वृषा वृषव्रतः। वृषा धर्माणि दधिषे। इमम् मे वरुण, तत् त्वा यामि, त्वन्नो अग्ने, त्वन्नो अग्ने। AI
(विष्णो॑ - रस्मिन्. ह॒व्ये - ति॑ त्वा॒-ऽहं - धी॒तिभि॒ - र्होत्रा॑ - अ॒ष्टाच॑त्वारिग्ंशत्)
(viṣṇo̭ - rasmin. ha॒vye - ti̭ tvā॒-'haṃ - dhī॒tibhi॒ - rhotrā̭ - a॒ṣṭāca̭tvārigṃśat)
हे विष्णु, तिम्रो क्रम (पाइला) छ, जो अभिमातिहा (शत्रुहन्ता) हो, हे दिवसका पति, हे स्वामी, हट, एकत्र भएका जन्मेका प्राणीहरूलाई हामीलाई हिंसा नगर, दुर्बल स्थानबाट, स्थिर, यो आदित्यको गर्भ, इन्द्र र अग्नि, प्रकाश, एघार। हे विष्णु, यस हवनमा, तिमीलाई, मैले, ध्यानहरूद्वारा, हवनद्वारा, अठ्ठाइस। AI
हे विष्णो, तव क्रमः असि, दिवः परि अपते, अपेत, समितं या जाता, मा नः हिंसीत्, अभ्यस्थात्, ध्रुवा असि, अस्याः आदित्यङ्गर्भम्, इन्द्राग्नी रोचनैकादश। हे विष्णो, अस्मिन् हव्ये इति त्वा अहं धीतिभिः होत्रा अष्टाचत्वारिंशत्। AI
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थ काण्डे द्वितीयः प्रश्न-स्समाप्तः ॥
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturtha kāṇḍe dvitīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
हरिः ओम्। कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताको चौथो काण्डको दोस्रो प्रश्न समाप्त भयो। AI
हरिः ओम्। कृष्णयजुर्वेदीयायाः तैत्तिरीयसंहितायाः चतुर्थे काण्डे द्वितीयः प्रश्नः समाप्तः। AI