4.2 - Vishnoh Kramosyabhimatiha - Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita Pathah — Malayalam Script

കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-ഞ്ചതുര്ഥകാണ്ഡേ ദ്വീതീയഃ പ്രശ്നഃ - ദേവയജനഗ്രഹാഭിധാനം

ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,

ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹ॒രിഃ॒ ഓമ് ॥

വിഷ്ണോഃ॒ ക്രമോ᳚-ഽസ്യഭിമാതി॒ഹാ ഗാ॑യ॒ത്ര-ഞ്ഛന്ദ॒ ആ രോ॑ഹ പൃഥി॒വീമനു॒ വിക്ര॑മസ്വ॒ നിര്ഭ॑ക്ത॒-സ്സ യ-ന്ദ്വി॒ഷ്മോ വിഷ്ണോഃ॒ ക്രമോ᳚-ഽസ്യഭിശസ്തി॒ഹാ ത്രൈഷ്ടു॑ഭ॒-ഞ്ഛന്ദ॒ ആ രോ॑ഹാ॒ന്തരി॑ക്ഷ॒മനു॒ വിക്ര॑മസ്വ॒ നിര്ഭ॑ക്ത॒-സ്സ യ-ന്ദ്വി॒ഷ്മോ വിഷ്ണോഃ॒ ക്രമോ᳚-ഽസ്യരാതീയ॒തോ ഹ॒ന്താ ജാഗ॑ത॒-ഞ്ഛന്ദ॒ ആ രോ॑ഹ॒ ദിവ॒മനു॒ വിക്ര॑മസ്വ॒ നിര്ഭ॑ക്ത॒-സ്സ യ-ന്ദ്വി॒ഷ്മോ വിഷ്ണോഃ॒ [വിഷ്ണോഃ᳚, ക്രമോ॑-ഽസി ശത്രൂയ॒തോ] 1

ക്രമോ॑-ഽസി ശത്രൂയ॒തോ ഹ॒ന്താ-ഽനു॑ഷ്ടുഭ॒-ഞ്ഛന്ദ॒ ആ രോ॑ഹ॒ ദിശോ-ഽനു॒ വിക്ര॑മസ്വ॒ നിര്ഭ॑ക്ത॒-സ്സ യ-ന്ദ്വി॒ഷ്മഃ ॥ അക്ര॑ന്ദദ॒ഗ്നി-സ്സ്ത॒നയ॑ന്നിവ॒ ദ്യൌഃ, ക്ഷാമാ॒ രേരി॑ഹ-ദ്വീ॒രുധഃ॑ സമ॒ഞ്ജന്ന് । സ॒ദ്യോ ജ॑ജ്ഞാ॒നോ വി ഹീമി॒ദ്ധോ അഖ്യ॒ദാ രോദ॑സീ ഭാ॒നുനാ॑ ഭാത്യ॒ന്തഃ ॥ അഗ്നേ᳚-ഽഭ്യാവര്തിന്ന॒ഭി ന॒ ആ വ॑ര്ത॒സ്വാ-ഽഽയു॑ഷാ॒ വര്ച॑സാ സ॒ന്യാ മേ॒ധയാ᳚ പ്ര॒ജയാ॒ ധനേ॑ന ॥ അഗ്നേ॑ [അഗ്നേ᳚, അ॒ങ്ഗി॒ര॒-ശ്ശ॒ത-ന്തേ॑] 2

അങ്ഗിര-ശ്ശ॒ത-ന്തേ॑ സന്ത്വാ॒വൃതഃ॑ സ॒ഹസ്ര॑-ന്ത ഉപാ॒വൃതഃ॑ । താസാ॒-മ്പോഷ॑സ്യ॒ പോഷേ॑ണ॒ പുന॑ര്നോ ന॒ഷ്ടമാ കൃ॑ധി॒ പുന॑ര്നോ ര॒യിമാ കൃ॑ധി ॥ പുന॑രൂ॒ര്ജാ നിവ॑ര്തസ്വ॒ പുന॑രഗ്ന ഇ॒ഷാ-ഽഽയു॑ഷാ । പുന॑ര്നഃ പാഹി വി॒ശ്വതഃ॑ ॥ സ॒ഹ ര॒യ്യാ നി വ॑ര്ത॒സ്വാഗ്നേ॒ പിന്വ॑സ്വ॒ ധാര॑യാ । വി॒ശ്വഫ്സ്നി॑യാ വി॒ശ്വ ത॒സ്പരി॑ ॥ ഉദു॑ത്ത॒മം-വഁ॑രുണ॒ പാശ॑ മ॒സ്മദവാ॑-ഽധ॒മം- [-ഽധ॒മമ്, വി മ॑ദ്ധ്യ॒മഗ്ഗ് ശ്ര॑ഥായ ।] 3

-ഁവി മ॑ദ്ധ്യ॒മഗ്ഗ് ശ്ര॑ഥായ । അഥാ॑ വ॒യമാ॑ദിത്യ വ്ര॒തേ തവാനാ॑ഗസോ॒ അദി॑തയേ സ്യാമ ॥ ആ ത്വാ॑-ഽഹാര്ഷ-മ॒ന്തര॑ഭൂര്ധ്രു॒വസ്തി॒ഷ്ഠാ ഽവി॑ചാചലിഃ । വിശ॑സ്ത്വാ॒ സര്വാ॑ വാഞ്ഛന്ത്വ॒സ്മി-ന്രാ॒ഷ്ട്രമധി॑ ശ്രയ ॥അഗ്നേ॑ ബൃ॒ഹന്നു॒ഷസാ॑മൂ॒ര്ധ്വോ അ॑സ്ഥാന്നിര്ജഗ്മി॒വാന്-തമ॑സോ॒ ജ്യോതി॒ഷാ-ഽഽഗാ᳚ത് । അ॒ഗ്നിര്ഭാ॒നുനാ॒ രുശ॑താ॒ സ്വങ്ഗ॒ ആ ജാ॒തോ വിശ്വാ॒ സദ്മാ᳚ന്യപ്രാഃ ॥ സീദ॒ ത്വ-മ്മാ॒തുര॒സ്യാ [സീദ॒ ത്വ-മ്മാ॒തുര॒സ്യാഃ᳚, ഉ॒പസ്ഥേ॒ വിശ്വാ᳚ന്യഗ്നേ] 4

ഉ॒പസ്ഥേ॒ വിശ്വാ᳚ന്യഗ്നേ വ॒യുനാ॑നി വി॒ദ്വാന് । മൈനാ॑മ॒ര്ചിഷാ॒ മാ തപ॑സാ॒-ഽഭി ശൂ॑ശുചോ॒-ഽന്തര॑സ്യാഗ്ം ശു॒ക്രജ്യോ॑തി॒ര്വി ഭാ॑ഹി ॥ അ॒ന്തര॑ഗ്നേ രു॒ചാ ത്വമു॒ഖായൈ॒ സദ॑നേ॒ സ്വേ । തസ്യാ॒സ്ത്വഗ്ം ഹര॑സാ॒ തപ॒ഞ്ജാത॑വേദ-ശ്ശി॒വോ ഭ॑വ ॥ ശി॒വോ ഭൂ॒ത്വാ മഹ്യ॑മ॒ഗ്നേ-ഽഥോ॑ സീദ ശി॒വസ്ത്വമ് । ശി॒വാഃ കൃ॒ത്വാ ദിശ॒-സ്സര്വാ॒-സ്സ്വാം-യോഁനി॑മി॒ഹാ-ഽഽ സ॑ദഃ ॥ ഹ॒ഗ്ം॒സ-ശ്ശു॑ചി॒ഷ ദ്വസു॑രന്തരിക്ഷ॒-സദ്ധോതാ॑ വേദി॒ഷദതി॑ഥി ര്ദുരോണ॒സത് । നൃ॒ഷദ്വ॑ര॒സ-ദൃ॑ത॒സ-ദ്വ്യോ॑മ॒സ-ദ॒ബ്ജാ ഗോ॒ജാ ഋ॑ത॒ജാ അ॑ദ്രി॒ജാ ഋ॒ത-മ്ബൃ॒ഹത് ॥ 5 ॥

(ദിവ॒മനു॒ വി ക്ര॑മസ്വ॒ നിര്ഭ॑ക്ത॒-സ്സ യ-ന്ദ്വി॒ഷ്മോ വിഷ്ണോ॒ - ര്ധനേ॒നാഗ്നേ॑ - ഽധ॒മ - മ॒സ്യാഃ - ശു॑ചി॒ഷഥ് - ഷോഡ॑ശ ച) (അ. 1)

ദി॒വസ്പരി॑ പ്രഥ॒മ-ഞ്ജ॑ജ്ഞേ അ॒ഗ്നിര॒സ്മ-ദ്ദ്വി॒തീയ॒-മ്പരി॑ ജാ॒തവേ॑ദാഃ । തൃ॒തീയ॑മ॒ഫ്സു നൃ॒മണാ॒ അജ॑സ്ര॒മിന്ധാ॑ന ഏന-ഞ്ജരതേ സ്വാ॒ധീഃ ॥ വി॒ദ്മാ തേ॑ അഗ്നേ ത്രേ॒ധാ ത്ര॒യാണി॑ വി॒ദ്മാ തേ॒ സദ്മ॒ വിഭൃ॑ത-മ്പുരു॒ത്രാ । വി॒ദ്മാ തേ॒ നാമ॑ പര॒മ-ങ്ഗുഹാ॒ യദ്വി॒ദ്മാ തമുഥ്സം॒-യഁത॑ ആജ॒ഗന്ഥ॑ ॥ സ॒മു॒ദ്രേ ത്വാ॑ നൃ॒മണാ॑ അ॒ഫ്സ്വ॑ന്തര്നൃ॒ചക്ഷാ॑ ഈധേ ദി॒വോ അ॑ഗ്ന॒ ഊധന്ന്॑ । തൃ॒തീയേ᳚ ത്വാ॒ [തൃ॒തീയേ᳚ ത്വാ, രജ॑സി തസ്ഥി॒വാഗ്ം സ॑മൃ॒തസ്യ॒] 6

രജ॑സി തസ്ഥി॒വാഗ്ം സ॑മൃ॒തസ്യ॒ യോനൌ॑ മഹി॒ഷാ അ॑ഹിന്വന്ന് ॥ അക്ര॑ന്ദദ॒ഗ്നി-സ്സ്ത॒നയ॑ന്നിവ॒ ദ്യൌഃ, ക്ഷാമാ॒ രേരി॑ഹ-ദ്വീ॒രുധഃ॑ സമ॒ഞ്ജന്ന് । സ॒ദ്യോ ജ॑ജ്ഞാ॒നോ വി ഹീമി॒ദ്ധോ അഖ്യ॒ദാ രോദ॑സീ ഭാ॒നുനാ॑ ഭാത്യ॒ന്തഃ ॥ ഉ॒ശി-ക്പാ॑വ॒കോ അ॑ര॒തി-സ്സു॑മേ॒ധാ മര്തേ᳚ഷ്വ॒ഗ്നിര॒മൃതോ॒ നിധാ॑യി । ഇയ॑ര്തി ധൂ॒മമ॑രു॒ഷ-മ്ഭരി॑ഭ്ര॒ദുച്ഛു॒ക്രേണ॑ ശോ॒ചിഷാ॒ ദ്യാമിന॑ക്ഷത് ॥ വിശ്വ॑സ്യ കേ॒തുര്ഭുവ॑നസ്യ॒ ഗര്ഭ॒ ആ [ ] 7

രോദ॑സീ അപൃണാ॒ജ്ജായ॑മാനഃ । വീ॒ഡു-ഞ്ചി॒ദദ്രി॑മഭിന-ത്പരാ॒യന് ജനാ॒ യദ॒ഗ്നിമയ॑ജന്ത॒ പഞ്ച॑ ॥ ശ്രീ॒ണാമു॑ദാ॒രോ ധ॒രുണോ॑ രയീ॒ണാ-മ്മ॑നീ॒ഷാണാ॒-മ്പ്രാര്പ॑ണ॒-സ്സോമ॑ഗോപാഃ । വസോ᳚-സ്സൂ॒നു-സ്സഹ॑സോ അ॒ഫ്സു രാജാ॒ വി ഭാ॒ത്യഗ്ര॑ ഉ॒ഷസാ॑മിധാ॒നഃ ॥ യസ്തേ॑ അ॒ദ്യ കൃ॒ണവ॑-ദ്ഭദ്രശോചേ-ഽപൂ॒പ-ന്ദേ॑വ ഘൃ॒തവ॑ന്തമഗ്നേ । പ്രത-ന്ന॑യ പ്രത॒രാം-വഁസ്യോ॒ അച്ഛാ॒ഭി ദ്യു॒മ്ന-ന്ദേ॒വഭ॑ക്തം-യഁവിഷ്ഠ ॥ ആ [ ] 8

ത-മ്ഭ॑ജ സൌശ്രവ॒സേഷ്വ॑ഗ്ന ഉ॒ക്ഥ-ഉ॑ക്ഥ॒ ആ ഭ॑ജ ശ॒സ്യമാ॑നേ । പ്രി॒യ-സ്സൂര്യേ᳚ പ്രി॒യോ അ॒ഗ്നാ ഭ॑വാ॒ത്യുജ്ജാ॒തേന॑ ഭി॒നദ॒ദുജ്ജനി॑ത്വൈഃ ॥ ത്വാമ॑ഗ്നേ॒ യജ॑മാനാ॒ അനു॒ ദ്യൂന്. വിശ്വാ॒ വസൂ॑നി ദധിരേ॒ വാര്യാ॑ണി । ത്വയാ॑ സ॒ഹ ദ്രവി॑ണമി॒ച്ഛമാ॑നാ വ്ര॒ജ-ങ്ഗോമ॑ന്തമു॒ശിജോ॒ വി വ॑വ്രുഃ ॥ ദൃ॒ശാ॒നോ രു॒ക്മ ഉ॒ര്വ്യാ വ്യ॑ദ്യൌ-ദ്ദു॒ര്മര്ഷ॒മായുഃ॑ ശ്രി॒യേ രു॑ചാ॒നഃ । അ॒ഗ്നിര॒മൃതോ॑ അഭവ॒-ദ്വയോ॑ഭി॒ര്യദേ॑- -ന॒-ന്ദ്യൌരജ॑നയ-ഥ്സു॒രേതാഃ᳚ ॥ 9 ॥

(തൃതിയേ᳚ ത്വാ॒ - ഗര്ഭ॒ ആ - യ॑വി॒ഷ്ഠാ-ഽഽ - യ - ച്ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 2)

അന്ന॑പ॒തേ-ഽന്ന॑സ്യ നോ ദേഹ്യനമീ॒വസ്യ॑ ശു॒ഷ്മിണഃ॑ । പ്ര പ്ര॑ദാ॒താര॑-ന്താരിഷ॒ ഊര്ജ॑-ന്നോ ധേഹി ദ്വി॒പദേ॒ ചതു॑ഷ്പദേ ॥ ഉദു॑ ത്വാ॒ വിശ്വേ॑ ദേ॒വാ അഗ്നേ॒ ഭര॑ന്തു॒ ചിത്തി॑ഭിഃ । സ നോ॑ ഭവ ശി॒വത॑മ-സ്സു॒പ്രതീ॑കോ വി॒ഭാവ॑സുഃ ॥ പ്രേദ॑ഗ്നേ॒ ജ്യോതി॑ഷ്മാന്. യാഹി ശി॒വേഭി॑ര॒ര്ചി॑ഭി॒സ്ത്വമ് । ബൃ॒ഹദ്ഭി॑-ര്ഭാ॒നുഭി॒-ര്ഭാസ॒-ന്മാ ഹിഗ്ം॑സീ സ്ത॒നുവാ᳚ പ്ര॒ജാഃ ॥ സ॒മിധാ॒-ഽഗ്നി-ന്ദു॑വസ്യത ഘൃ॒തൈര്ബോ॑ധയ॒താതി॑ഥിമ് । ആ- [ആ, അ॒സ്മി॒ന്॒. ഹ॒വ്യാ ജു॑ഹോതന ।] 10

-ഽസ്മി॑ന്. ഹ॒വ്യാ ജു॑ഹോതന ॥ പ്രപ്രാ॒യമ॒ഗ്നിര്ഭ॑ര॒തസ്യ॑ ശൃണ്വേ॒ വി യ-ഥ്സൂര്യോ॒ ന രോച॑തേ ബൃ॒ഹദ്ഭാഃ । അ॒ഭി യഃ പൂ॒രു-മ്പൃത॑നാസു ത॒സ്ഥൌ ദീ॒ദായ॒ ദൈവ്യോ॒ അതി॑ഥി-ശ്ശി॒വോ നഃ॑ ॥ ആപോ॑ ദേവീഃ॒ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണീത॒ ഭസ്മൈ॒ത-ഥ്സ്യോ॒നേ കൃ॑ണുദ്ധ്വഗ്ം സുര॒ഭാവു॑ ലോ॒കേ । തസ്മൈ॑ നമന്താ॒-ഞ്ജന॑യ-സ്സു॒പത്നീ᳚ര്മാ॒തേവ॑ പു॒ത്ര-മ്ബി॑ഭൃ॒താ സ്വേ॑നമ് ॥ അ॒ഫ്സ്വ॑ഗ്നേ॒ സധി॒ഷ്ടവ॒- [അ॒ഫ്സ്വ॑ഗ്നേ॒ സധി॒ഷ്ടവ॑, സൌഷ॑ധീ॒രനു॑ രുദ്ധ്യസേ ।] 11

സൌഷ॑ധീ॒രനു॑ രുദ്ധ്യസേ । ഗര്ഭേ॒ സഞ്ജാ॑യസേ॒ പുനഃ॑ ॥ ഗര്ഭോ॑ അ॒സ്യോഷ॑ധീനാ॒-ങ്ഗര്ഭോ॒ വന॒സ്പതീ॑നാമ് । ഗര്ഭോ॒ വിശ്വ॑സ്യ ഭൂ॒തസ്യാഗ്നേ॒ ഗര്ഭോ॑ അ॒പാമ॑സി ॥ പ്ര॒സദ്യ॒ ഭസ്മ॑നാ॒ യോനി॑മ॒പശ്ച॑ പൃഥി॒വീമ॑ഗ്നേ । സ॒ഗ്ം॒സൃജ്യ॑ മാ॒തൃഭി॒സ്ത്വ-ഞ്ജ്യോതി॑ഷ്മാ॒-ന്പുന॒രാ-ഽസ॑ദഃ ॥ പുന॑രാ॒സദ്യ॒ സദ॑നമ॒പശ്ച॑ പൃഥി॒വീമ॑ഗ്നേ । ശേഷേ॑ മാ॒തുര്യഥോ॒പസ്ഥേ॒ ഽന്തര॒സ്യാഗ്ം ശി॒വത॑മഃ ॥ പുന॑രൂ॒ര്ജാ [ ] 12

-നി വ॑ര്തസ്വ॒ പുന॑രഗ്ന ഇ॒ഷാ ഽഽയു॑ഷാ । പുന॑ര്നഃ പാഹി വി॒ശ്വതഃ॑ ॥ സ॒ഹ ര॒യ്യാ നി വ॑ര്ത॒സ്വാഗ്നേ॒ പിന്വ॑സ്വ॒ ധാര॑യാ । വി॒ശ്വഫ്സ്നി॑യാ വി॒ശ്വത॒സ്പരി॑ ॥ പുന॑സ്ത്വാ ഽഽദി॒ത്യാ രു॒ദ്രാ വസ॑വ॒-സ്സമി॑ന്ധതാ॒-മ്പുന॑ര്ബ്ര॒ഹ്മാണോ॑ വസുനീഥ യ॒ജ്ഞൈഃ । ഘൃ॒തേന॒ ത്വ-ന്ത॒നുവോ॑ വര്ധയസ്വ സ॒ത്യാ-സ്സ॑ന്തു॒ യജ॑മാനസ്യ॒ കാമാഃ᳚ ॥ ബോധാ॑ നോ അ॒സ്യ വച॑സോ യവിഷ്ഠ॒ മഗ്ംഹി॑ഷ്ഠസ്യ॒ പ്രഭൃ॑തസ്യ സ്വധാവഃ । പീയ॑തി ത്വോ॒ അനു॑ ത്വോ ഗൃണാതി വ॒ന്ദാരു॑സ്തേ ത॒നുവം॑-വഁന്ദേ അഗ്നേ ॥ സ ബോ॑ധി സൂ॒രിര്മ॒ഘവാ॑ വസു॒ദാവാ॒ വസു॑പതിഃ । യു॒യോ॒ദ്ധ്യ॑സ്മ-ദ്ദ്വേഷാഗ്ം॑സി ॥ 13 ॥

(ആ - തവോ॒ - ര്ജാ-ഽ - നു॒ - ഷോഡ॑ശ ച) (അ. 3)

അപേ॑ത॒ വീത॒ വി ച॑ സര്പ॒താതോ॒ യേ-ഽത്ര॒ സ്ഥ പു॑രാ॒ണാ യേ ച॒ നൂത॑നാഃ । അദാ॑ദി॒ദം-യഁ॒മോ॑-ഽവ॒സാന॑-മ്പൃഥി॒വ്യാ അക്ര॑ന്നി॒മ-മ്പി॒തരോ॑ ലോ॒കമ॑സ്മൈ ॥ അ॒ഗ്നേര്ഭസ്മാ᳚സ്യ॒ഗ്നേഃ പുരീ॑ഷമസി സ॒ജ്ഞാന്ന॑മസി കാമ॒ധര॑ണ॒-മ്മയി॑ തേ കാമ॒ധര॑ണ-മ്ഭൂയാത് ॥ സം-യാഁ വഃ॑ പ്രി॒യാസ്ത॒നുവ॒-സ്സ-മ്പ്രി॒യാ ഹൃദ॑യാനി വഃ । ആ॒ത്മാ വോ॑ അസ്തു॒ [അസ്തു, സമ്പ്രി॑യ॒] 14

സമ്പ്രി॑യ॒-സ്സമ്പ്രി॑യാസ്ത॒നുവോ॒ മമ॑ ॥ അ॒യഗ്ം സോ അ॒ഗ്നിര്യസ്മി॒ന്-ഥ്സോമ॒മിന്ദ്രഃ॑ സു॒ത-ന്ദ॒ധേ ജ॒ഠരേ॑ വാവശാ॒നഃ । സ॒ഹ॒സ്രിയം॒-വാഁജ॒മത്യ॒-ന്ന സപ്തിഗ്ം॑ സസ॒വാന്-ഥ്സന്-ഥ്സ്തൂ॑യസേ ജാതവേദഃ ॥ അഗ്നേ॑ ദി॒വോ അര്ണ॒മച്ഛാ॑ ജിഗാ॒സ്യച്ഛാ॑ ദേ॒വാഗ്ം ഊ॑ചിഷേ॒ ധിഷ്ണി॑യാ॒ യേ । യാഃ പ॒രസ്താ᳚-ദ്രോച॒നേ സൂര്യ॑സ്യ॒ യാശ്ചാ॒ വസ്താ॑-ദുപ॒തിഷ്ഠ॑ന്ത॒ ആപഃ॑ ॥ അഗ്നേ॒ യ-ത്തേ॑ ദി॒വി വര്ചഃ॑ പൃഥി॒വ്യാം-യഁദോഷ॑ധീ- [പൃഥി॒വ്യാം-യഁദോഷ॑ധീഷു, അ॒ഫ്സു വാ॑ യജത്ര ।] 15

-ഷ്വ॒ഫ്സു വാ॑ യജത്ര । യേനാ॒ന്തരി॑ക്ഷ-മു॒ര്വാ॑ത॒തന്ഥ॑ ത്വേ॒ഷ-സ്സ ഭാ॒നുര॑ര്ണ॒വോ നൃ॒ചക്ഷാഃ᳚ ॥ പു॒രീ॒ഷ്യാ॑സോ അ॒ഗ്നയഃ॑ പ്രാവ॒ണേഭിഃ॑ സ॒ജോഷ॑സഃ । ജു॒ഷന്താഗ്ം॑ ഹ॒വ്യമാഹു॑തമനമീ॒വാ ഇഷോ॑ മ॒ഹീഃ ॥ ഇഡാ॑മഗ്നേ പുരു॒ദഗ്ം സഗ്ം॑ സ॒നി-ങ്ഗോ-ശ്ശ॑ശ്വത്ത॒മഗ്ം ഹവ॑മാനായ സാധ । സ്യാന്നഃ॑ സൂ॒നുസ്തന॑യോ വി॒ജാവാ-ഽഗ്നേ॒ സാ തേ॑ സുമ॒തിര്ഭൂ᳚ത്വ॒സ്മേ ॥ അ॒യ-ന്തേ॒ യോനി॑ര്-ഋ॒ത്വിയോ॒ യതോ॑ ജാ॒തോ അരോ॑ചഥാഃ । ത-ഞ്ജാ॒ന- [ത-ഞ്ജാ॒നന്ന്, അ॒ഗ്ന॒ ആ രോ॒ഹാഥാ॑ നോ] 16

-ന്ന॑ഗ്ന॒ ആ രോ॒ഹാഥാ॑ നോ വര്ധയാ ര॒യിമ് ॥ ചിദ॑സി॒ തയാ॑ ദേ॒വത॑യാ-ഽങ്ഗിര॒സ്വ-ദ്ധ്രു॒വാ സീ॑ദ പരി॒ചിദ॑സി॒ തയാ॑ ദേ॒വത॑യാ-ഽങ്ഗിര॒സ്വ-ദ്ധ്രു॒വാ സീ॑ദ ലോ॒ക-മ്പൃ॑ണ ഛി॒ദ്ര-മ്പൃ॒ണാഥോ॑ സീദ ശി॒വാ ത്വമ് । ഇ॒ന്ദ്രാ॒ഗ്നീ ത്വാ॒ ബൃഹ॒സ്പതി॑ര॒സ്മിന്. യോനാ॑വസീഷദന്ന് ॥ താ അ॑സ്യ॒ സൂദ॑ദോഹസ॒-സ്സോമഗ്ഗ്॑ ശ്രീണന്തി॒ പൃശ്ഞ॑യഃ । ജന്മ॑-ന്ദേ॒വാനാം॒-വിഁശ॑സ്ത്രി॒ഷ്വാ രോ॑ച॒നേ ദി॒വഃ ॥ 17 ॥

(അ॒സ്ത്വോ - ഷ॑ധീഷു - ജാ॒ന - ന്ന॒ഷ്ടാച॑ത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 4)

സമി॑ത॒ഗ്ം॒ സങ്ക॑ല്പേഥാ॒ഗ്ം॒ സമ്പ്രി॑യൌ രോചി॒ഷ്ണൂ സു॑മന॒സ്യമാ॑നൌ । ഇഷ॒മൂര്ജ॑മ॒ഭി സം॒വഁസാ॑നൌ॒ സം-വാഁ॒-മ്മനാഗ്ം॑സി॒ സം-വ്രഁ॒താ സമു॑ ചി॒ത്താന്യാ-ഽക॑രമ് ॥ അഗ്നേ॑ പുരീഷ്യാധി॒പാ ഭ॑വാ॒ ത്വ-ന്നഃ॑ । ഇഷ॒മൂര്ജം॒-യഁജ॑മാനായ ധേഹി ॥ പു॒രീ॒ഷ്യ॑സ്ത്വമ॑ഗ്നേ രയി॒മാ-ന്പു॑ഷ്ടി॒മാഗ്ം അ॑സി । ശി॒വാഃ കൃ॒ത്വാ ദിശ॒-സ്സര്വാ॒-സ്സ്വാം-യോഁനി॑മി॒ഹാ-ഽസ॑ദഃ ॥ ഭവ॑ത-ന്ന॒-സ്സമ॑നസൌ॒ സമോ॑കസാ [സമോ॑കസൌ, അ॒രേ॒പസൌ᳚ ।] 18

-വരേ॒പസൌ᳚ । മാ യ॒ജ്ഞഗ്ം ഹിഗ്ം॑സിഷ്ട॒-മ്മാ യ॒ജ്ഞപ॑തി-ഞ്ജാതവേദസൌ ശി॒വൌ ഭ॑വതമ॒ദ്യ നഃ॑ ॥ മാ॒തേവ॑ പു॒ത്ര-മ്പൃ॑ഥി॒വീ പു॑രീ॒ഷ്യ॑മ॒ഗ്നിഗ്ഗ് സ്വേ യോനാ॑വഭാരു॒ഖാ । താം-വിഁശ്വൈ᳚ര്ദേ॒വൈര്-ഋ॒തുഭിഃ॑ സംവിഁദാ॒നഃ പ്ര॒ജാപ॑തിര്വി॒ശ്വക॑ര്മാ॒ വി മു॑ഞ്ചതു ॥ യദ॒സ്യ പാ॒രേ രജ॑സ-ശ്ശു॒ക്ര-ഞ്ജ്യോതി॒രജാ॑യത । ത-ന്നഃ॑ പര്ഷ॒ദതി॒ ദ്വിഷോ-ഽഗ്നേ॑ വൈശ്വാനര॒ സ്വാഹാ᳚ ॥ നമ॒-സ്സു തേ॑ നിര്-ഋതേ വിശ്വരൂപേ- [വിശ്വരൂപേ, അ॒യ॒സ്മയം॒-വിഁ ചൃ॑താ] 19

-ഽയ॒സ്മയം॒-വിഁ ചൃ॑താ ബ॒ന്ധമേ॒തമ് । യ॒മേന॒ ത്വം-യഁ॒മ്യാ॑ സം-വിഁദാ॒നോത്ത॒മ-ന്നാക॒മധി॑ രോഹയേ॒മമ് ॥ യത്തേ॑ ദേ॒വീ നിര്-ഋ॑തിരാബ॒ബന്ധ॒ ദാമ॑ ഗ്രീ॒വാസ്വ॑ വിച॒ര്ത്യമ് । ഇ॒ദ-ന്തേ॒ ത-ദ്വിഷ്യാം॒-യാഁയു॑ഷോ॒ ന മദ്ധ്യാ॒ദഥാ॑ ജീ॒വഃ പി॒തുമ॑ദ്ധി॒ പ്രമു॑ക്തഃ ॥ യസ്യാ᳚സ്തേ അ॒സ്യാഃ ക്രൂ॒ര ആ॒സഞ്ജു॒ഹോമ്യേ॒ഷാ-മ്ബ॒ന്ധാനാ॑മവ॒സര്ജ॑നായ । ഭൂമി॒രിതി॑ ത്വാ॒ ജനാ॑ വി॒ദുര്നിര്-ഋ॑തി॒- [വി॒ദുര്നിര്-ഋ॑തിഃ, ഇതി॑ ത്വാ॒ ഽഹ-മ്പരി॑] 20

-രിതി॑ ത്വാ॒ ഽഹ-മ്പരി॑ വേദ വി॒ശ്വതഃ॑ ॥ അസു॑ന്വന്ത॒മ യ॑ജമാനമിച്ഛ സ്തേ॒നസ്യേ॒ത്യാന്-തസ്ക॑ര॒സ്യാന് വേ॑ഷി । അ॒ന്യ മ॒സ്മ-ദി॑ച്ഛ॒ സാ ത॑ ഇ॒ത്യാ നമോ॑ ദേവി നിര്-ഋതേ॒ തുഭ്യ॑മസ്തു ॥ ദേ॒വീമ॒ഹ-ന്നിര്-ഋ॑തിം॒-വഁന്ദ॑മാനഃ പി॒തേവ॑ പു॒ത്ര-ന്ദ॑സയേ॒ വചോ॑ഭിഃ । വിശ്വ॑സ്യ॒ യാ ജായ॑മാനസ്യ॒ വേദ॒ ശിരഃ॑ ശിരഃ॒ പ്രതി॑ സൂ॒രീ വി ച॑ഷ്ടേ ॥ നി॒വേശ॑ന-സ്സ॒ങ്ഗമ॑നോ॒ വസൂ॑നാം॒-വിഁശ്വാ॑ രൂ॒പാ-ഽഭി ച॑ഷ്ടേ॒ [രൂ॒പാ-ഽഭി ച॑ഷ്ടേ, ശചീ॑ഭിഃ ।] 21

ശചീ॑ഭിഃ । ദേ॒വ ഇ॑വ സവി॒താ സ॒ത്യധ॒ര്മേന്ദ്രോ॒ ന ത॑സ്ഥൌ സമ॒രേ പ॑ഥീ॒നാമ് ॥ സം-വഁ॑ര॒ത്രാ ദ॑ധാതന॒ നിരാ॑ഹാ॒വാന് കൃ॑ണോതന । സി॒ഞ്ചാമ॑ഹാ അവ॒ടമു॒ദ്രിണം॑-വഁ॒യം-വിഁശ്വാ-ഽഹാ-ഽദ॑സ്ത॒മക്ഷി॑തമ് ॥ നിഷ്കൃ॑താഹാ-വമവ॒ടഗ്ം സു॑വര॒ത്രഗ്ം സു॑ഷേച॒നമ് । ഉ॒ദ്രിണഗ്ം॑ സിഞ്ചേ॒ അക്ഷി॑തമ് ॥ സീരാ॑ യുഞ്ജന്തി ക॒വയോ॑ യു॒ഗാ വി ത॑ന്വതേ॒ പൃഥ॑ക് । ധീരാ॑ ദേ॒വേഷു॑ സുമ്ന॒യാ ॥ യു॒നക്ത॒ സീരാ॒ വി യു॒ഗാ ത॑നോത കൃ॒തേ യോനൌ॑ വപതേ॒ഹ [ ] 22

ബീജ᳚മ് । ഗി॒രാ ച॑ ശ്രു॒ഷ്ടി-സ്സഭ॑രാ॒ അസ॑ന്നോ॒ നേദീ॑യ॒ ഇ-ഥ്സൃ॒ണ്യാ॑ പ॒ക്വമാ ഽയ॑ത് ॥ ലാങ്ഗ॑ല॒-മ്പവീ॑രവഗ്ം സു॒ശേവഗ്ം॑ സുമ॒തിഥ്സ॑രു । ഉദി-ത്കൃ॑ഷതി॒ ഗാമവി॑-മ്പ്രഫ॒ര്വ്യ॑-ഞ്ച॒ പീവ॑രീമ് । പ്ര॒സ്ഥാവ॑-ദ്രഥ॒വാഹ॑നമ് ॥ ശു॒ന-ന്നഃ॒ ഫാലാ॒ വി തു॑ദന്തു॒ ഭൂമിഗ്ം॑ ശു॒ന-ങ്കീ॒നാശാ॑ അ॒ഭി യ॑ന്തു വാ॒ഹാന് । ശു॒ന-മ്പ॒ര്ജന്യോ॒ മധു॑നാ॒ പയോ॑ഭി॒-ശ്ശുനാ॑സീരാ ശു॒നമ॒സ്മാസു॑ ധത്തമ് ॥ കാമ॑-ങ്കാമദുഘേ ധുക്ഷ്വ മി॒ത്രായ॒ വരു॑ണായ ച । ഇന്ദ്രാ॑യാ॒ഗ്നയേ॑ പൂ॒ഷ്ണ ഓഷ॑ധീഭ്യഃ പ്ര॒ജാഭ്യഃ॑ ॥ഘൃ॒തേന॒ സീതാ॒ മധു॑നാ॒ സമ॑ക്താ॒ വിശ്വൈ᳚ര്ദേ॒വൈരനു॑മതാ മ॒രുദ്ഭിഃ॑ । ഊര്ജ॑സ്വതീ॒ പയ॑സാ॒ പിന്വ॑മാനാ॒-ഽസ്മാന്-ഥ്സീ॑തേ॒ പയ॑സാ॒-ഽഭ്യാ-വ॑വൃഥ്സ്വ ॥ 23 ॥

(സമോ॑കസൌ-വിശ്വരൂപേ-വി॒ദുര്നിര്-ഋ॑തി-ര॒ഭി ച॑ഷ്ട-ഇ॒ഹ-മി॒ത്രായ॒-ദ്വാവിഗ്ം॑ശതിശ്ച) (അ. 5)

യാ ജാ॒താ ഓഷ॑ധയോ ദേ॒വേഭ്യ॑സ്ത്രിയു॒ഗ-മ്പു॒രാ । മന്ദാ॑മി ബ॒ഭ്രൂണാ॑മ॒ഹഗ്ം ശ॒ത-ന്ധാമാ॑നി സ॒പ്ത ച॑ ॥ ശ॒തം-വോഁ॑ അബ॒-ന്ധാമാ॑നി സ॒ഹസ്ര॑മു॒ത വോ॒ രുഹഃ॑ । അഥാ॑ ശതക്രത്വോ യൂ॒യമി॒മ-മ്മേ॑ അഗ॒ദ-ങ്കൃ॑ത ॥ പുഷ്പാ॑വതീഃ പ്ര॒സൂവ॑തീഃ ഫ॒ലിനീ॑രഫ॒ലാ ഉ॒ത । അശ്വാ॑ ഇവ സ॒ജിത്വ॑രീ-ര്വീ॒രുധഃ॑ പാരയി॒ഷ്ണവഃ॑ ॥ ഓഷ॑ധീ॒രിതി॑ മാതര॒-സ്തദ്വോ॑ ദേവീ॒-രുപ॑ ബ്രുവേ । രപാഗ്ം॑സി വിഘ്ന॒തീരി॑ത॒ രപ॑- [വിഘ്ന॒തീരി॑ത॒ രപഃ॑, ചാ॒തയ॑മാനാഃ ।] 24

-ശ്ചാ॒തയ॑മാനാഃ ॥ അ॒ശ്വ॒ത്ഥേ വോ॑ നി॒ഷദ॑ന-മ്പ॒ര്ണേ വോ॑ വസ॒തിഃ കൃ॒താ । ഗോ॒ഭാജ॒ ഇ-ത്കിലാ॑സഥ॒ യ-ഥ്സ॒നവ॑ഥ॒ പൂരു॑ഷമ് ॥ യദ॒ഹം-വാഁ॒ജയ॑-ന്നി॒മാ ഓഷ॑ധീ॒ര്॒ഹസ്ത॑ ആദ॒ധേ । ആ॒ത്മാ യക്ഷ്മ॑സ്യ നശ്യതി പു॒രാ ജീ॑വ॒ഗൃഭോ॑ യഥാ ॥ യദോഷ॑ധയ-സ്സ॒ങ്ഗച്ഛ॑ന്തേ॒ രാജാ॑ന॒-സ്സമി॑താ വിവ । വിപ്ര॒-സ്സ ഉ॑ച്യതേ ഭി॒ഷഗ്ര॑ക്ഷോ॒ഹാ ഽമീ॑വ॒ ചാത॑നഃ ॥ നിഷ്കൃ॑തി॒-ര്നാമ॑വോ മാ॒താ-ഽഥാ॑ യൂ॒യഗ്ഗ്സ്ഥ॒ സങ്കൃ॑തീഃ । സ॒രാഃ പ॑ത॒ത്രിണീ᳚- [സ॒രാഃ പ॑ത॒ത്രിണീഃ᳚, സ്ഥ॒ന॒ യദാ॒ മയ॑തി॒] 25

-സ്ഥന॒ യദാ॒ മയ॑തി॒ നിഷ്കൃ॑ത ॥ അ॒ന്യാ വോ॑ അ॒ന്യാമ॑വ-ത്വ॒ന്യാ-ഽന്യസ്യാ॒ ഉപാ॑വത । താ-സ്സര്വാ॒ ഓഷ॑ധയ-സ്സംവിഁദാ॒നാ ഇ॒ദ-മ്മേ॒ പ്രാവ॑താ॒ വചഃ॑ ॥ ഉച്ഛുഷ്മാ॒ ഓഷ॑ധീനാ॒-ങ്ഗാവോ॑ ഗോ॒ഷ്ഠാ ദി॑വേരതേ । ധനഗ്ം॑ സനി॒ഷ്യന്തീ॑ നാമാ॒ത്മാന॒-ന്തവ॑ പൂരുഷ ॥ അതി॒ വിശ്വാഃ᳚ പരി॒ഷ്ഠാസ്തേ॒ന ഇ॑വ വ്ര॒ജമ॑ക്രമുഃ । ഓഷ॑ധയഃ॒ പ്രാചു॑ച്യവു॒ ര്യ-ത്കി-ഞ്ച॑ ത॒നുവാ॒ഗ്ം॒ രപഃ॑ ॥ യാ- [യാഃ, ത॒ ആ॒ത॒സ്ഥു-രാ॒ത്മാനം॒-യാഁ] 26

-സ്ത॑ ആത॒സ്ഥു-രാ॒ത്മാനം॒-യാഁ ആ॑വിവി॒ശുഃ പരുഃ॑ പരുഃ । താസ്തേ॒ യക്ഷ്മം॒-വിഁബാ॑ധന്താ മു॒ഗ്രോ മ॑ദ്ധ്യമ॒ശീരി॑വ ॥ സാ॒കം-യഁ॑ക്ഷ്മ॒ പ്ര പ॑ത ശ്യേ॒നേന॑ കികിദീ॒വിനാ᳚ । സാ॒കം-വാഁത॑സ്യ॒-ധ്രാജ്യാ॑ സാ॒ക-ന്ന॑ശ്യ നി॒ഹാക॑യാ ॥ അ॒ശ്വാ॒വ॒തീഗ്ം സോ॑മവ॒തീ മൂ॒ര്ജയ॑ന്തീ॒ മുദോ॑ജസമ് । ആ വി॑ഥ്സി॒ സര്വാ॒ ഓഷ॑ധീര॒സ്മാ അ॑രി॒ഷ്ടതാ॑തയേ ॥ യാഃ ഫ॒ലിനീ॒ര്യാ അ॑ഫ॒ലാ അ॑പു॒ഷ്പാ യാശ്ച॑ പു॒ഷ്പിണീഃ᳚ । ബൃഹ॒സ്പതി॑ പ്രസൂതാ॒ സ്താനോ॑ മുഞ്ച॒ന്ത്വഗ്ം ഹ॑സഃ ॥ യാ [യാഃ, ഓഷ॑ധയ॒-സ്സോമ॑രാജ്ഞീഃ॒] 27

ഓഷ॑ധയ॒-സ്സോമ॑രാജ്ഞീഃ॒ പ്രവി॑ഷ്ടാഃ പൃഥി॒വീമനു॑ । താസാ॒-ന്ത്വമ॑സ്യുത്ത॒മാ പ്രണോ॑ ജീ॒വാത॑വേ-സുവ ॥ അ॒വ॒പത॑ന്തീരവദ-ന്ദി॒വ ഓഷ॑ദയഃ॒ പരി॑ । യ-ഞ്ജീ॒വ മ॒ശ്ഞവാ॑ മഹൈ॒ ന സ രി॑ഷ്യാതി॒ പൂരു॑ഷഃ ॥ യാശ്ചേ॒ദ മു॑പ-ശൃ॒ണ്വന്തി॒ യാശ്ച॑ ദൂ॒ര-മ്പരാ॑ഗതാഃ । ഇ॒ഹ സ॒ങ്ഗത്യ॒ താ-സ്സര്വാ॑ അ॒സ്മൈ സ-ന്ദ॑ത്ത ഭേഷ॒ജമ് ॥ മാ വോ॑ രിഷ-ത്ഖനി॒താ യസ്മൈ॑ ചാ॒ഹ-ങ്ഖനാ॑മി വഃ । ദ്വി॒പ-ച്ചതു॑ഷ്പ-ദ॒സ്മാക॒ഗ്ം॒ സര്വ॑-മ॒സ്ത്വനാ॑തുരമ് ॥ ഓഷ॑ധയ॒-സ്സം-വഁ॑ദന്തേ॒ സോമേ॑ന സ॒ഹ രാജ്ഞാ᳚ । യസ്മൈ॑ ക॒രോതി॑ ബ്രാഹ്മ॒ണസ്തഗ്ം രാ॑ജ-ന്പാരയാമസി ॥ 28 ॥

(രപഃ॑ - പത॒ത്രിണീ॒- ര്യാ - അഗ്ംഹ॑സോ॒ യാഃ - ഖനാ॑മി വോ॒ - ഽഷ്ടാദ॑ശ ച) (അ. 6)

മാ നോ॑ ഹിഗ്ംസീജ്ജനി॒താ യഃ പൃ॑ഥി॒വ്യാ യോ വാ॒ ദിവഗ്ം॑ സ॒ത്യധ॑ര്മാ ജ॒ജാന॑ । യശ്ചാ॒പശ്ച॒ന്ദ്രാ ബൃ॑ഹ॒തീര്ജ॒ജാന॒ കസ്മൈ॑ ദേ॒വായ॑ ഹ॒വിഷാ॑ വിധേമ ॥ അ॒ഭ്യാവ॑ര്തസ്വ പൃഥിവി യ॒ജ്ഞേന॒ പയ॑സാ സ॒ഹ । വ॒പാ-ന്തേ॑ അ॒ഗ്നിരി॑ഷി॒തോ-ഽവ॑ സര്പതു ॥ അഗ്നേ॒ യ-ത്തേ॑ ശു॒ക്രം-യഁച്ച॒ന്ദ്രം-യഁ-ത്പൂ॒തം-യഁ-ദ്യ॒ജ്ഞിയ᳚മ് । ത-ദ്ദേ॒വേഭ്യോ॑ ഭരാമസി ॥ ഇഷ॒മൂര്ജ॑മ॒ഹമി॒ത ആ [ആ, ദ॒ദ॒ ഋ॒തസ്യ॒ ധാമ്നോ॑] 29

ദ॑ദ ഋ॒തസ്യ॒ ധാമ്നോ॑ അ॒മൃത॑സ്യ॒ യോനേഃ᳚ । ആ നോ॒ ഗോഷു॑ വിശ॒ത്വൌഷ॑ധീഷു॒ ജഹാ॑മി സേ॒ദിമനി॑രാ॒മമീ॑വാമ് ॥ അഗ്നേ॒ തവ॒ ശ്രവോ॒ വയോ॒ മഹി॑ ഭ്രാജന്ത്യ॒ര്ചയോ॑ വിഭാവസോ । ബൃഹ॑-ദ്ഭാനോ॒ ശവ॑സാ॒ വാജ॑മു॒ക്ഥ്യ॑-ന്ദധാ॑സി ദാ॒ശുഷേ॑ കവേ ॥ ഇ॒ര॒ജ്യന്ന॑ഗ്നേ പ്രഥയസ്വ ജ॒ന്തുഭി॑ര॒സ്മേ രായോ॑ അമര്ത്യ । സ ദ॑ര്ശ॒തസ്യ॒ വപു॑ഷോ॒ വി രാ॑ജസി പൃ॒ണക്ഷി॑ സാന॒സിഗ്ം ര॒യിമ് ॥ ഊര്ജോ॑ നപാ॒ജ്ജാത॑വേദ-സ്സുശ॒സ്തിഭി॒-ര്മന്ദ॑സ്വ [ ] 30

ധീ॒തിഭി॑ര്ഹി॒തഃ । ത്വേ ഇഷ॒-സ്സ-ന്ദ॑ധു॒-ര്ഭൂരി॑രേതസ-ശ്ചി॒ത്രോ ത॑യോ വാ॒മജാ॑താഃ ॥ പാ॒വ॒കവ॑ര്ചാ-ശ്ശു॒ക്രവ॑ര്ചാ॒ അനൂ॑നവര്ചാ॒ ഉദി॑യര്ഷി ഭാ॒നുനാ᳚ । പു॒ത്രഃ പി॒തരാ॑ വി॒ചര॒ന്നുപാ॑വസ്യു॒ഭേ പൃ॑ണക്ഷി॒ രോദ॑സീ ॥ ഋ॒താവാ॑ന-മ്മഹി॒ഷം-വിഁ॒ശ്വച॑ര്ഷണിമ॒ഗ്നിഗ്ം സു॒മ്നായ॑ ദധിരേ പു॒രോ ജനാഃ᳚ । ശ്രുത്ക॑ര്ണഗ്ം സ॒പ്രഥ॑സ്തമ-ന്ത്വാ ഗി॒രാ ദൈവ്യ॒-മ്മാനു॑ഷാ യു॒ഗാ ॥ നി॒ഷ്ക॒ര്താര॑-മദ്ധ്വ॒രസ്യ॒ പ്രചേ॑തസ॒-ങ്ക്ഷയ॑ന്ത॒ഗ്ം॒ രാധ॑സേ മ॒ഹേ । രാ॒തി-മ്ഭൃഗൂ॑ണാമു॒ശിജ॑-ങ്ക॒വിക്ര॑തു-മ്പൃ॒ണക്ഷി॑ സാന॒സിഗ്ം - [സാന॒സിമ്, ര॒യിമ് ।] 31

ര॒യിമ് ॥ ചിതഃ॑ സ്ഥ പരി॒ചിത॑ ഊര്ധ്വ॒ചിതഃ॑ ശ്രയദ്ധ്വ॒-ന്തയാ॑ ദേ॒വത॑യാ-ഽങ്ഗിര॒സ്വ-ദ്ധ്രു॒വാ-സ്സീ॑ദത ॥ ആ പ്യാ॑യസ്വ॒ സമേ॑തു തേ വി॒ശ്വതഃ॑ സോമ॒ വൃഷ്ണി॑യമ് । ഭവാ॒ വാജ॑സ്യ സങ്ഗ॒ഥേ ॥ സ-ന്തേ॒ പയാഗ്ം॑സി॒ സമു॑ യന്തു॒ വാജാ॒-സ്സം-വൃഁഷ്ണി॑യാ-ന്യഭിമാതി॒ഷാഹഃ॑ । ആ॒പ്യായ॑മാനോ അ॒മൃതാ॑യ സോമ ദി॒വി ശ്രവാഗ്॑സ്യുത്ത॒മാനി॑ ധിഷ്വ ॥ 32 ॥

(ആ - മന്ദ॑സ്വ - സാന॒സി - മേകാ॒ന്നച॑ത്വാരി॒ഗ്ം॒ശച്ച॑) (അ. 7)

അ॒ഭ്യ॑സ്ഥാ॒-ദ്വിശ്വാഃ॒ പൃത॑നാ॒ അരാ॑തീ॒സ്തദ॒ഗ്നിരാ॑ഹ॒ തദു॒ സോമ॑ ആഹ । ബൃഹ॒സ്പതിഃ॑ സവി॒താ തന്മ॑ ആഹ പൂ॒ഷാ മാ॑-ഽധാ-ഥ്സുകൃ॒തസ്യ॑ ലോ॒കേ ॥ യദക്ര॑ന്ദഃ പ്രഥ॒മ-ഞ്ജായ॑മാന ഉ॒ദ്യന്-ഥ്സ॑മു॒ദ്രാദു॒ത വാ॒ പുരീ॑ഷാത് । ശ്യേ॒നസ്യ॑ പ॒ക്ഷാ ഹ॑രി॒ണസ്യ॑ ബാ॒ഹൂ ഉപ॑സ്തുത॒-ഞ്ജനി॑മ॒ ത-ത്തേ॑ അര്വന്ന് ॥ അ॒പാ-മ്പൃ॒ഷ്ഠമ॑സി॒ യോനി॑ര॒ഗ്നേ-സ്സ॑മു॒ദ്രമ॒ഭിതഃ॒ പിന്വ॑മാനമ് । വര്ധ॑മാന-മ്മ॒ഹ [വര്ധ॑മാന-മ്മ॒ഹഃ, ആ ച॒ പുഷ്ക॑ര-ന്ദി॒വോ] 33

ആ ച॒ പുഷ്ക॑ര-ന്ദി॒വോ മാത്ര॑യാ വരി॒ണാ പ്ര॑ഥസ്വ ॥ ബ്രഹ്മ॑ ജജ്ഞാ॒ന-മ്പ്ര॑ഥ॒മ-മ്പു॒രസ്താ॒ദ്വി സീ॑മ॒ത-സ്സു॒രുചോ॑ വേ॒ന ആ॑വഃ । സ ബു॒ദ്ധ്നിയാ॑ ഉപ॒മാ അ॑സ്യ വി॒ഷ്ഠാ-സ്സ॒തശ്ച॒ യോനി॒മസ॑തശ്ച॒ വിവഃ॑ ॥ ഹി॒ര॒ണ്യ॒ഗ॒ര്ഭ-സ്സമ॑വര്ത॒താഗ്രേ॑ ഭൂ॒തസ്യ॑ ജാ॒തഃ പതി॒രേക॑ ആസീത് । സ ദാ॑ധാര പൃഥി॒വീ-ന്ദ്യാമു॒തേമാ-ങ്കസ്മൈ॑ ദേ॒വായ॑ ഹ॒വിഷാ॑ വിധേമ ॥ ദ്ര॒ഫ്സശ്ച॑സ്കന്ദ പൃഥി॒വീമനു॒- [പൃഥി॒വീമനു॑, ദ്യാമി॒മ-ഞ്ച॒] 34

-ദ്യാമി॒മ-ഞ്ച॒ യോനി॒മനു॒ യശ്ച॒ പൂര്വഃ॑ । തൃ॒തീയം॒-യോഁനി॒മനു॑ സ॒ഞ്ചര॑ന്ത-ന്ദ്ര॒ഫ്സ-ഞ്ജു॑ഹോ॒മ്യനു॑ സ॒പ്ത ഹോത്രാഃ᳚ ॥ നമോ॑ അസ്തു സ॒ര്പേഭ്യോ॒ യേ കേ ച॑ പൃഥി॒വീമനു॑ । യേ അ॒ന്തരി॑ക്ഷേ॒ യേ ദി॒വി തേഭ്യഃ॑ സ॒ര്പേഭ്യോ॒ നമഃ॑ ॥ യേ॑-ഽദോ രോ॑ച॒നേ ദി॒വോ യേ വാ॒ സൂര്യ॑സ്യ ര॒ശ്മിഷു॑ । യേഷാ॑മ॒ഫ്സു സദഃ॑ കൃ॒ത-ന്തേഭ്യഃ॑ സ॒ര്പേഭ്യോ॒ നമഃ॑ ॥ യാ ഇഷ॑വോ യാതു॒ ധാനാ॑നാം॒ ഁയേ॑ വാ॒ വന॒സ്പതീ॒ഗ്ം॒രനു॑ । യേ വാ॑-ഽവ॒ടേഷു॒ ശേര॑തേ॒ തേഭ്യഃ॑ സ॒ര്പേഭ്യോ॒ നമഃ॑ ॥ 35 ॥

(മ॒ഹോ - ഽനു॑ - യാതു॒ധാനാ॑നാ॒ - മേകാ॑ദശ ച) (അ. 8)

ധ്രു॒വാ-ഽസി॑ ധ॒രുണാ-ഽസ്തൃ॑താ വി॒ശ്വക॑ര്മണാ॒ സുകൃ॑താ । മാ ത്വാ॑ സമു॒ദ്ര ഉദ്വ॑ധീ॒ന്മാ സു॑പ॒ര്ണോ വ്യ॑ഥമാനാ പൃഥി॒വീ-ന്ദൃഗ്ം॑ഹ ॥ പ്ര॒ജാപ॑തിസ്ത്വാ സാദയതു പൃഥി॒വ്യാഃ പൃ॒ഷ്ഠേ വ്യച॑സ്വതീ॒-മ്പ്രഥ॑സ്വതീ॒-മ്പ്രഥോ॑-ഽസി പൃഥി॒വ്യ॑സി॒ ഭൂര॑സി॒ ഭൂമി॑ര॒സ്യദി॑തിരസി വി॒ശ്വധാ॑യാ॒ വിശ്വ॑സ്യ॒ ഭുവ॑നസ്യ ധ॒ര്ത്രീ പൃ॑ഥി॒വീം-യഁ॑ച്ഛ പൃഥി॒വീ-ന്ദൃഗ്ം॑ഹ പൃഥി॒വീ-മ്മാ ഹിഗ്ം॑സീ॒ര്വിശ്വ॑സ്മൈ പ്രാ॒ണായാ॑പാ॒നായ॑ വ്യാ॒നായോ॑ദാ॒നായ॑ പ്രതി॒ഷ്ഠായൈ॑ [പ്രതി॒ഷ്ഠായൈ᳚, ച॒രിത്രാ॑യാ॒-] 36

ച॒രിത്രാ॑യാ॒-ഽഗ്നിസ്ത്വാ॒-ഽഭി പാ॑തു മ॒ഹ്യാ സ്വ॒സ്ത്യാ ഛ॒ര്ദിഷാ॒ ശന്ത॑മേന॒ തയാ॑ ദേ॒വത॑യാ-ഽങ്ഗിര॒സ്വ-ദ്ധ്രു॒വാ സീ॑ദ ॥ കാണ്ഡാ᳚-ത്കാണ്ഡാ-ത്പ്ര॒രോഹ॑ന്തീ॒ പരു॑ഷഃപരുഷഃ॒ പരി॑ । ഏ॒വാ നോ॑ ദൂര്വേ॒ പ്ര ത॑നു സ॒ഹസ്രേ॑ണ ശ॒തേന॑ ച ॥ യാ ശ॒തേന॑ പ്രത॒നോഷി॑ സ॒ഹസ്രേ॑ണ വി॒രോഹ॑സി । തസ്യാ᳚സ്തേ ദേവീഷ്ടകേ വി॒ധേമ॑ ഹ॒വിഷാ॑ വ॒യമ് ॥ അഷാ॑ഢാ-ഽസി॒ സഹ॑മാനാ॒ സഹ॒സ്വാരാ॑തീ॒-സ്സഹ॑സ്വാരാതീയ॒ത-സ്സഹ॑സ്വ॒ പൃത॑നാ॒-സ്സഹ॑സ്വ പൃതന്യ॒തഃ । സ॒ഹസ്ര॑വീര്യാ- [സ॒ഹസ്ര॑വീര്യാ, അ॒സി॒ സാ മാ॑ ജിന്വ ।] 37

-ഽസി॒ സാ മാ॑ ജിന്വ ॥ മധു॒ വാതാ॑ ഋതായ॒തേ മധു॑ ക്ഷരന്തി॒ സിന്ധ॑വഃ । മാദ്ധ്വീ᳚ര്ന-സ്സ॒ന്ത്വോഷ॑ധീഃ ॥ മധു॒ നക്ത॑മു॒തോഷസി॒ മധു॑മ॒-ത്പാര്ഥി॑വ॒ഗ്ം॒ രജഃ॑ । മധു॒ ദ്യൌര॑സ്തു നഃ പി॒താ ॥ മധു॑മാ-ന്നോ॒ വന॒സ്പതി॒-ര്മധു॑മാഗ്ം അസ്തു॒ സൂര്യഃ॑ । മാദ്ധ്വീ॒ര്ഗാവോ॑ ഭവന്തു നഃ ॥ മ॒ഹീ ദ്യൌഃ പൃ॑ഥി॒വീ ച॑ ന ഇ॒മം-യഁ॒ജ്ഞ-മ്മി॑മിക്ഷതാമ് । പി॒പൃ॒താ-ന്നോ॒ ഭരീ॑മഭിഃ ॥ ത-ദ്വിഷ്ണോഃ᳚ പര॒മ- [പര॒മമ്, പ॒ദഗ്ം സദാ॑ പശ്യന്തി] 38

-മ്പ॒ദഗ്ം സദാ॑ പശ്യന്തി സൂ॒രയഃ॑ । ദി॒വീവ॒ ചക്ഷു॒രാത॑തമ് ॥ ധ്രു॒വാ-ഽസി॑ പൃഥിവി॒ സഹ॑സ്വ പൃതന്യ॒തഃ । സ്യൂ॒താ ദേ॒വേഭി॑ര॒മൃതേ॒നാ ഽഽഗാഃ᳚ ॥ യാസ്തേ॑ അഗ്നേ॒ സൂര്യേ॒ രുച॑ ഉദ്യ॒തോ ദിവ॑മാത॒ന്വന്തി॑ ര॒ശ്മിഭിഃ॑ । താഭി॒-സ്സര്വാ॑ഭീ രു॒ചേ ജനാ॑യ നസ്കൃധി ॥ യാ വോ॑ ദേവാ॒-സ്സൂര്യേ॒ രുചോ॒ ഗോഷ്വശ്വേ॑ഷു॒ യാ രുചഃ॑ । ഇന്ദ്രാ᳚ഗ്നീ॒ താഭി॒-സ്സര്വാ॑ഭീ॒ രുച॑-ന്നോ ധത്ത ബൃഹസ്പതേ ॥ വി॒രാ- [വി॒രാട്, ജ്യോതി॑രധാരയ-] 39

-ഡ്ജ്യോതി॑രധാരയ-ഥ്സ॒മ്രാ-ഡ്ജ്യോതി॑രധാരയ-ഥ്സ്വ॒രാ-ഡ്ജ്യോതി॑രധാരയത് ॥ അഗ്നേ॑ യു॒ക്ഷ്വാ ഹി യേ തവാശ്വാ॑സോ ദേവ സാ॒ധവഃ॑ । അരം॒-വഁഹ॑ന്ത്യാ॒ശവഃ॑ ॥ യു॒ക്ഷ്വാ ഹി ദേ॑വ॒ഹൂത॑മാ॒ഗ്ം॒ അശ്വാഗ്ം॑ അഗ്നേ ര॒ഥീരി॑വ । നി ഹോതാ॑ പൂ॒ര്വ്യ-സ്സ॑ദഃ ॥ ദ്ര॒ഫ്സശ്ച॑സ്കന്ദ പൃഥി॒വീമനു॒ ദ്യാമി॒മ-ഞ്ച॒ യോനി॒മനു॒ യശ്ച॒ പൂര്വഃ॑ । തൃ॒തീയം॒-യോഁനി॒മനു॑ സ॒ഞ്ചര॑ന്ത-ന്ദ്ര॒ഫ്സ-ഞ്ജു॑ഹോ॒മ്യനു॑ സ॒പ്ത [ ] 40

ഹോത്രാഃ᳚ ॥ അഭൂ॑ദി॒ദം-വിഁശ്വ॑സ്യ॒ ഭുവ॑നസ്യ॒ വാജി॑നമ॒ഗ്നേ-ര്വൈ᳚ശ്വാന॒രസ്യ॑ ച । അ॒ഗ്നിര്ജ്യോതി॑ഷാ॒ ജ്യോതി॑ഷ്മാ-ന്രു॒ക്മോ വര്ച॑സാ॒ വര്ച॑സ്വാന് ॥ ഋ॒ചേ ത്വാ॑ രു॒ചേ ത്വാ॒ സമി-ഥ്സ്ര॑വന്തി സ॒രിതോ॒ ന ധേനാഃ᳚ । അ॒ന്തര്ഹൃ॒ദാ മന॑സാ പൂ॒യമാ॑നാഃ ॥ ഘൃ॒തസ്യ॒ ധാരാ॑ അ॒ഭി ചാ॑കശീമി । ഹി॒ര॒ണ്യയോ॑ വേത॒സോ മദ്ധ്യ॑ ആസാമ് ॥ തസ്മിന്᳚ഥ്സുപ॒ര്ണോ മ॑ധു॒കൃ-ത്കു॑ലാ॒യീ ഭജ॑ന്നാസ്തേ॒ മധു॑ ദേ॒വതാ᳚ഭ്യഃ । തസ്യാ॑ സ തേ॒ ഹര॑യ-സ്സ॒പ്ത തീരേ᳚ സ്വ॒ധാ-ന്ദുഹാ॑നാ അ॒മൃത॑സ്യ॒ ധാരാ᳚മ് ॥ 41 ॥

(പ്ര॒തി॒ഷ്ഠായൈ॑ - സ॒ഹസ്ര॑വീര്യാ - പര॒മം - ഁവി॒രാട്ഥ് - സ॒പ്ത - തീരേ॑ - ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 9)

ആ॒ദി॒ത്യ-ങ്ഗര്ഭ॒-മ്പയ॑സാ സമ॒ഞ്ജന്-ഥ്സ॒ഹസ്ര॑സ്യ പ്രതി॒മാം-വിഁ॒ശ്വരൂ॑പമ് । പരി॑ വൃങ്ഗ്ധി॒ ഹര॑സാ॒ മാ-ഽഭി മൃ॑ക്ഷ-ശ്ശ॒തായു॑ഷ-ങ്കൃണുഹി ചീ॒യമാ॑നഃ ॥ ഇ॒മ-മ്മാ ഹിഗ്ം॑സീര്ദ്വി॒പാദ॑-മ്പശൂ॒നാഗ്ം സഹ॑സ്രാക്ഷ॒ മേധ॒ ആ ചീ॒യമാ॑നഃ । മ॒യുമാ॑ര॒ണ്യമനു॑ തേ ദിശാമി॒ തേന॑ ചിന്വാ॒നസ്ത॒നുവോ॒ നി ഷീ॑ദ ॥ വാത॑സ്യ॒ ധ്രാജിം॒-വഁരു॑ണസ്യ॒ നാഭി॒മശ്വ॑-ഞ്ജജ്ഞാ॒നഗ്ം സ॑രി॒രസ്യ॒ മദ്ധ്യേ᳚ । ശിശു॑-ന്ന॒ദീനാ॒ഗ്ം॒ ഹരി॒മദ്രി॑ബുദ്ധ॒മഗ്നേ॒ മാ ഹിഗ്ം॑സീഃ [മാ ഹിഗ്ം॑സീഃ, പ॒ര॒മേ വ്യോ॑മന്ന് ।] 42

പര॒മേ വ്യോ॑മന്ന് ॥ ഇ॒മ-മ്മാ ഹിഗ്ം॑സീ॒രേക॑ശഫ-മ്പശൂ॒നാ-ങ്ക॑നിക്ര॒ദം-വാഁ॒ജിനം॒-വാഁജി॑നേഷു । ഗൌ॒രമാ॑ര॒ണ്യമനു॑ തേ ദിശാമി॒ തേന॑ ചിന്വാ॒നസ്ത॒നുവോ॒ നി ഷീ॑ദ ॥ അജ॑സ്ര॒മിന്ദു॑മരു॒ഷ-മ്ഭു॑ര॒ണ്യുമ॒ഗ്നിമീ॑ഡേ പൂ॒ര്വചി॑ത്തൌ॒ നമോ॑ഭിഃ । സ പര്വ॑ഭിര്-ഋതു॒ശഃ കല്പ॑മാനോ॒ ഗാ-മ്മാ ഹിഗ്ം॑സീ॒രദി॑തിം-വിഁ॒രാജ᳚മ് ॥ ഇ॒മഗ്ം സ॑മു॒ദ്രഗ്ം ശ॒തധാ॑ര॒മു-ഥ്സം॑-വ്യഁ॒ച്യമാ॑ന॒-മ്ഭുവ॑നസ്യ॒ മദ്ധ്യേ᳚ । ഘൃ॒ത-ന്ദുഹാ॑നാ॒-മദി॑തി॒-ഞ്ജനാ॒യാഗ്നേ॒ മാ [-മദി॑തി॒-ഞ്ജനാ॒യാഗ്നേ॒ മാ, ഹി॒ഗ്ം॒സീഃ॒ പ॒ര॒മേ വ്യോ॑മന്ന് ।] 43

ഹിഗ്ം॑സീഃ പര॒മേ വ്യോ॑മന്ന് । ഗ॒വ॒യമാ॑ര॒ണ്യമനു॑ തേ ദിശാമി॒ തേന॑ ചിന്വാ॒നസ്ത॒നുവോ॒ നി ഷീ॑ദ ॥ വരൂ᳚ത്രി॒-ന്ത്വഷ്ടു॒ര്വരു॑ണസ്യ॒ നാഭി॒മവി॑-ഞ്ജജ്ഞാ॒നാഗ്ം രജ॑സഃ॒ പര॑സ്മാത് । മ॒ഹീഗ്ം സാ॑ഹ॒സ്രീമസു॑രസ്യ മാ॒യാമഗ്നേ॒ മാ ഹിഗ്ം॑സീഃ പര॒മേ വ്യോ॑മന്ന് ॥ ഇ॒മാമൂ᳚ര്ണാ॒യും-വഁരു॑ണസ്യ മാ॒യാ-ന്ത്വച॑-മ്പശൂ॒നാ-ന്ദ്വി॒പദാ॒-ഞ്ചതു॑ഷ്പദാമ് । ത്വഷ്ടുഃ॑ പ്ര॒ജാനാ᳚-മ്പ്രഥ॒മ-ഞ്ജ॒നിത്ര॒മഗ്നേ॒ മാ ഹിഗ്ം॑സീഃ പര॒മേ വ്യോ॑മന്ന് । ഉഷ്ട്ര॑മാര॒ണ്യമനു॑ [ഉഷ്ട്ര॑മാര॒ണ്യമനു॑, തേ॒ ദി॒ശാ॒മി॒ തേന॑] 44

തേ ദിശാമി॒ തേന॑ ചിന്വാ॒നസ്ത॒നുവോ॒ നി ഷീ॑ദ ॥ യോ അ॒ഗ്നിര॒ഗ്നേസ്ത-പ॒സോ-ഽധി॑ ജാ॒ത-ശ്ശോചാ᳚-ത്പൃഥി॒വ്യാ ഉ॒ത വാ॑ ദി॒വസ്പരി॑ । യേന॑ പ്ര॒ജാ വി॒ശ്വക॑ര്മാ॒ വ്യാന॒-ട്തമ॑ഗ്നേ॒ ഹേഡഃ॒ പരി॑ തേ വൃണക്തു ॥ അ॒ജാ ഹ്യ॑ഗ്നേരജ॑നിഷ്ട॒ ഗര്ഭാ॒-ഥ്സാ വാ അ॑പശ്യജ്ജനി॒താര॒മഗ്രേ᳚ । തയാ॒ രോഹ॑മായ॒ന്നുപ॒ മേദ്ധ്യാ॑സ॒സ്തയാ॑ ദേ॒വാ ദേ॒വതാ॒മഗ്ര॑ ആയന്ന് । ശ॒ര॒ഭ-( )-മാ॑ര॒ണ്യമനു॑ തേ ദിശാമി॒ തേന॑ ചിന്വാ॒നസ്ത॒നുവോ॒ നിഷീ॑ദ ॥ 45 ॥

(അഗ്നേ॒ മാ ഹിഗ്ം॑സീ॒ - രഗ്നേ॒ മോഷ്ട്ര॑മാ - ര॒ണ്യമനു॑ - ശര॒ഭന് - നവ॑ ച) (അ. 10)

(ആ॒ദി॒ത്യ മി॒മന്ദ്വി॒പാദേ॑ മ॒യും-വാഁത॒സ്യാ ഽശ്വ॑ മി॒മ മേക॑ശഫ ങ്ഗൌ॒രമ ജ॑സ്രങ്ഗവ॒യം-വഁരൂ᳚ത്രി॒ മവി॑ മി॒മാമൂ᳚ര്ണാ॒ര്യു മുഷ്ട്രം॒-യോഁ അ॒ഗ്നി-ശ്ശ॑ര॒ഭം )

ഇന്ദ്രാ᳚ഗ്നീ രോച॒നാ ദി॒വഃ പരി॒ വാജേ॑ഷു ഭൂഷഥഃ । തദ്വാ᳚-ഞ്ചേതി॒ പ്രവീ॒ര്യ᳚മ് ॥ ശ്ഞഥ॑-ദ്വൃ॒ത്രമു॒ത സ॑നോതി॒ വാജ॒മിന്ദ്രാ॒ യോ അ॒ഗ്നീ സഹു॑രീ സപ॒ര്യാത് । ഇ॒ര॒ജ്യന്താ॑ വസ॒വ്യ॑സ്യ॒ ഭൂരേ॒-സ്സഹ॑സ്തമാ॒ സഹ॑സാ വാജ॒യന്താ᳚ ॥ പ്ര ച॑ര്ഷ॒ണിഭ്യഃ॑ പൃതനാ॒ ഹവേ॑ഷു॒ പ്ര പൃ॑ഥി॒വ്യാ രി॑രിചാഥേ ദി॒വശ്ച॑ । പ്ര സിന്ധു॑ഭ്യഃ॒ പ്രഗി॒രിഭ്യോ॑ മഹി॒ത്വാ പ്രേന്ദ്രാ᳚ഗ്നീ॒ വിശ്വാ॒ ഭുവ॒നാ-ഽത്യ॒ന്യാ ॥ മരു॑തോ॒ യസ്യ॒ ഹി [ ] 46

ക്ഷയേ॑ പാ॒ഥാ ദി॒വോ വി॑മഹസഃ । സ സു॑ഗോ॒പാത॑മോ॒ ജനഃ॑ ॥ യ॒ജ്ഞൈര്വാ॑ യജ്ഞവാഹസോ॒ വിപ്ര॑സ്യ വാ മതീ॒നാമ് । മരു॑ത-ശ്ശൃണു॒താ ഹവ᳚മ് ॥ ശ്രി॒യസേ॒ ക-മ്ഭാ॒നുഭി॒-സ്സ-മ്മി॑മിക്ഷിരേ॒ തേ ര॒ശ്മിഭി॒സ്ത ഋക്വ॑ഭി-സ്സുഖാ॒ദയഃ॑ । തേ വാശീ॑മന്ത ഇ॒ഷ്മിണോ॒ അഭീ॑രവോ വി॒ദ്രേ പ്രി॒യസ്യ॒ മാരു॑തസ്യ॒ ധാമ്നഃ॑ ॥ അവ॑ തേ॒ ഹേഡ॒, ഉദു॑ത്ത॒മമ് ॥ കയാ॑ നശ്ചി॒ത്ര ആ ഭു॑വദൂ॒തീ സ॒ദാ വൃ॑ധ॒-സ്സഖാ᳚ । കയാ॒ ശചി॑ഷ്ഠയാ വൃ॒താ ॥ 47 ॥

കോ അ॒ദ്യ യു॑ങ്ക്തേ ധു॒രി ഗാ ഋ॒തസ്യ॒ ശിമീ॑വതോ ഭാ॒മിനോ॑ ദുര്ഹൃണാ॒യൂന് । ആ॒സന്നി॑ഷൂന്. ഹൃ॒ഥ്സ്വസോ॑ മയോ॒ഭൂന്. യ ഏ॑ഷാ-മ്ഭൃ॒ത്യാമൃ॒ണധ॒-ഥ്സ ജീ॑വാത് ॥ അഗ്നേ॒ നയാ, ഽഽദേ॒വാനാ॒ഗ്ം॒ ശന്നോ॑ ഭവന്തു॒, വാജേ॑വാജേ। അ॒ഫ്സ്വ॑ഗ്നേ॒ സധി॒ഷ്ടവ॒ സൌഷ॑ധീ॒രനു॑ രുദ്ധ്യസേ । ഗര്ഭേ॒ സഞ്ജാ॑യസേ॒ പുനഃ॑ ॥ വൃഷാ॑ സോമ ദ്യു॒മാഗ്ം അ॑സി॒ വൃഷാ॑ ദേവ॒ വൃഷ॑വ്രതഃ । വൃഷാ॒ ധര്മാ॑ണി ദധിഷേ ॥ ഇ॒മ-മ്മേ॑ വരുണ॒ , തത്ത്വാ॑ യാമി॒ത്വ-ന്നോ॑ അഗ്നേ॒സ ത്വ-ന്നോ॑ അഗ്നേ ॥ 48 ॥

(ഹി - വൃ॒താ - മ॒ - ഏകാ॑ദശ ച ) (അ. 11)

(വിഷ്ണോഃ॒ ക്രമോ॑-ഽസി - ദി॒വസ്പ - ര്യന്ന॑പ॒തേ - ഽപേ॑ത॒ - സമി॑തം॒ - ഁയാ ജാ॒താ - മാ നോ॑ ഹിഗ്ംസീ - ദ॒ഭ്യ॑സ്ഥാ-ദ്- ധ്രു॒വാ - ഽസ്യാ॑ദി॒ത്യങ്ഗര്ഭ॒ - മിന്ദ്രാ᳚ഗ്നീ രോച॒ - നൈകാ॑ദശ )

(വിഷ്ണോ॑ - രസ്മിന്. ഹ॒വ്യേ - തി॑ ത്വാ॒-ഽഹം - ധീ॒തിഭി॒ - ര്ഹോത്രാ॑ - അ॒ഷ്ടാച॑ത്വാരിഗ്ംശത്)

(വിഷ്ണോഃ॒ ക്രമോ॑-ഽസി॒, ത്വന്നോ॑ അഗ്നേ॒ സ ത്വന്നോ॑ അഗ്നേ)

॥ ഹരിഃ॑ ഓമ് ॥

॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-ഞ്ചതുര്ഥ കാണ്ഡേ ദ്വിതീയഃ പ്രശ്ന-സ്സമാപ്തഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturthakāṇḍe dvītīyaḥ praśnaḥ - devayajanagrahābhidhānaṃ

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

viṣṇoḥ॒ kramo᳚-'syabhimāti॒hā gā̭ya॒tra-ñchanda॒ ā ro̭ha pṛthi॒vīmanu॒ vikra̭masva॒ nirbha̭kta॒-ssa ya-ndvi॒ṣmo viṣṇoḥ॒ kramo᳚-'syabhiśasti॒hā traiṣṭṷbha॒-ñchanda॒ ā ro̭hā॒ntari̭kṣa॒manu॒ vikra̭masva॒ nirbha̭kta॒-ssa ya-ndvi॒ṣmo viṣṇoḥ॒ kramo᳚-'syarātīya॒to ha॒ntā jāga̭ta॒-ñchanda॒ ā ro̭ha॒ diva॒manu॒ vikra̭masva॒ nirbha̭kta॒-ssa ya-ndvi॒ṣmo viṣṇoḥ॒ [viṣṇoḥ᳚, kramo̭-'si śatrūya॒to] 1

kramo̭-'si śatrūya॒to ha॒ntā-'nṷṣṭubha॒-ñchanda॒ ā ro̭ha॒ diśo-'nu॒ vikra̭masva॒ nirbha̭kta॒-ssa ya-ndvi॒ṣmaḥ || akra̭ndada॒gni-ssta॒naya̭nniva॒ dyauḥ, kṣāmā॒ reri̭ha-dvī॒rudhaḥ̭ sama॒ñjann | sa॒dyo ja̭jñā॒no vi hīmi॒ddho akhya॒dā roda̭sī bhā॒nunā̭ bhātya॒ntaḥ || agne᳚-'bhyāvartinna॒bhi na॒ ā va̭rta॒svā-''yṷṣā॒ varca̭sā sa॒nyā me॒dhayā᳚ pra॒jayā॒ dhanḙna || agnḙ [agne᳚, a॒ṅgi॒ra॒-śśa॒ta-ntḙ] 2

aṅgira-śśa॒ta-ntḙ santvā॒vṛtaḥ̭ sa॒hasra̭-nta upā॒vṛtaḥ̭ | tāsā॒-mpoṣa̭sya॒ poṣḙṇa॒ puna̭rno na॒ṣṭamā kṛ̭dhi॒ puna̭rno ra॒yimā kṛ̭dhi || puna̭rū॒rjā niva̭rtasva॒ puna̭ragna i॒ṣā-''yṷṣā | puna̭rnaḥ pāhi vi॒śvataḥ̭ || sa॒ha ra॒yyā ni va̭rta॒svāgne॒ pinva̭sva॒ dhāra̭yā | vi॒śvaphsni̭yā vi॒śva ta॒spari̭ || udṷtta॒maṃ-va~̭ruṇa॒ pāśa̭ ma॒smadavā̭-'dha॒maṃ- [-'dha॒mam, vi ma̭ddhya॒magg śra̭thāya |] 3

-~vi ma̭ddhya॒magg śra̭thāya | athā̭ va॒yamā̭ditya vra॒te tavānā̭gaso॒ adi̭taye syāma || ā tvā̭-'hārṣa-ma॒ntara̭bhūrdhru॒vasti॒ṣṭhā 'vi̭cācaliḥ | viśa̭stvā॒ sarvā̭ vāñchantva॒smi-nrā॒ṣṭramadhi̭ śraya ||agnḙ bṛ॒hannu॒ṣasā̭mū॒rdhvo a̭sthānnirjagmi॒vān-tama̭so॒ jyoti॒ṣā-''gā᳚t | a॒gnirbhā॒nunā॒ ruśa̭tā॒ svaṅga॒ ā jā॒to viśvā॒ sadmā᳚nyaprāḥ || sīda॒ tva-mmā॒tura॒syā [sīda॒ tva-mmā॒tura॒syāḥ᳚, u॒pasthe॒ viśvā᳚nyagne] 4

u॒pasthe॒ viśvā᳚nyagne va॒yunā̭ni vi॒dvān | mainā̭ma॒rciṣā॒ mā tapa̭sā॒-'bhi śṷ̄śuco॒-'ntara̭syāgṃ śu॒krajyo̭ti॒rvi bhā̭hi || a॒ntara̭gne ru॒cā tvamu॒khāyai॒ sada̭ne॒ sve | tasyā॒stvagṃ hara̭sā॒ tapa॒ñjāta̭veda-śśi॒vo bha̭va || śi॒vo bhū॒tvā mahya̭ma॒gne-'tho̭ sīda śi॒vastvam | śi॒vāḥ kṛ॒tvā diśa॒-ssarvā॒-ssvāṃ-yo~ni̭mi॒hā-'' sa̭daḥ || ha॒gṃ॒sa-śśṷci॒ṣa dvasṷrantarikṣa॒-saddhotā̭ vedi॒ṣadati̭thi rduroṇa॒sat | nṛ॒ṣadva̭ra॒sa-dṛ̭ta॒sa-dvyo̭ma॒sa-da॒bjā go॒jā ṛ̭ta॒jā a̭dri॒jā ṛ॒ta-mbṛ॒hat || 5 ||

(diva॒manu॒ vi kra̭masva॒ nirbha̭kta॒-ssa ya-ndvi॒ṣmo viṣṇo॒ - rdhane॒nāgnḙ - 'dha॒ma - ma॒syāḥ - śṷci॒ṣath - ṣoḍa̭śa ca) (a. 1)

di॒vaspari̭ pratha॒ma-ñja̭jñe a॒gnira॒sma-ddvi॒tīya॒-mpari̭ jā॒tavḙdāḥ | tṛ॒tīya̭ma॒phsu nṛ॒maṇā॒ aja̭sra॒mindhā̭na ena-ñjarate svā॒dhīḥ || vi॒dmā tḙ agne tre॒dhā tra॒yāṇi̭ vi॒dmā te॒ sadma॒ vibhṛ̭ta-mpuru॒trā | vi॒dmā te॒ nāma̭ para॒ma-ṅguhā॒ yadvi॒dmā tamuthsaṃ॒-ya~ta̭ āja॒gantha̭ || sa॒mu॒dre tvā̭ nṛ॒maṇā̭ a॒phsva̭ntarnṛ॒cakṣā̭ īdhe di॒vo a̭gna॒ ūdhanṋ | tṛ॒tīye᳚ tvā॒ [tṛ॒tīye᳚ tvā, raja̭si tasthi॒vāgṃ sa̭mṛ॒tasya॒] 6

raja̭si tasthi॒vāgṃ sa̭mṛ॒tasya॒ yonaṷ mahi॒ṣā a̭hinvann || akra̭ndada॒gni-ssta॒naya̭nniva॒ dyauḥ, kṣāmā॒ reri̭ha-dvī॒rudhaḥ̭ sama॒ñjann | sa॒dyo ja̭jñā॒no vi hīmi॒ddho akhya॒dā roda̭sī bhā॒nunā̭ bhātya॒ntaḥ || u॒śi-kpā̭va॒ko a̭ra॒ti-ssṷme॒dhā marte᳚ṣva॒gnira॒mṛto॒ nidhā̭yi | iya̭rti dhū॒mama̭ru॒ṣa-mbhari̭bhra॒ducchu॒kreṇa̭ śo॒ciṣā॒ dyāmina̭kṣat || viśva̭sya ke॒turbhuva̭nasya॒ garbha॒ ā [ ] 7

roda̭sī apṛṇā॒jjāya̭mānaḥ | vī॒ḍu-ñci॒dadri̭mabhina-tparā॒yan janā॒ yada॒gnimaya̭janta॒ pañca̭ || śrī॒ṇāmṷdā॒ro dha॒ruṇo̭ rayī॒ṇā-mma̭nī॒ṣāṇā॒-mprārpa̭ṇa॒-ssoma̭gopāḥ | vaso᳚-ssū॒nu-ssaha̭so a॒phsu rājā॒ vi bhā॒tyagra̭ u॒ṣasā̭midhā॒naḥ || yastḙ a॒dya kṛ॒ṇava̭-dbhadraśoce-'pū॒pa-ndḙva ghṛ॒tava̭ntamagne | prata-nna̭ya prata॒rāṃ-va~syo॒ acchā॒bhi dyu॒mna-nde॒vabha̭ktaṃ-ya~viṣṭha || ā [ ] 8

ta-mbha̭ja sauśrava॒seṣva̭gna u॒ktha-ṷktha॒ ā bha̭ja śa॒syamā̭ne | pri॒ya-ssūrye᳚ pri॒yo a॒gnā bha̭vā॒tyujjā॒tena̭ bhi॒nada॒dujjani̭tvaiḥ || tvāma̭gne॒ yaja̭mānā॒ anu॒ dyūn. viśvā॒ vasṷ̄ni dadhire॒ vāryā̭ṇi | tvayā̭ sa॒ha dravi̭ṇami॒cchamā̭nā vra॒ja-ṅgoma̭ntamu॒śijo॒ vi va̭vruḥ || dṛ॒śā॒no ru॒kma u॒rvyā vya̭dyau-ddu॒rmarṣa॒māyuḥ̭ śri॒ye rṷcā॒naḥ | a॒gnira॒mṛto̭ abhava॒-dvayo̭bhi॒ryadḙ- -na॒-ndyauraja̭naya-thsu॒retāḥ᳚ || 9 ||

(tṛtiye᳚ tvā॒ - garbha॒ ā - ya̭vi॒ṣṭhā-'' - ya - cca॒tvāri̭ ca) (a. 2)

anna̭pa॒te-'nna̭sya no dehyanamī॒vasya̭ śu॒ṣmiṇaḥ̭ | pra pra̭dā॒tāra̭-ntāriṣa॒ ūrja̭-nno dhehi dvi॒pade॒ catṷṣpade || udṷ tvā॒ viśvḙ de॒vā agne॒ bhara̭ntu॒ citti̭bhiḥ | sa no̭ bhava śi॒vata̭ma-ssu॒pratī̭ko vi॒bhāva̭suḥ || preda̭gne॒ jyoti̭ṣmān. yāhi śi॒vebhi̭ra॒rci̭bhi॒stvam | bṛ॒hadbhi̭-rbhā॒nubhi॒-rbhāsa॒-nmā higṃ̭sī sta॒nuvā᳚ pra॒jāḥ || sa॒midhā॒-'gni-ndṷvasyata ghṛ॒tairbo̭dhaya॒tāti̭thim | ā- [ā, a॒smi॒n॒. ha॒vyā jṷhotana |] 10

-'smi̭n. ha॒vyā jṷhotana || praprā॒yama॒gnirbha̭ra॒tasya̭ śṛṇve॒ vi ya-thsūryo॒ na roca̭te bṛ॒hadbhāḥ | a॒bhi yaḥ pū॒ru-mpṛta̭nāsu ta॒sthau dī॒dāya॒ daivyo॒ ati̭thi-śśi॒vo naḥ̭ || āpo̭ devīḥ॒ prati̭ gṛhṇīta॒ bhasmai॒ta-thsyo॒ne kṛ̭ṇuddhvagṃ sura॒bhāvṷ lo॒ke | tasmai̭ namantā॒-ñjana̭ya-ssu॒patnī᳚rmā॒teva̭ pu॒tra-mbi̭bhṛ॒tā svḙnam || a॒phsva̭gne॒ sadhi॒ṣṭava॒- [a॒phsva̭gne॒ sadhi॒ṣṭava̭, sauṣa̭dhī॒ranṷ ruddhyase |] 11

sauṣa̭dhī॒ranṷ ruddhyase | garbhe॒ sañjā̭yase॒ punaḥ̭ || garbho̭ a॒syoṣa̭dhīnā॒-ṅgarbho॒ vana॒spatī̭nām | garbho॒ viśva̭sya bhū॒tasyāgne॒ garbho̭ a॒pāma̭si || pra॒sadya॒ bhasma̭nā॒ yoni̭ma॒paśca̭ pṛthi॒vīma̭gne | sa॒gṃ॒sṛjya̭ mā॒tṛbhi॒stva-ñjyoti̭ṣmā॒-npuna॒rā-'sa̭daḥ || puna̭rā॒sadya॒ sada̭nama॒paśca̭ pṛthi॒vīma̭gne | śeṣḙ mā॒turyatho॒pasthe॒ 'ntara॒syāgṃ śi॒vata̭maḥ || puna̭rū॒rjā [ ] 12

-ni va̭rtasva॒ puna̭ragna i॒ṣā ''yṷṣā | puna̭rnaḥ pāhi vi॒śvataḥ̭ || sa॒ha ra॒yyā ni va̭rta॒svāgne॒ pinva̭sva॒ dhāra̭yā | vi॒śvaphsni̭yā vi॒śvata॒spari̭ || puna̭stvā ''di॒tyā ru॒drā vasa̭va॒-ssami̭ndhatā॒-mpuna̭rbra॒hmāṇo̭ vasunītha ya॒jñaiḥ | ghṛ॒tena॒ tva-nta॒nuvo̭ vardhayasva sa॒tyā-ssa̭ntu॒ yaja̭mānasya॒ kāmāḥ᳚ || bodhā̭ no a॒sya vaca̭so yaviṣṭha॒ magṃhi̭ṣṭhasya॒ prabhṛ̭tasya svadhāvaḥ | pīya̭ti tvo॒ anṷ tvo gṛṇāti va॒ndārṷste ta॒nuvaṃ̭-va~nde agne || sa bo̭dhi sū॒rirma॒ghavā̭ vasu॒dāvā॒ vasṷpatiḥ | yu॒yo॒ddhya̭sma-ddveṣāgṃ̭si || 13 ||

(ā - tavo॒ - rjā-' - nu॒ - ṣoḍa̭śa ca) (a. 3)

apḙta॒ vīta॒ vi ca̭ sarpa॒tāto॒ ye-'tra॒ stha pṷrā॒ṇā ye ca॒ nūta̭nāḥ | adā̭di॒daṃ-ya~॒mo̭-'va॒sāna̭-mpṛthi॒vyā akra̭nni॒ma-mpi॒taro̭ lo॒kama̭smai || a॒gnerbhasmā᳚sya॒gneḥ purī̭ṣamasi sa॒jñānna̭masi kāma॒dhara̭ṇa॒-mmayi̭ te kāma॒dhara̭ṇa-mbhūyāt || saṃ-yā~ vaḥ̭ pri॒yāsta॒nuva॒-ssa-mpri॒yā hṛda̭yāni vaḥ | ā॒tmā vo̭ astu॒ [astu, sampri̭ya॒] 14

sampri̭ya॒-ssampri̭yāsta॒nuvo॒ mama̭ || a॒yagṃ so a॒gniryasmi॒n-thsoma॒mindraḥ̭ su॒ta-nda॒dhe ja॒ṭharḙ vāvaśā॒naḥ | sa॒ha॒sriyaṃ॒-vā~ja॒matya॒-nna saptigṃ̭ sasa॒vān-thsan-thstṷ̄yase jātavedaḥ || agnḙ di॒vo arṇa॒macchā̭ jigā॒syacchā̭ de॒vāgṃ ṷ̄ciṣe॒ dhiṣṇi̭yā॒ ye | yāḥ pa॒rastā᳚-droca॒ne sūrya̭sya॒ yāścā॒ vastā̭-dupa॒tiṣṭha̭nta॒ āpaḥ̭ || agne॒ ya-ttḙ di॒vi varcaḥ̭ pṛthi॒vyāṃ-ya~doṣa̭dhī- [pṛthi॒vyāṃ-ya~doṣa̭dhīṣu, a॒phsu vā̭ yajatra |] 15

-ṣva॒phsu vā̭ yajatra | yenā॒ntari̭kṣa-mu॒rvā̭ta॒tantha̭ tve॒ṣa-ssa bhā॒nura̭rṇa॒vo nṛ॒cakṣāḥ᳚ || pu॒rī॒ṣyā̭so a॒gnayaḥ̭ prāva॒ṇebhiḥ̭ sa॒joṣa̭saḥ | ju॒ṣantāgṃ̭ ha॒vyamāhṷtamanamī॒vā iṣo̭ ma॒hīḥ || iḍā̭magne puru॒dagṃ sagṃ̭ sa॒ni-ṅgo-śśa̭śvatta॒magṃ hava̭mānāya sādha | syānnaḥ̭ sū॒nustana̭yo vi॒jāvā-'gne॒ sā tḙ suma॒tirbhū᳚tva॒sme || a॒ya-nte॒ yoni̭r-ṛ॒tviyo॒ yato̭ jā॒to aro̭cathāḥ | ta-ñjā॒na- [ta-ñjā॒nann, a॒gna॒ ā ro॒hāthā̭ no] 16

-nna̭gna॒ ā ro॒hāthā̭ no vardhayā ra॒yim || cida̭si॒ tayā̭ de॒vata̭yā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā sī̭da pari॒cida̭si॒ tayā̭ de॒vata̭yā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā sī̭da lo॒ka-mpṛ̭ṇa chi॒dra-mpṛ॒ṇātho̭ sīda śi॒vā tvam | i॒ndrā॒gnī tvā॒ bṛha॒spati̭ra॒smin. yonā̭vasīṣadann || tā a̭sya॒ sūda̭dohasa॒-ssomagg̭ śrīṇanti॒ pṛśña̭yaḥ | janma̭-nde॒vānāṃ॒-vi~śa̭stri॒ṣvā ro̭ca॒ne di॒vaḥ || 17 ||

(a॒stvo - ṣa̭dhīṣu - jā॒na - nna॒ṣṭāca̭tvārigṃśacca) (a. 4)

sami̭ta॒gṃ॒ saṅka̭lpethā॒gṃ॒ sampri̭yau roci॒ṣṇū sṷmana॒syamā̭nau | iṣa॒mūrja̭ma॒bhi saṃ॒va~sā̭nau॒ saṃ-vā~॒-mmanāgṃ̭si॒ saṃ-vra~॒tā samṷ ci॒ttānyā-'ka̭ram || agnḙ purīṣyādhi॒pā bha̭vā॒ tva-nnaḥ̭ | iṣa॒mūrjaṃ॒-ya~ja̭mānāya dhehi || pu॒rī॒ṣya̭stvama̭gne rayi॒mā-npṷṣṭi॒māgṃ a̭si | śi॒vāḥ kṛ॒tvā diśa॒-ssarvā॒-ssvāṃ-yo~ni̭mi॒hā-'sa̭daḥ || bhava̭ta-nna॒-ssama̭nasau॒ samo̭kasā [samo̭kasau, a॒re॒pasau᳚ |] 18

-vare॒pasau᳚ | mā ya॒jñagṃ higṃ̭siṣṭa॒-mmā ya॒jñapa̭ti-ñjātavedasau śi॒vau bha̭vatama॒dya naḥ̭ || mā॒teva̭ pu॒tra-mpṛ̭thi॒vī pṷrī॒ṣya̭ma॒gnigg sve yonā̭vabhāru॒khā | tāṃ-vi~śvai᳚rde॒vair-ṛ॒tubhiḥ̭ saṃvi~dā॒naḥ pra॒jāpa̭tirvi॒śvaka̭rmā॒ vi mṷñcatu || yada॒sya pā॒re raja̭sa-śśu॒kra-ñjyoti॒rajā̭yata | ta-nnaḥ̭ parṣa॒dati॒ dviṣo-'gnḙ vaiśvānara॒ svāhā᳚ || nama॒-ssu tḙ nir-ṛte viśvarūpe- [viśvarūpe, a॒ya॒smayaṃ॒-vi~ cṛ̭tā] 19

-'ya॒smayaṃ॒-vi~ cṛ̭tā ba॒ndhame॒tam | ya॒mena॒ tvaṃ-ya~॒myā̭ saṃ-vi~dā॒notta॒ma-nnāka॒madhi̭ rohaye॒mam || yattḙ de॒vī nir-ṛ̭tirāba॒bandha॒ dāma̭ grī॒vāsva̭ vica॒rtyam | i॒da-nte॒ ta-dviṣyāṃ॒-yā~yṷṣo॒ na maddhyā॒dathā̭ jī॒vaḥ pi॒tuma̭ddhi॒ pramṷktaḥ || yasyā᳚ste a॒syāḥ krū॒ra ā॒sañju॒homye॒ṣā-mba॒ndhānā̭mava॒sarja̭nāya | bhūmi॒riti̭ tvā॒ janā̭ vi॒durnir-ṛ̭ti॒- [vi॒durnir-ṛ̭tiḥ, iti̭ tvā॒ 'ha-mpari̭] 20

-riti̭ tvā॒ 'ha-mpari̭ veda vi॒śvataḥ̭ || asṷnvanta॒ma ya̭jamānamiccha ste॒nasye॒tyān-taska̭ra॒syān vḙṣi | a॒nya ma॒sma-di̭ccha॒ sā ta̭ i॒tyā namo̭ devi nir-ṛte॒ tubhya̭mastu || de॒vīma॒ha-nnir-ṛ̭tiṃ॒-va~nda̭mānaḥ pi॒teva̭ pu॒tra-nda̭saye॒ vaco̭bhiḥ | viśva̭sya॒ yā jāya̭mānasya॒ veda॒ śiraḥ̭ śiraḥ॒ prati̭ sū॒rī vi ca̭ṣṭe || ni॒veśa̭na-ssa॒ṅgama̭no॒ vasṷ̄nāṃ॒-vi~śvā̭ rū॒pā-'bhi ca̭ṣṭe॒ [rū॒pā-'bhi ca̭ṣṭe, śacī̭bhiḥ |] 21

śacī̭bhiḥ | de॒va i̭va savi॒tā sa॒tyadha॒rmendro॒ na ta̭sthau sama॒re pa̭thī॒nām || saṃ-va~̭ra॒trā da̭dhātana॒ nirā̭hā॒vān kṛ̭ṇotana | si॒ñcāma̭hā ava॒ṭamu॒driṇaṃ̭-va~॒yaṃ-vi~śvā-'hā-'da̭sta॒makṣi̭tam || niṣkṛ̭tāhā-vamava॒ṭagṃ sṷvara॒tragṃ sṷṣeca॒nam | u॒driṇagṃ̭ siñce॒ akṣi̭tam || sīrā̭ yuñjanti ka॒vayo̭ yu॒gā vi ta̭nvate॒ pṛtha̭k | dhīrā̭ de॒veṣṷ sumna॒yā || yu॒nakta॒ sīrā॒ vi yu॒gā ta̭nota kṛ॒te yonaṷ vapate॒ha [ ] 22

bīja᳚m | gi॒rā ca̭ śru॒ṣṭi-ssabha̭rā॒ asa̭nno॒ nedī̭ya॒ i-thsṛ॒ṇyā̭ pa॒kvamā 'ya̭t || lāṅga̭la॒-mpavī̭ravagṃ su॒śevagṃ̭ suma॒tithsa̭ru | udi-tkṛ̭ṣati॒ gāmavi̭-mprapha॒rvya̭-ñca॒ pīva̭rīm | pra॒sthāva̭-dratha॒vāha̭nam || śu॒na-nnaḥ॒ phālā॒ vi tṷdantu॒ bhūmigṃ̭ śu॒na-ṅkī॒nāśā̭ a॒bhi ya̭ntu vā॒hān | śu॒na-mpa॒rjanyo॒ madhṷnā॒ payo̭bhi॒-śśunā̭sīrā śu॒nama॒smāsṷ dhattam || kāma̭-ṅkāmadughe dhukṣva mi॒trāya॒ varṷṇāya ca | indrā̭yā॒gnayḙ pū॒ṣṇa oṣa̭dhībhyaḥ pra॒jābhyaḥ̭ ||ghṛ॒tena॒ sītā॒ madhṷnā॒ sama̭ktā॒ viśvai᳚rde॒vairanṷmatā ma॒rudbhiḥ̭ | ūrja̭svatī॒ paya̭sā॒ pinva̭mānā॒-'smān-thsī̭te॒ paya̭sā॒-'bhyā-va̭vṛthsva || 23 ||

(samo̭kasau-viśvarūpe-vi॒durnir-ṛ̭ti-ra॒bhi ca̭ṣṭa-i॒ha-mi॒trāya॒-dvāvigṃ̭śatiśca) (a. 5)

yā jā॒tā oṣa̭dhayo de॒vebhya̭striyu॒ga-mpu॒rā | mandā̭mi ba॒bhrūṇā̭ma॒hagṃ śa॒ta-ndhāmā̭ni sa॒pta ca̭ || śa॒taṃ-vo~̭ aba॒-ndhāmā̭ni sa॒hasra̭mu॒ta vo॒ ruhaḥ̭ | athā̭ śatakratvo yū॒yami॒ma-mmḙ aga॒da-ṅkṛ̭ta || puṣpā̭vatīḥ pra॒sūva̭tīḥ pha॒linī̭rapha॒lā u॒ta | aśvā̭ iva sa॒jitva̭rī-rvī॒rudhaḥ̭ pārayi॒ṣṇavaḥ̭ || oṣa̭dhī॒riti̭ mātara॒-stadvo̭ devī॒-rupa̭ bruve | rapāgṃ̭si vighna॒tīri̭ta॒ rapa̭- [vighna॒tīri̭ta॒ rapaḥ̭, cā॒taya̭mānāḥ |] 24

-ścā॒taya̭mānāḥ || a॒śva॒tthe vo̭ ni॒ṣada̭na-mpa॒rṇe vo̭ vasa॒tiḥ kṛ॒tā | go॒bhāja॒ i-tkilā̭satha॒ ya-thsa॒nava̭tha॒ pūrṷṣam || yada॒haṃ-vā~॒jaya̭-nni॒mā oṣa̭dhī॒r॒hasta̭ āda॒dhe | ā॒tmā yakṣma̭sya naśyati pu॒rā jī̭va॒gṛbho̭ yathā || yadoṣa̭dhaya-ssa॒ṅgaccha̭nte॒ rājā̭na॒-ssami̭tā viva | vipra॒-ssa ṷcyate bhi॒ṣagra̭kṣo॒hā 'mī̭va॒ cāta̭naḥ || niṣkṛ̭ti॒-rnāma̭vo mā॒tā-'thā̭ yū॒yaggstha॒ saṅkṛ̭tīḥ | sa॒rāḥ pa̭ta॒triṇī᳚- [sa॒rāḥ pa̭ta॒triṇīḥ᳚, stha॒na॒ yadā॒ maya̭ti॒] 25

-sthana॒ yadā॒ maya̭ti॒ niṣkṛ̭ta || a॒nyā vo̭ a॒nyāma̭va-tva॒nyā-'nyasyā॒ upā̭vata | tā-ssarvā॒ oṣa̭dhaya-ssaṃvi~dā॒nā i॒da-mme॒ prāva̭tā॒ vacaḥ̭ || ucchuṣmā॒ oṣa̭dhīnā॒-ṅgāvo̭ go॒ṣṭhā di̭verate | dhanagṃ̭ sani॒ṣyantī̭ nāmā॒tmāna॒-ntava̭ pūruṣa || ati॒ viśvāḥ᳚ pari॒ṣṭhāste॒na i̭va vra॒jama̭kramuḥ | oṣa̭dhayaḥ॒ prācṷcyavu॒ rya-tki-ñca̭ ta॒nuvā॒gṃ॒ rapaḥ̭ || yā- [yāḥ, ta॒ ā॒ta॒sthu-rā॒tmānaṃ॒-yā~] 26

-sta̭ āta॒sthu-rā॒tmānaṃ॒-yā~ ā̭vivi॒śuḥ paruḥ̭ paruḥ | tāste॒ yakṣmaṃ॒-vi~bā̭dhantā mu॒gro ma̭ddhyama॒śīri̭va || sā॒kaṃ-ya~̭kṣma॒ pra pa̭ta śye॒nena̭ kikidī॒vinā᳚ | sā॒kaṃ-vā~ta̭sya॒-dhrājyā̭ sā॒ka-nna̭śya ni॒hāka̭yā || a॒śvā॒va॒tīgṃ so̭mava॒tī mū॒rjaya̭ntī॒ mudo̭jasam | ā vi̭thsi॒ sarvā॒ oṣa̭dhīra॒smā a̭ri॒ṣṭatā̭taye || yāḥ pha॒linī॒ryā a̭pha॒lā a̭pu॒ṣpā yāśca̭ pu॒ṣpiṇīḥ᳚ | bṛha॒spati̭ prasūtā॒ stāno̭ muñca॒ntvagṃ ha̭saḥ || yā [yāḥ, oṣa̭dhaya॒-ssoma̭rājñīḥ॒] 27

oṣa̭dhaya॒-ssoma̭rājñīḥ॒ pravi̭ṣṭāḥ pṛthi॒vīmanṷ | tāsā॒-ntvama̭syutta॒mā praṇo̭ jī॒vāta̭ve-suva || a॒va॒pata̭ntīravada-ndi॒va oṣa̭dayaḥ॒ pari̭ | ya-ñjī॒va ma॒śñavā̭ mahai॒ na sa ri̭ṣyāti॒ pūrṷṣaḥ || yāśce॒da mṷpa-śṛ॒ṇvanti॒ yāśca̭ dū॒ra-mparā̭gatāḥ | i॒ha sa॒ṅgatya॒ tā-ssarvā̭ a॒smai sa-nda̭tta bheṣa॒jam || mā vo̭ riṣa-tkhani॒tā yasmai̭ cā॒ha-ṅkhanā̭mi vaḥ | dvi॒pa-ccatṷṣpa-da॒smāka॒gṃ॒ sarva̭-ma॒stvanā̭turam || oṣa̭dhaya॒-ssaṃ-va~̭dante॒ somḙna sa॒ha rājñā᳚ | yasmai̭ ka॒roti̭ brāhma॒ṇastagṃ rā̭ja-npārayāmasi || 28 ||

(rapaḥ̭ - pata॒triṇī॒- ryā - agṃha̭so॒ yāḥ - khanā̭mi vo॒ - 'ṣṭāda̭śa ca) (a. 6)

mā no̭ higṃsījjani॒tā yaḥ pṛ̭thi॒vyā yo vā॒ divagṃ̭ sa॒tyadha̭rmā ja॒jāna̭ | yaścā॒paśca॒ndrā bṛ̭ha॒tīrja॒jāna॒ kasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || a॒bhyāva̭rtasva pṛthivi ya॒jñena॒ paya̭sā sa॒ha | va॒pā-ntḙ a॒gniri̭ṣi॒to-'va̭ sarpatu || agne॒ ya-ttḙ śu॒kraṃ-ya~cca॒ndraṃ-ya~-tpū॒taṃ-ya~-dya॒jñiya᳚m | ta-dde॒vebhyo̭ bharāmasi || iṣa॒mūrja̭ma॒hami॒ta ā [ā, da॒da॒ ṛ॒tasya॒ dhāmno̭] 29

da̭da ṛ॒tasya॒ dhāmno̭ a॒mṛta̭sya॒ yoneḥ᳚ | ā no॒ goṣṷ viśa॒tvauṣa̭dhīṣu॒ jahā̭mi se॒dimani̭rā॒mamī̭vām || agne॒ tava॒ śravo॒ vayo॒ mahi̭ bhrājantya॒rcayo̭ vibhāvaso | bṛha̭-dbhāno॒ śava̭sā॒ vāja̭mu॒kthya̭-ndadhā̭si dā॒śuṣḙ kave || i॒ra॒jyanna̭gne prathayasva ja॒ntubhi̭ra॒sme rāyo̭ amartya | sa da̭rśa॒tasya॒ vapṷṣo॒ vi rā̭jasi pṛ॒ṇakṣi̭ sāna॒sigṃ ra॒yim || ūrjo̭ napā॒jjāta̭veda-ssuśa॒stibhi॒-rmanda̭sva [ ] 30

dhī॒tibhi̭rhi॒taḥ | tve iṣa॒-ssa-nda̭dhu॒-rbhūri̭retasa-ści॒tro ta̭yo vā॒majā̭tāḥ || pā॒va॒kava̭rcā-śśu॒krava̭rcā॒ anṷ̄navarcā॒ udi̭yarṣi bhā॒nunā᳚ | pu॒traḥ pi॒tarā̭ vi॒cara॒nnupā̭vasyu॒bhe pṛ̭ṇakṣi॒ roda̭sī || ṛ॒tāvā̭na-mmahi॒ṣaṃ-vi~॒śvaca̭rṣaṇima॒gnigṃ su॒mnāya̭ dadhire pu॒ro janāḥ᳚ | śrutka̭rṇagṃ sa॒pratha̭stama-ntvā gi॒rā daivya॒-mmānṷṣā yu॒gā || ni॒ṣka॒rtāra̭-maddhva॒rasya॒ pracḙtasa॒-ṅkṣaya̭nta॒gṃ॒ rādha̭se ma॒he | rā॒ti-mbhṛgṷ̄ṇāmu॒śija̭-ṅka॒vikra̭tu-mpṛ॒ṇakṣi̭ sāna॒sigṃ - [sāna॒sim, ra॒yim |] 31

ra॒yim || citaḥ̭ stha pari॒cita̭ ūrdhva॒citaḥ̭ śrayaddhva॒-ntayā̭ de॒vata̭yā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā-ssī̭data || ā pyā̭yasva॒ samḙtu te vi॒śvataḥ̭ soma॒ vṛṣṇi̭yam | bhavā॒ vāja̭sya saṅga॒the || sa-nte॒ payāgṃ̭si॒ samṷ yantu॒ vājā॒-ssaṃ-vṛ~ṣṇi̭yā-nyabhimāti॒ṣāhaḥ̭ | ā॒pyāya̭māno a॒mṛtā̭ya soma di॒vi śravāg̭syutta॒māni̭ dhiṣva || 32 ||

(ā - manda̭sva - sāna॒si - mekā॒nnaca̭tvāri॒gṃ॒śacca̭) (a. 7)

a॒bhya̭sthā॒-dviśvāḥ॒ pṛta̭nā॒ arā̭tī॒stada॒gnirā̭ha॒ tadu॒ soma̭ āha | bṛha॒spatiḥ̭ savi॒tā tanma̭ āha pū॒ṣā mā̭-'dhā-thsukṛ॒tasya̭ lo॒ke || yadakra̭ndaḥ pratha॒ma-ñjāya̭māna u॒dyan-thsa̭mu॒drādu॒ta vā॒ purī̭ṣāt | śye॒nasya̭ pa॒kṣā ha̭ri॒ṇasya̭ bā॒hū upa̭stuta॒-ñjani̭ma॒ ta-ttḙ arvann || a॒pā-mpṛ॒ṣṭhama̭si॒ yoni̭ra॒gne-ssa̭mu॒drama॒bhitaḥ॒ pinva̭mānam | vardha̭māna-mma॒ha [vardha̭māna-mma॒haḥ, ā ca॒ puṣka̭ra-ndi॒vo] 33

ā ca॒ puṣka̭ra-ndi॒vo mātra̭yā vari॒ṇā pra̭thasva || brahma̭ jajñā॒na-mpra̭tha॒ma-mpu॒rastā॒dvi sī̭ma॒ta-ssu॒ruco̭ ve॒na ā̭vaḥ | sa bu॒ddhniyā̭ upa॒mā a̭sya vi॒ṣṭhā-ssa॒taśca॒ yoni॒masa̭taśca॒ vivaḥ̭ || hi॒ra॒ṇya॒ga॒rbha-ssama̭varta॒tāgrḙ bhū॒tasya̭ jā॒taḥ pati॒reka̭ āsīt | sa dā̭dhāra pṛthi॒vī-ndyāmu॒temā-ṅkasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || dra॒phsaśca̭skanda pṛthi॒vīmanu॒- [pṛthi॒vīmanṷ, dyāmi॒ma-ñca॒] 34

-dyāmi॒ma-ñca॒ yoni॒manu॒ yaśca॒ pūrvaḥ̭ | tṛ॒tīyaṃ॒-yo~ni॒manṷ sa॒ñcara̭nta-ndra॒phsa-ñjṷho॒myanṷ sa॒pta hotrāḥ᳚ || namo̭ astu sa॒rpebhyo॒ ye ke ca̭ pṛthi॒vīmanṷ | ye a॒ntari̭kṣe॒ ye di॒vi tebhyaḥ̭ sa॒rpebhyo॒ namaḥ̭ || yḙ-'do ro̭ca॒ne di॒vo ye vā॒ sūrya̭sya ra॒śmiṣṷ | yeṣā̭ma॒phsu sadaḥ̭ kṛ॒ta-ntebhyaḥ̭ sa॒rpebhyo॒ namaḥ̭ || yā iṣa̭vo yātu॒ dhānā̭nāṃ॒ ~yḙ vā॒ vana॒spatī॒gṃ॒ranṷ | ye vā̭-'va॒ṭeṣu॒ śera̭te॒ tebhyaḥ̭ sa॒rpebhyo॒ namaḥ̭ || 35 ||

(ma॒ho - 'nṷ - yātu॒dhānā̭nā॒ - mekā̭daśa ca) (a. 8)

dhru॒vā-'si̭ dha॒ruṇā-'stṛ̭tā vi॒śvaka̭rmaṇā॒ sukṛ̭tā | mā tvā̭ samu॒dra udva̭dhī॒nmā sṷpa॒rṇo vya̭thamānā pṛthi॒vī-ndṛgṃ̭ha || pra॒jāpa̭tistvā sādayatu pṛthi॒vyāḥ pṛ॒ṣṭhe vyaca̭svatī॒-mpratha̭svatī॒-mpratho̭-'si pṛthi॒vya̭si॒ bhūra̭si॒ bhūmi̭ra॒syadi̭tirasi vi॒śvadhā̭yā॒ viśva̭sya॒ bhuva̭nasya dha॒rtrī pṛ̭thi॒vīṃ-ya~̭ccha pṛthi॒vī-ndṛgṃ̭ha pṛthi॒vī-mmā higṃ̭sī॒rviśva̭smai prā॒ṇāyā̭pā॒nāya̭ vyā॒nāyo̭dā॒nāya̭ prati॒ṣṭhāyai̭ [prati॒ṣṭhāyai᳚, ca॒ritrā̭yā॒-] 36

ca॒ritrā̭yā॒-'gnistvā॒-'bhi pā̭tu ma॒hyā sva॒styā cha॒rdiṣā॒ śanta̭mena॒ tayā̭ de॒vata̭yā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā sī̭da || kāṇḍā᳚-tkāṇḍā-tpra॒roha̭ntī॒ parṷṣaḥparuṣaḥ॒ pari̭ | e॒vā no̭ dūrve॒ pra ta̭nu sa॒hasrḙṇa śa॒tena̭ ca || yā śa॒tena̭ prata॒noṣi̭ sa॒hasrḙṇa vi॒roha̭si | tasyā᳚ste devīṣṭake vi॒dhema̭ ha॒viṣā̭ va॒yam || aṣā̭ḍhā-'si॒ saha̭mānā॒ saha॒svārā̭tī॒-ssaha̭svārātīya॒ta-ssaha̭sva॒ pṛta̭nā॒-ssaha̭sva pṛtanya॒taḥ | sa॒hasra̭vīryā- [sa॒hasra̭vīryā, a॒si॒ sā mā̭ jinva |] 37

-'si॒ sā mā̭ jinva || madhu॒ vātā̭ ṛtāya॒te madhṷ kṣaranti॒ sindha̭vaḥ | māddhvī᳚rna-ssa॒ntvoṣa̭dhīḥ || madhu॒ nakta̭mu॒toṣasi॒ madhṷma॒-tpārthi̭va॒gṃ॒ rajaḥ̭ | madhu॒ dyaura̭stu naḥ pi॒tā || madhṷmā-nno॒ vana॒spati॒-rmadhṷmāgṃ astu॒ sūryaḥ̭ | māddhvī॒rgāvo̭ bhavantu naḥ || ma॒hī dyauḥ pṛ̭thi॒vī ca̭ na i॒maṃ-ya~॒jña-mmi̭mikṣatām | pi॒pṛ॒tā-nno॒ bharī̭mabhiḥ || ta-dviṣṇoḥ᳚ para॒ma- [para॒mam, pa॒dagṃ sadā̭ paśyanti] 38

-mpa॒dagṃ sadā̭ paśyanti sū॒rayaḥ̭ | di॒vīva॒ cakṣu॒rāta̭tam || dhru॒vā-'si̭ pṛthivi॒ saha̭sva pṛtanya॒taḥ | syū॒tā de॒vebhi̭ra॒mṛte॒nā ''gāḥ᳚ || yāstḙ agne॒ sūrye॒ ruca̭ udya॒to diva̭māta॒nvanti̭ ra॒śmibhiḥ̭ | tābhi॒-ssarvā̭bhī ru॒ce janā̭ya naskṛdhi || yā vo̭ devā॒-ssūrye॒ ruco॒ goṣvaśvḙṣu॒ yā rucaḥ̭ | indrā᳚gnī॒ tābhi॒-ssarvā̭bhī॒ ruca̭-nno dhatta bṛhaspate || vi॒rā- [vi॒rāṭ, jyoti̭radhāraya-] 39

-ḍjyoti̭radhāraya-thsa॒mrā-ḍjyoti̭radhāraya-thsva॒rā-ḍjyoti̭radhārayat || agnḙ yu॒kṣvā hi ye tavāśvā̭so deva sā॒dhavaḥ̭ | araṃ॒-va~ha̭ntyā॒śavaḥ̭ || yu॒kṣvā hi dḙva॒hūta̭mā॒gṃ॒ aśvāgṃ̭ agne ra॒thīri̭va | ni hotā̭ pū॒rvya-ssa̭daḥ || dra॒phsaśca̭skanda pṛthi॒vīmanu॒ dyāmi॒ma-ñca॒ yoni॒manu॒ yaśca॒ pūrvaḥ̭ | tṛ॒tīyaṃ॒-yo~ni॒manṷ sa॒ñcara̭nta-ndra॒phsa-ñjṷho॒myanṷ sa॒pta [ ] 40

hotrāḥ᳚ || abhṷ̄di॒daṃ-vi~śva̭sya॒ bhuva̭nasya॒ vāji̭nama॒gne-rvai᳚śvāna॒rasya̭ ca | a॒gnirjyoti̭ṣā॒ jyoti̭ṣmā-nru॒kmo varca̭sā॒ varca̭svān || ṛ॒ce tvā̭ ru॒ce tvā॒ sami-thsra̭vanti sa॒rito॒ na dhenāḥ᳚ | a॒ntarhṛ॒dā mana̭sā pū॒yamā̭nāḥ || ghṛ॒tasya॒ dhārā̭ a॒bhi cā̭kaśīmi | hi॒ra॒ṇyayo̭ veta॒so maddhya̭ āsām || tasmin᳚thsupa॒rṇo ma̭dhu॒kṛ-tkṷlā॒yī bhaja̭nnāste॒ madhṷ de॒vatā᳚bhyaḥ | tasyā̭ sa te॒ hara̭ya-ssa॒pta tīre᳚ sva॒dhā-nduhā̭nā a॒mṛta̭sya॒ dhārā᳚m || 41 ||

(pra॒ti॒ṣṭhāyai̭ - sa॒hasra̭vīryā - para॒maṃ - ~vi॒rāṭth - sa॒pta - tīrḙ - ca॒tvāri̭ ca) (a. 9)

ā॒di॒tya-ṅgarbha॒-mpaya̭sā sama॒ñjan-thsa॒hasra̭sya prati॒māṃ-vi~॒śvarṷ̄pam | pari̭ vṛṅgdhi॒ hara̭sā॒ mā-'bhi mṛ̭kṣa-śśa॒tāyṷṣa-ṅkṛṇuhi cī॒yamā̭naḥ || i॒ma-mmā higṃ̭sīrdvi॒pāda̭-mpaśū॒nāgṃ saha̭srākṣa॒ medha॒ ā cī॒yamā̭naḥ | ma॒yumā̭ra॒ṇyamanṷ te diśāmi॒ tena̭ cinvā॒nasta॒nuvo॒ ni ṣī̭da || vāta̭sya॒ dhrājiṃ॒-va~rṷṇasya॒ nābhi॒maśva̭-ñjajñā॒nagṃ sa̭ri॒rasya॒ maddhye᳚ | śiśṷ-nna॒dīnā॒gṃ॒ hari॒madri̭buddha॒magne॒ mā higṃ̭sīḥ [mā higṃ̭sīḥ, pa॒ra॒me vyo̭mann |] 42

para॒me vyo̭mann || i॒ma-mmā higṃ̭sī॒reka̭śapha-mpaśū॒nā-ṅka̭nikra॒daṃ-vā~॒jinaṃ॒-vā~ji̭neṣu | gau॒ramā̭ra॒ṇyamanṷ te diśāmi॒ tena̭ cinvā॒nasta॒nuvo॒ ni ṣī̭da || aja̭sra॒mindṷmaru॒ṣa-mbhṷra॒ṇyuma॒gnimī̭ḍe pū॒rvaci̭ttau॒ namo̭bhiḥ | sa parva̭bhir-ṛtu॒śaḥ kalpa̭māno॒ gā-mmā higṃ̭sī॒radi̭tiṃ-vi~॒rāja᳚m || i॒magṃ sa̭mu॒dragṃ śa॒tadhā̭ra॒mu-thsaṃ̭-vya~॒cyamā̭na॒-mbhuva̭nasya॒ maddhye᳚ | ghṛ॒ta-nduhā̭nā॒-madi̭ti॒-ñjanā॒yāgne॒ mā [-madi̭ti॒-ñjanā॒yāgne॒ mā, hi॒gṃ॒sīḥ॒ pa॒ra॒me vyo̭mann |] 43

higṃ̭sīḥ para॒me vyo̭mann | ga॒va॒yamā̭ra॒ṇyamanṷ te diśāmi॒ tena̭ cinvā॒nasta॒nuvo॒ ni ṣī̭da || varū᳚tri॒-ntvaṣṭu॒rvarṷṇasya॒ nābhi॒mavi̭-ñjajñā॒nāgṃ raja̭saḥ॒ para̭smāt | ma॒hīgṃ sā̭ha॒srīmasṷrasya mā॒yāmagne॒ mā higṃ̭sīḥ para॒me vyo̭mann || i॒māmū᳚rṇā॒yuṃ-va~rṷṇasya mā॒yā-ntvaca̭-mpaśū॒nā-ndvi॒padā॒-ñcatṷṣpadām | tvaṣṭuḥ̭ pra॒jānā᳚-mpratha॒ma-ñja॒nitra॒magne॒ mā higṃ̭sīḥ para॒me vyo̭mann | uṣṭra̭māra॒ṇyamanṷ [uṣṭra̭māra॒ṇyamanṷ, te॒ di॒śā॒mi॒ tena̭] 44

te diśāmi॒ tena̭ cinvā॒nasta॒nuvo॒ ni ṣī̭da || yo a॒gnira॒gnesta-pa॒so-'dhi̭ jā॒ta-śśocā᳚-tpṛthi॒vyā u॒ta vā̭ di॒vaspari̭ | yena̭ pra॒jā vi॒śvaka̭rmā॒ vyāna॒-ṭtama̭gne॒ heḍaḥ॒ pari̭ te vṛṇaktu || a॒jā hya̭gneraja̭niṣṭa॒ garbhā॒-thsā vā a̭paśyajjani॒tāra॒magre᳚ | tayā॒ roha̭māya॒nnupa॒ meddhyā̭sa॒stayā̭ de॒vā de॒vatā॒magra̭ āyann | śa॒ra॒bha-( )-mā̭ra॒ṇyamanṷ te diśāmi॒ tena̭ cinvā॒nasta॒nuvo॒ niṣī̭da || 45 ||

(agne॒ mā higṃ̭sī॒ - ragne॒ moṣṭra̭mā - ra॒ṇyamanṷ - śara॒bhan - nava̭ ca) (a. 10)

(ā॒di॒tya mi॒mandvi॒pādḙ ma॒yuṃ-vā~ta॒syā 'śva̭ mi॒ma meka̭śapha ṅgau॒rama ja̭sraṅgava॒yaṃ-va~rū᳚tri॒ mavi̭ mi॒māmū᳚rṇā॒ryu muṣṭraṃ॒-yo~ a॒gni-śśa̭ra॒bhaṃ )

indrā᳚gnī roca॒nā di॒vaḥ pari॒ vājḙṣu bhūṣathaḥ | tadvā᳚-ñceti॒ pravī॒rya᳚m || śñatha̭-dvṛ॒tramu॒ta sa̭noti॒ vāja॒mindrā॒ yo a॒gnī sahṷrī sapa॒ryāt | i॒ra॒jyantā̭ vasa॒vya̭sya॒ bhūre॒-ssaha̭stamā॒ saha̭sā vāja॒yantā᳚ || pra ca̭rṣa॒ṇibhyaḥ̭ pṛtanā॒ havḙṣu॒ pra pṛ̭thi॒vyā ri̭ricāthe di॒vaśca̭ | pra sindhṷbhyaḥ॒ pragi॒ribhyo̭ mahi॒tvā prendrā᳚gnī॒ viśvā॒ bhuva॒nā-'tya॒nyā || marṷto॒ yasya॒ hi [ ] 46

kṣayḙ pā॒thā di॒vo vi̭mahasaḥ | sa sṷgo॒pāta̭mo॒ janaḥ̭ || ya॒jñairvā̭ yajñavāhaso॒ vipra̭sya vā matī॒nām | marṷta-śśṛṇu॒tā hava᳚m || śri॒yase॒ ka-mbhā॒nubhi॒-ssa-mmi̭mikṣire॒ te ra॒śmibhi॒sta ṛkva̭bhi-ssukhā॒dayaḥ̭ | te vāśī̭manta i॒ṣmiṇo॒ abhī̭ravo vi॒dre pri॒yasya॒ mārṷtasya॒ dhāmnaḥ̭ || ava̭ te॒ heḍa॒, udṷtta॒mam || kayā̭ naści॒tra ā bhṷvadū॒tī sa॒dā vṛ̭dha॒-ssakhā᳚ | kayā॒ śaci̭ṣṭhayā vṛ॒tā || 47 ||

ko a॒dya yṷṅkte dhu॒ri gā ṛ॒tasya॒ śimī̭vato bhā॒mino̭ durhṛṇā॒yūn | ā॒sanni̭ṣūn. hṛ॒thsvaso̭ mayo॒bhūn. ya ḙṣā-mbhṛ॒tyāmṛ॒ṇadha॒-thsa jī̭vāt || agne॒ nayā, ''de॒vānā॒gṃ॒ śanno̭ bhavantu॒, vājḙvāje| a॒phsva̭gne॒ sadhi॒ṣṭava॒ sauṣa̭dhī॒ranṷ ruddhyase | garbhe॒ sañjā̭yase॒ punaḥ̭ || vṛṣā̭ soma dyu॒māgṃ a̭si॒ vṛṣā̭ deva॒ vṛṣa̭vrataḥ | vṛṣā॒ dharmā̭ṇi dadhiṣe || i॒ma-mmḙ varuṇa॒ , tattvā̭ yāmi॒tva-nno̭ agne॒sa tva-nno̭ agne || 48 ||

(hi - vṛ॒tā - ma॒ - ekā̭daśa ca ) (a. 11)

(viṣṇoḥ॒ kramo̭-'si - di॒vaspa - ryanna̭pa॒te - 'pḙta॒ - sami̭taṃ॒ - ~yā jā॒tā - mā no̭ higṃsī - da॒bhya̭sthā-d- dhru॒vā - 'syā̭di॒tyaṅgarbha॒ - mindrā᳚gnī roca॒ - naikā̭daśa )

(viṣṇo̭ - rasmin. ha॒vye - ti̭ tvā॒-'haṃ - dhī॒tibhi॒ - rhotrā̭ - a॒ṣṭāca̭tvārigṃśat)

(viṣṇoḥ॒ kramo̭-'si॒, tvanno̭ agne॒ sa tvanno̭ agne)

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturtha kāṇḍe dvitīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थकाण्डे द्वीतीयः प्रश्नः - देवयजनग्रहाभिधानं

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

विष्णोः॒ क्रमो᳚-ऽस्यभिमाति॒हा गा॑य॒त्र-ञ्छन्द॒ आ रो॑ह पृथि॒वीमनु॒ विक्र॑मस्व॒ निर्भ॑क्त॒-स्स य-न्द्वि॒ष्मो विष्णोः॒ क्रमो᳚-ऽस्यभिशस्ति॒हा त्रैष्टु॑भ॒-ञ्छन्द॒ आ रो॑हा॒न्तरि॑क्ष॒मनु॒ विक्र॑मस्व॒ निर्भ॑क्त॒-स्स य-न्द्वि॒ष्मो विष्णोः॒ क्रमो᳚-ऽस्यरातीय॒तो ह॒न्ता जाग॑त॒-ञ्छन्द॒ आ रो॑ह॒ दिव॒मनु॒ विक्र॑मस्व॒ निर्भ॑क्त॒-स्स य-न्द्वि॒ष्मो विष्णोः॒ [विष्णोः᳚, क्रमो॑-ऽसि शत्रूय॒तो] 1

क्रमो॑-ऽसि शत्रूय॒तो ह॒न्ता-ऽनु॑ष्टुभ॒-ञ्छन्द॒ आ रो॑ह॒ दिशो-ऽनु॒ विक्र॑मस्व॒ निर्भ॑क्त॒-स्स य-न्द्वि॒ष्मः ॥ अक्र॑न्दद॒ग्नि-स्स्त॒नय॑न्निव॒ द्यौः, क्षामा॒ रेरि॑ह-द्वी॒रुधः॑ सम॒ञ्जन्न् । स॒द्यो ज॑ज्ञा॒नो वि हीमि॒द्धो अख्य॒दा रोद॑सी भा॒नुना॑ भात्य॒न्तः ॥ अग्ने᳚-ऽभ्यावर्तिन्न॒भि न॒ आ व॑र्त॒स्वा-ऽऽयु॑षा॒ वर्च॑सा स॒न्या मे॒धया᳚ प्र॒जया॒ धने॑न ॥ अग्ने॑ [अग्ने᳚, अ॒ङ्गि॒र॒-श्श॒त-न्ते॑] 2

अङ्गिर-श्श॒त-न्ते॑ सन्त्वा॒वृतः॑ स॒हस्र॑-न्त उपा॒वृतः॑ । तासा॒-म्पोष॑स्य॒ पोषे॑ण॒ पुन॑र्नो न॒ष्टमा कृ॑धि॒ पुन॑र्नो र॒यिमा कृ॑धि ॥ पुन॑रू॒र्जा निव॑र्तस्व॒ पुन॑रग्न इ॒षा-ऽऽयु॑षा । पुन॑र्नः पाहि वि॒श्वतः॑ ॥ स॒ह र॒य्या नि व॑र्त॒स्वाग्ने॒ पिन्व॑स्व॒ धार॑या । वि॒श्वफ्स्नि॑या वि॒श्व त॒स्परि॑ ॥ उदु॑त्त॒मं-वँ॑रुण॒ पाश॑ म॒स्मदवा॑-ऽध॒मं- [-ऽध॒मम्, वि म॑द्ध्य॒मग्ग् श्र॑थाय ।] 3

-ँवि म॑द्ध्य॒मग्ग् श्र॑थाय । अथा॑ व॒यमा॑दित्य व्र॒ते तवाना॑गसो॒ अदि॑तये स्याम ॥ आ त्वा॑-ऽहार्ष-म॒न्तर॑भूर्ध्रु॒वस्ति॒ष्ठा ऽवि॑चाचलिः । विश॑स्त्वा॒ सर्वा॑ वाञ्छन्त्व॒स्मि-न्रा॒ष्ट्रमधि॑ श्रय ॥अग्ने॑ बृ॒हन्नु॒षसा॑मू॒र्ध्वो अ॑स्थान्निर्जग्मि॒वान्-तम॑सो॒ ज्योति॒षा-ऽऽगा᳚त् । अ॒ग्निर्भा॒नुना॒ रुश॑ता॒ स्वङ्ग॒ आ जा॒तो विश्वा॒ सद्मा᳚न्यप्राः ॥ सीद॒ त्व-म्मा॒तुर॒स्या [सीद॒ त्व-म्मा॒तुर॒स्याः᳚, उ॒पस्थे॒ विश्वा᳚न्यग्ने] 4

उ॒पस्थे॒ विश्वा᳚न्यग्ने व॒युना॑नि वि॒द्वान् । मैना॑म॒र्चिषा॒ मा तप॑सा॒-ऽभि शू॑शुचो॒-ऽन्तर॑स्याग्ं शु॒क्रज्यो॑ति॒र्वि भा॑हि ॥ अ॒न्तर॑ग्ने रु॒चा त्वमु॒खायै॒ सद॑ने॒ स्वे । तस्या॒स्त्वग्ं हर॑सा॒ तप॒ञ्जात॑वेद-श्शि॒वो भ॑व ॥ शि॒वो भू॒त्वा मह्य॑म॒ग्ने-ऽथो॑ सीद शि॒वस्त्वम् । शि॒वाः कृ॒त्वा दिश॒-स्सर्वा॒-स्स्वां-योँनि॑मि॒हा-ऽऽ स॑दः ॥ ह॒ग्ं॒स-श्शु॑चि॒ष द्वसु॑रन्तरिक्ष॒-सद्धोता॑ वेदि॒षदति॑थि र्दुरोण॒सत् । नृ॒षद्व॑र॒स-दृ॑त॒स-द्व्यो॑म॒स-द॒ब्जा गो॒जा ऋ॑त॒जा अ॑द्रि॒जा ऋ॒त-म्बृ॒हत् ॥ 5 ॥

(दिव॒मनु॒ वि क्र॑मस्व॒ निर्भ॑क्त॒-स्स य-न्द्वि॒ष्मो विष्णो॒ - र्धने॒नाग्ने॑ - ऽध॒म - म॒स्याः - शु॑चि॒षथ् - षोड॑श च) (अ. 1)

दि॒वस्परि॑ प्रथ॒म-ञ्ज॑ज्ञे अ॒ग्निर॒स्म-द्द्वि॒तीय॒-म्परि॑ जा॒तवे॑दाः । तृ॒तीय॑म॒फ्सु नृ॒मणा॒ अज॑स्र॒मिन्धा॑न एन-ञ्जरते स्वा॒धीः ॥ वि॒द्मा ते॑ अग्ने त्रे॒धा त्र॒याणि॑ वि॒द्मा ते॒ सद्म॒ विभृ॑त-म्पुरु॒त्रा । वि॒द्मा ते॒ नाम॑ पर॒म-ङ्गुहा॒ यद्वि॒द्मा तमुथ्सं॒-यँत॑ आज॒गन्थ॑ ॥ स॒मु॒द्रे त्वा॑ नृ॒मणा॑ अ॒फ्स्व॑न्तर्नृ॒चक्षा॑ ईधे दि॒वो अ॑ग्न॒ ऊधन्न्॑ । तृ॒तीये᳚ त्वा॒ [तृ॒तीये᳚ त्वा, रज॑सि तस्थि॒वाग्ं स॑मृ॒तस्य॒] 6

रज॑सि तस्थि॒वाग्ं स॑मृ॒तस्य॒ योनौ॑ महि॒षा अ॑हिन्वन्न् ॥ अक्र॑न्दद॒ग्नि-स्स्त॒नय॑न्निव॒ द्यौः, क्षामा॒ रेरि॑ह-द्वी॒रुधः॑ सम॒ञ्जन्न् । स॒द्यो ज॑ज्ञा॒नो वि हीमि॒द्धो अख्य॒दा रोद॑सी भा॒नुना॑ भात्य॒न्तः ॥ उ॒शि-क्पा॑व॒को अ॑र॒ति-स्सु॑मे॒धा मर्ते᳚ष्व॒ग्निर॒मृतो॒ निधा॑यि । इय॑र्ति धू॒मम॑रु॒ष-म्भरि॑भ्र॒दुच्छु॒क्रेण॑ शो॒चिषा॒ द्यामिन॑क्षत् ॥ विश्व॑स्य के॒तुर्भुव॑नस्य॒ गर्भ॒ आ [ ] 7

रोद॑सी अपृणा॒ज्जाय॑मानः । वी॒डु-ञ्चि॒दद्रि॑मभिन-त्परा॒यन् जना॒ यद॒ग्निमय॑जन्त॒ पञ्च॑ ॥ श्री॒णामु॑दा॒रो ध॒रुणो॑ रयी॒णा-म्म॑नी॒षाणा॒-म्प्रार्प॑ण॒-स्सोम॑गोपाः । वसो᳚-स्सू॒नु-स्सह॑सो अ॒फ्सु राजा॒ वि भा॒त्यग्र॑ उ॒षसा॑मिधा॒नः ॥ यस्ते॑ अ॒द्य कृ॒णव॑-द्भद्रशोचे-ऽपू॒प-न्दे॑व घृ॒तव॑न्तमग्ने । प्रत-न्न॑य प्रत॒रां-वँस्यो॒ अच्छा॒भि द्यु॒म्न-न्दे॒वभ॑क्तं-यँविष्ठ ॥ आ [ ] 8

त-म्भ॑ज सौश्रव॒सेष्व॑ग्न उ॒क्थ-उ॑क्थ॒ आ भ॑ज श॒स्यमा॑ने । प्रि॒य-स्सूर्ये᳚ प्रि॒यो अ॒ग्ना भ॑वा॒त्युज्जा॒तेन॑ भि॒नद॒दुज्जनि॑त्वैः ॥ त्वाम॑ग्ने॒ यज॑माना॒ अनु॒ द्यून्. विश्वा॒ वसू॑नि दधिरे॒ वार्या॑णि । त्वया॑ स॒ह द्रवि॑णमि॒च्छमा॑ना व्र॒ज-ङ्गोम॑न्तमु॒शिजो॒ वि व॑व्रुः ॥ दृ॒शा॒नो रु॒क्म उ॒र्व्या व्य॑द्यौ-द्दु॒र्मर्ष॒मायुः॑ श्रि॒ये रु॑चा॒नः । अ॒ग्निर॒मृतो॑ अभव॒-द्वयो॑भि॒र्यदे॑- -न॒-न्द्यौरज॑नय-थ्सु॒रेताः᳚ ॥ 9 ॥

(तृतिये᳚ त्वा॒ - गर्भ॒ आ - य॑वि॒ष्ठा-ऽऽ - य - च्च॒त्वारि॑ च) (अ. 2)

अन्न॑प॒ते-ऽन्न॑स्य नो देह्यनमी॒वस्य॑ शु॒ष्मिणः॑ । प्र प्र॑दा॒तार॑-न्तारिष॒ ऊर्ज॑-न्नो धेहि द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे ॥ उदु॑ त्वा॒ विश्वे॑ दे॒वा अग्ने॒ भर॑न्तु॒ चित्ति॑भिः । स नो॑ भव शि॒वत॑म-स्सु॒प्रती॑को वि॒भाव॑सुः ॥ प्रेद॑ग्ने॒ ज्योति॑ष्मान्. याहि शि॒वेभि॑र॒र्चि॑भि॒स्त्वम् । बृ॒हद्भि॑-र्भा॒नुभि॒-र्भास॒-न्मा हिग्ं॑सी स्त॒नुवा᳚ प्र॒जाः ॥ स॒मिधा॒-ऽग्नि-न्दु॑वस्यत घृ॒तैर्बो॑धय॒ताति॑थिम् । आ- [आ, अ॒स्मि॒न्॒. ह॒व्या जु॑होतन ।] 10

-ऽस्मि॑न्. ह॒व्या जु॑होतन ॥ प्रप्रा॒यम॒ग्निर्भ॑र॒तस्य॑ शृण्वे॒ वि य-थ्सूर्यो॒ न रोच॑ते बृ॒हद्भाः । अ॒भि यः पू॒रु-म्पृत॑नासु त॒स्थौ दी॒दाय॒ दैव्यो॒ अति॑थि-श्शि॒वो नः॑ ॥ आपो॑ देवीः॒ प्रति॑ गृह्णीत॒ भस्मै॒त-थ्स्यो॒ने कृ॑णुद्ध्वग्ं सुर॒भावु॑ लो॒के । तस्मै॑ नमन्ता॒-ञ्जन॑य-स्सु॒पत्नी᳚र्मा॒तेव॑ पु॒त्र-म्बि॑भृ॒ता स्वे॑नम् ॥ अ॒फ्स्व॑ग्ने॒ सधि॒ष्टव॒- [अ॒फ्स्व॑ग्ने॒ सधि॒ष्टव॑, सौष॑धी॒रनु॑ रुद्ध्यसे ।] 11

सौष॑धी॒रनु॑ रुद्ध्यसे । गर्भे॒ सञ्जा॑यसे॒ पुनः॑ ॥ गर्भो॑ अ॒स्योष॑धीना॒-ङ्गर्भो॒ वन॒स्पती॑नाम् । गर्भो॒ विश्व॑स्य भू॒तस्याग्ने॒ गर्भो॑ अ॒पाम॑सि ॥ प्र॒सद्य॒ भस्म॑ना॒ योनि॑म॒पश्च॑ पृथि॒वीम॑ग्ने । स॒ग्ं॒सृज्य॑ मा॒तृभि॒स्त्व-ञ्ज्योति॑ष्मा॒-न्पुन॒रा-ऽस॑दः ॥ पुन॑रा॒सद्य॒ सद॑नम॒पश्च॑ पृथि॒वीम॑ग्ने । शेषे॑ मा॒तुर्यथो॒पस्थे॒ ऽन्तर॒स्याग्ं शि॒वत॑मः ॥ पुन॑रू॒र्जा [ ] 12

-नि व॑र्तस्व॒ पुन॑रग्न इ॒षा ऽऽयु॑षा । पुन॑र्नः पाहि वि॒श्वतः॑ ॥ स॒ह र॒य्या नि व॑र्त॒स्वाग्ने॒ पिन्व॑स्व॒ धार॑या । वि॒श्वफ्स्नि॑या वि॒श्वत॒स्परि॑ ॥ पुन॑स्त्वा ऽऽदि॒त्या रु॒द्रा वस॑व॒-स्समि॑न्धता॒-म्पुन॑र्ब्र॒ह्माणो॑ वसुनीथ य॒ज्ञैः । घृ॒तेन॒ त्व-न्त॒नुवो॑ वर्धयस्व स॒त्या-स्स॑न्तु॒ यज॑मानस्य॒ कामाः᳚ ॥ बोधा॑ नो अ॒स्य वच॑सो यविष्ठ॒ मग्ंहि॑ष्ठस्य॒ प्रभृ॑तस्य स्वधावः । पीय॑ति त्वो॒ अनु॑ त्वो गृणाति व॒न्दारु॑स्ते त॒नुवं॑-वँन्दे अग्ने ॥ स बो॑धि सू॒रिर्म॒घवा॑ वसु॒दावा॒ वसु॑पतिः । यु॒यो॒द्ध्य॑स्म-द्द्वेषाग्ं॑सि ॥ 13 ॥

(आ - तवो॒ - र्जा-ऽ - नु॒ - षोड॑श च) (अ. 3)

अपे॑त॒ वीत॒ वि च॑ सर्प॒तातो॒ ये-ऽत्र॒ स्थ पु॑रा॒णा ये च॒ नूत॑नाः । अदा॑दि॒दं-यँ॒मो॑-ऽव॒सान॑-म्पृथि॒व्या अक्र॑न्नि॒म-म्पि॒तरो॑ लो॒कम॑स्मै ॥ अ॒ग्नेर्भस्मा᳚स्य॒ग्नेः पुरी॑षमसि स॒ज्ञान्न॑मसि काम॒धर॑ण॒-म्मयि॑ ते काम॒धर॑ण-म्भूयात् ॥ सं-याँ वः॑ प्रि॒यास्त॒नुव॒-स्स-म्प्रि॒या हृद॑यानि वः । आ॒त्मा वो॑ अस्तु॒ [अस्तु, सम्प्रि॑य॒] 14

सम्प्रि॑य॒-स्सम्प्रि॑यास्त॒नुवो॒ मम॑ ॥ अ॒यग्ं सो अ॒ग्निर्यस्मि॒न्-थ्सोम॒मिन्द्रः॑ सु॒त-न्द॒धे ज॒ठरे॑ वावशा॒नः । स॒ह॒स्रियं॒-वाँज॒मत्य॒-न्न सप्तिग्ं॑ सस॒वान्-थ्सन्-थ्स्तू॑यसे जातवेदः ॥ अग्ने॑ दि॒वो अर्ण॒मच्छा॑ जिगा॒स्यच्छा॑ दे॒वाग्ं ऊ॑चिषे॒ धिष्णि॑या॒ ये । याः प॒रस्ता᳚-द्रोच॒ने सूर्य॑स्य॒ याश्चा॒ वस्ता॑-दुप॒तिष्ठ॑न्त॒ आपः॑ ॥ अग्ने॒ य-त्ते॑ दि॒वि वर्चः॑ पृथि॒व्यां-यँदोष॑धी- [पृथि॒व्यां-यँदोष॑धीषु, अ॒फ्सु वा॑ यजत्र ।] 15

-ष्व॒फ्सु वा॑ यजत्र । येना॒न्तरि॑क्ष-मु॒र्वा॑त॒तन्थ॑ त्वे॒ष-स्स भा॒नुर॑र्ण॒वो नृ॒चक्षाः᳚ ॥ पु॒री॒ष्या॑सो अ॒ग्नयः॑ प्राव॒णेभिः॑ स॒जोष॑सः । जु॒षन्ताग्ं॑ ह॒व्यमाहु॑तमनमी॒वा इषो॑ म॒हीः ॥ इडा॑मग्ने पुरु॒दग्ं सग्ं॑ स॒नि-ङ्गो-श्श॑श्वत्त॒मग्ं हव॑मानाय साध । स्यान्नः॑ सू॒नुस्तन॑यो वि॒जावा-ऽग्ने॒ सा ते॑ सुम॒तिर्भू᳚त्व॒स्मे ॥ अ॒य-न्ते॒ योनि॑र्-ऋ॒त्वियो॒ यतो॑ जा॒तो अरो॑चथाः । त-ञ्जा॒न- [त-ञ्जा॒नन्न्, अ॒ग्न॒ आ रो॒हाथा॑ नो] 16

-न्न॑ग्न॒ आ रो॒हाथा॑ नो वर्धया र॒यिम् ॥ चिद॑सि॒ तया॑ दे॒वत॑या-ऽङ्गिर॒स्व-द्ध्रु॒वा सी॑द परि॒चिद॑सि॒ तया॑ दे॒वत॑या-ऽङ्गिर॒स्व-द्ध्रु॒वा सी॑द लो॒क-म्पृ॑ण छि॒द्र-म्पृ॒णाथो॑ सीद शि॒वा त्वम् । इ॒न्द्रा॒ग्नी त्वा॒ बृह॒स्पति॑र॒स्मिन्. योना॑वसीषदन्न् ॥ ता अ॑स्य॒ सूद॑दोहस॒-स्सोमग्ग्॑ श्रीणन्ति॒ पृश्ञ॑यः । जन्म॑-न्दे॒वानां॒-विँश॑स्त्रि॒ष्वा रो॑च॒ने दि॒वः ॥ 17 ॥

(अ॒स्त्वो - ष॑धीषु - जा॒न - न्न॒ष्टाच॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 4)

समि॑त॒ग्ं॒ सङ्क॑ल्पेथा॒ग्ं॒ सम्प्रि॑यौ रोचि॒ष्णू सु॑मन॒स्यमा॑नौ । इष॒मूर्ज॑म॒भि सं॒वँसा॑नौ॒ सं-वाँ॒-म्मनाग्ं॑सि॒ सं-व्रँ॒ता समु॑ चि॒त्तान्या-ऽक॑रम् ॥ अग्ने॑ पुरीष्याधि॒पा भ॑वा॒ त्व-न्नः॑ । इष॒मूर्जं॒-यँज॑मानाय धेहि ॥ पु॒री॒ष्य॑स्त्वम॑ग्ने रयि॒मा-न्पु॑ष्टि॒माग्ं अ॑सि । शि॒वाः कृ॒त्वा दिश॒-स्सर्वा॒-स्स्वां-योँनि॑मि॒हा-ऽस॑दः ॥ भव॑त-न्न॒-स्सम॑नसौ॒ समो॑कसा [समो॑कसौ, अ॒रे॒पसौ᳚ ।] 18

-वरे॒पसौ᳚ । मा य॒ज्ञग्ं हिग्ं॑सिष्ट॒-म्मा य॒ज्ञप॑ति-ञ्जातवेदसौ शि॒वौ भ॑वतम॒द्य नः॑ ॥ मा॒तेव॑ पु॒त्र-म्पृ॑थि॒वी पु॑री॒ष्य॑म॒ग्निग्ग् स्वे योना॑वभारु॒खा । तां-विँश्वै᳚र्दे॒वैर्-ऋ॒तुभिः॑ संविँदा॒नः प्र॒जाप॑तिर्वि॒श्वक॑र्मा॒ वि मु॑ञ्चतु ॥ यद॒स्य पा॒रे रज॑स-श्शु॒क्र-ञ्ज्योति॒रजा॑यत । त-न्नः॑ पर्ष॒दति॒ द्विषो-ऽग्ने॑ वैश्वानर॒ स्वाहा᳚ ॥ नम॒-स्सु ते॑ निर्-ऋते विश्वरूपे- [विश्वरूपे, अ॒य॒स्मयं॒-विँ चृ॑ता] 19

-ऽय॒स्मयं॒-विँ चृ॑ता ब॒न्धमे॒तम् । य॒मेन॒ त्वं-यँ॒म्या॑ सं-विँदा॒नोत्त॒म-न्नाक॒मधि॑ रोहये॒मम् ॥ यत्ते॑ दे॒वी निर्-ऋ॑तिराब॒बन्ध॒ दाम॑ ग्री॒वास्व॑ विच॒र्त्यम् । इ॒द-न्ते॒ त-द्विष्यां॒-याँयु॑षो॒ न मद्ध्या॒दथा॑ जी॒वः पि॒तुम॑द्धि॒ प्रमु॑क्तः ॥ यस्या᳚स्ते अ॒स्याः क्रू॒र आ॒सञ्जु॒होम्ये॒षा-म्ब॒न्धाना॑मव॒सर्ज॑नाय । भूमि॒रिति॑ त्वा॒ जना॑ वि॒दुर्निर्-ऋ॑ति॒- [वि॒दुर्निर्-ऋ॑तिः, इति॑ त्वा॒ ऽह-म्परि॑] 20

-रिति॑ त्वा॒ ऽह-म्परि॑ वेद वि॒श्वतः॑ ॥ असु॑न्वन्त॒म य॑जमानमिच्छ स्ते॒नस्ये॒त्यान्-तस्क॑र॒स्यान् वे॑षि । अ॒न्य म॒स्म-दि॑च्छ॒ सा त॑ इ॒त्या नमो॑ देवि निर्-ऋते॒ तुभ्य॑मस्तु ॥ दे॒वीम॒ह-न्निर्-ऋ॑तिं॒-वँन्द॑मानः पि॒तेव॑ पु॒त्र-न्द॑सये॒ वचो॑भिः । विश्व॑स्य॒ या जाय॑मानस्य॒ वेद॒ शिरः॑ शिरः॒ प्रति॑ सू॒री वि च॑ष्टे ॥ नि॒वेश॑न-स्स॒ङ्गम॑नो॒ वसू॑नां॒-विँश्वा॑ रू॒पा-ऽभि च॑ष्टे॒ [रू॒पा-ऽभि च॑ष्टे, शची॑भिः ।] 21

शची॑भिः । दे॒व इ॑व सवि॒ता स॒त्यध॒र्मेन्द्रो॒ न त॑स्थौ सम॒रे प॑थी॒नाम् ॥ सं-वँ॑र॒त्रा द॑धातन॒ निरा॑हा॒वान् कृ॑णोतन । सि॒ञ्चाम॑हा अव॒टमु॒द्रिणं॑-वँ॒यं-विँश्वा-ऽहा-ऽद॑स्त॒मक्षि॑तम् ॥ निष्कृ॑ताहा-वमव॒टग्ं सु॑वर॒त्रग्ं सु॑षेच॒नम् । उ॒द्रिणग्ं॑ सिञ्चे॒ अक्षि॑तम् ॥ सीरा॑ युञ्जन्ति क॒वयो॑ यु॒गा वि त॑न्वते॒ पृथ॑क् । धीरा॑ दे॒वेषु॑ सुम्न॒या ॥ यु॒नक्त॒ सीरा॒ वि यु॒गा त॑नोत कृ॒ते योनौ॑ वपते॒ह [ ] 22

बीज᳚म् । गि॒रा च॑ श्रु॒ष्टि-स्सभ॑रा॒ अस॑न्नो॒ नेदी॑य॒ इ-थ्सृ॒ण्या॑ प॒क्वमा ऽय॑त् ॥ लाङ्ग॑ल॒-म्पवी॑रवग्ं सु॒शेवग्ं॑ सुम॒तिथ्स॑रु । उदि-त्कृ॑षति॒ गामवि॑-म्प्रफ॒र्व्य॑-ञ्च॒ पीव॑रीम् । प्र॒स्थाव॑-द्रथ॒वाह॑नम् ॥ शु॒न-न्नः॒ फाला॒ वि तु॑दन्तु॒ भूमिग्ं॑ शु॒न-ङ्की॒नाशा॑ अ॒भि य॑न्तु वा॒हान् । शु॒न-म्प॒र्जन्यो॒ मधु॑ना॒ पयो॑भि॒-श्शुना॑सीरा शु॒नम॒स्मासु॑ धत्तम् ॥ काम॑-ङ्कामदुघे धुक्ष्व मि॒त्राय॒ वरु॑णाय च । इन्द्रा॑या॒ग्नये॑ पू॒ष्ण ओष॑धीभ्यः प्र॒जाभ्यः॑ ॥घृ॒तेन॒ सीता॒ मधु॑ना॒ सम॑क्ता॒ विश्वै᳚र्दे॒वैरनु॑मता म॒रुद्भिः॑ । ऊर्ज॑स्वती॒ पय॑सा॒ पिन्व॑माना॒-ऽस्मान्-थ्सी॑ते॒ पय॑सा॒-ऽभ्या-व॑वृथ्स्व ॥ 23 ॥

(समो॑कसौ-विश्वरूपे-वि॒दुर्निर्-ऋ॑ति-र॒भि च॑ष्ट-इ॒ह-मि॒त्राय॒-द्वाविग्ं॑शतिश्च) (अ. 5)

या जा॒ता ओष॑धयो दे॒वेभ्य॑स्त्रियु॒ग-म्पु॒रा । मन्दा॑मि ब॒भ्रूणा॑म॒हग्ं श॒त-न्धामा॑नि स॒प्त च॑ ॥ श॒तं-वोँ॑ अब॒-न्धामा॑नि स॒हस्र॑मु॒त वो॒ रुहः॑ । अथा॑ शतक्रत्वो यू॒यमि॒म-म्मे॑ अग॒द-ङ्कृ॑त ॥ पुष्पा॑वतीः प्र॒सूव॑तीः फ॒लिनी॑रफ॒ला उ॒त । अश्वा॑ इव स॒जित्व॑री-र्वी॒रुधः॑ पारयि॒ष्णवः॑ ॥ ओष॑धी॒रिति॑ मातर॒-स्तद्वो॑ देवी॒-रुप॑ ब्रुवे । रपाग्ं॑सि विघ्न॒तीरि॑त॒ रप॑- [विघ्न॒तीरि॑त॒ रपः॑, चा॒तय॑मानाः ।] 24

-श्चा॒तय॑मानाः ॥ अ॒श्व॒त्थे वो॑ नि॒षद॑न-म्प॒र्णे वो॑ वस॒तिः कृ॒ता । गो॒भाज॒ इ-त्किला॑सथ॒ य-थ्स॒नव॑थ॒ पूरु॑षम् ॥ यद॒हं-वाँ॒जय॑-न्नि॒मा ओष॑धी॒र्॒हस्त॑ आद॒धे । आ॒त्मा यक्ष्म॑स्य नश्यति पु॒रा जी॑व॒गृभो॑ यथा ॥ यदोष॑धय-स्स॒ङ्गच्छ॑न्ते॒ राजा॑न॒-स्समि॑ता विव । विप्र॒-स्स उ॑च्यते भि॒षग्र॑क्षो॒हा ऽमी॑व॒ चात॑नः ॥ निष्कृ॑ति॒-र्नाम॑वो मा॒ता-ऽथा॑ यू॒यग्ग्स्थ॒ सङ्कृ॑तीः । स॒राः प॑त॒त्रिणी᳚- [स॒राः प॑त॒त्रिणीः᳚, स्थ॒न॒ यदा॒ मय॑ति॒] 25

-स्थन॒ यदा॒ मय॑ति॒ निष्कृ॑त ॥ अ॒न्या वो॑ अ॒न्याम॑व-त्व॒न्या-ऽन्यस्या॒ उपा॑वत । ता-स्सर्वा॒ ओष॑धय-स्संविँदा॒ना इ॒द-म्मे॒ प्राव॑ता॒ वचः॑ ॥ उच्छुष्मा॒ ओष॑धीना॒-ङ्गावो॑ गो॒ष्ठा दि॑वेरते । धनग्ं॑ सनि॒ष्यन्ती॑ नामा॒त्मान॒-न्तव॑ पूरुष ॥ अति॒ विश्वाः᳚ परि॒ष्ठास्ते॒न इ॑व व्र॒जम॑क्रमुः । ओष॑धयः॒ प्राचु॑च्यवु॒ र्य-त्कि-ञ्च॑ त॒नुवा॒ग्ं॒ रपः॑ ॥ या- [याः, त॒ आ॒त॒स्थु-रा॒त्मानं॒-याँ] 26

-स्त॑ आत॒स्थु-रा॒त्मानं॒-याँ आ॑विवि॒शुः परुः॑ परुः । तास्ते॒ यक्ष्मं॒-विँबा॑धन्ता मु॒ग्रो म॑द्ध्यम॒शीरि॑व ॥ सा॒कं-यँ॑क्ष्म॒ प्र प॑त श्ये॒नेन॑ किकिदी॒विना᳚ । सा॒कं-वाँत॑स्य॒-ध्राज्या॑ सा॒क-न्न॑श्य नि॒हाक॑या ॥ अ॒श्वा॒व॒तीग्ं सो॑मव॒ती मू॒र्जय॑न्ती॒ मुदो॑जसम् । आ वि॑थ्सि॒ सर्वा॒ ओष॑धीर॒स्मा अ॑रि॒ष्टता॑तये ॥ याः फ॒लिनी॒र्या अ॑फ॒ला अ॑पु॒ष्पा याश्च॑ पु॒ष्पिणीः᳚ । बृह॒स्पति॑ प्रसूता॒ स्तानो॑ मुञ्च॒न्त्वग्ं ह॑सः ॥ या [याः, ओष॑धय॒-स्सोम॑राज्ञीः॒] 27

ओष॑धय॒-स्सोम॑राज्ञीः॒ प्रवि॑ष्टाः पृथि॒वीमनु॑ । तासा॒-न्त्वम॑स्युत्त॒मा प्रणो॑ जी॒वात॑वे-सुव ॥ अ॒व॒पत॑न्तीरवद-न्दि॒व ओष॑दयः॒ परि॑ । य-ञ्जी॒व म॒श्ञवा॑ महै॒ न स रि॑ष्याति॒ पूरु॑षः ॥ याश्चे॒द मु॑प-शृ॒ण्वन्ति॒ याश्च॑ दू॒र-म्परा॑गताः । इ॒ह स॒ङ्गत्य॒ ता-स्सर्वा॑ अ॒स्मै स-न्द॑त्त भेष॒जम् ॥ मा वो॑ रिष-त्खनि॒ता यस्मै॑ चा॒ह-ङ्खना॑मि वः । द्वि॒प-च्चतु॑ष्प-द॒स्माक॒ग्ं॒ सर्व॑-म॒स्त्वना॑तुरम् ॥ ओष॑धय॒-स्सं-वँ॑दन्ते॒ सोमे॑न स॒ह राज्ञा᳚ । यस्मै॑ क॒रोति॑ ब्राह्म॒णस्तग्ं रा॑ज-न्पारयामसि ॥ 28 ॥

(रपः॑ - पत॒त्रिणी॒- र्या - अग्ंह॑सो॒ याः - खना॑मि वो॒ - ऽष्टाद॑श च) (अ. 6)

मा नो॑ हिग्ंसीज्जनि॒ता यः पृ॑थि॒व्या यो वा॒ दिवग्ं॑ स॒त्यध॑र्मा ज॒जान॑ । यश्चा॒पश्च॒न्द्रा बृ॑ह॒तीर्ज॒जान॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ अ॒भ्याव॑र्तस्व पृथिवि य॒ज्ञेन॒ पय॑सा स॒ह । व॒पा-न्ते॑ अ॒ग्निरि॑षि॒तो-ऽव॑ सर्पतु ॥ अग्ने॒ य-त्ते॑ शु॒क्रं-यँच्च॒न्द्रं-यँ-त्पू॒तं-यँ-द्य॒ज्ञिय᳚म् । त-द्दे॒वेभ्यो॑ भरामसि ॥ इष॒मूर्ज॑म॒हमि॒त आ [आ, द॒द॒ ऋ॒तस्य॒ धाम्नो॑] 29

द॑द ऋ॒तस्य॒ धाम्नो॑ अ॒मृत॑स्य॒ योनेः᳚ । आ नो॒ गोषु॑ विश॒त्वौष॑धीषु॒ जहा॑मि से॒दिमनि॑रा॒ममी॑वाम् ॥ अग्ने॒ तव॒ श्रवो॒ वयो॒ महि॑ भ्राजन्त्य॒र्चयो॑ विभावसो । बृह॑-द्भानो॒ शव॑सा॒ वाज॑मु॒क्थ्य॑-न्दधा॑सि दा॒शुषे॑ कवे ॥ इ॒र॒ज्यन्न॑ग्ने प्रथयस्व ज॒न्तुभि॑र॒स्मे रायो॑ अमर्त्य । स द॑र्श॒तस्य॒ वपु॑षो॒ वि रा॑जसि पृ॒णक्षि॑ सान॒सिग्ं र॒यिम् ॥ ऊर्जो॑ नपा॒ज्जात॑वेद-स्सुश॒स्तिभि॒-र्मन्द॑स्व [ ] 30

धी॒तिभि॑र्हि॒तः । त्वे इष॒-स्स-न्द॑धु॒-र्भूरि॑रेतस-श्चि॒त्रो त॑यो वा॒मजा॑ताः ॥ पा॒व॒कव॑र्चा-श्शु॒क्रव॑र्चा॒ अनू॑नवर्चा॒ उदि॑यर्षि भा॒नुना᳚ । पु॒त्रः पि॒तरा॑ वि॒चर॒न्नुपा॑वस्यु॒भे पृ॑णक्षि॒ रोद॑सी ॥ ऋ॒तावा॑न-म्महि॒षं-विँ॒श्वच॑र्षणिम॒ग्निग्ं सु॒म्नाय॑ दधिरे पु॒रो जनाः᳚ । श्रुत्क॑र्णग्ं स॒प्रथ॑स्तम-न्त्वा गि॒रा दैव्य॒-म्मानु॑षा यु॒गा ॥ नि॒ष्क॒र्तार॑-मद्ध्व॒रस्य॒ प्रचे॑तस॒-ङ्क्षय॑न्त॒ग्ं॒ राध॑से म॒हे । रा॒ति-म्भृगू॑णामु॒शिज॑-ङ्क॒विक्र॑तु-म्पृ॒णक्षि॑ सान॒सिग्ं - [सान॒सिम्, र॒यिम् ।] 31

र॒यिम् ॥ चितः॑ स्थ परि॒चित॑ ऊर्ध्व॒चितः॑ श्रयद्ध्व॒-न्तया॑ दे॒वत॑या-ऽङ्गिर॒स्व-द्ध्रु॒वा-स्सी॑दत ॥ आ प्या॑यस्व॒ समे॑तु ते वि॒श्वतः॑ सोम॒ वृष्णि॑यम् । भवा॒ वाज॑स्य सङ्ग॒थे ॥ स-न्ते॒ पयाग्ं॑सि॒ समु॑ यन्तु॒ वाजा॒-स्सं-वृँष्णि॑या-न्यभिमाति॒षाहः॑ । आ॒प्याय॑मानो अ॒मृता॑य सोम दि॒वि श्रवाग्॑स्युत्त॒मानि॑ धिष्व ॥ 32 ॥

(आ - मन्द॑स्व - सान॒सि - मेका॒न्नच॑त्वारि॒ग्ं॒शच्च॑) (अ. 7)

अ॒भ्य॑स्था॒-द्विश्वाः॒ पृत॑ना॒ अरा॑ती॒स्तद॒ग्निरा॑ह॒ तदु॒ सोम॑ आह । बृह॒स्पतिः॑ सवि॒ता तन्म॑ आह पू॒षा मा॑-ऽधा-थ्सुकृ॒तस्य॑ लो॒के ॥ यदक्र॑न्दः प्रथ॒म-ञ्जाय॑मान उ॒द्यन्-थ्स॑मु॒द्रादु॒त वा॒ पुरी॑षात् । श्ये॒नस्य॑ प॒क्षा ह॑रि॒णस्य॑ बा॒हू उप॑स्तुत॒-ञ्जनि॑म॒ त-त्ते॑ अर्वन्न् ॥ अ॒पा-म्पृ॒ष्ठम॑सि॒ योनि॑र॒ग्ने-स्स॑मु॒द्रम॒भितः॒ पिन्व॑मानम् । वर्ध॑मान-म्म॒ह [वर्ध॑मान-म्म॒हः, आ च॒ पुष्क॑र-न्दि॒वो] 33

आ च॒ पुष्क॑र-न्दि॒वो मात्र॑या वरि॒णा प्र॑थस्व ॥ ब्रह्म॑ जज्ञा॒न-म्प्र॑थ॒म-म्पु॒रस्ता॒द्वि सी॑म॒त-स्सु॒रुचो॑ वे॒न आ॑वः । स बु॒द्ध्निया॑ उप॒मा अ॑स्य वि॒ष्ठा-स्स॒तश्च॒ योनि॒मस॑तश्च॒ विवः॑ ॥ हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भ-स्सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् । स दा॑धार पृथि॒वी-न्द्यामु॒तेमा-ङ्कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ द्र॒फ्सश्च॑स्कन्द पृथि॒वीमनु॒- [पृथि॒वीमनु॑, द्यामि॒म-ञ्च॒] 34

-द्यामि॒म-ञ्च॒ योनि॒मनु॒ यश्च॒ पूर्वः॑ । तृ॒तीयं॒-योँनि॒मनु॑ स॒ञ्चर॑न्त-न्द्र॒फ्स-ञ्जु॑हो॒म्यनु॑ स॒प्त होत्राः᳚ ॥ नमो॑ अस्तु स॒र्पेभ्यो॒ ये के च॑ पृथि॒वीमनु॑ । ये अ॒न्तरि॑क्षे॒ ये दि॒वि तेभ्यः॑ स॒र्पेभ्यो॒ नमः॑ ॥ ये॑-ऽदो रो॑च॒ने दि॒वो ये वा॒ सूर्य॑स्य र॒श्मिषु॑ । येषा॑म॒फ्सु सदः॑ कृ॒त-न्तेभ्यः॑ स॒र्पेभ्यो॒ नमः॑ ॥ या इष॑वो यातु॒ धाना॑नां॒ ँये॑ वा॒ वन॒स्पती॒ग्ं॒रनु॑ । ये वा॑-ऽव॒टेषु॒ शेर॑ते॒ तेभ्यः॑ स॒र्पेभ्यो॒ नमः॑ ॥ 35 ॥

(म॒हो - ऽनु॑ - यातु॒धाना॑ना॒ - मेका॑दश च) (अ. 8)

ध्रु॒वा-ऽसि॑ ध॒रुणा-ऽस्तृ॑ता वि॒श्वक॑र्मणा॒ सुकृ॑ता । मा त्वा॑ समु॒द्र उद्व॑धी॒न्मा सु॑प॒र्णो व्य॑थमाना पृथि॒वी-न्दृग्ं॑ह ॥ प्र॒जाप॑तिस्त्वा सादयतु पृथि॒व्याः पृ॒ष्ठे व्यच॑स्वती॒-म्प्रथ॑स्वती॒-म्प्रथो॑-ऽसि पृथि॒व्य॑सि॒ भूर॑सि॒ भूमि॑र॒स्यदि॑तिरसि वि॒श्वधा॑या॒ विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य ध॒र्त्री पृ॑थि॒वीं-यँ॑च्छ पृथि॒वी-न्दृग्ं॑ह पृथि॒वी-म्मा हिग्ं॑सी॒र्विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नायो॑दा॒नाय॑ प्रति॒ष्ठायै॑ [प्रति॒ष्ठायै᳚, च॒रित्रा॑या॒-] 36

च॒रित्रा॑या॒-ऽग्निस्त्वा॒-ऽभि पा॑तु म॒ह्या स्व॒स्त्या छ॒र्दिषा॒ शन्त॑मेन॒ तया॑ दे॒वत॑या-ऽङ्गिर॒स्व-द्ध्रु॒वा सी॑द ॥ काण्डा᳚-त्काण्डा-त्प्र॒रोह॑न्ती॒ परु॑षःपरुषः॒ परि॑ । ए॒वा नो॑ दूर्वे॒ प्र त॑नु स॒हस्रे॑ण श॒तेन॑ च ॥ या श॒तेन॑ प्रत॒नोषि॑ स॒हस्रे॑ण वि॒रोह॑सि । तस्या᳚स्ते देवीष्टके वि॒धेम॑ ह॒विषा॑ व॒यम् ॥ अषा॑ढा-ऽसि॒ सह॑माना॒ सह॒स्वारा॑ती॒-स्सह॑स्वारातीय॒त-स्सह॑स्व॒ पृत॑ना॒-स्सह॑स्व पृतन्य॒तः । स॒हस्र॑वीर्या- [स॒हस्र॑वीर्या, अ॒सि॒ सा मा॑ जिन्व ।] 37

-ऽसि॒ सा मा॑ जिन्व ॥ मधु॒ वाता॑ ऋताय॒ते मधु॑ क्षरन्ति॒ सिन्ध॑वः । माद्ध्वी᳚र्न-स्स॒न्त्वोष॑धीः ॥ मधु॒ नक्त॑मु॒तोषसि॒ मधु॑म॒-त्पार्थि॑व॒ग्ं॒ रजः॑ । मधु॒ द्यौर॑स्तु नः पि॒ता ॥ मधु॑मा-न्नो॒ वन॒स्पति॒-र्मधु॑माग्ं अस्तु॒ सूर्यः॑ । माद्ध्वी॒र्गावो॑ भवन्तु नः ॥ म॒ही द्यौः पृ॑थि॒वी च॑ न इ॒मं-यँ॒ज्ञ-म्मि॑मिक्षताम् । पि॒पृ॒ता-न्नो॒ भरी॑मभिः ॥ त-द्विष्णोः᳚ पर॒म- [पर॒मम्, प॒दग्ं सदा॑ पश्यन्ति] 38

-म्प॒दग्ं सदा॑ पश्यन्ति सू॒रयः॑ । दि॒वीव॒ चक्षु॒रात॑तम् ॥ ध्रु॒वा-ऽसि॑ पृथिवि॒ सह॑स्व पृतन्य॒तः । स्यू॒ता दे॒वेभि॑र॒मृते॒ना ऽऽगाः᳚ ॥ यास्ते॑ अग्ने॒ सूर्ये॒ रुच॑ उद्य॒तो दिव॑मात॒न्वन्ति॑ र॒श्मिभिः॑ । ताभि॒-स्सर्वा॑भी रु॒चे जना॑य नस्कृधि ॥ या वो॑ देवा॒-स्सूर्ये॒ रुचो॒ गोष्वश्वे॑षु॒ या रुचः॑ । इन्द्रा᳚ग्नी॒ ताभि॒-स्सर्वा॑भी॒ रुच॑-न्नो धत्त बृहस्पते ॥ वि॒रा- [वि॒राट्, ज्योति॑रधारय-] 39

-ड्ज्योति॑रधारय-थ्स॒म्रा-ड्ज्योति॑रधारय-थ्स्व॒रा-ड्ज्योति॑रधारयत् ॥ अग्ने॑ यु॒क्ष्वा हि ये तवाश्वा॑सो देव सा॒धवः॑ । अरं॒-वँह॑न्त्या॒शवः॑ ॥ यु॒क्ष्वा हि दे॑व॒हूत॑मा॒ग्ं॒ अश्वाग्ं॑ अग्ने र॒थीरि॑व । नि होता॑ पू॒र्व्य-स्स॑दः ॥ द्र॒फ्सश्च॑स्कन्द पृथि॒वीमनु॒ द्यामि॒म-ञ्च॒ योनि॒मनु॒ यश्च॒ पूर्वः॑ । तृ॒तीयं॒-योँनि॒मनु॑ स॒ञ्चर॑न्त-न्द्र॒फ्स-ञ्जु॑हो॒म्यनु॑ स॒प्त [ ] 40

होत्राः᳚ ॥ अभू॑दि॒दं-विँश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य॒ वाजि॑नम॒ग्ने-र्वै᳚श्वान॒रस्य॑ च । अ॒ग्निर्ज्योति॑षा॒ ज्योति॑ष्मा-न्रु॒क्मो वर्च॑सा॒ वर्च॑स्वान् ॥ ऋ॒चे त्वा॑ रु॒चे त्वा॒ समि-थ्स्र॑वन्ति स॒रितो॒ न धेनाः᳚ । अ॒न्तर्हृ॒दा मन॑सा पू॒यमा॑नाः ॥ घृ॒तस्य॒ धारा॑ अ॒भि चा॑कशीमि । हि॒र॒ण्ययो॑ वेत॒सो मद्ध्य॑ आसाम् ॥ तस्मिन्᳚थ्सुप॒र्णो म॑धु॒कृ-त्कु॑ला॒यी भज॑न्नास्ते॒ मधु॑ दे॒वता᳚भ्यः । तस्या॑ स ते॒ हर॑य-स्स॒प्त तीरे᳚ स्व॒धा-न्दुहा॑ना अ॒मृत॑स्य॒ धारा᳚म् ॥ 41 ॥

(प्र॒ति॒ष्ठायै॑ - स॒हस्र॑वीर्या - पर॒मं - ँवि॒राट्थ् - स॒प्त - तीरे॑ - च॒त्वारि॑ च) (अ. 9)

आ॒दि॒त्य-ङ्गर्भ॒-म्पय॑सा सम॒ञ्जन्-थ्स॒हस्र॑स्य प्रति॒मां-विँ॒श्वरू॑पम् । परि॑ वृङ्ग्धि॒ हर॑सा॒ मा-ऽभि मृ॑क्ष-श्श॒तायु॑ष-ङ्कृणुहि ची॒यमा॑नः ॥ इ॒म-म्मा हिग्ं॑सीर्द्वि॒पाद॑-म्पशू॒नाग्ं सह॑स्राक्ष॒ मेध॒ आ ची॒यमा॑नः । म॒युमा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒नुवो॒ नि षी॑द ॥ वात॑स्य॒ ध्राजिं॒-वँरु॑णस्य॒ नाभि॒मश्व॑-ञ्जज्ञा॒नग्ं स॑रि॒रस्य॒ मद्ध्ये᳚ । शिशु॑-न्न॒दीना॒ग्ं॒ हरि॒मद्रि॑बुद्ध॒मग्ने॒ मा हिग्ं॑सीः [मा हिग्ं॑सीः, प॒र॒मे व्यो॑मन्न् ।] 42

पर॒मे व्यो॑मन्न् ॥ इ॒म-म्मा हिग्ं॑सी॒रेक॑शफ-म्पशू॒ना-ङ्क॑निक्र॒दं-वाँ॒जिनं॒-वाँजि॑नेषु । गौ॒रमा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒नुवो॒ नि षी॑द ॥ अज॑स्र॒मिन्दु॑मरु॒ष-म्भु॑र॒ण्युम॒ग्निमी॑डे पू॒र्वचि॑त्तौ॒ नमो॑भिः । स पर्व॑भिर्-ऋतु॒शः कल्प॑मानो॒ गा-म्मा हिग्ं॑सी॒रदि॑तिं-विँ॒राज᳚म् ॥ इ॒मग्ं स॑मु॒द्रग्ं श॒तधा॑र॒मु-थ्सं॑-व्यँ॒च्यमा॑न॒-म्भुव॑नस्य॒ मद्ध्ये᳚ । घृ॒त-न्दुहा॑ना॒-मदि॑ति॒-ञ्जना॒याग्ने॒ मा [-मदि॑ति॒-ञ्जना॒याग्ने॒ मा, हि॒ग्ं॒सीः॒ प॒र॒मे व्यो॑मन्न् ।] 43

हिग्ं॑सीः पर॒मे व्यो॑मन्न् । ग॒व॒यमा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒नुवो॒ नि षी॑द ॥ वरू᳚त्रि॒-न्त्वष्टु॒र्वरु॑णस्य॒ नाभि॒मवि॑-ञ्जज्ञा॒नाग्ं रज॑सः॒ पर॑स्मात् । म॒हीग्ं सा॑ह॒स्रीमसु॑रस्य मा॒यामग्ने॒ मा हिग्ं॑सीः पर॒मे व्यो॑मन्न् ॥ इ॒मामू᳚र्णा॒युं-वँरु॑णस्य मा॒या-न्त्वच॑-म्पशू॒ना-न्द्वि॒पदा॒-ञ्चतु॑ष्पदाम् । त्वष्टुः॑ प्र॒जाना᳚-म्प्रथ॒म-ञ्ज॒नित्र॒मग्ने॒ मा हिग्ं॑सीः पर॒मे व्यो॑मन्न् । उष्ट्र॑मार॒ण्यमनु॑ [उष्ट्र॑मार॒ण्यमनु॑, ते॒ दि॒शा॒मि॒ तेन॑] 44

ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒नुवो॒ नि षी॑द ॥ यो अ॒ग्निर॒ग्नेस्त-प॒सो-ऽधि॑ जा॒त-श्शोचा᳚-त्पृथि॒व्या उ॒त वा॑ दि॒वस्परि॑ । येन॑ प्र॒जा वि॒श्वक॑र्मा॒ व्यान॒-ट्तम॑ग्ने॒ हेडः॒ परि॑ ते वृणक्तु ॥ अ॒जा ह्य॑ग्नेरज॑निष्ट॒ गर्भा॒-थ्सा वा अ॑पश्यज्जनि॒तार॒मग्रे᳚ । तया॒ रोह॑माय॒न्नुप॒ मेद्ध्या॑स॒स्तया॑ दे॒वा दे॒वता॒मग्र॑ आयन्न् । श॒र॒भ-( )-मा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒नुवो॒ निषी॑द ॥ 45 ॥

(अग्ने॒ मा हिग्ं॑सी॒ - रग्ने॒ मोष्ट्र॑मा - र॒ण्यमनु॑ - शर॒भन् - नव॑ च) (अ. 10)

(आ॒दि॒त्य मि॒मन्द्वि॒पादे॑ म॒युं-वाँत॒स्या ऽश्व॑ मि॒म मेक॑शफ ङ्गौ॒रम ज॑स्रङ्गव॒यं-वँरू᳚त्रि॒ मवि॑ मि॒मामू᳚र्णा॒र्यु मुष्ट्रं॒-योँ अ॒ग्नि-श्श॑र॒भं )

इन्द्रा᳚ग्नी रोच॒ना दि॒वः परि॒ वाजे॑षु भूषथः । तद्वा᳚-ञ्चेति॒ प्रवी॒र्य᳚म् ॥ श्ञथ॑-द्वृ॒त्रमु॒त स॑नोति॒ वाज॒मिन्द्रा॒ यो अ॒ग्नी सहु॑री सप॒र्यात् । इ॒र॒ज्यन्ता॑ वस॒व्य॑स्य॒ भूरे॒-स्सह॑स्तमा॒ सह॑सा वाज॒यन्ता᳚ ॥ प्र च॑र्ष॒णिभ्यः॑ पृतना॒ हवे॑षु॒ प्र पृ॑थि॒व्या रि॑रिचाथे दि॒वश्च॑ । प्र सिन्धु॑भ्यः॒ प्रगि॒रिभ्यो॑ महि॒त्वा प्रेन्द्रा᳚ग्नी॒ विश्वा॒ भुव॒ना-ऽत्य॒न्या ॥ मरु॑तो॒ यस्य॒ हि [ ] 46

क्षये॑ पा॒था दि॒वो वि॑महसः । स सु॑गो॒पात॑मो॒ जनः॑ ॥ य॒ज्ञैर्वा॑ यज्ञवाहसो॒ विप्र॑स्य वा मती॒नाम् । मरु॑त-श्शृणु॒ता हव᳚म् ॥ श्रि॒यसे॒ क-म्भा॒नुभि॒-स्स-म्मि॑मिक्षिरे॒ ते र॒श्मिभि॒स्त ऋक्व॑भि-स्सुखा॒दयः॑ । ते वाशी॑मन्त इ॒ष्मिणो॒ अभी॑रवो वि॒द्रे प्रि॒यस्य॒ मारु॑तस्य॒ धाम्नः॑ ॥ अव॑ ते॒ हेड॒, उदु॑त्त॒मम् ॥ कया॑ नश्चि॒त्र आ भु॑वदू॒ती स॒दा वृ॑ध॒-स्सखा᳚ । कया॒ शचि॑ष्ठया वृ॒ता ॥ 47 ॥

को अ॒द्य यु॑ङ्क्ते धु॒रि गा ऋ॒तस्य॒ शिमी॑वतो भा॒मिनो॑ दुर्हृणा॒यून् । आ॒सन्नि॑षून्. हृ॒थ्स्वसो॑ मयो॒भून्. य ए॑षा-म्भृ॒त्यामृ॒णध॒-थ्स जी॑वात् ॥ अग्ने॒ नया, ऽऽदे॒वाना॒ग्ं॒ शन्नो॑ भवन्तु॒, वाजे॑वाजे। अ॒फ्स्व॑ग्ने॒ सधि॒ष्टव॒ सौष॑धी॒रनु॑ रुद्ध्यसे । गर्भे॒ सञ्जा॑यसे॒ पुनः॑ ॥ वृषा॑ सोम द्यु॒माग्ं अ॑सि॒ वृषा॑ देव॒ वृष॑व्रतः । वृषा॒ धर्मा॑णि दधिषे ॥ इ॒म-म्मे॑ वरुण॒ , तत्त्वा॑ यामि॒त्व-न्नो॑ अग्ने॒स त्व-न्नो॑ अग्ने ॥ 48 ॥

(हि - वृ॒ता - म॒ - एका॑दश च ) (अ. 11)

(विष्णोः॒ क्रमो॑-ऽसि - दि॒वस्प - र्यन्न॑प॒ते - ऽपे॑त॒ - समि॑तं॒ - ँया जा॒ता - मा नो॑ हिग्ंसी - द॒भ्य॑स्था-द्- ध्रु॒वा - ऽस्या॑दि॒त्यङ्गर्भ॒ - मिन्द्रा᳚ग्नी रोच॒ - नैका॑दश )

(विष्णो॑ - रस्मिन्. ह॒व्ये - ति॑ त्वा॒-ऽहं - धी॒तिभि॒ - र्होत्रा॑ - अ॒ष्टाच॑त्वारिग्ंशत्)

(विष्णोः॒ क्रमो॑-ऽसि॒, त्वन्नो॑ अग्ने॒ स त्वन्नो॑ अग्ने)

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थ काण्डे द्वितीयः प्रश्न-स्समाप्तः ॥