Krishna

6.5 - ইন্দ্রো বৃত্রায বজ্রমুদযচ্ছত্ - কৃষ্ণ যজুর্বেদ তৈত্তিরীয সংহিতা পাঠঃ

6.5 - Indro Vritraya Vajramudayachchat - Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita Pathah

✍️ Vedic 🖋️ Bengali script
📄 Download PDF
কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয সংহিতাযাং ষষ্ঠকাণ্ডে পঞ্চমঃ প্রশ্নঃ - সোমমন্ত্রব্রাহ্মণনিরূপণং
ও-ন্নমঃ পরমাত্মনে, শ্রী মহাগণপতযে নমঃ,
শ্রী গুরুভ্যো নমঃ । হ॒রিঃ॒ ওম্ ॥
ইন্দ্রো॑ বৃ॒ত্রায॒ বজ্র॒মুদ॑যচ্ছ॒-থ্স বৃ॒ত্রো বজ্রা॒দুদ্য॑তাদবিভে॒-থ্সো᳚-ঽব্রবী॒ন্মা মে॒ প্র হা॒রস্তি॒ বা ই॒দ-ম্মযি॑ বী॒র্যং॑ ত-ত্তে॒ প্র দা᳚স্যা॒মীতি॒ তস্মা॑ উ॒ক্থ্য॑-ম্প্রায॑চ্ছ॒-ত্তস্মৈ᳚ দ্বি॒তীয॒মুদ॑যচ্ছ॒-থ্সো᳚-ঽব্রবী॒ন্মা ম॒ প্র হা॒রস্তি॒ বা ই॒দ-ম্মযি॑ বী॒র্য॑-ন্ত-ত্তে॒ প্র দা᳚স্যা॒মীতি॒ [প্র দা᳚স্যা॒মীতি॑, তস্মা॑ উ॒ক্থ্য॑মে॒ব] 1
তস্মা॑ উ॒ক্থ্য॑মে॒ব প্রায॑চ্ছ॒-ত্তস্মৈ॑ তৃ॒তীয॒মুদ॑যচ্ছ॒-ত্তং-বিঁষ্ণু॒রন্ব॑তিষ্ঠত জ॒হীতি॒ সো᳚-ঽব্রবী॒ন্মা মে॒ প্র হা॒রস্তি॒ বা ই॒দ-ম্মযি॑ বী॒র্য॑-ন্ত-ত্তে॒ প্র দা᳚স্যা॒মীতি॒ তস্মা॑ উ॒ক্থ্য॑মে॒ব প্রায॑চ্ছ॒-ত্ত-ন্নির্মা॑য-ম্ভূ॒তম॑হন্. য॒জ্ঞো হি তস্য॑ মা॒যা-ঽঽসী॒-দ্যদু॒ক্থ্যো॑ গৃ॒হ্যত॑ ইন্দ্রি॒যমে॒ব [ ] 2
ত-দ্বী॒র্যং॑-যঁজ॑মানো॒ ভ্রাতৃ॑ব্যস্য বৃঙ্ক্ত॒ ইন্দ্রা॑য ত্বা বৃ॒হ-দ্ব॑তে॒ বয॑স্বত॒ ইত্যা॒হেন্দ্রা॑য॒ হি স ত-ম্প্রায॑চ্ছ॒-ত্তস্মৈ᳚ ত্বা॒ বিষ্ণ॑বে॒ ত্বেত্যা॑হ॒ যদে॒ব বিষ্ণু॑র॒ন্বতি॑ষ্ঠত জ॒হীতি॒ তস্মা॒-দ্বিষ্ণু॑ম॒ন্বাভ॑জতি॒ ত্রির্নির্গৃ॑হ্ণাতি॒ ত্রির্​হি স ত-ন্তস্মৈ॒ প্রায॑চ্ছদে॒ষ তে॒ যোনিঃ॒ পুন॑র্​হবির॒সীত্যা॑হ॒ পুনঃ॑পুন॒- [পুনঃ॑পুনঃ, হ্য॑স্মা-] 3
র্-হ্য॑স্মা-ন্নির্গৃ॒হ্ণাতি॒ চক্ষু॒র্বা এ॒ত-দ্য॒জ্ঞস্য॒ যদু॒ক্থ্য॑-স্তস্মা॑দু॒ক্থ্যগ্ং॑ হু॒তগ্ং সোমা॑ অ॒ন্বায॑ন্তি॒ তস্মা॑দা॒ত্মা চক্ষু॒রন্বে॑তি॒ তস্মা॒দেকং॒-যঁন্ত॑-ম্ব॒হবো-ঽনু॑ যন্তি॒ তস্মা॒দেকো॑ বহূ॒না-ম্ভ॒দ্রো ভ॑বতি॒ তস্মা॒দেকো॑ ব॒হ্বীর্জা॒যা বি॑ন্দতে॒ যদি॑ কা॒মযে॑তা-দ্ধ্ব॒র্যু-রা॒ত্মানং॑-যঁজ্ঞ যশ॒সেনা᳚-র্পযেয॒-মিত্য॑ন্ত॒রা-ঽঽহ॑ব॒নীয॑-ঞ্চ হবি॒র্ধান॑-ঞ্চ॒ তিষ্ঠ॒ন্নব॑ নযে- [নযেত্, আ॒ত্মান॑মে॒ব] 4
-দা॒ত্মান॑মে॒ব য॑জ্ঞযশ॒সেনা᳚র্পযতি॒ যদি॑ কা॒মযে॑ত॒ যজ॑মানং-যঁজ্ঞ যশ॒সেনা᳚র্পযেয॒-মিত্য॑ন্ত॒রা স॑দোহবির্ধা॒নে তিষ্ঠ॒ন্নব॑ নযে॒-দ্যজ॑মানমে॒ব য॑জ্ঞযশ॒সেনা᳚-র্পযতি॒ যদি॑ কা॒মযে॑ত সদ॒স্যান্॑ যজ্ঞ যশ॒সেনা᳚-র্পযেয॒মিতি॒ সদ॑ আ॒লভ্যাব॑ নযে-থ্সদ॒স্যা॑নে॒ব য॑জ্ঞযশ॒সেনা᳚র্পযতি ॥ 5 ॥
(ইতী᳚ - ন্দ্রি॒যমে॒ব - পুনঃ॑ পুন - র্নযে॒ত্ - ত্রয॑স্ত্রিগ্ংশচ্চ) (অ. 1)
আযু॒র্বা এ॒ত-দ্য॒জ্ঞস্য॒ য-দ্ধ্রু॒ব উ॑ত্ত॒মো গ্রহা॑ণা-ঙ্গৃহ্যতে॒ তস্মা॒-দাযুঃ॑ প্রা॒ণানা॑-মুত্ত॒ম-ম্মূ॒র্ধান॑-ন্দি॒বো অ॑র॒তি-ম্পৃ॑থি॒ব্যা ইত্যা॑হ মূ॒র্ধান॑-মে॒বৈনগ্ং॑ সমা॒নানা᳚-ঙ্করোতি বৈশ্বান॒র-মৃ॒তায॑ জা॒ত-ম॒গ্নি-মিত্যা॑হ বৈশ্বান॒রগ্ং হি দে॒বত॒যা-ঽঽযু॑-রুভ॒যতো॑ বৈশ্বানরো গৃহ্যতে॒ তস্মা॑-দুভ॒যতঃ॑ প্রা॒ণা অ॒ধস্তা᳚-চ্চো॒পরি॑ষ্টা-চ্চা॒র্ধিনো॒-ঽন্যে গ্রহা॑ গৃ॒হ্যন্তে॒-ঽর্ধী ধ্রু॒ব-স্তস্মা॑- [ধ্রু॒ব-স্তস্মা᳚ত্, অ॒র্ধ্যবা᳚-] 6
-দ॒র্ধ্যবা᳚-ম্প্রা॒ণো᳚-ঽন্যেষা᳚-ম্প্রা॒ণানা॒-মুপো᳚প্তে॒-ঽন্যে গ্রহা᳚-স্সা॒দ্যন্তে-ঽনু॑পোপ্তে ধ্রু॒বস্তস্মা॑-দ॒স্থ্নান্যাঃ প্র॒জাঃ প্র॑তি॒তিষ্ঠ॑ন্তি মা॒গ্ং॒সেনা॒ন্যা অসু॑রা॒ বা উ॑ত্তর॒তঃ পৃ॑থি॒বী-ম্প॒র্যাচি॑কীর্​ষ॒-ন্তা-ন্দে॒বা ধ্রু॒বেণা॑দৃগ্ংহ॒-ন্ত-দ্ধ্রু॒বস্য॑ ধ্রুব॒ত্বং-যঁ-দ্ধ্রু॒ব উ॑ত্তর॒ত-স্সা॒দ্যতে॒ ধৃত্যা॒ আযু॒র্বা এ॒ত-দ্য॒জ্ঞস্য॒ য-দ্ধ্রু॒ব আ॒ত্মা হোতা॒ যদ্ধো॑তৃচম॒সে ধ্রু॒ব-ম॑ব॒নয॑ত্যা॒ত্মন্নে॒ব য॒জ্ঞস্যা- [য॒জ্ঞস্য॑, আযু॑-র্দধাতি] 7
-ঽঽযু॑-র্দধাতি পু॒রস্তা॑-দু॒ক্থস্যা॑-ঽব॒নীয॒ ইত্যা॑হুঃ পু॒রস্তা॒দ্ধ্যাযু॑ষো ভু॒ঙ্ক্তে ম॑দ্ধ্য॒তো॑-ঽব॒নীয॒ ইত্যা॑হুর্মদ্ধ্য॒মেন॒ হ্যাযু॑ষো ভু॒ঙ্ক্ত উ॑ত্তরা॒র্ধে॑-ঽব॒নীয॒ ইত্যা॑হুরুত্ত॒মেন॒ হ্যাযু॑ষো ভু॒ঙ্ক্তে বৈ᳚শ্বদে॒ব্যামৃ॒চি শ॒স্যমা॑নাযা॒মব॑ নযতি বৈশ্বদে॒ব্যো॑ বৈ প্র॒জাঃ প্র॒জাস্বে॒বা-ঽঽযু॑র্দধাতি ॥ 8 ॥
(ধ্রু॒বস্তস্মা॑ - দে॒ব য॒জ্ঞস্যৈ - কা॒ন্নচ॑ত্বারি॒গ্ং॒শচ্চ॑) (অ. 2)
য॒জ্ঞেন॒ বৈ দে॒বা-স্সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কমা॑য॒-ন্তে॑-ঽমন্যন্ত মনু॒ষ্যা॑ নো॒-ঽন্বাভ॑বিষ্য॒ন্তীতি॒ তে সং॑​বঁথ্স॒রেণ॑ যোপযি॒ত্বা সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কমা॑য॒-ন্তমৃষ॑য ঋতুগ্র॒হৈরে॒বানু॒ প্রাজা॑ন॒ন্॒. যদৃ॑তুগ্র॒হা গৃ॒হ্যন্তে॑ সুব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ প্রজ্ঞা᳚ত্যৈ॒ দ্বাদ॑শ গৃহ্যন্তে॒ দ্বাদ॑শ॒ মাসা᳚-স্সং​বঁথ্স॒র-স্সং॑​বঁথ্স॒রস্য॒ প্রজ্ঞা᳚ত্যৈ স॒হ প্র॑থ॒মৌ গৃ॑হ্যেতে স॒হোত্ত॒মৌ তস্মা॒-দ্দ্বৌদ্বা॑বৃ॒তূ উ॑ভ॒যতো॑মুখ-মৃতুপা॒ত্র-ম্ভ॑বতি॒ কো [ম্ভ॑বতি॒ কঃ, হি ত-দ্বেদ॒] 9
হি ত-দ্বেদ॒ যত॑ ঋতূ॒না-ম্মুখ॑মৃ॒তুনা॒ প্রেষ্যেতি॒ ষ-ট্কৃত্ব॑ আহ॒ ষড্বা ঋ॒তব॑ ঋ॒তূনে॒ব প্রী॑ণাত্যৃ॒তুভি॒রিতি॑ চ॒তুশ্চতু॑ষ্পদ এ॒ব প॒শূ-ন্প্রী॑ণাতি॒ দ্বিঃ পুন॑র্-ঋ॒তুনা॑-ঽঽহ দ্বি॒পদ॑ এ॒ব প্রী॑ণাত্যৃ॒তুনা॒ প্রেষ্যেতি॒ ষ-ট্কৃত্ব॑ আহ॒র্তুভি॒রিতি॑ চ॒তুস্তস্মা॒-চ্চতু॑ষ্পাদঃ প॒শব॑ ঋ॒তূনুপ॑ জীবন্তি॒ দ্বিঃ [দ্বিঃ, পুন॑র্-ঋ॒তুনা॑-ঽঽহ॒] 10
পুন॑র্-ঋ॒তুনা॑-ঽঽহ॒ তস্মা᳚-দ্দ্বি॒পাদ॒শ্চতু॑ষ্পদঃ প॒শূনুপ॑ জীবন্ত্যৃ॒তুনা॒ প্রেষ্যেতি॒ ষ-ট্কৃত্ব॑ আহ॒র্তুভি॒রিতি॑ চ॒তুর্দ্বিঃ পুন॑র্-ঋ॒তুনা॑-ঽঽহা॒ ঽঽক্রম॑ণমে॒ব ত-থ্সেতুং॒-যঁজ॑মানঃ কুরুতে সুব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ সম॑ষ্ট্যৈ॒ নান্যো᳚-ঽন্যমনু॒ প্রপ॑দ্যেত॒ যদ॒ন্যো᳚-ঽন্যম॑নু প্র॒পদ্যে॑ত॒র্তুর্-ঋ॒তুমনু॒ প্রপ॑দ্যেত॒র্তবো॒ মোহু॑কা-স্স্যুঃ॒ [মোহু॑কা-স্স্যুঃ, প্রসি॑দ্ধমে॒বা-] 11
প্রসি॑দ্ধমে॒বা-দ্ধ্ব॒র্যু-র্দক্ষি॑ণেন॒ প্রপ॑দ্যতে॒ প্রসি॑দ্ধ-ম্প্রতিপ্রস্থা॒তোত্ত॑রেণ॒ তস্মা॑-দাদি॒ত্য-ষ্ষণ্মা॒সো দক্ষি॑ণেনৈতি॒ ষডুত্ত॑রেণো-পযা॒মগৃ॑হীতো-ঽসি স॒গ্ং॒ সর্পো᳚-ঽস্যগ্ংহস্প॒ত্যায॒ ত্বেত্যা॒হাস্তি॑ ত্রযোদ॒শো মাস॒ ইত্যা॑হু॒স্ত-মে॒ব ত-ত্প্রী॑ণাতি ॥ 12 ॥
(কো - জী॑বন্তি॒ দ্বিঃ - স্যু॒ - শ্চতু॑স্ত্রিগ্ংশচ্চ) (অ. 3)
সু॒ব॒র্গায॒ বা এ॒তে লো॒কায॑ গৃহ্যন্তে॒ যদৃ॑তুগ্র॒হা জ্যোতি॑-রিন্দ্রা॒গ্নী যদৈ᳚ন্দ্রা॒গ্ন-মৃ॑তুপা॒ত্রেণ॑ গৃ॒হ্ণাতি॒ জ্যোতি॑-রে॒বা-ঽস্মা॑ উ॒পরি॑ষ্টা-দ্দধাতি সুব॒র্গস্য॑ লো॒কস্যা-ঽনু॑খ্যাত্যা ওজো॒ভৃতৌ॒ বা এ॒তৌ দে॒বানাং॒-যঁদি॑ন্দ্রা॒গ্নী যদৈ᳚ন্দ্রা॒গ্নো গৃ॒হ্যত॒ ওজ॑ এ॒বাব॑ রুন্ধে বৈশ্বদে॒বগ্ং শু॑ক্রপা॒ত্রেণ॑ গৃহ্ণাতি বৈশ্বদে॒ব্যো॑ বৈ প্র॒জা অ॒সাবা॑দি॒ত্য-শ্শু॒ক্রো য-দ্বৈ᳚শ্বদে॒বগ্ং শু॑ক্রপা॒ত্রেণ॑ গৃ॒হ্ণাতি॒ তস্মা॑-দ॒সা-বা॑দি॒ত্য- [তস্মা॑-দ॒সা-বা॑দি॒ত্যঃ, সর্বাঃ᳚] 13
-স্সর্বাঃ᳚ প্র॒জাঃ প্র॒ত্যঙ্ঙুদে॑তি॒ তস্মা॒-থ্সর্ব॑ এ॒ব ম॑ন্যতে॒ মা-ম্প্রত্যুদ॑গা॒দিতি॑ বৈশ্বদে॒বগ্ং শু॑ক্রপা॒ত্রেণ॑ গৃহ্ণাতি বৈশ্বদে॒ব্যো॑ বৈ প্র॒জাস্তেজঃ॑ শু॒ক্রো য-দ্বৈ᳚শ্বদে॒বগ্ং শু॑ক্রপা॒ত্রেণ॑ গৃ॒হ্ণাতি॑ প্র॒জাস্বে॒ব তেজো॑ দধাতি ॥ 14 ॥
(তস্মা॑দ॒সাবা॑দি॒ত্য - স্ত্রি॒গ্ং॒শচ্চ॑) (অ. 4)
ইন্দ্রো॑ ম॒রুদ্ভি॒-স্সাং​বিঁ॑দ্যেন॒ মাদ্ধ্য॑ন্দিনে॒ সব॑নে বৃ॒ত্রম॑হ॒ন্॒. যন্মাদ্ধ্য॑ন্দিনে॒ সব॑নে মরুত্ব॒তীযা॑ গৃ॒হ্যন্তে॒ বার্ত্র॑ঘ্না এ॒ব তে যজ॑মানস্য গৃহ্যন্তে॒ তস্য॑ বৃ॒ত্র-ঞ্জ॒ঘ্নুষ॑ ঋ॒তবো॑-ঽমুহ্য॒ন্​থ্স ঋ॑তুপা॒ত্রেণ॑ মরুত্ব॒তীযা॑নগৃহ্ণা॒-ত্ততো॒ বৈ স ঋ॒তূ-ন্প্রাজা॑না॒-দ্যদৃ॑তুপা॒ত্রেণ॑ মরুত্ব॒তীযা॑ গৃ॒হ্যন্ত॑ ঋতূ॒না-ম্প্রজ্ঞা᳚ত্যৈ॒ বজ্রং॒-বাঁ এ॒তং-যঁজ॑মানো॒ ভ্রাতৃ॑ব্যায॒ প্র হ॑রতি॒ যন্ম॑রুত্ব॒তীযা॒ উদে॒ব প্র॑থ॒মেন॑ [উদে॒ব প্র॑থ॒মেন॑, য॒চ্ছ॒তি॒ প্র হ॑রতি] 15
যচ্ছতি॒ প্র হ॑রতি দ্বি॒তীযে॑ন স্তৃণু॒তে তৃ॒তীযে॒না-ঽঽযু॑ধং॒-বাঁ এ॒ত-দ্যজ॑মান॒-স্সগ্গ্​ স্কু॑রুতে॒ যন্ম॑রুত্ব॒তীযা॒ ধনু॑রে॒ব প্র॑থ॒মো জ্যা দ্বি॒তীয॒ ইষু॑স্তৃ॒তীযঃ॒ প্রত্যে॒ব প্র॑থ॒মেন॑ ধত্তে॒ বিসৃ॑জতি দ্বি॒তীযে॑ন॒ বিদ্ধ্য॑তি তৃ॒তীযে॒নেন্দ্রো॑ বৃ॒ত্রগ্ং হ॒ত্বা পরা᳚-ম্পরা॒বত॑-মগচ্ছ॒-দপা॑রাধ॒মিতি॒ মন্য॑মান॒-স্স হরি॑তো-ঽভব॒-থ্স এ॒তা-ন্ম॑রুত্ব॒তীযা॑-নাত্ম॒স্পর॑ণা-নপশ্য॒-ত্তান॑গৃহ্ণীত [ ] 16
প্রা॒ণমে॒ব প্র॑থ॒মেনা᳚-স্পৃণুতাপা॒ন-ন্দ্বি॒তীযে॑না॒-ঽঽত্মান॑-ন্তৃ॒তীযে॑না-ঽঽত্ম॒স্পর॑ণা॒ বা এ॒তে যজ॑মানস্য গৃহ্যন্তে॒ যন্ম॑রুত্ব॒তীযাঃ᳚ প্রা॒ণমে॒ব প্র॑থ॒মেন॑ স্পৃণুতে-ঽপা॒ন-ন্দ্বি॒তীযে॑না॒-ঽঽত্মান॑-ন্তৃ॒তীযে॒নেন্দ্রো॑ বৃ॒ত্রম॑হ॒-ন্ত-ন্দে॒বা অ॑ব্রুব-ন্ম॒হান্. বা অ॒যম॑ভূ॒দ্যো বৃ॒ত্রমব॑ধী॒দিতি॒ তন্ম॑হে॒ন্দ্রস্য॑ মহেন্দ্র॒ত্বগ্ং স এ॒ত-ম্মা॑হে॒ন্দ্র-মু॑দ্ধা॒র-মুদ॑হরত বৃ॒ত্রগ্ং হ॒ত্বা-ঽন্যাসু॑ দে॒বতা॒স্ব ধি॒ যন্মা॑হে॒ন্দ্রো গৃ॒হ্যত॑ উদ্ধা॒রমে॒ব তং-যঁজ॑মান॒ উদ্ধ॑রতে॒-ঽন্যাসু॑ প্র॒জাস্বধি॑ শুক্রপা॒ত্রেণ॑ গৃহ্ণাতি যজমানদেব॒ত্যো॑ বৈ মা॑হে॒ন্দ্রস্তেজঃ॑ শু॒ক্রো যন্মা॑হে॒ন্দ্রগ্ং শু॑ক্রপা॒ত্রেণ॑ গৃ॒হ্ণাতি॒ যজ॑মান এ॒ব তেজো॑ দধাতি ॥ 17 ॥
(প্র॒থ॒মেনা॑ - গৃহ্ণীত - দে॒বতা᳚স্ব॒ - ষ্টাবিগ্ং॑শতিশ্চ) (অ. 5)
অদি॑তিঃ পু॒ত্রকা॑মা সা॒দ্ধ্যেভ্যো॑ দে॒বেভ্যো᳚ ব্রহ্মৌদ॒নম॑পচ॒-ত্তস্যা॑ উ॒চ্ছেষ॑ণমদদু॒স্ত-ত্প্রা-ঽঽশ্ঞা॒-থ্সা রেতো॑-ঽধত্ত॒ তস্যৈ॑ চ॒ত্বার॑ আদি॒ত্যা অ॑জাযন্ত॒ সা দ্বি॒তীয॑মপচ॒-থ্সা-ঽম॑ন্যতো॒চ্ছেষ॑ণান্ম ই॒মে᳚-ঽজ্ঞত॒ যদগ্রে᳚ প্রাশি॒ষ্যামী॒তো মে॒ বসী॑যাগ্ংসো জনিষ্যন্ত॒ ইতি॒ সা-ঽগ্রে॒ প্রা-ঽঽশ্ঞা॒-থ্সা রেতো॑-ঽধত্ত॒ তস্যৈ॒ ব্যৃ॑দ্ধমা॒ণ্ডম॑জাযত॒ সা-ঽঽদি॒ত্যেভ্য॑ এ॒ব [ ] 18
তৃ॒তীয॑মপচ॒-দ্ভোগা॑য ম ই॒দগ্গ্​ শ্রা॒ন্তম॒স্ত্বিতি॒ তে᳚-ঽব্রুব॒ন্ বরং॑-বৃঁণামহৈ॒ যো-ঽতো॒ জাযা॑তা অ॒স্মাক॒গ্ং॒ স একো॑-ঽস॒দ্যো᳚-ঽস্য প্র॒জাযা॒মৃদ্ধ্যা॑তা অ॒স্মাক॒-ম্ভোগা॑য ভবা॒দিতি॒ ততো॒ বিব॑স্বানাদি॒ত্যো॑ ঽজাযত॒ তস্য॒ বা ই॒য-ম্প্র॒জা যন্ম॑নু॒ষ্যা᳚স্তাস্বেক॑ এ॒বর্ধো যো যজ॑তে॒ স দে॒বানা॒-ম্ভোগা॑য ভবতি দে॒বা বৈ য॒জ্ঞা- [য॒জ্ঞাত্, রু॒দ্র-ম॒ন্ত-] 19
-দ্রু॒দ্র-ম॒ন্ত-রা॑য॒ন্-থ্স আ॑দি॒ত্যান॒ন্বাক্র॑মত॒ তে দ্বি॑দেব॒ত্যা᳚-ন্প্রাপ॑দ্যন্ত॒ তা-ন্ন প্রতি॒ প্রায॑চ্ছ॒-ন্তস্মা॒দপি॒ বদ্ধ্য॒-ম্প্রপ॑ন্ন॒-ন্ন প্রতি॒ প্রয॑চ্ছন্তি॒ তস্মা᳚-দ্দ্বিদেব॒ত্যে᳚ভ্য আদি॒ত্যো নির্গৃ॑হ্যতে॒ যদু॒চ্ছেষ॑ণা॒-দজা॑যন্ত॒ তস্মা॑-দু॒চ্ছেষ॑ণা-দ্গৃহ্যতে তি॒সৃভি॑র্-ঋ॒গ্ভির্গৃ॑হ্ণাতি মা॒তা পি॒তা পু॒ত্রস্তদে॒ব তন্মি॑থু॒ন-মুল্ব॒-ঙ্গর্ভো॑ জ॒রাযু॒ তদে॒ব ত- [তদে॒ব তত্, মি॒থু॒ন-ম্প॒শবো॒] 20
-ন্মি॑থু॒ন-ম্প॒শবো॒ বা এ॒তে যদা॑দি॒ত্য ঊর্গ্দধি॑ দ॒দ্ধ্না ম॑দ্ধ্য॒ত-শ্শ্রী॑ণা॒ত্যূর্জ॑মে॒ব প॑শূ॒না-ম্ম॑দ্ধ্য॒তো দ॑ধাতি শৃতাত॒ঙ্ক্যে॑ন মেদ্ধ্য॒ত্বায॒ তস্মা॑দা॒মা প॒ক্ব-ন্দু॑হে প॒শবো॒ বা এ॒তে যদা॑দি॒ত্যঃ প॑রি॒শ্রিত্য॑ গৃহ্ণাতি প্রতি॒রুদ্ধ্যৈ॒বা-ঽস্মৈ॑ প॒শূ-ন্গৃ॑হ্ণাতি প॒শবো॒ বা এ॒তে যদা॑দি॒ত্য এ॒ষ রু॒দ্রো যদ॒গ্নিঃ প॑রি॒শ্রিত্য॑ গৃহ্ণাতি রু॒দ্রাদে॒ব প॒শূ-ন॒ন্ত-র্দ॑ধা- [-ন॒ন্ত-র্দ॑ধাতি, এ॒ষ বৈ] 21
-ত্যে॒ষ বৈ বিব॑স্বানাদি॒ত্যো যদু॑পাগ্ং শু॒সব॑ন॒-স্স এ॒তমে॒ব সো॑মপী॒থ-ম্পরি॑ শয॒ আ তৃ॑তীযসব॒না-দ্বিব॑স্ব আদিত্যৈ॒ষ তে॑ সোমপী॒থ ইত্যা॑হ॒ বিব॑স্বন্ত-মে॒বা-ঽঽদি॒ত্যগ্ং সো॑মপী॒থেন॒ সম॑র্ধযতি॒ যা দি॒ব্যা বৃষ্টি॒স্তযা᳚ ত্বা শ্রীণা॒মীতি॒ বৃষ্টি॑কামস্য শ্রীণীযা॒-দ্বৃষ্টি॑মে॒বাব॑ রুন্ধে॒ যদি॑ তা॒জ-ক্প্র॒স্কন্দে॒-দ্বর্​ষু॑কঃ প॒র্জন্যঃ॑ স্যা॒দ্যদি॑ চি॒রমব॑র্​ষুকো॒ ন সা॑দয॒ত্যস॑ন্না॒দ্ধি প্র॒জাঃ প্র॒জায॑ন্তে॒ নানু॒ বষ॑-ট্করোতি॒ যদ॑নুবষট্কু॒র্যা--দ্রু॒দ্র-ম্প্র॒জা অ॒ন্বব॑সৃজে॒ন্ন হু॒ত্বান্বী᳚ক্ষেত॒ যদ॒ন্বীক্ষে॑ত॒ চক্ষু॑রস্য প্র॒মাযু॑কগ্গ্​ স্যা॒-ত্তস্মা॒ন্নান্বীক্ষ্যঃ॑ ॥ 22 ॥
(এ॒ব - য॒জ্ঞা - জ্জ॒রাযু॒ তদে॒ব তদ॒ - ন্তর্দ॑ধাতি॒ - ন - স॒প্তবিগ্ং॑শতিশ্চ) (অ. 6)
অ॒ন্ত॒র্যা॒ম॒পা॒ত্রেণ॑ সাবি॒ত্র-মা᳚গ্রয॒ণা-দ্গৃ॑হ্ণাতি প্র॒জাপ॑তি॒র্বা এ॒ষ যদা᳚গ্রয॒ণঃ প্র॒জানা᳚-ম্প্র॒জন॑নায॒ ন সা॑দয॒ত্যস॑ন্না॒দ্ধি প্র॒জাঃ প্র॒জায॑ন্তে॒ নানু॒ বষ॑-ট্করোতি॒ যদ॑নুবষট্কু॒র্যা-দ্রু॒দ্র-ম্প্র॒জা অ॒ন্বব॑সৃজে-দে॒ষ বৈ গা॑য॒ত্রো দে॒বানাং॒-যঁ-থ্স॑বি॒তৈষ গা॑যত্রি॒যৈ লো॒কে গৃ॑হ্যতে॒ যদা᳚গ্রয॒ণো যদ॑ন্তর্যামপা॒ত্রেণ॑ সাবি॒ত্র-মা᳚গ্রয॒ণা-দ্গৃ॒হ্ণাতি॒ স্বা-দে॒বৈনং॒-যোঁনে॒-র্নির্গৃ॑হ্ণাতি॒ বিশ্বে॑ [বিশ্বে᳚, দে॒বা-স্তৃ॒তীয॒গ্ং॒] 23
দে॒বা-স্তৃ॒তীয॒গ্ং॒ সব॑ন॒-ন্নোদ॑যচ্ছ॒-ন্তে স॑বি॒তার॑-ম্প্রাতস্সব॒নভা॑গ॒গ্ং॒ সন্ত॑-ন্তৃতীযসব॒নম॒ভি পর্য॑ণয॒-ন্ততো॒ বৈ তে তৃ॒তীয॒গ্ং॒ সব॑ন॒-মুদ॑যচ্ছ॒ন্॒. য-ত্তৃ॑তীযসব॒নে সা॑বি॒ত্রো গৃ॒হ্যতে॑ তৃ॒তীয॑স্য॒ সব॑ন॒স্যোদ্য॑ত্যৈ সবিতৃপা॒ত্রেণ॑ বৈশ্বদে॒ব-ঙ্ক॒লশা᳚-দ্গৃহ্ণাতি বৈশ্বদে॒ব্যো॑ বৈ প্র॒জা বৈ᳚শ্বদে॒বঃ ক॒লশঃ॑ সবি॒তা প্র॑স॒বানা॑মীশে॒ য-থ্স॑বিতৃপা॒ত্রেণ॑ বৈশ্বদে॒ব-ঙ্ক॒লশা᳚-দ্গৃ॒হ্ণাতি॑ সবি॒তৃপ্র॑সূত এ॒বাস্মৈ᳚ প্র॒জাঃ প্র [প্র॒জাঃ প্র, জ॒ন॒য॒তি॒ সোমে॒ সোম॑ম॒ভি] 24
জ॑নযতি॒ সোমে॒ সোম॑ম॒ভি গৃ॑হ্ণাতি॒ রেত॑ এ॒ব ত-দ্দ॑ধাতি সু॒শর্মা॑-ঽসি সুপ্রতিষ্ঠা॒ন ইত্যা॑হ॒ সোমে॒ হি সোম॑মভিগৃ॒হ্ণাতি॒ প্রতি॑ষ্ঠিত্যা এ॒তস্মি॒ন্ বা অপি॒ গ্রহে॑ মনু॒ষ্যে᳚ভ্যো দে॒বেভ্যঃ॑ পি॒তৃভ্যঃ॑ ক্রিযতে সু॒শর্মা॑-ঽসি সুপ্রতিষ্ঠা॒ন ইত্যা॑হ মনু॒ষ্যে᳚ভ্য এ॒বৈতেন॑ করোতি বৃ॒হদিত্যা॑হ দে॒বেভ্য॑ এ॒বৈতেন॑ করোতি॒ নম॒ ইত্যা॑হ পি॒তৃভ্য॑ এ॒বৈতেন॑ করোত্যে॒ তাব॑তী॒ র্বৈ দে॒বতা॒স্তাভ্য॑ এ॒বৈন॒গ্ং॒ সর্বা᳚ভ্যো গৃহ্ণাত্যে॒ষ তে॒ যোনি॒র্বিশ্বে᳚ভ্যস্ত্বা দে॒বেভ্য॒ ইত্যা॑হ বৈশ্বদে॒বো হ্যে॑ষঃ ॥ 25 ॥
(বিশ্বে॒ - প্র - পি॒তৃভ্য॑ এ॒বৈতেন॑ করো॒ত্যে - কা॒ন্নবিগ্ং॑শ॒তিশ্চ॑) (অ. 7)
প্রা॒ণো বা এ॒ষ যদু॑পা॒গ্ং॒শু-র্যদু॑পাগ্ংশুপা॒ত্রেণ॑ প্রথ॒মশ্চো᳚ত্ত॒মশ্চ॒ গ্রহৌ॑ গৃ॒হ্যেতে᳚ প্রা॒ণমে॒বানু॑ প্র॒যন্তি॑ প্রা॒ণমনূদ্য॑ন্তি প্র॒জাপ॑তি॒র্বা এ॒ষ যদা᳚গ্রয॒ণঃ প্রা॒ণ উ॑পা॒গ্ং॒শুঃ পত্নীঃ᳚ প্র॒জাঃ প্র জ॑নযন্তি॒ যদু॑পাগ্ংশুপা॒ত্রেণ॑ পাত্নীব॒তমা᳚গ্রয॒ণা-দ্গৃ॒হ্ণাতি॑ প্র॒জানা᳚-ম্প্র॒জন॑নায॒ তস্মা᳚-ত্প্রা॒ণ-ম্প্র॒জা অনু॒ প্র জা॑যন্তে দে॒বা বা ই॒ত ই॑তঃ॒ পত্নী᳚-স্সুব॒র্গং- [পত্নী᳚-স্সুব॒র্গম্, লো॒ক-ম॑জিগাগ্ংস॒-ন্তে] 26
-ঁলো॒ক-ম॑জিগাগ্ংস॒-ন্তে সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒ক-ন্ন প্রাজা॑ন॒-ন্ত এ॒ত-ম্পা᳚ত্নীব॒তম॑পশ্য॒-ন্তম॑গৃহ্ণত॒ ততো॒ বৈ তে সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒ক-ম্প্রাজা॑ন॒ন্॒. য-ত্পা᳚ত্নীব॒তো গৃ॒হ্যতে॑ সুব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ প্রজ্ঞা᳚ত্যৈ॒ স সোমো॒ নাতি॑ষ্ঠত স্ত্রী॒ভ্যো গৃ॒হ্যমা॑ণ॒স্ত-ঙ্ঘৃ॒তং-বঁজ্র॑-ঙ্কৃ॒ত্বা-ঽঘ্ন॒-ন্ত-ন্নিরি॑ন্দ্রিয-ম্ভূ॒তম॑গৃহ্ণ॒-ন্তস্মা॒-থ্স্ত্রিযো॒ নিরি॑ন্দ্রিযা॒ অদা॑যাদী॒রপি॑ পা॒পা-ত্পু॒গ্ং॒স উপ॑স্তিতরং- [উপ॑স্তিতরম্, ব॒দ॒ন্তি॒ য-দ্ঘৃ॒তেন॑] 27
-ঁবদন্তি॒ য-দ্ঘৃ॒তেন॑ পাত্নীব॒তগ্গ্​ শ্রী॒ণাতি॒ বজ্রে॑ণৈ॒বৈনং॒-বঁশে॑ কৃ॒ত্বা গৃ॑হ্ণা-ত্যুপযা॒মগৃ॑হীতো॒-ঽসীত্যা॑হে॒যং-বাঁ উ॑পযা॒ম-স্তস্মা॑দি॒মা-ম্প্র॒জা অনু॒ প্র জা॑যন্তে॒ বৃহ॒স্পতি॑সুতস্য ত॒ ইত্যা॑হ॒ ব্রহ্ম॒ বৈ দে॒বানা॒-ম্বৃহ॒স্পতি॒-র্ব্রহ্ম॑ণৈ॒বাস্মৈ᳚ প্র॒জাঃ প্র জ॑নযতীন্দো॒ ইত্যা॑হ॒ রেতো॒ বা ইন্দূ॒ রেত॑ এ॒ব ত-দ্দ॑ধাতীন্দ্রিযাব॒ ই- [ইতি॑, আ॒হ॒ প্র॒জা] 28
-ত্যা॑হ প্র॒জা বা ই॑ন্দ্রি॒য-ম্প্র॒জা এ॒বাস্মৈ॒ প্র জ॑নয॒ত্যগ্না(3) ইত্যা॑হা॒গ্নির্বৈ রে॑তো॒ধাঃ পত্নী॑ব॒ ইত্যা॑হ মিথুন॒ত্বায॑ স॒জূর্দে॒বেন॒ ত্বষ্ট্রা॒ সোম॑-ম্পি॒বেত্যা॑হ॒ ত্বষ্টা॒ বৈ প॑শূ॒না-ম্মি॑থু॒নানাগ্ং॑ রূপ॒কৃ-দ্রূ॒পমে॒ব প॒শুষু॑ দধাতি দে॒বা বৈ ত্বষ্টা॑রমজিঘাগ্ংস॒ন্-থ্স পত্নীঃ॒ প্রাপ॑দ্যত॒ ত-ন্ন প্রতি॒ প্রা-ঽয॑চ্ছ॒-ন্তস্মা॒দপি॒ [প্রা-ঽয॑চ্ছ॒-ন্তস্মা॒দপি॑, বদ্ধ্য॒-ম্প্রপ॑ন্ন॒-] 29
বদ্ধ্য॒-ম্প্রপ॑ন্ন॒-ন্ন প্রতি॒ প্রয॑চ্ছন্তি॒ তস্মা᳚-ত্পাত্নীব॒তে ত্বষ্ট্রে-ঽপি॑ গৃহ্যতে॒ ন সা॑দয॒ত্যস॑ন্না॒দ্ধি প্র॒জাঃ প্র॒জায॑ন্তে॒ নানু॒ বষ॑-ট্করোতি॒ যদ॑নুবষ-ট্কু॒র্যা-দ্রু॒দ্র-ম্প্র॒জা অ॒ন্বব॑সৃজে॒-দ্যন্না-ঽনু॑বষট্কু॒র্যা-দশা᳚ন্ত-ম॒গ্নী-থ্সোম॑-ম্ভক্ষযে-দুপা॒গ্॒শ্বনু॒ বষ॑-ট্করোতি॒ ন রু॒দ্র-ম্প্র॒জা অ॑ন্ববসৃ॒জতি॑ শা॒ন্তম॒গ্নী-থ্সোম॑-ম্ভক্ষয॒ত্যগ্নী॒-ন্নেষ্টু॑-রু॒পস্থ॒মা সী॑দ॒ [সী॑দ, নেষ্টঃ॒ পত্নী॑-] 30
নেষ্টঃ॒ পত্নী॑-মু॒দান॒যেত্যা॑হা॒-গ্নীদে॒ব নেষ্ট॑রি॒ রেতো॒ দধা॑তি॒ নেষ্টা॒ পত্নি॑যামু-দ্গা॒ত্রা স-ঙ্খ্যা॑পযতি প্র॒জাপ॑তি॒র্বা এ॒ষ যদু॑দ্গা॒তা প্র॒জানা᳚-ম্প্র॒জন॑নাযা॒প উপ॒ প্র ব॑র্তযতি॒ রেত॑ এ॒ব ত-থ্সি॑ঞ্চত্যূ॒রুণোপ॒ প্র ব॑র্তযত্যূ॒রুণা॒ হি রেতঃ॑ সি॒চ্যতে॑ নগ্ন॒-ঙ্কৃত্যো॒-রুমুপ॒ প্র ব॑র্তযতি য॒দা হি ন॒গ্ন ঊ॒রুর্ভব॒ত্যথ॑ মিথু॒নী ভ॑ব॒তো-ঽথ॒ রেতঃ॑ সিচ্য॒তে-ঽথ॑ প্র॒জাঃ প্র জা॑যন্তে ॥ 31 ॥
(পত্নী᳚-স্সুব॒র্গ - মুপ॑স্তিতর - মিন্দ্রিযাব॒ ইত্য - পি॑ - সীদ - মিথু॒ন্য॑ - ষ্টৌ চ॑) (অ. 8)
ইন্দ্রো॑ বৃ॒ত্রম॑হ॒-ন্তস্য॑ শীর্​ষকপা॒ল-মুদৌ᳚ব্জ॒-থ্স দ্রো॑ণকল॒শো॑-ঽভব॒-ত্তস্মা॒-থ্সোম॒-স্সম॑স্রব॒-থ্স হা॑রিযোজ॒নো॑-ঽভব॒-ত্তং-ব্যঁ॑চিকিথ্স-জ্জু॒হবা॒নী(3) মা হৌ॒ষা(3)-মিতি॒ সো॑-ঽমন্যত॒ যদ্ধো॒ষ্যাম্যা॒মগ্ং হো᳚ষ্যামি॒ যন্ন হো॒ষ্যামি॑ যজ্ঞবেশ॒স-ঙ্ক॑রিষ্যা॒মীতি॒ তম॑দ্ধ্রিযত॒ হোতু॒গ্ং॒ সো᳚-ঽগ্নি-র॑ব্রবী॒ন্ন ময্যা॒মগ্ং হো᳚ষ্য॒সীতি॒ ত-ন্ধা॒নাভি॑-রশ্রীণা॒- [-রশ্রীণাত্, তগ্ং শৃ॒ত-] 32
-ত্তগ্ং শৃ॒ত-ম্ভূ॒ত-ম॑জুহো॒দ্য-দ্ধা॒নাভি॑র্-হারিযোজ॒নগ্গ্​ শ্রী॒ণাতি॑ শৃত॒ত্বায॑ শৃ॒ত-মে॒বৈন॑-ম্ভূ॒ত-ঞ্জু॑হোতি ব॒হ্বীভিঃ॑ শ্রীণাত্যে॒তাব॑তী-রে॒বাস্যা॒-মুষ্মি॑ন্ ঁলো॒কে কা॑ম॒দুঘা॑ ভব॒ন্ত্যথো॒ খল্বা॑হুরে॒তা বা ইন্দ্র॑স্য॒ পৃশ্ঞ॑যঃ কাম॒দুঘা॒ যদ্ধা॑রিযোজ॒নীরিতি॒ তস্মা᳚-দ্ব॒হ্বীভিঃ॑ শ্রীণীযাদৃখ্সা॒মে বা ইন্দ্র॑স্য॒ হরী॑ সোম॒পানৌ॒ তযোঃ᳚ পরি॒ধয॑ আ॒ধানং॒-যঁদপ্র॑হৃত্য পরি॒ধী-ঞ্জু॑হু॒যা-দ॒ন্তরা॑ধানাভ্যা- [-দ॒ন্তরা॑ধানাভ্যাম্, ঘা॒স-ম্প্র] 33
-ঙ্ঘা॒স-ম্প্র য॑চ্ছে-ত্প্র॒হৃত্য॑ পরি॒ধীঞ্জু॑হোতি॒ নিরা॑ধানাভ্যা-মে॒ব ঘা॒স-ম্প্র য॑চ্ছত্যুন্নে॒তা জু॑হোতি যা॒তযা॑মেব॒ হ্যে॑তর্​হ্য॑দ্ধ্ব॒র্যু-স্স্ব॒গাকৃ॑তো॒ য-দ॑দ্ধ্ব॒র্যু-র্জু॑হু॒যা-দ্যথা॒ বিমু॑ক্ত॒-ম্পুন॑র্যু॒নক্তি॑ তা॒দৃগে॒ব তচ্ছী॒র্॒ষ-ন্ন॑ধিনি॒ধায॑ জুহোতি শীর্​ষ॒তো হি স স॒মভ॑ব-দ্বি॒ক্রম্য॑ জুহোতি বি॒ক্রম্য॒ হীন্দ্রো॑ বৃ॒ত্রমহ॒ন্-থ্সমৃ॑দ্ধ্যৈ প॒শবো॒ বৈ হা॑রিযোজ॒নীর্য-থ্স॑ভি॒ন্ন্দ্যা-দল্পা॑ [-দল্পাঃ᳚, এ॒ন॒-ম্প॒শবো॑] 34
এন-ম্প॒শবো॑ ভু॒ঞ্জন্ত॒ উপ॑তিষ্ঠের॒ন্॒. যন্ন স॑ভি॒ন্ন্দ্যা-দ্ব॒হব॑ এন-ম্প॒শবো-ঽভু॑ঞ্জন্ত॒ উপ॑ তিষ্ঠের॒-ন্মন॑সা॒ স-ম্বা॑ধত উ॒ভয॑-ঙ্করোতি ব॒হব॑ এ॒বৈন॑-ম্প॒শবো॑ ভু॒ঞ্জন্ত॒ উপ॑ তিষ্ঠন্ত উন্নে॒তর্যু॑পহ॒ব-মি॑চ্ছন্তে॒ য এ॒ব তত্র॑ সোমপী॒থস্ত-মে॒বাব॑ রুন্ধত উত্তরবে॒দ্যা-ন্নিব॑পতি প॒শবো॒ বা উ॑ত্তরবে॒দিঃ প॒শবো॑ হারিযোজ॒নীঃ প॒শুষ্বে॒ব প॒শূ-ন্প্রতি॑ ষ্ঠাপযন্তি ॥ 35 ॥
(অ॒শ্রী॒ণা॒ - দ॒ন্তরা॑ধানাভ্যা॒ - মল্পাঃ᳚ - স্থাপযন্তি) (অ. 9)
গ্রহা॒ন্॒. বা অনু॑ প্র॒জাঃ প॒শবঃ॒ প্র জা॑যন্ত উপাগ্​শ্বন্তর্যা॒-মাব॑জা॒বযঃ॑ শু॒ক্রাম॒ন্থিনৌ॒ পুরু॑ষা ঋতুগ্র॒হা-নেক॑শফা আদিত্যগ্র॒হ-ঙ্গাব॑ আদিত্যগ্র॒হো ভূযি॑ষ্ঠাভির্-ঋ॒গ্ভির্গৃ॑হ্যতে॒ তস্মা॒-দ্গাবঃ॑ পশূ॒না-ম্ভূযি॑ষ্ঠা॒ য-ত্ত্রিরু॑পা॒গ্ং॒ শুগ্ং হস্তে॑ন বিগৃ॒হ্ণাতি॒ তস্মা॒-দ্দ্বৌ ত্রীন॒জা জ॒নয॒ত্যথাব॑যো॒ ভূয॑সীঃ পি॒তা বা এ॒ষ যদা᳚গ্রয॒ণঃ পু॒ত্রঃ ক॒লশো॒ যদা᳚গ্রয॒ণ উ॑প॒দস্যে᳚-ত্ক॒লশা᳚-দ্গৃহ্ণীযা॒-দ্যথা॑ পি॒তা [ ] 36
পু॒ত্র-ঙ্ক্ষি॒ত উ॑প॒ধাব॑তি তা॒দৃগে॒ব তদ্য-ত্ক॒লশ॑ উপ॒দস্যে॑-দাগ্রয॒ণা-দ্গৃ॑হ্ণীযা॒-দ্যথা॑ পু॒ত্রঃ পি॒তর॑-ঙ্ক্ষি॒ত উ॑প॒ধাব॑তি তা॒দৃগে॒ব তদা॒ত্মা বা এ॒ষ য॒জ্ঞস্য॒ যদা᳚গ্রয॒ণো যদ্গ্রহো॑ বা ক॒লশো॑ বোপ॒দস্যে॑-দাগ্রয॒ণা-দ্গৃ॑হ্ণীযাদা॒ত্মন॑ এ॒বাধি॑ য॒জ্ঞ-ন্নিষ্ক॑রো॒ত্যবি॑জ্ঞাতো॒ বা এ॒ষ গৃ॑হ্যতে॒ যদা᳚গ্রয॒ণ-স্স্থা॒ল্যা গৃ॒হ্ণাতি॑ বায॒ব্যে॑ন জুহোতি॒ তস্মা॒- [তস্মা᳚ত্, গর্ভে॒ণা ঽবি॑জ্ঞাতেন] 37
-দ্গর্ভে॒ণা ঽবি॑জ্ঞাতেন ব্রহ্ম॒হা ঽব॑ভৃ॒থমব॑ যন্তি॒ পরা᳚ স্থা॒লীরস্য॒ন্ত্যু-দ্বা॑য॒ব্যা॑নি হরন্তি॒ তস্মা॒-থ্স্ত্রিয॑-ঞ্জা॒তা-ম্পরা᳚-ঽস্য॒ন্ত্যু-ত্পুমাগ্ং॑ সগ্ং হরন্তি॒ য-ত্পু॑রো॒রুচ॒মাহ॒ যথা॒ বস্য॑স আ॒হর॑তি তা॒দৃগে॒ব ত-দ্য-দ্গ্রহ॑-ঙ্গৃ॒হ্ণাতি॒ যথা॒ বস্য॑স আ॒হৃত্য॒ প্রা-ঽঽহ॑ তা॒দৃগে॒ব ত-দ্য-থ্সা॒দয॑তি॒ যথা॒ বস্য॑স উপনি॒ধাযা॑-প॒ক্রাম॑তি তা॒দৃগে॒ব ত-দ্য দ্বৈ য॒জ্ঞস্য॒ সাম্না॒ যজু॑ষা ক্রি॒যতে॑ শিথি॒ল-ন্ত-দ্যদৃ॒চা ত-দ্দৃ॒ঢ-ম্পু॒রস্তা॑দুপযামা॒ যজু॑ষা গৃহ্যন্ত উ॒পরি॑ষ্টা-দুপযামা ঋ॒চা য॒জ্ঞস্য॒ ধৃত্যৈ᳚ ॥ 38 ॥
(যথা॑ পি॒তা-তস্মা॑-দপ॒ক্রাম॑তি তা॒দৃগে॒ব ত-দ্য-দ॒ষ্টা দ॑শ চ) (অ. 10)
প্রান্যানি॒ পাত্রা॑ণি যু॒জ্যন্তে॒ নান্যানি॒ যানি॑ পরা॒চীনা॑নি প্রযু॒জ্যন্তে॒-ঽমুমে॒ব তৈর্লো॒কম॒ভি জ॑যতি॒ পরা॑ঙিব॒ হ্য॑সৌ লো॒কো যানি॒ পুনঃ॑ প্রযু॒জ্যন্ত॑ ই॒মমে॒ব তৈর্লো॒কম॒ভি জ॑যতি॒ পুনঃ॑পুন-রিব॒ হ্য॑যং-লোঁ॒কঃ প্রান্যানি॒ পাত্রা॑ণি যু॒জ্যন্তে॒ নান্যানি॒ যানি॑ পরা॒চীনা॑নি প্রযু॒জ্যন্তে॒ তান্যন্বোষ॑ধযঃ॒ পরা॑ ভবন্তি॒ যানি॒ পুনঃ॑ [পুনঃ॑, প্র॒যু॒জ্যন্তে॒] 39
প্রযু॒জ্যন্তে॒ তান্যন্বোষ॑ধযঃ॒ পুন॒রা ভ॑বন্তি॒ প্রান্যানি॒ পাত্রা॑ণি যু॒জ্যন্তে॒ নান্যানি॒ যানি॑ পরা॒চীনা॑নি প্রযু॒জ্যন্তে॒ তান্যন্বা॑র॒ণ্যাঃ প॒শবো-ঽর॑ণ্য॒-মপ॑ যন্তি॒ যানি॒ পুনঃ॑ প্রযু॒জ্যন্তে॒ তান্যনু॑ গ্রা॒ম্যাঃ প॒শবো॒ গ্রাম॑-মু॒পাব॑যন্তি॒ যো বৈ গ্রহা॑ণা-ন্নি॒দানং॒-বেঁদ॑ নি॒দান॑বা-ন্ভব॒ত্যাজ্য॒-মিত্যু॒ক্থ-ন্তদ্বৈ গ্রহা॑ণা-ন্নি॒দানং॒-যঁদু॑পা॒গ্ং॒শু শগ্ংস॑তি॒ ত- [শগ্ংস॑তি॒ তত্, উ॒পা॒গ্​শ্ব॒ন্ত॒র্যা॒মযো॒-] 40
-দু॑পাগ্​শ্বন্তর্যা॒মযো॒-র্যদু॒চ্চৈ-স্তদিত॑রেষা॒-ঙ্গ্রহা॑ণামে॒তদ্বৈ গ্রহা॑ণা-ন্নি॒দানং॒-যঁ এ॒বং-বেঁদ॑ নি॒দান॑বা-ন্ভবতি॒ যো বৈ গ্রহা॑ণা-ম্মিথু॒নং-বেঁদ॒ প্র প্র॒জযা॑ প॒শুভি॑-র্মিথু॒নৈ-র্জা॑যতে স্থা॒লীভি॑-র॒ন্যে গ্রহা॑ গৃ॒হ্যন্তে॑ বায॒ব্যৈ॑-র॒ন্য এ॒তদ্বৈ গ্রহা॑ণা-ম্মিথু॒নং-যঁ এ॒বং-বেঁদ॒ প্র প্র॒জযা॑ প॒শুভি॑-র্মিথু॒নৈ-র্জা॑যত॒ ইন্দ্র॒স্ত্বষ্টু॒-স্সোম॑-মভী॒ষহা॑-ঽপিব॒-থ্স বিষ্ব॒- [বিষ্বঙ্ঙ্॑, ব্যা᳚র্চ্ছ॒-থ্স] 41
ঙ্ব্যা᳚র্চ্ছ॒-থ্স আ॒ত্মন্না॒রম॑ণ॒-ন্নাবি॑ন্দ॒-থ্স এ॒তা-ন॑নুসব॒ন-ম্পু॑রো॒ডাশা॑নপশ্য॒-ত্তা-ন্নির॑বপ॒-ত্তৈর্বৈ স আ॒ত্মন্না॒রম॑ণ-মকুরুত॒ তস্মা॑-দনুসব॒ন-ম্পু॑রো॒ডাশা॒ নিরু॑প্যন্তে॒ তস্মা॑-দনুসব॒ন-ম্পু॑রো॒ডাশা॑না॒-ম্প্রা-ঽশ্ঞী॑যাদা॒ত্ম-ন্নে॒বা-ঽঽরম॑ণ-ঙ্কুরুতে॒ নৈন॒গ্ং॒ সোমো-ঽতি॑ পবতে ব্রহ্মবা॒দিনো॑ বদন্তি॒ নর্চা ন যজু॑ষা প॒ঙ্ক্তি-রা᳚প্য॒তে-ঽথ॒ কিং ঁয॒জ্ঞস্য॑ পাঙ্ক্ত॒ত্বমিতি॑ ধা॒নাঃ ক॑র॒ম্ভঃ প॑রিবা॒পঃ পু॑রো॒ডাশঃ॑ পয॒স্যা॑ তেন॑ প॒ঙ্ক্তি-রা᳚প্যতে॒ ত-দ্য॒জ্ঞস্য॑ পাঙ্ক্ত॒ত্বম্ ॥ 42 ॥
(ভ॒ব॒ন্তি॒ যানি॒ পুনঃ॒ - শগ্ংস॑তি॒ ত - দ্বিষ্বং॒ - কিং - চতু॑র্দশ চ) (অ. 11)
(ইন্দ্রো॑ বৃ॒ত্রায- ঽঽযু॒র্বে - য॒জ্ঞেন॑ - সুব॒র্গা - যেন্দ্রো॑ ম॒রুদ্ভি॒ - রদি॑তি - রন্তর্যামপা॒ত্রেণ॑ - প্রা॒ণ উ॑পাগ্ংশু পা॒ত্রে - ণেন্দ্রো॑ বৃ॒ত্রম॑হ॒-ন্তস্য॒ - গ্রহা॒ন্ - প্রান্যা - ন্যেকা॑দশ)
(ইন্দ্রো॑ বৃ॒ত্রায॒ - পুন॑র্-ঋ॒তুনা॑-ঽঽহ - মিথু॒ন-ম্প॒শবো॒ - নেষ্টঃ॒ পত্নী॑ - মুপাগ্​শ্বন্তর্যা॒মযো॒ - দ্বিচ॑ত্বারিগ্ংশত্)
(ইন্দ্রো॑ বৃ॒ত্রায॑, পাঙ্ক্ত॒ত্বম্)
॥ হরিঃ॑ ওম্ ॥
॥ কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয সংহিতাযাং ষষ্ঠকাণ্ডে পঞ্চমঃ প্রশ্ন-স্সমাপ্তঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhakāṇḍe pañcamaḥ praśnaḥ - somamantrabrāhmaṇanirūpaṇaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
indro̭ vṛ॒trāya॒ vajra॒muda̭yaccha॒-thsa vṛ॒tro vajrā॒dudya̭tādabibhe॒-thso᳚-'bravī॒nmā me॒ pra hā॒rasti॒ vā i॒da-mmayi̭ vī॒ryaṃ̭ ta-tte॒ pra dā᳚syā॒mīti॒ tasmā̭ u॒kthya̭-mprāya̭ccha॒-ttasmai᳚ dvi॒tīya॒muda̭yaccha॒-thso᳚-'bravī॒nmā ma॒ pra hā॒rasti॒ vā i॒da-mmayi̭ vī॒rya̭-nta-tte॒ pra dā᳚syā॒mīti॒ [pra dā᳚syā॒mīti̭, tasmā̭ u॒kthya̭me॒va] 1
tasmā̭ u॒kthya̭me॒va prāya̭ccha॒-ttasmai̭ tṛ॒tīya॒muda̭yaccha॒-ttaṃ-vi~ṣṇu॒ranva̭tiṣṭhata ja॒hīti॒ so᳚-'bravī॒nmā me॒ pra hā॒rasti॒ vā i॒da-mmayi̭ vī॒rya̭-nta-tte॒ pra dā᳚syā॒mīti॒ tasmā̭ u॒kthya̭me॒va prāya̭ccha॒-tta-nnirmā̭ya-mbhū॒tama̭han. ya॒jño hi tasya̭ mā॒yā-''sī॒-dyadu॒kthyo̭ gṛ॒hyata̭ indri॒yame॒va [ ] 2
ta-dvī॒ryaṃ̭-ya~ja̭māno॒ bhrātṛ̭vyasya vṛṅkta॒ indrā̭ya tvā bṛ॒ha-dva̭te॒ vaya̭svata॒ ityā॒hendrā̭ya॒ hi sa ta-mprāya̭ccha॒-ttasmai᳚ tvā॒ viṣṇa̭ve॒ tvetyā̭ha॒ yade॒va viṣṇṷra॒nvati̭ṣṭhata ja॒hīti॒ tasmā॒-dviṣṇṷma॒nvābha̭jati॒ trirnirgṛ̭hṇāti॒ trir​hi sa ta-ntasmai॒ prāya̭cchade॒ṣa te॒ yoniḥ॒ puna̭r​havira॒sītyā̭ha॒ punaḥ̭puna॒- [punaḥ̭punaḥ, hya̭smā-] 3
r-hya̭smā-nnirgṛ॒hṇāti॒ cakṣu॒rvā e॒ta-dya॒jñasya॒ yadu॒kthya̭-stasmā̭du॒kthyagṃ̭ hu॒tagṃ somā̭ a॒nvāya̭nti॒ tasmā̭dā॒tmā cakṣu॒ranvḙti॒ tasmā॒dekaṃ॒-ya~nta̭-mba॒havo-'nṷ yanti॒ tasmā॒deko̭ bahū॒nā-mbha॒dro bha̭vati॒ tasmā॒deko̭ ba॒hvīrjā॒yā vi̭ndate॒ yadi̭ kā॒mayḙtā-ddhva॒ryu-rā॒tmānaṃ̭-ya~jña yaśa॒senā᳚-rpayeya॒-mitya̭nta॒rā-''ha̭va॒nīya̭-ñca havi॒rdhāna̭-ñca॒ tiṣṭha॒nnava̭ naye- [nayet, ā॒tmāna̭me॒va] 4
-dā॒tmāna̭me॒va ya̭jñayaśa॒senā᳚rpayati॒ yadi̭ kā॒mayḙta॒ yaja̭mānaṃ-ya~jña yaśa॒senā᳚rpayeya॒-mitya̭nta॒rā sa̭dohavirdhā॒ne tiṣṭha॒nnava̭ naye॒-dyaja̭māname॒va ya̭jñayaśa॒senā᳚-rpayati॒ yadi̭ kā॒mayḙta sada॒syāṋ yajña yaśa॒senā᳚-rpayeya॒miti॒ sada̭ ā॒labhyāva̭ naye-thsada॒syā̭ne॒va ya̭jñayaśa॒senā᳚rpayati || 5 ||
(itī᳚ - ndri॒yame॒va - punaḥ̭ puna - rnaye॒t - traya̭strigṃśacca) (a. 1)
āyu॒rvā e॒ta-dya॒jñasya॒ ya-ddhru॒va ṷtta॒mo grahā̭ṇā-ṅgṛhyate॒ tasmā॒-dāyuḥ̭ prā॒ṇānā̭-mutta॒ma-mmū॒rdhāna̭-ndi॒vo a̭ra॒ti-mpṛ̭thi॒vyā ityā̭ha mū॒rdhāna̭-me॒vainagṃ̭ samā॒nānā᳚-ṅkaroti vaiśvāna॒ra-mṛ॒tāya̭ jā॒ta-ma॒gni-mityā̭ha vaiśvāna॒ragṃ hi de॒vata॒yā-''yṷ-rubha॒yato̭ vaiśvānaro gṛhyate॒ tasmā̭-dubha॒yataḥ̭ prā॒ṇā a॒dhastā᳚-cco॒pari̭ṣṭā-ccā॒rdhino॒-'nye grahā̭ gṛ॒hyante॒-'rdhī dhru॒va-stasmā̭- [dhru॒va-stasmā᳚t, a॒rdhyavā᳚-] 6
-da॒rdhyavā᳚-mprā॒ṇo᳚-'nyeṣā᳚-mprā॒ṇānā॒-mupo᳚pte॒-'nye grahā᳚-ssā॒dyante-'nṷpopte dhru॒vastasmā̭-da॒sthnānyāḥ pra॒jāḥ pra̭ti॒tiṣṭha̭nti mā॒gṃ॒senā॒nyā asṷrā॒ vā ṷttara॒taḥ pṛ̭thi॒vī-mpa॒ryāci̭kīr​ṣa॒-ntā-nde॒vā dhru॒veṇā̭dṛgṃha॒-nta-ddhru॒vasya̭ dhruva॒tvaṃ-ya~-ddhru॒va ṷttara॒ta-ssā॒dyate॒ dhṛtyā॒ āyu॒rvā e॒ta-dya॒jñasya॒ ya-ddhru॒va ā॒tmā hotā॒ yaddho̭tṛcama॒se dhru॒va-ma̭va॒naya̭tyā॒tmanne॒va ya॒jñasyā- [ya॒jñasya̭, āyṷ-rdadhāti] 7
-''yṷ-rdadhāti pu॒rastā̭-du॒kthasyā̭-'va॒nīya॒ ityā̭huḥ pu॒rastā॒ddhyāyṷṣo bhu॒ṅkte ma̭ddhya॒to̭-'va॒nīya॒ ityā̭hurmaddhya॒mena॒ hyāyṷṣo bhu॒ṅkta ṷttarā॒rdhḙ-'va॒nīya॒ ityā̭hurutta॒mena॒ hyāyṷṣo bhu॒ṅkte vai᳚śvade॒vyāmṛ॒ci śa॒syamā̭nāyā॒mava̭ nayati vaiśvade॒vyo̭ vai pra॒jāḥ pra॒jāsve॒vā-''yṷrdadhāti || 8 ||
(dhru॒vastasmā̭ - de॒va ya॒jñasyai - kā॒nnaca̭tvāri॒gṃ॒śacca̭) (a. 2)
ya॒jñena॒ vai de॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒-ntḙ-'manyanta manu॒ṣyā̭ no॒-'nvābha̭viṣya॒ntīti॒ te saṃ̭​va~thsa॒reṇa̭ yopayi॒tvā sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒-ntamṛṣa̭ya ṛtugra॒haire॒vānu॒ prājā̭na॒n॒. yadṛ̭tugra॒hā gṛ॒hyantḙ suva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ prajñā᳚tyai॒ dvāda̭śa gṛhyante॒ dvāda̭śa॒ māsā᳚-ssaṃ​va~thsa॒ra-ssaṃ̭​va~thsa॒rasya॒ prajñā᳚tyai sa॒ha pra̭tha॒mau gṛ̭hyete sa॒hotta॒mau tasmā॒-ddvaudvā̭vṛ॒tū ṷbha॒yato̭mukha-mṛtupā॒tra-mbha̭vati॒ ko [mbha̭vati॒ kaḥ, hi ta-dveda॒] 9
hi ta-dveda॒ yata̭ ṛtū॒nā-mmukha̭mṛ॒tunā॒ preṣyeti॒ ṣa-ṭkṛtva̭ āha॒ ṣaḍvā ṛ॒tava̭ ṛ॒tūne॒va prī̭ṇātyṛ॒tubhi॒riti̭ ca॒tuścatṷṣpada e॒va pa॒śū-nprī̭ṇāti॒ dviḥ puna̭r-ṛ॒tunā̭-''ha dvi॒pada̭ e॒va prī̭ṇātyṛ॒tunā॒ preṣyeti॒ ṣa-ṭkṛtva̭ āha॒rtubhi॒riti̭ ca॒tustasmā॒-ccatṷṣpādaḥ pa॒śava̭ ṛ॒tūnupa̭ jīvanti॒ dviḥ [dviḥ, puna̭r-ṛ॒tunā̭-''ha॒] 10
puna̭r-ṛ॒tunā̭-''ha॒ tasmā᳚-ddvi॒pāda॒ścatṷṣpadaḥ pa॒śūnupa̭ jīvantyṛ॒tunā॒ preṣyeti॒ ṣa-ṭkṛtva̭ āha॒rtubhi॒riti̭ ca॒turdviḥ puna̭r-ṛ॒tunā̭-''hā॒ ''krama̭ṇame॒va ta-thsetuṃ॒-ya~ja̭mānaḥ kurute suva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai॒ nānyo᳚-'nyamanu॒ prapa̭dyeta॒ yada॒nyo᳚-'nyama̭nu pra॒padyḙta॒rtur-ṛ॒tumanu॒ prapa̭dyeta॒rtavo॒ mohṷkā-ssyuḥ॒ [mohṷkā-ssyuḥ, prasi̭ddhame॒vā-] 11
prasi̭ddhame॒vā-ddhva॒ryu-rdakṣi̭ṇena॒ prapa̭dyate॒ prasi̭ddha-mpratiprasthā॒totta̭reṇa॒ tasmā̭-dādi॒tya-ṣṣaṇmā॒so dakṣi̭ṇenaiti॒ ṣaḍutta̭reṇo-payā॒magṛ̭hīto-'si sa॒gṃ॒ sarpo᳚-'syagṃhaspa॒tyāya॒ tvetyā॒hāsti̭ trayoda॒śo māsa॒ ityā̭hu॒sta-me॒va ta-tprī̭ṇāti || 12 ||
(ko - jī̭vanti॒ dviḥ - syu॒ - ścatṷstrigṃśacca) (a. 3)
su॒va॒rgāya॒ vā e॒te lo॒kāya̭ gṛhyante॒ yadṛ̭tugra॒hā jyoti̭-rindrā॒gnī yadai᳚ndrā॒gna-mṛ̭tupā॒treṇa̭ gṛ॒hṇāti॒ jyoti̭-re॒vā-'smā̭ u॒pari̭ṣṭā-ddadhāti suva॒rgasya̭ lo॒kasyā-'nṷkhyātyā ojo॒bhṛtau॒ vā e॒tau de॒vānāṃ॒-ya~di̭ndrā॒gnī yadai᳚ndrā॒gno gṛ॒hyata॒ oja̭ e॒vāva̭ rundhe vaiśvade॒vagṃ śṷkrapā॒treṇa̭ gṛhṇāti vaiśvade॒vyo̭ vai pra॒jā a॒sāvā̭di॒tya-śśu॒kro ya-dvai᳚śvade॒vagṃ śṷkrapā॒treṇa̭ gṛ॒hṇāti॒ tasmā̭-da॒sā-vā̭di॒tya- [tasmā̭-da॒sā-vā̭di॒tyaḥ, sarvāḥ᳚] 13
-ssarvāḥ᳚ pra॒jāḥ pra॒tyaṅṅudḙti॒ tasmā॒-thsarva̭ e॒va ma̭nyate॒ mā-mpratyuda̭gā॒diti̭ vaiśvade॒vagṃ śṷkrapā॒treṇa̭ gṛhṇāti vaiśvade॒vyo̭ vai pra॒jāstejaḥ̭ śu॒kro ya-dvai᳚śvade॒vagṃ śṷkrapā॒treṇa̭ gṛ॒hṇāti̭ pra॒jāsve॒va tejo̭ dadhāti || 14 ||
(tasmā̭da॒sāvā̭di॒tya - stri॒gṃ॒śacca̭) (a. 4)
indro̭ ma॒rudbhi॒-ssāṃ​vi~̭dyena॒ māddhya̭ndine॒ sava̭ne vṛ॒trama̭ha॒n॒. yanmāddhya̭ndine॒ sava̭ne marutva॒tīyā̭ gṛ॒hyante॒ vārtra̭ghnā e॒va te yaja̭mānasya gṛhyante॒ tasya̭ vṛ॒tra-ñja॒ghnuṣa̭ ṛ॒tavo̭-'muhya॒n​thsa ṛ̭tupā॒treṇa̭ marutva॒tīyā̭nagṛhṇā॒-ttato॒ vai sa ṛ॒tū-nprājā̭nā॒-dyadṛ̭tupā॒treṇa̭ marutva॒tīyā̭ gṛ॒hyanta̭ ṛtū॒nā-mprajñā᳚tyai॒ vajraṃ॒-vā~ e॒taṃ-ya~ja̭māno॒ bhrātṛ̭vyāya॒ pra ha̭rati॒ yanma̭rutva॒tīyā॒ ude॒va pra̭tha॒mena̭ [ude॒va pra̭tha॒mena̭, ya॒ccha॒ti॒ pra ha̭rati] 15
yacchati॒ pra ha̭rati dvi॒tīyḙna stṛṇu॒te tṛ॒tīye॒nā-''yṷdhaṃ॒-vā~ e॒ta-dyaja̭māna॒-ssagg​ skṷrute॒ yanma̭rutva॒tīyā॒ dhanṷre॒va pra̭tha॒mo jyā dvi॒tīya॒ iṣṷstṛ॒tīyaḥ॒ pratye॒va pra̭tha॒mena̭ dhatte॒ visṛ̭jati dvi॒tīyḙna॒ viddhya̭ti tṛ॒tīye॒nendro̭ vṛ॒tragṃ ha॒tvā parā᳚-mparā॒vata̭-magaccha॒-dapā̭rādha॒miti॒ manya̭māna॒-ssa hari̭to-'bhava॒-thsa e॒tā-nma̭rutva॒tīyā̭-nātma॒spara̭ṇā-napaśya॒-ttāna̭gṛhṇīta [ ] 16
prā॒ṇame॒va pra̭tha॒menā᳚-spṛṇutāpā॒na-ndvi॒tīyḙnā॒-''tmāna̭-ntṛ॒tīyḙnā-''tma॒spara̭ṇā॒ vā e॒te yaja̭mānasya gṛhyante॒ yanma̭rutva॒tīyāḥ᳚ prā॒ṇame॒va pra̭tha॒mena̭ spṛṇute-'pā॒na-ndvi॒tīyḙnā॒-''tmāna̭-ntṛ॒tīye॒nendro̭ vṛ॒trama̭ha॒-nta-nde॒vā a̭bruva-nma॒hān. vā a॒yama̭bhū॒dyo vṛ॒tramava̭dhī॒diti॒ tanma̭he॒ndrasya̭ mahendra॒tvagṃ sa e॒ta-mmā̭he॒ndra-mṷddhā॒ra-muda̭harata vṛ॒tragṃ ha॒tvā-'nyāsṷ de॒vatā॒sva dhi॒ yanmā̭he॒ndro gṛ॒hyata̭ uddhā॒rame॒va taṃ-ya~ja̭māna॒ uddha̭rate॒-'nyāsṷ pra॒jāsvadhi̭ śukrapā॒treṇa̭ gṛhṇāti yajamānadeva॒tyo̭ vai mā̭he॒ndrastejaḥ̭ śu॒kro yanmā̭he॒ndragṃ śṷkrapā॒treṇa̭ gṛ॒hṇāti॒ yaja̭māna e॒va tejo̭ dadhāti || 17 ||
(pra॒tha॒menā̭ - gṛhṇīta - de॒vatā᳚sva॒ - ṣṭāvigṃ̭śatiśca) (a. 5)
adi̭tiḥ pu॒trakā̭mā sā॒ddhyebhyo̭ de॒vebhyo᳚ brahmauda॒nama̭paca॒-ttasyā̭ u॒ccheṣa̭ṇamadadu॒sta-tprā-''śñā॒-thsā reto̭-'dhatta॒ tasyai̭ ca॒tvāra̭ ādi॒tyā a̭jāyanta॒ sā dvi॒tīya̭mapaca॒-thsā-'ma̭nyato॒ccheṣa̭ṇānma i॒me᳚-'jñata॒ yadagre᳚ prāśi॒ṣyāmī॒to me॒ vasī̭yāgṃso janiṣyanta॒ iti॒ sā-'gre॒ prā-''śñā॒-thsā reto̭-'dhatta॒ tasyai॒ vyṛ̭ddhamā॒ṇḍama̭jāyata॒ sā-''di॒tyebhya̭ e॒va [ ] 18
tṛ॒tīya̭mapaca॒-dbhogā̭ya ma i॒dagg​ śrā॒ntama॒stviti॒ te᳚-'bruva॒n varaṃ̭-vṛ~ṇāmahai॒ yo-'to॒ jāyā̭tā a॒smāka॒gṃ॒ sa eko̭-'sa॒dyo᳚-'sya pra॒jāyā॒mṛddhyā̭tā a॒smāka॒-mbhogā̭ya bhavā॒diti॒ tato॒ viva̭svānādi॒tyo̭ 'jāyata॒ tasya॒ vā i॒ya-mpra॒jā yanma̭nu॒ṣyā᳚stāsveka̭ e॒vardho yo yaja̭te॒ sa de॒vānā॒-mbhogā̭ya bhavati de॒vā vai ya॒jñā- [ya॒jñāt, ru॒dra-ma॒nta-] 19
-dru॒dra-ma॒nta-rā̭ya॒n-thsa ā̭di॒tyāna॒nvākra̭mata॒ te dvi̭deva॒tyā᳚-nprāpa̭dyanta॒ tā-nna prati॒ prāya̭ccha॒-ntasmā॒dapi॒ vaddhya॒-mprapa̭nna॒-nna prati॒ praya̭cchanti॒ tasmā᳚-ddvideva॒tye᳚bhya ādi॒tyo nirgṛ̭hyate॒ yadu॒ccheṣa̭ṇā॒-dajā̭yanta॒ tasmā̭-du॒ccheṣa̭ṇā-dgṛhyate ti॒sṛbhi̭r-ṛ॒gbhirgṛ̭hṇāti mā॒tā pi॒tā pu॒trastade॒va tanmi̭thu॒na-mulba॒-ṅgarbho̭ ja॒rāyu॒ tade॒va ta- [tade॒va tat, mi॒thu॒na-mpa॒śavo॒] 20
-nmi̭thu॒na-mpa॒śavo॒ vā e॒te yadā̭di॒tya ūrgdadhi̭ da॒ddhnā ma̭ddhya॒ta-śśrī̭ṇā॒tyūrja̭me॒va pa̭śū॒nā-mma̭ddhya॒to da̭dhāti śṛtāta॒ṅkyḙna meddhya॒tvāya॒ tasmā̭dā॒mā pa॒kva-ndṷhe pa॒śavo॒ vā e॒te yadā̭di॒tyaḥ pa̭ri॒śritya̭ gṛhṇāti prati॒ruddhyai॒vā-'smai̭ pa॒śū-ngṛ̭hṇāti pa॒śavo॒ vā e॒te yadā̭di॒tya e॒ṣa ru॒dro yada॒gniḥ pa̭ri॒śritya̭ gṛhṇāti ru॒drāde॒va pa॒śū-na॒nta-rda̭dhā- [-na॒nta-rda̭dhāti, e॒ṣa vai] 21
-tye॒ṣa vai viva̭svānādi॒tyo yadṷpāgṃ śu॒sava̭na॒-ssa e॒tame॒va so̭mapī॒tha-mpari̭ śaya॒ ā tṛ̭tīyasava॒nā-dviva̭sva ādityai॒ṣa tḙ somapī॒tha ityā̭ha॒ viva̭svanta-me॒vā-''di॒tyagṃ so̭mapī॒thena॒ sama̭rdhayati॒ yā di॒vyā vṛṣṭi॒stayā᳚ tvā śrīṇā॒mīti॒ vṛṣṭi̭kāmasya śrīṇīyā॒-dvṛṣṭi̭me॒vāva̭ rundhe॒ yadi̭ tā॒ja-kpra॒skande॒-dvar​ṣṷkaḥ pa॒rjanyaḥ̭ syā॒dyadi̭ ci॒ramava̭r​ṣuko॒ na sā̭daya॒tyasa̭nnā॒ddhi pra॒jāḥ pra॒jāya̭nte॒ nānu॒ vaṣa̭-ṭkaroti॒ yada̭nuvaṣaṭku॒ryā--dru॒dra-mpra॒jā a॒nvava̭sṛje॒nna hu॒tvānvī᳚kṣeta॒ yada॒nvīkṣḙta॒ cakṣṷrasya pra॒māyṷkagg​ syā॒-ttasmā॒nnānvīkṣyaḥ̭ || 22 ||
(e॒va - ya॒jñā - jja॒rāyu॒ tade॒va tada॒ - ntarda̭dhāti॒ - na - sa॒ptavigṃ̭śatiśca) (a. 6)
a॒nta॒ryā॒ma॒pā॒treṇa̭ sāvi॒tra-mā᳚graya॒ṇā-dgṛ̭hṇāti pra॒jāpa̭ti॒rvā e॒ṣa yadā᳚graya॒ṇaḥ pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya॒ na sā̭daya॒tyasa̭nnā॒ddhi pra॒jāḥ pra॒jāya̭nte॒ nānu॒ vaṣa̭-ṭkaroti॒ yada̭nuvaṣaṭku॒ryā-dru॒dra-mpra॒jā a॒nvava̭sṛje-de॒ṣa vai gā̭ya॒tro de॒vānāṃ॒-ya~-thsa̭vi॒taiṣa gā̭yatri॒yai lo॒ke gṛ̭hyate॒ yadā᳚graya॒ṇo yada̭ntaryāmapā॒treṇa̭ sāvi॒tra-mā᳚graya॒ṇā-dgṛ॒hṇāti॒ svā-de॒vainaṃ॒-yo~ne॒-rnirgṛ̭hṇāti॒ viśvḙ [viśve᳚, de॒vā-stṛ॒tīya॒gṃ॒] 23
de॒vā-stṛ॒tīya॒gṃ॒ sava̭na॒-nnoda̭yaccha॒-nte sa̭vi॒tāra̭-mprātassava॒nabhā̭ga॒gṃ॒ santa̭-ntṛtīyasava॒nama॒bhi parya̭ṇaya॒-ntato॒ vai te tṛ॒tīya॒gṃ॒ sava̭na॒-muda̭yaccha॒n॒. ya-ttṛ̭tīyasava॒ne sā̭vi॒tro gṛ॒hyatḙ tṛ॒tīya̭sya॒ sava̭na॒syodya̭tyai savitṛpā॒treṇa̭ vaiśvade॒va-ṅka॒laśā᳚-dgṛhṇāti vaiśvade॒vyo̭ vai pra॒jā vai᳚śvade॒vaḥ ka॒laśaḥ̭ savi॒tā pra̭sa॒vānā̭mīśe॒ ya-thsa̭vitṛpā॒treṇa̭ vaiśvade॒va-ṅka॒laśā᳚-dgṛ॒hṇāti̭ savi॒tṛpra̭sūta e॒vāsmai᳚ pra॒jāḥ pra [pra॒jāḥ pra, ja॒na॒ya॒ti॒ some॒ soma̭ma॒bhi] 24
ja̭nayati॒ some॒ soma̭ma॒bhi gṛ̭hṇāti॒ reta̭ e॒va ta-dda̭dhāti su॒śarmā̭-'si supratiṣṭhā॒na ityā̭ha॒ some॒ hi soma̭mabhigṛ॒hṇāti॒ prati̭ṣṭhityā e॒tasmi॒n vā api॒ grahḙ manu॒ṣye᳚bhyo de॒vebhyaḥ̭ pi॒tṛbhyaḥ̭ kriyate su॒śarmā̭-'si supratiṣṭhā॒na ityā̭ha manu॒ṣye᳚bhya e॒vaitena̭ karoti bṛ॒hadityā̭ha de॒vebhya̭ e॒vaitena̭ karoti॒ nama॒ ityā̭ha pi॒tṛbhya̭ e॒vaitena̭ karotye॒ tāva̭tī॒ rvai de॒vatā॒stābhya̭ e॒vaina॒gṃ॒ sarvā᳚bhyo gṛhṇātye॒ṣa te॒ yoni॒rviśve᳚bhyastvā de॒vebhya॒ ityā̭ha vaiśvade॒vo hyḙṣaḥ || 25 ||
(viśve॒ - pra - pi॒tṛbhya̭ e॒vaitena̭ karo॒tye - kā॒nnavigṃ̭śa॒tiśca̭) (a. 7)
prā॒ṇo vā e॒ṣa yadṷpā॒gṃ॒śu-ryadṷpāgṃśupā॒treṇa̭ pratha॒maśco᳚tta॒maśca॒ grahaṷ gṛ॒hyete᳚ prā॒ṇame॒vānṷ pra॒yanti̭ prā॒ṇamanūdya̭nti pra॒jāpa̭ti॒rvā e॒ṣa yadā᳚graya॒ṇaḥ prā॒ṇa ṷpā॒gṃ॒śuḥ patnīḥ᳚ pra॒jāḥ pra ja̭nayanti॒ yadṷpāgṃśupā॒treṇa̭ pātnīva॒tamā᳚graya॒ṇā-dgṛ॒hṇāti̭ pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya॒ tasmā᳚-tprā॒ṇa-mpra॒jā anu॒ pra jā̭yante de॒vā vā i॒ta i̭taḥ॒ patnī᳚-ssuva॒rgaṃ- [patnī᳚-ssuva॒rgam, lo॒ka-ma̭jigāgṃsa॒-nte] 26
-~lo॒ka-ma̭jigāgṃsa॒-nte sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-nna prājā̭na॒-nta e॒ta-mpā᳚tnīva॒tama̭paśya॒-ntama̭gṛhṇata॒ tato॒ vai te sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-mprājā̭na॒n॒. ya-tpā᳚tnīva॒to gṛ॒hyatḙ suva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ prajñā᳚tyai॒ sa somo॒ nāti̭ṣṭhata strī॒bhyo gṛ॒hyamā̭ṇa॒sta-ṅghṛ॒taṃ-va~jra̭-ṅkṛ॒tvā-'ghna॒-nta-nniri̭ndriya-mbhū॒tama̭gṛhṇa॒-ntasmā॒-thstriyo॒ niri̭ndriyā॒ adā̭yādī॒rapi̭ pā॒pā-tpu॒gṃ॒sa upa̭stitaraṃ- [upa̭stitaram, va॒da॒nti॒ ya-dghṛ॒tena̭] 27
-~vadanti॒ ya-dghṛ॒tena̭ pātnīva॒tagg​ śrī॒ṇāti॒ vajrḙṇai॒vainaṃ॒-va~śḙ kṛ॒tvā gṛ̭hṇā-tyupayā॒magṛ̭hīto॒-'sītyā̭he॒yaṃ-vā~ ṷpayā॒ma-stasmā̭di॒mā-mpra॒jā anu॒ pra jā̭yante॒ bṛha॒spati̭sutasya ta॒ ityā̭ha॒ brahma॒ vai de॒vānā॒-mbṛha॒spati॒-rbrahma̭ṇai॒vāsmai᳚ pra॒jāḥ pra ja̭nayatīndo॒ ityā̭ha॒ reto॒ vā indū॒ reta̭ e॒va ta-dda̭dhātīndriyāva॒ i- [iti̭, ā॒ha॒ pra॒jā] 28
-tyā̭ha pra॒jā vā i̭ndri॒ya-mpra॒jā e॒vāsmai॒ pra ja̭naya॒tyagnā(3) ityā̭hā॒gnirvai rḙto॒dhāḥ patnī̭va॒ ityā̭ha mithuna॒tvāya̭ sa॒jūrde॒vena॒ tvaṣṭrā॒ soma̭-mpi॒betyā̭ha॒ tvaṣṭā॒ vai pa̭śū॒nā-mmi̭thu॒nānāgṃ̭ rūpa॒kṛ-drū॒pame॒va pa॒śuṣṷ dadhāti de॒vā vai tvaṣṭā̭ramajighāgṃsa॒n-thsa patnīḥ॒ prāpa̭dyata॒ ta-nna prati॒ prā-'ya̭ccha॒-ntasmā॒dapi॒ [prā-'ya̭ccha॒-ntasmā॒dapi̭, vaddhya॒-mprapa̭nna॒-] 29
vaddhya॒-mprapa̭nna॒-nna prati॒ praya̭cchanti॒ tasmā᳚-tpātnīva॒te tvaṣṭre-'pi̭ gṛhyate॒ na sā̭daya॒tyasa̭nnā॒ddhi pra॒jāḥ pra॒jāya̭nte॒ nānu॒ vaṣa̭-ṭkaroti॒ yada̭nuvaṣa-ṭku॒ryā-dru॒dra-mpra॒jā a॒nvava̭sṛje॒-dyannā-'nṷvaṣaṭku॒ryā-daśā᳚nta-ma॒gnī-thsoma̭-mbhakṣaye-dupā॒g॒śvanu॒ vaṣa̭-ṭkaroti॒ na ru॒dra-mpra॒jā a̭nvavasṛ॒jati̭ śā॒ntama॒gnī-thsoma̭-mbhakṣaya॒tyagnī॒-nneṣṭṷ-ru॒pastha॒mā sī̭da॒ [sī̭da, neṣṭaḥ॒ patnī̭-] 30
neṣṭaḥ॒ patnī̭-mu॒dāna॒yetyā̭hā॒-gnīde॒va neṣṭa̭ri॒ reto॒ dadhā̭ti॒ neṣṭā॒ patni̭yāmu-dgā॒trā sa-ṅkhyā̭payati pra॒jāpa̭ti॒rvā e॒ṣa yadṷdgā॒tā pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāyā॒pa upa॒ pra va̭rtayati॒ reta̭ e॒va ta-thsi̭ñcatyū॒ruṇopa॒ pra va̭rtayatyū॒ruṇā॒ hi retaḥ̭ si॒cyatḙ nagna॒-ṅkṛtyo॒-rumupa॒ pra va̭rtayati ya॒dā hi na॒gna ū॒rurbhava॒tyatha̭ mithu॒nī bha̭va॒to-'tha॒ retaḥ̭ sicya॒te-'tha̭ pra॒jāḥ pra jā̭yante || 31 ||
(patnī᳚-ssuva॒rga - mupa̭stitara - mindriyāva॒ itya - pi̭ - sīda - mithu॒nya̭ - ṣṭau ca̭) (a. 8)
indro̭ vṛ॒trama̭ha॒-ntasya̭ śīr​ṣakapā॒la-mudau᳚bja॒-thsa dro̭ṇakala॒śo̭-'bhava॒-ttasmā॒-thsoma॒-ssama̭srava॒-thsa hā̭riyoja॒no̭-'bhava॒-ttaṃ-vya~̭cikithsa-jju॒havā॒nī(3) mā hau॒ṣā(3)-miti॒ so̭-'manyata॒ yaddho॒ṣyāmyā॒magṃ ho᳚ṣyāmi॒ yanna ho॒ṣyāmi̭ yajñaveśa॒sa-ṅka̭riṣyā॒mīti॒ tama̭ddhriyata॒ hotu॒gṃ॒ so᳚-'gni-ra̭bravī॒nna mayyā॒magṃ ho᳚ṣya॒sīti॒ ta-ndhā॒nābhi̭-raśrīṇā॒- [-raśrīṇāt, tagṃ śṛ॒ta-] 32
-ttagṃ śṛ॒ta-mbhū॒ta-ma̭juho॒dya-ddhā॒nābhi̭r-hāriyoja॒nagg​ śrī॒ṇāti̭ śṛta॒tvāya̭ śṛ॒ta-me॒vaina̭-mbhū॒ta-ñjṷhoti ba॒hvībhiḥ̭ śrīṇātye॒tāva̭tī-re॒vāsyā॒-muṣmi̭n ~lo॒ke kā̭ma॒dughā̭ bhava॒ntyatho॒ khalvā̭hure॒tā vā indra̭sya॒ pṛśña̭yaḥ kāma॒dughā॒ yaddhā̭riyoja॒nīriti॒ tasmā᳚-dba॒hvībhiḥ̭ śrīṇīyādṛkhsā॒me vā indra̭sya॒ harī̭ soma॒pānau॒ tayoḥ᳚ pari॒dhaya̭ ā॒dhānaṃ॒-ya~dapra̭hṛtya pari॒dhī-ñjṷhu॒yā-da॒ntarā̭dhānābhyā- [-da॒ntarā̭dhānābhyām, ghā॒sa-mpra] 33
-ṅghā॒sa-mpra ya̭cche-tpra॒hṛtya̭ pari॒dhīñjṷhoti॒ nirā̭dhānābhyā-me॒va ghā॒sa-mpra ya̭cchatyunne॒tā jṷhoti yā॒tayā̭meva॒ hyḙtar​hya̭ddhva॒ryu-ssva॒gākṛ̭to॒ ya-da̭ddhva॒ryu-rjṷhu॒yā-dyathā॒ vimṷkta॒-mpuna̭ryu॒nakti̭ tā॒dṛge॒va tacchī॒r॒ṣa-nna̭dhini॒dhāya̭ juhoti śīr​ṣa॒to hi sa sa॒mabha̭va-dvi॒kramya̭ juhoti vi॒kramya॒ hīndro̭ vṛ॒tramaha॒n-thsamṛ̭ddhyai pa॒śavo॒ vai hā̭riyoja॒nīrya-thsa̭bhi॒nndyā-dalpā̭ [-dalpāḥ᳚, e॒na॒-mpa॒śavo̭] 34
ena-mpa॒śavo̭ bhu॒ñjanta॒ upa̭tiṣṭhera॒n॒. yanna sa̭bhi॒nndyā-dba॒hava̭ ena-mpa॒śavo-'bhṷñjanta॒ upa̭ tiṣṭhera॒-nmana̭sā॒ sa-mbā̭dhata u॒bhaya̭-ṅkaroti ba॒hava̭ e॒vaina̭-mpa॒śavo̭ bhu॒ñjanta॒ upa̭ tiṣṭhanta unne॒taryṷpaha॒va-mi̭cchante॒ ya e॒va tatra̭ somapī॒thasta-me॒vāva̭ rundhata uttarave॒dyā-nniva̭pati pa॒śavo॒ vā ṷttarave॒diḥ pa॒śavo̭ hāriyoja॒nīḥ pa॒śuṣve॒va pa॒śū-nprati̭ ṣṭhāpayanti || 35 ||
(a॒śrī॒ṇā॒ - da॒ntarā̭dhānābhyā॒ - malpāḥ᳚ - sthāpayanti) (a. 9)
grahā॒n॒. vā anṷ pra॒jāḥ pa॒śavaḥ॒ pra jā̭yanta upāg​śvantaryā॒-māva̭jā॒vayaḥ̭ śu॒krāma॒nthinau॒ purṷṣā ṛtugra॒hā-neka̭śaphā ādityagra॒ha-ṅgāva̭ ādityagra॒ho bhūyi̭ṣṭhābhir-ṛ॒gbhirgṛ̭hyate॒ tasmā॒-dgāvaḥ̭ paśū॒nā-mbhūyi̭ṣṭhā॒ ya-ttrirṷpā॒gṃ॒ śugṃ hastḙna vigṛ॒hṇāti॒ tasmā॒-ddvau trīna॒jā ja॒naya॒tyathāva̭yo॒ bhūya̭sīḥ pi॒tā vā e॒ṣa yadā᳚graya॒ṇaḥ pu॒traḥ ka॒laśo॒ yadā᳚graya॒ṇa ṷpa॒dasye᳚-tka॒laśā᳚-dgṛhṇīyā॒-dyathā̭ pi॒tā [ ] 36
pu॒tra-ṅkṣi॒ta ṷpa॒dhāva̭ti tā॒dṛge॒va tadya-tka॒laśa̭ upa॒dasyḙ-dāgraya॒ṇā-dgṛ̭hṇīyā॒-dyathā̭ pu॒traḥ pi॒tara̭-ṅkṣi॒ta ṷpa॒dhāva̭ti tā॒dṛge॒va tadā॒tmā vā e॒ṣa ya॒jñasya॒ yadā᳚graya॒ṇo yadgraho̭ vā ka॒laśo̭ vopa॒dasyḙ-dāgraya॒ṇā-dgṛ̭hṇīyādā॒tmana̭ e॒vādhi̭ ya॒jña-nniṣka̭ro॒tyavi̭jñāto॒ vā e॒ṣa gṛ̭hyate॒ yadā᳚graya॒ṇa-ssthā॒lyā gṛ॒hṇāti̭ vāya॒vyḙna juhoti॒ tasmā॒- [tasmā᳚t, garbhe॒ṇā 'vi̭jñātena] 37
-dgarbhe॒ṇā 'vi̭jñātena brahma॒hā 'va̭bhṛ॒thamava̭ yanti॒ parā᳚ sthā॒līrasya॒ntyu-dvā̭ya॒vyā̭ni haranti॒ tasmā॒-thstriya̭-ñjā॒tā-mparā᳚-'sya॒ntyu-tpumāgṃ̭ sagṃ haranti॒ ya-tpṷro॒ruca॒māha॒ yathā॒ vasya̭sa ā॒hara̭ti tā॒dṛge॒va ta-dya-dgraha̭-ṅgṛ॒hṇāti॒ yathā॒ vasya̭sa ā॒hṛtya॒ prā-''ha̭ tā॒dṛge॒va ta-dya-thsā॒daya̭ti॒ yathā॒ vasya̭sa upani॒dhāyā̭-pa॒krāma̭ti tā॒dṛge॒va ta-dya dvai ya॒jñasya॒ sāmnā॒ yajṷṣā kri॒yatḙ śithi॒la-nta-dyadṛ॒cā ta-ddṛ॒ḍha-mpu॒rastā̭dupayāmā॒ yajṷṣā gṛhyanta u॒pari̭ṣṭā-dupayāmā ṛ॒cā ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ || 38 ||
(yathā̭ pi॒tā-tasmā̭-dapa॒krāma̭ti tā॒dṛge॒va ta-dya-da॒ṣṭā da̭śa ca) (a. 10)
prānyāni॒ pātrā̭ṇi yu॒jyante॒ nānyāni॒ yāni̭ parā॒cīnā̭ni prayu॒jyante॒-'mume॒va tairlo॒kama॒bhi ja̭yati॒ parā̭ṅiva॒ hya̭sau lo॒ko yāni॒ punaḥ̭ prayu॒jyanta̭ i॒mame॒va tairlo॒kama॒bhi ja̭yati॒ punaḥ̭puna-riva॒ hya̭yaṃ-lo~॒kaḥ prānyāni॒ pātrā̭ṇi yu॒jyante॒ nānyāni॒ yāni̭ parā॒cīnā̭ni prayu॒jyante॒ tānyanvoṣa̭dhayaḥ॒ parā̭ bhavanti॒ yāni॒ punaḥ̭ [punaḥ̭, pra॒yu॒jyante॒] 39
prayu॒jyante॒ tānyanvoṣa̭dhayaḥ॒ puna॒rā bha̭vanti॒ prānyāni॒ pātrā̭ṇi yu॒jyante॒ nānyāni॒ yāni̭ parā॒cīnā̭ni prayu॒jyante॒ tānyanvā̭ra॒ṇyāḥ pa॒śavo-'ra̭ṇya॒-mapa̭ yanti॒ yāni॒ punaḥ̭ prayu॒jyante॒ tānyanṷ grā॒myāḥ pa॒śavo॒ grāma̭-mu॒pāva̭yanti॒ yo vai grahā̭ṇā-nni॒dānaṃ॒-ve~da̭ ni॒dāna̭vā-nbhava॒tyājya॒-mityu॒ktha-ntadvai grahā̭ṇā-nni॒dānaṃ॒-ya~dṷpā॒gṃ॒śu śagṃsa̭ti॒ ta- [śagṃsa̭ti॒ tat, u॒pā॒g​śva॒nta॒ryā॒mayo॒-] 40
-dṷpāg​śvantaryā॒mayo॒-ryadu॒ccai-stadita̭reṣā॒-ṅgrahā̭ṇāme॒tadvai grahā̭ṇā-nni॒dānaṃ॒-ya~ e॒vaṃ-ve~da̭ ni॒dāna̭vā-nbhavati॒ yo vai grahā̭ṇā-mmithu॒naṃ-ve~da॒ pra pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭-rmithu॒nai-rjā̭yate sthā॒lībhi̭-ra॒nye grahā̭ gṛ॒hyantḙ vāya॒vyai̭-ra॒nya e॒tadvai grahā̭ṇā-mmithu॒naṃ-ya~ e॒vaṃ-ve~da॒ pra pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭-rmithu॒nai-rjā̭yata॒ indra॒stvaṣṭu॒-ssoma̭-mabhī॒ṣahā̭-'piba॒-thsa viṣva॒- [viṣvaṅṋ̇, vyā᳚rccha॒-thsa] 41
ṅvyā᳚rccha॒-thsa ā॒tmannā॒rama̭ṇa॒-nnāvi̭nda॒-thsa e॒tā-na̭nusava॒na-mpṷro॒ḍāśā̭napaśya॒-ttā-nnira̭vapa॒-ttairvai sa ā॒tmannā॒rama̭ṇa-makuruta॒ tasmā̭-danusava॒na-mpṷro॒ḍāśā॒ nirṷpyante॒ tasmā̭-danusava॒na-mpṷro॒ḍāśā̭nā॒-mprā-'śñī̭yādā॒tma-nne॒vā-''rama̭ṇa-ṅkurute॒ naina॒gṃ॒ somo-'ti̭ pavate brahmavā॒dino̭ vadanti॒ narcā na yajṷṣā pa॒ṅkti-rā᳚pya॒te-'tha॒ kiṃ ~ya॒jñasya̭ pāṅkta॒tvamiti̭ dhā॒nāḥ ka̭ra॒mbhaḥ pa̭rivā॒paḥ pṷro॒ḍāśaḥ̭ paya॒syā̭ tena̭ pa॒ṅkti-rā᳚pyate॒ ta-dya॒jñasya̭ pāṅkta॒tvam || 42 ||
(bha॒va॒nti॒ yāni॒ punaḥ॒ - śagṃsa̭ti॒ ta - dviṣvaṃ॒ - kiṃ - catṷrdaśa ca) (a. 11)
(indro̭ vṛ॒trāya- ''yu॒rve - ya॒jñena̭ - suva॒rgā - yendro̭ ma॒rudbhi॒ - radi̭ti - rantaryāmapā॒treṇa̭ - prā॒ṇa ṷpāgṃśu pā॒tre - ṇendro̭ vṛ॒trama̭ha॒-ntasya॒ - grahā॒n - prānyā - nyekā̭daśa)
(indro̭ vṛ॒trāya॒ - puna̭r-ṛ॒tunā̭-''ha - mithu॒na-mpa॒śavo॒ - neṣṭaḥ॒ patnī̭ - mupāg​śvantaryā॒mayo॒ - dvica̭tvārigṃśat)
(indro̭ vṛ॒trāya̭, pāṅkta॒tvam)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhakāṇḍe pañcamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहितायां षष्ठकाण्डे पञ्चमः प्रश्नः - सोममन्त्रब्राह्मणनिरूपणं
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,
श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
इन्द्रो॑ वृ॒त्राय॒ वज्र॒मुद॑यच्छ॒-थ्स वृ॒त्रो वज्रा॒दुद्य॑तादबिभे॒-थ्सो᳚-ऽब्रवी॒न्मा मे॒ प्र हा॒रस्ति॒ वा इ॒द-म्मयि॑ वी॒र्यं॑ त-त्ते॒ प्र दा᳚स्या॒मीति॒ तस्मा॑ उ॒क्थ्य॑-म्प्राय॑च्छ॒-त्तस्मै᳚ द्वि॒तीय॒मुद॑यच्छ॒-थ्सो᳚-ऽब्रवी॒न्मा म॒ प्र हा॒रस्ति॒ वा इ॒द-म्मयि॑ वी॒र्य॑-न्त-त्ते॒ प्र दा᳚स्या॒मीति॒ [प्र दा᳚स्या॒मीति॑, तस्मा॑ उ॒क्थ्य॑मे॒व] 1
तस्मा॑ उ॒क्थ्य॑मे॒व प्राय॑च्छ॒-त्तस्मै॑ तृ॒तीय॒मुद॑यच्छ॒-त्तं-विँष्णु॒रन्व॑तिष्ठत ज॒हीति॒ सो᳚-ऽब्रवी॒न्मा मे॒ प्र हा॒रस्ति॒ वा इ॒द-म्मयि॑ वी॒र्य॑-न्त-त्ते॒ प्र दा᳚स्या॒मीति॒ तस्मा॑ उ॒क्थ्य॑मे॒व प्राय॑च्छ॒-त्त-न्निर्मा॑य-म्भू॒तम॑हन्. य॒ज्ञो हि तस्य॑ मा॒या-ऽऽसी॒-द्यदु॒क्थ्यो॑ गृ॒ह्यत॑ इन्द्रि॒यमे॒व [ ] 2
त-द्वी॒र्यं॑-यँज॑मानो॒ भ्रातृ॑व्यस्य वृङ्क्त॒ इन्द्रा॑य त्वा बृ॒ह-द्व॑ते॒ वय॑स्वत॒ इत्या॒हेन्द्रा॑य॒ हि स त-म्प्राय॑च्छ॒-त्तस्मै᳚ त्वा॒ विष्ण॑वे॒ त्वेत्या॑ह॒ यदे॒व विष्णु॑र॒न्वति॑ष्ठत ज॒हीति॒ तस्मा॒-द्विष्णु॑म॒न्वाभ॑जति॒ त्रिर्निर्गृ॑ह्णाति॒ त्रिर्​हि स त-न्तस्मै॒ प्राय॑च्छदे॒ष ते॒ योनिः॒ पुन॑र्​हविर॒सीत्या॑ह॒ पुनः॑पुन॒- [पुनः॑पुनः, ह्य॑स्मा-] 3
र्-ह्य॑स्मा-न्निर्गृ॒ह्णाति॒ चक्षु॒र्वा ए॒त-द्य॒ज्ञस्य॒ यदु॒क्थ्य॑-स्तस्मा॑दु॒क्थ्यग्ं॑ हु॒तग्ं सोमा॑ अ॒न्वाय॑न्ति॒ तस्मा॑दा॒त्मा चक्षु॒रन्वे॑ति॒ तस्मा॒देकं॒-यँन्त॑-म्ब॒हवो-ऽनु॑ यन्ति॒ तस्मा॒देको॑ बहू॒ना-म्भ॒द्रो भ॑वति॒ तस्मा॒देको॑ ब॒ह्वीर्जा॒या वि॑न्दते॒ यदि॑ का॒मये॑ता-द्ध्व॒र्यु-रा॒त्मानं॑-यँज्ञ यश॒सेना᳚-र्पयेय॒-मित्य॑न्त॒रा-ऽऽह॑व॒नीय॑-ञ्च हवि॒र्धान॑-ञ्च॒ तिष्ठ॒न्नव॑ नये- [नयेत्, आ॒त्मान॑मे॒व] 4
-दा॒त्मान॑मे॒व य॑ज्ञयश॒सेना᳚र्पयति॒ यदि॑ का॒मये॑त॒ यज॑मानं-यँज्ञ यश॒सेना᳚र्पयेय॒-मित्य॑न्त॒रा स॑दोहविर्धा॒ने तिष्ठ॒न्नव॑ नये॒-द्यज॑मानमे॒व य॑ज्ञयश॒सेना᳚-र्पयति॒ यदि॑ का॒मये॑त सद॒स्यान्॑ यज्ञ यश॒सेना᳚-र्पयेय॒मिति॒ सद॑ आ॒लभ्याव॑ नये-थ्सद॒स्या॑ने॒व य॑ज्ञयश॒सेना᳚र्पयति ॥ 5 ॥
(इती᳚ - न्द्रि॒यमे॒व - पुनः॑ पुन - र्नये॒त् - त्रय॑स्त्रिग्ंशच्च) (अ. 1)
आयु॒र्वा ए॒त-द्य॒ज्ञस्य॒ य-द्ध्रु॒व उ॑त्त॒मो ग्रहा॑णा-ङ्गृह्यते॒ तस्मा॒-दायुः॑ प्रा॒णाना॑-मुत्त॒म-म्मू॒र्धान॑-न्दि॒वो अ॑र॒ति-म्पृ॑थि॒व्या इत्या॑ह मू॒र्धान॑-मे॒वैनग्ं॑ समा॒नाना᳚-ङ्करोति वैश्वान॒र-मृ॒ताय॑ जा॒त-म॒ग्नि-मित्या॑ह वैश्वान॒रग्ं हि दे॒वत॒या-ऽऽयु॑-रुभ॒यतो॑ वैश्वानरो गृह्यते॒ तस्मा॑-दुभ॒यतः॑ प्रा॒णा अ॒धस्ता᳚-च्चो॒परि॑ष्टा-च्चा॒र्धिनो॒-ऽन्ये ग्रहा॑ गृ॒ह्यन्ते॒-ऽर्धी ध्रु॒व-स्तस्मा॑- [ध्रु॒व-स्तस्मा᳚त्, अ॒र्ध्यवा᳚-] 6
-द॒र्ध्यवा᳚-म्प्रा॒णो᳚-ऽन्येषा᳚-म्प्रा॒णाना॒-मुपो᳚प्ते॒-ऽन्ये ग्रहा᳚-स्सा॒द्यन्ते-ऽनु॑पोप्ते ध्रु॒वस्तस्मा॑-द॒स्थ्नान्याः प्र॒जाः प्र॑ति॒तिष्ठ॑न्ति मा॒ग्ं॒सेना॒न्या असु॑रा॒ वा उ॑त्तर॒तः पृ॑थि॒वी-म्प॒र्याचि॑कीर्​ष॒-न्ता-न्दे॒वा ध्रु॒वेणा॑दृग्ंह॒-न्त-द्ध्रु॒वस्य॑ ध्रुव॒त्वं-यँ-द्ध्रु॒व उ॑त्तर॒त-स्सा॒द्यते॒ धृत्या॒ आयु॒र्वा ए॒त-द्य॒ज्ञस्य॒ य-द्ध्रु॒व आ॒त्मा होता॒ यद्धो॑तृचम॒से ध्रु॒व-म॑व॒नय॑त्या॒त्मन्ने॒व य॒ज्ञस्या- [य॒ज्ञस्य॑, आयु॑-र्दधाति] 7
-ऽऽयु॑-र्दधाति पु॒रस्ता॑-दु॒क्थस्या॑-ऽव॒नीय॒ इत्या॑हुः पु॒रस्ता॒द्ध्यायु॑षो भु॒ङ्क्ते म॑द्ध्य॒तो॑-ऽव॒नीय॒ इत्या॑हुर्मद्ध्य॒मेन॒ ह्यायु॑षो भु॒ङ्क्त उ॑त्तरा॒र्धे॑-ऽव॒नीय॒ इत्या॑हुरुत्त॒मेन॒ ह्यायु॑षो भु॒ङ्क्ते वै᳚श्वदे॒व्यामृ॒चि श॒स्यमा॑नाया॒मव॑ नयति वैश्वदे॒व्यो॑ वै प्र॒जाः प्र॒जास्वे॒वा-ऽऽयु॑र्दधाति ॥ 8 ॥
(ध्रु॒वस्तस्मा॑ - दे॒व य॒ज्ञस्यै - का॒न्नच॑त्वारि॒ग्ं॒शच्च॑) (अ. 2)
य॒ज्ञेन॒ वै दे॒वा-स्सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमा॑य॒-न्ते॑-ऽमन्यन्त मनु॒ष्या॑ नो॒-ऽन्वाभ॑विष्य॒न्तीति॒ ते सं॑​वँथ्स॒रेण॑ योपयि॒त्वा सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमा॑य॒-न्तमृष॑य ऋतुग्र॒हैरे॒वानु॒ प्राजा॑न॒न्॒. यदृ॑तुग्र॒हा गृ॒ह्यन्ते॑ सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ प्रज्ञा᳚त्यै॒ द्वाद॑श गृह्यन्ते॒ द्वाद॑श॒ मासा᳚-स्सं​वँथ्स॒र-स्सं॑​वँथ्स॒रस्य॒ प्रज्ञा᳚त्यै स॒ह प्र॑थ॒मौ गृ॑ह्येते स॒होत्त॒मौ तस्मा॒-द्द्वौद्वा॑वृ॒तू उ॑भ॒यतो॑मुख-मृतुपा॒त्र-म्भ॑वति॒ को [म्भ॑वति॒ कः, हि त-द्वेद॒] 9
हि त-द्वेद॒ यत॑ ऋतू॒ना-म्मुख॑मृ॒तुना॒ प्रेष्येति॒ ष-ट्कृत्व॑ आह॒ षड्वा ऋ॒तव॑ ऋ॒तूने॒व प्री॑णात्यृ॒तुभि॒रिति॑ च॒तुश्चतु॑ष्पद ए॒व प॒शू-न्प्री॑णाति॒ द्विः पुन॑र्-ऋ॒तुना॑-ऽऽह द्वि॒पद॑ ए॒व प्री॑णात्यृ॒तुना॒ प्रेष्येति॒ ष-ट्कृत्व॑ आह॒र्तुभि॒रिति॑ च॒तुस्तस्मा॒-च्चतु॑ष्पादः प॒शव॑ ऋ॒तूनुप॑ जीवन्ति॒ द्विः [द्विः, पुन॑र्-ऋ॒तुना॑-ऽऽह॒] 10
पुन॑र्-ऋ॒तुना॑-ऽऽह॒ तस्मा᳚-द्द्वि॒पाद॒श्चतु॑ष्पदः प॒शूनुप॑ जीवन्त्यृ॒तुना॒ प्रेष्येति॒ ष-ट्कृत्व॑ आह॒र्तुभि॒रिति॑ च॒तुर्द्विः पुन॑र्-ऋ॒तुना॑-ऽऽहा॒ ऽऽक्रम॑णमे॒व त-थ्सेतुं॒-यँज॑मानः कुरुते सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै॒ नान्यो᳚-ऽन्यमनु॒ प्रप॑द्येत॒ यद॒न्यो᳚-ऽन्यम॑नु प्र॒पद्ये॑त॒र्तुर्-ऋ॒तुमनु॒ प्रप॑द्येत॒र्तवो॒ मोहु॑का-स्स्युः॒ [मोहु॑का-स्स्युः, प्रसि॑द्धमे॒वा-] 11
प्रसि॑द्धमे॒वा-द्ध्व॒र्यु-र्दक्षि॑णेन॒ प्रप॑द्यते॒ प्रसि॑द्ध-म्प्रतिप्रस्था॒तोत्त॑रेण॒ तस्मा॑-दादि॒त्य-ष्षण्मा॒सो दक्षि॑णेनैति॒ षडुत्त॑रेणो-पया॒मगृ॑हीतो-ऽसि स॒ग्ं॒ सर्पो᳚-ऽस्यग्ंहस्प॒त्याय॒ त्वेत्या॒हास्ति॑ त्रयोद॒शो मास॒ इत्या॑हु॒स्त-मे॒व त-त्प्री॑णाति ॥ 12 ॥
(को - जी॑वन्ति॒ द्विः - स्यु॒ - श्चतु॑स्त्रिग्ंशच्च) (अ. 3)
सु॒व॒र्गाय॒ वा ए॒ते लो॒काय॑ गृह्यन्ते॒ यदृ॑तुग्र॒हा ज्योति॑-रिन्द्रा॒ग्नी यदै᳚न्द्रा॒ग्न-मृ॑तुपा॒त्रेण॑ गृ॒ह्णाति॒ ज्योति॑-रे॒वा-ऽस्मा॑ उ॒परि॑ष्टा-द्दधाति सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्या-ऽनु॑ख्यात्या ओजो॒भृतौ॒ वा ए॒तौ दे॒वानां॒-यँदि॑न्द्रा॒ग्नी यदै᳚न्द्रा॒ग्नो गृ॒ह्यत॒ ओज॑ ए॒वाव॑ रुन्धे वैश्वदे॒वग्ं शु॑क्रपा॒त्रेण॑ गृह्णाति वैश्वदे॒व्यो॑ वै प्र॒जा अ॒सावा॑दि॒त्य-श्शु॒क्रो य-द्वै᳚श्वदे॒वग्ं शु॑क्रपा॒त्रेण॑ गृ॒ह्णाति॒ तस्मा॑-द॒सा-वा॑दि॒त्य- [तस्मा॑-द॒सा-वा॑दि॒त्यः, सर्वाः᳚] 13
-स्सर्वाः᳚ प्र॒जाः प्र॒त्यङ्ङुदे॑ति॒ तस्मा॒-थ्सर्व॑ ए॒व म॑न्यते॒ मा-म्प्रत्युद॑गा॒दिति॑ वैश्वदे॒वग्ं शु॑क्रपा॒त्रेण॑ गृह्णाति वैश्वदे॒व्यो॑ वै प्र॒जास्तेजः॑ शु॒क्रो य-द्वै᳚श्वदे॒वग्ं शु॑क्रपा॒त्रेण॑ गृ॒ह्णाति॑ प्र॒जास्वे॒व तेजो॑ दधाति ॥ 14 ॥
(तस्मा॑द॒सावा॑दि॒त्य - स्त्रि॒ग्ं॒शच्च॑) (अ. 4)
इन्द्रो॑ म॒रुद्भि॒-स्सां​विँ॑द्येन॒ माद्ध्य॑न्दिने॒ सव॑ने वृ॒त्रम॑ह॒न्॒. यन्माद्ध्य॑न्दिने॒ सव॑ने मरुत्व॒तीया॑ गृ॒ह्यन्ते॒ वार्त्र॑घ्ना ए॒व ते यज॑मानस्य गृह्यन्ते॒ तस्य॑ वृ॒त्र-ञ्ज॒घ्नुष॑ ऋ॒तवो॑-ऽमुह्य॒न्​थ्स ऋ॑तुपा॒त्रेण॑ मरुत्व॒तीया॑नगृह्णा॒-त्ततो॒ वै स ऋ॒तू-न्प्राजा॑ना॒-द्यदृ॑तुपा॒त्रेण॑ मरुत्व॒तीया॑ गृ॒ह्यन्त॑ ऋतू॒ना-म्प्रज्ञा᳚त्यै॒ वज्रं॒-वाँ ए॒तं-यँज॑मानो॒ भ्रातृ॑व्याय॒ प्र ह॑रति॒ यन्म॑रुत्व॒तीया॒ उदे॒व प्र॑थ॒मेन॑ [उदे॒व प्र॑थ॒मेन॑, य॒च्छ॒ति॒ प्र ह॑रति] 15
यच्छति॒ प्र ह॑रति द्वि॒तीये॑न स्तृणु॒ते तृ॒तीये॒ना-ऽऽयु॑धं॒-वाँ ए॒त-द्यज॑मान॒-स्सग्ग्​ स्कु॑रुते॒ यन्म॑रुत्व॒तीया॒ धनु॑रे॒व प्र॑थ॒मो ज्या द्वि॒तीय॒ इषु॑स्तृ॒तीयः॒ प्रत्ये॒व प्र॑थ॒मेन॑ धत्ते॒ विसृ॑जति द्वि॒तीये॑न॒ विद्ध्य॑ति तृ॒तीये॒नेन्द्रो॑ वृ॒त्रग्ं ह॒त्वा परा᳚-म्परा॒वत॑-मगच्छ॒-दपा॑राध॒मिति॒ मन्य॑मान॒-स्स हरि॑तो-ऽभव॒-थ्स ए॒ता-न्म॑रुत्व॒तीया॑-नात्म॒स्पर॑णा-नपश्य॒-त्तान॑गृह्णीत [ ] 16
प्रा॒णमे॒व प्र॑थ॒मेना᳚-स्पृणुतापा॒न-न्द्वि॒तीये॑ना॒-ऽऽत्मान॑-न्तृ॒तीये॑ना-ऽऽत्म॒स्पर॑णा॒ वा ए॒ते यज॑मानस्य गृह्यन्ते॒ यन्म॑रुत्व॒तीयाः᳚ प्रा॒णमे॒व प्र॑थ॒मेन॑ स्पृणुते-ऽपा॒न-न्द्वि॒तीये॑ना॒-ऽऽत्मान॑-न्तृ॒तीये॒नेन्द्रो॑ वृ॒त्रम॑ह॒-न्त-न्दे॒वा अ॑ब्रुव-न्म॒हान्. वा अ॒यम॑भू॒द्यो वृ॒त्रमव॑धी॒दिति॒ तन्म॑हे॒न्द्रस्य॑ महेन्द्र॒त्वग्ं स ए॒त-म्मा॑हे॒न्द्र-मु॑द्धा॒र-मुद॑हरत वृ॒त्रग्ं ह॒त्वा-ऽन्यासु॑ दे॒वता॒स्व धि॒ यन्मा॑हे॒न्द्रो गृ॒ह्यत॑ उद्धा॒रमे॒व तं-यँज॑मान॒ उद्ध॑रते॒-ऽन्यासु॑ प्र॒जास्वधि॑ शुक्रपा॒त्रेण॑ गृह्णाति यजमानदेव॒त्यो॑ वै मा॑हे॒न्द्रस्तेजः॑ शु॒क्रो यन्मा॑हे॒न्द्रग्ं शु॑क्रपा॒त्रेण॑ गृ॒ह्णाति॒ यज॑मान ए॒व तेजो॑ दधाति ॥ 17 ॥
(प्र॒थ॒मेना॑ - गृह्णीत - दे॒वता᳚स्व॒ - ष्टाविग्ं॑शतिश्च) (अ. 5)
अदि॑तिः पु॒त्रका॑मा सा॒द्ध्येभ्यो॑ दे॒वेभ्यो᳚ ब्रह्मौद॒नम॑पच॒-त्तस्या॑ उ॒च्छेष॑णमददु॒स्त-त्प्रा-ऽऽश्ञा॒-थ्सा रेतो॑-ऽधत्त॒ तस्यै॑ च॒त्वार॑ आदि॒त्या अ॑जायन्त॒ सा द्वि॒तीय॑मपच॒-थ्सा-ऽम॑न्यतो॒च्छेष॑णान्म इ॒मे᳚-ऽज्ञत॒ यदग्रे᳚ प्राशि॒ष्यामी॒तो मे॒ वसी॑याग्ंसो जनिष्यन्त॒ इति॒ सा-ऽग्रे॒ प्रा-ऽऽश्ञा॒-थ्सा रेतो॑-ऽधत्त॒ तस्यै॒ व्यृ॑द्धमा॒ण्डम॑जायत॒ सा-ऽऽदि॒त्येभ्य॑ ए॒व [ ] 18
तृ॒तीय॑मपच॒-द्भोगा॑य म इ॒दग्ग्​ श्रा॒न्तम॒स्त्विति॒ ते᳚-ऽब्रुव॒न् वरं॑-वृँणामहै॒ यो-ऽतो॒ जाया॑ता अ॒स्माक॒ग्ं॒ स एको॑-ऽस॒द्यो᳚-ऽस्य प्र॒जाया॒मृद्ध्या॑ता अ॒स्माक॒-म्भोगा॑य भवा॒दिति॒ ततो॒ विव॑स्वानादि॒त्यो॑ ऽजायत॒ तस्य॒ वा इ॒य-म्प्र॒जा यन्म॑नु॒ष्या᳚स्तास्वेक॑ ए॒वर्धो यो यज॑ते॒ स दे॒वाना॒-म्भोगा॑य भवति दे॒वा वै य॒ज्ञा- [य॒ज्ञात्, रु॒द्र-म॒न्त-] 19
-द्रु॒द्र-म॒न्त-रा॑य॒न्-थ्स आ॑दि॒त्यान॒न्वाक्र॑मत॒ ते द्वि॑देव॒त्या᳚-न्प्राप॑द्यन्त॒ ता-न्न प्रति॒ प्राय॑च्छ॒-न्तस्मा॒दपि॒ वद्ध्य॒-म्प्रप॑न्न॒-न्न प्रति॒ प्रय॑च्छन्ति॒ तस्मा᳚-द्द्विदेव॒त्ये᳚भ्य आदि॒त्यो निर्गृ॑ह्यते॒ यदु॒च्छेष॑णा॒-दजा॑यन्त॒ तस्मा॑-दु॒च्छेष॑णा-द्गृह्यते ति॒सृभि॑र्-ऋ॒ग्भिर्गृ॑ह्णाति मा॒ता पि॒ता पु॒त्रस्तदे॒व तन्मि॑थु॒न-मुल्ब॒-ङ्गर्भो॑ ज॒रायु॒ तदे॒व त- [तदे॒व तत्, मि॒थु॒न-म्प॒शवो॒] 20
-न्मि॑थु॒न-म्प॒शवो॒ वा ए॒ते यदा॑दि॒त्य ऊर्ग्दधि॑ द॒द्ध्ना म॑द्ध्य॒त-श्श्री॑णा॒त्यूर्ज॑मे॒व प॑शू॒ना-म्म॑द्ध्य॒तो द॑धाति शृतात॒ङ्क्ये॑न मेद्ध्य॒त्वाय॒ तस्मा॑दा॒मा प॒क्व-न्दु॑हे प॒शवो॒ वा ए॒ते यदा॑दि॒त्यः प॑रि॒श्रित्य॑ गृह्णाति प्रति॒रुद्ध्यै॒वा-ऽस्मै॑ प॒शू-न्गृ॑ह्णाति प॒शवो॒ वा ए॒ते यदा॑दि॒त्य ए॒ष रु॒द्रो यद॒ग्निः प॑रि॒श्रित्य॑ गृह्णाति रु॒द्रादे॒व प॒शू-न॒न्त-र्द॑धा- [-न॒न्त-र्द॑धाति, ए॒ष वै] 21
-त्ये॒ष वै विव॑स्वानादि॒त्यो यदु॑पाग्ं शु॒सव॑न॒-स्स ए॒तमे॒व सो॑मपी॒थ-म्परि॑ शय॒ आ तृ॑तीयसव॒ना-द्विव॑स्व आदित्यै॒ष ते॑ सोमपी॒थ इत्या॑ह॒ विव॑स्वन्त-मे॒वा-ऽऽदि॒त्यग्ं सो॑मपी॒थेन॒ सम॑र्धयति॒ या दि॒व्या वृष्टि॒स्तया᳚ त्वा श्रीणा॒मीति॒ वृष्टि॑कामस्य श्रीणीया॒-द्वृष्टि॑मे॒वाव॑ रुन्धे॒ यदि॑ ता॒ज-क्प्र॒स्कन्दे॒-द्वर्​षु॑कः प॒र्जन्यः॑ स्या॒द्यदि॑ चि॒रमव॑र्​षुको॒ न सा॑दय॒त्यस॑न्ना॒द्धि प्र॒जाः प्र॒जाय॑न्ते॒ नानु॒ वष॑-ट्करोति॒ यद॑नुवषट्कु॒र्या--द्रु॒द्र-म्प्र॒जा अ॒न्वव॑सृजे॒न्न हु॒त्वान्वी᳚क्षेत॒ यद॒न्वीक्षे॑त॒ चक्षु॑रस्य प्र॒मायु॑कग्ग्​ स्या॒-त्तस्मा॒न्नान्वीक्ष्यः॑ ॥ 22 ॥
(ए॒व - य॒ज्ञा - ज्ज॒रायु॒ तदे॒व तद॒ - न्तर्द॑धाति॒ - न - स॒प्तविग्ं॑शतिश्च) (अ. 6)
अ॒न्त॒र्या॒म॒पा॒त्रेण॑ सावि॒त्र-मा᳚ग्रय॒णा-द्गृ॑ह्णाति प्र॒जाप॑ति॒र्वा ए॒ष यदा᳚ग्रय॒णः प्र॒जाना᳚-म्प्र॒जन॑नाय॒ न सा॑दय॒त्यस॑न्ना॒द्धि प्र॒जाः प्र॒जाय॑न्ते॒ नानु॒ वष॑-ट्करोति॒ यद॑नुवषट्कु॒र्या-द्रु॒द्र-म्प्र॒जा अ॒न्वव॑सृजे-दे॒ष वै गा॑य॒त्रो दे॒वानां॒-यँ-थ्स॑वि॒तैष गा॑यत्रि॒यै लो॒के गृ॑ह्यते॒ यदा᳚ग्रय॒णो यद॑न्तर्यामपा॒त्रेण॑ सावि॒त्र-मा᳚ग्रय॒णा-द्गृ॒ह्णाति॒ स्वा-दे॒वैनं॒-योँने॒-र्निर्गृ॑ह्णाति॒ विश्वे॑ [विश्वे᳚, दे॒वा-स्तृ॒तीय॒ग्ं॒] 23
दे॒वा-स्तृ॒तीय॒ग्ं॒ सव॑न॒-न्नोद॑यच्छ॒-न्ते स॑वि॒तार॑-म्प्रातस्सव॒नभा॑ग॒ग्ं॒ सन्त॑-न्तृतीयसव॒नम॒भि पर्य॑णय॒-न्ततो॒ वै ते तृ॒तीय॒ग्ं॒ सव॑न॒-मुद॑यच्छ॒न्॒. य-त्तृ॑तीयसव॒ने सा॑वि॒त्रो गृ॒ह्यते॑ तृ॒तीय॑स्य॒ सव॑न॒स्योद्य॑त्यै सवितृपा॒त्रेण॑ वैश्वदे॒व-ङ्क॒लशा᳚-द्गृह्णाति वैश्वदे॒व्यो॑ वै प्र॒जा वै᳚श्वदे॒वः क॒लशः॑ सवि॒ता प्र॑स॒वाना॑मीशे॒ य-थ्स॑वितृपा॒त्रेण॑ वैश्वदे॒व-ङ्क॒लशा᳚-द्गृ॒ह्णाति॑ सवि॒तृप्र॑सूत ए॒वास्मै᳚ प्र॒जाः प्र [प्र॒जाः प्र, ज॒न॒य॒ति॒ सोमे॒ सोम॑म॒भि] 24
ज॑नयति॒ सोमे॒ सोम॑म॒भि गृ॑ह्णाति॒ रेत॑ ए॒व त-द्द॑धाति सु॒शर्मा॑-ऽसि सुप्रतिष्ठा॒न इत्या॑ह॒ सोमे॒ हि सोम॑मभिगृ॒ह्णाति॒ प्रति॑ष्ठित्या ए॒तस्मि॒न् वा अपि॒ ग्रहे॑ मनु॒ष्ये᳚भ्यो दे॒वेभ्यः॑ पि॒तृभ्यः॑ क्रियते सु॒शर्मा॑-ऽसि सुप्रतिष्ठा॒न इत्या॑ह मनु॒ष्ये᳚भ्य ए॒वैतेन॑ करोति बृ॒हदित्या॑ह दे॒वेभ्य॑ ए॒वैतेन॑ करोति॒ नम॒ इत्या॑ह पि॒तृभ्य॑ ए॒वैतेन॑ करोत्ये॒ ताव॑ती॒ र्वै दे॒वता॒स्ताभ्य॑ ए॒वैन॒ग्ं॒ सर्वा᳚भ्यो गृह्णात्ये॒ष ते॒ योनि॒र्विश्वे᳚भ्यस्त्वा दे॒वेभ्य॒ इत्या॑ह वैश्वदे॒वो ह्ये॑षः ॥ 25 ॥
(विश्वे॒ - प्र - पि॒तृभ्य॑ ए॒वैतेन॑ करो॒त्ये - का॒न्नविग्ं॑श॒तिश्च॑) (अ. 7)
प्रा॒णो वा ए॒ष यदु॑पा॒ग्ं॒शु-र्यदु॑पाग्ंशुपा॒त्रेण॑ प्रथ॒मश्चो᳚त्त॒मश्च॒ ग्रहौ॑ गृ॒ह्येते᳚ प्रा॒णमे॒वानु॑ प्र॒यन्ति॑ प्रा॒णमनूद्य॑न्ति प्र॒जाप॑ति॒र्वा ए॒ष यदा᳚ग्रय॒णः प्रा॒ण उ॑पा॒ग्ं॒शुः पत्नीः᳚ प्र॒जाः प्र ज॑नयन्ति॒ यदु॑पाग्ंशुपा॒त्रेण॑ पात्नीव॒तमा᳚ग्रय॒णा-द्गृ॒ह्णाति॑ प्र॒जाना᳚-म्प्र॒जन॑नाय॒ तस्मा᳚-त्प्रा॒ण-म्प्र॒जा अनु॒ प्र जा॑यन्ते दे॒वा वा इ॒त इ॑तः॒ पत्नी᳚-स्सुव॒र्गं- [पत्नी᳚-स्सुव॒र्गम्, लो॒क-म॑जिगाग्ंस॒-न्ते] 26
-ँलो॒क-म॑जिगाग्ंस॒-न्ते सु॑व॒र्गं-लोँ॒क-न्न प्राजा॑न॒-न्त ए॒त-म्पा᳚त्नीव॒तम॑पश्य॒-न्तम॑गृह्णत॒ ततो॒ वै ते सु॑व॒र्गं-लोँ॒क-म्प्राजा॑न॒न्॒. य-त्पा᳚त्नीव॒तो गृ॒ह्यते॑ सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ प्रज्ञा᳚त्यै॒ स सोमो॒ नाति॑ष्ठत स्त्री॒भ्यो गृ॒ह्यमा॑ण॒स्त-ङ्घृ॒तं-वँज्र॑-ङ्कृ॒त्वा-ऽघ्न॒-न्त-न्निरि॑न्द्रिय-म्भू॒तम॑गृह्ण॒-न्तस्मा॒-थ्स्त्रियो॒ निरि॑न्द्रिया॒ अदा॑यादी॒रपि॑ पा॒पा-त्पु॒ग्ं॒स उप॑स्तितरं- [उप॑स्तितरम्, व॒द॒न्ति॒ य-द्घृ॒तेन॑] 27
-ँवदन्ति॒ य-द्घृ॒तेन॑ पात्नीव॒तग्ग्​ श्री॒णाति॒ वज्रे॑णै॒वैनं॒-वँशे॑ कृ॒त्वा गृ॑ह्णा-त्युपया॒मगृ॑हीतो॒-ऽसीत्या॑हे॒यं-वाँ उ॑पया॒म-स्तस्मा॑दि॒मा-म्प्र॒जा अनु॒ प्र जा॑यन्ते॒ बृह॒स्पति॑सुतस्य त॒ इत्या॑ह॒ ब्रह्म॒ वै दे॒वाना॒-म्बृह॒स्पति॒-र्ब्रह्म॑णै॒वास्मै᳚ प्र॒जाः प्र ज॑नयतीन्दो॒ इत्या॑ह॒ रेतो॒ वा इन्दू॒ रेत॑ ए॒व त-द्द॑धातीन्द्रियाव॒ इ- [इति॑, आ॒ह॒ प्र॒जा] 28
-त्या॑ह प्र॒जा वा इ॑न्द्रि॒य-म्प्र॒जा ए॒वास्मै॒ प्र ज॑नय॒त्यग्ना(3) इत्या॑हा॒ग्निर्वै रे॑तो॒धाः पत्नी॑व॒ इत्या॑ह मिथुन॒त्वाय॑ स॒जूर्दे॒वेन॒ त्वष्ट्रा॒ सोम॑-म्पि॒बेत्या॑ह॒ त्वष्टा॒ वै प॑शू॒ना-म्मि॑थु॒नानाग्ं॑ रूप॒कृ-द्रू॒पमे॒व प॒शुषु॑ दधाति दे॒वा वै त्वष्टा॑रमजिघाग्ंस॒न्-थ्स पत्नीः॒ प्राप॑द्यत॒ त-न्न प्रति॒ प्रा-ऽय॑च्छ॒-न्तस्मा॒दपि॒ [प्रा-ऽय॑च्छ॒-न्तस्मा॒दपि॑, वद्ध्य॒-म्प्रप॑न्न॒-] 29
वद्ध्य॒-म्प्रप॑न्न॒-न्न प्रति॒ प्रय॑च्छन्ति॒ तस्मा᳚-त्पात्नीव॒ते त्वष्ट्रे-ऽपि॑ गृह्यते॒ न सा॑दय॒त्यस॑न्ना॒द्धि प्र॒जाः प्र॒जाय॑न्ते॒ नानु॒ वष॑-ट्करोति॒ यद॑नुवष-ट्कु॒र्या-द्रु॒द्र-म्प्र॒जा अ॒न्वव॑सृजे॒-द्यन्ना-ऽनु॑वषट्कु॒र्या-दशा᳚न्त-म॒ग्नी-थ्सोम॑-म्भक्षये-दुपा॒ग्॒श्वनु॒ वष॑-ट्करोति॒ न रु॒द्र-म्प्र॒जा अ॑न्ववसृ॒जति॑ शा॒न्तम॒ग्नी-थ्सोम॑-म्भक्षय॒त्यग्नी॒-न्नेष्टु॑-रु॒पस्थ॒मा सी॑द॒ [सी॑द, नेष्टः॒ पत्नी॑-] 30
नेष्टः॒ पत्नी॑-मु॒दान॒येत्या॑हा॒-ग्नीदे॒व नेष्ट॑रि॒ रेतो॒ दधा॑ति॒ नेष्टा॒ पत्नि॑यामु-द्गा॒त्रा स-ङ्ख्या॑पयति प्र॒जाप॑ति॒र्वा ए॒ष यदु॑द्गा॒ता प्र॒जाना᳚-म्प्र॒जन॑नाया॒प उप॒ प्र व॑र्तयति॒ रेत॑ ए॒व त-थ्सि॑ञ्चत्यू॒रुणोप॒ प्र व॑र्तयत्यू॒रुणा॒ हि रेतः॑ सि॒च्यते॑ नग्न॒-ङ्कृत्यो॒-रुमुप॒ प्र व॑र्तयति य॒दा हि न॒ग्न ऊ॒रुर्भव॒त्यथ॑ मिथु॒नी भ॑व॒तो-ऽथ॒ रेतः॑ सिच्य॒ते-ऽथ॑ प्र॒जाः प्र जा॑यन्ते ॥ 31 ॥
(पत्नी᳚-स्सुव॒र्ग - मुप॑स्तितर - मिन्द्रियाव॒ इत्य - पि॑ - सीद - मिथु॒न्य॑ - ष्टौ च॑) (अ. 8)
इन्द्रो॑ वृ॒त्रम॑ह॒-न्तस्य॑ शीर्​षकपा॒ल-मुदौ᳚ब्ज॒-थ्स द्रो॑णकल॒शो॑-ऽभव॒-त्तस्मा॒-थ्सोम॒-स्सम॑स्रव॒-थ्स हा॑रियोज॒नो॑-ऽभव॒-त्तं-व्यँ॑चिकिथ्स-ज्जु॒हवा॒नी(3) मा हौ॒षा(3)-मिति॒ सो॑-ऽमन्यत॒ यद्धो॒ष्याम्या॒मग्ं हो᳚ष्यामि॒ यन्न हो॒ष्यामि॑ यज्ञवेश॒स-ङ्क॑रिष्या॒मीति॒ तम॑द्ध्रियत॒ होतु॒ग्ं॒ सो᳚-ऽग्नि-र॑ब्रवी॒न्न मय्या॒मग्ं हो᳚ष्य॒सीति॒ त-न्धा॒नाभि॑-रश्रीणा॒- [-रश्रीणात्, तग्ं शृ॒त-] 32
-त्तग्ं शृ॒त-म्भू॒त-म॑जुहो॒द्य-द्धा॒नाभि॑र्-हारियोज॒नग्ग्​ श्री॒णाति॑ शृत॒त्वाय॑ शृ॒त-मे॒वैन॑-म्भू॒त-ञ्जु॑होति ब॒ह्वीभिः॑ श्रीणात्ये॒ताव॑ती-रे॒वास्या॒-मुष्मि॑न् ँलो॒के का॑म॒दुघा॑ भव॒न्त्यथो॒ खल्वा॑हुरे॒ता वा इन्द्र॑स्य॒ पृश्ञ॑यः काम॒दुघा॒ यद्धा॑रियोज॒नीरिति॒ तस्मा᳚-द्ब॒ह्वीभिः॑ श्रीणीयादृख्सा॒मे वा इन्द्र॑स्य॒ हरी॑ सोम॒पानौ॒ तयोः᳚ परि॒धय॑ आ॒धानं॒-यँदप्र॑हृत्य परि॒धी-ञ्जु॑हु॒या-द॒न्तरा॑धानाभ्या- [-द॒न्तरा॑धानाभ्याम्, घा॒स-म्प्र] 33
-ङ्घा॒स-म्प्र य॑च्छे-त्प्र॒हृत्य॑ परि॒धीञ्जु॑होति॒ निरा॑धानाभ्या-मे॒व घा॒स-म्प्र य॑च्छत्युन्ने॒ता जु॑होति या॒तया॑मेव॒ ह्ये॑तर्​ह्य॑द्ध्व॒र्यु-स्स्व॒गाकृ॑तो॒ य-द॑द्ध्व॒र्यु-र्जु॑हु॒या-द्यथा॒ विमु॑क्त॒-म्पुन॑र्यु॒नक्ति॑ ता॒दृगे॒व तच्छी॒र्॒ष-न्न॑धिनि॒धाय॑ जुहोति शीर्​ष॒तो हि स स॒मभ॑व-द्वि॒क्रम्य॑ जुहोति वि॒क्रम्य॒ हीन्द्रो॑ वृ॒त्रमह॒न्-थ्समृ॑द्ध्यै प॒शवो॒ वै हा॑रियोज॒नीर्य-थ्स॑भि॒न्न्द्या-दल्पा॑ [-दल्पाः᳚, ए॒न॒-म्प॒शवो॑] 34
एन-म्प॒शवो॑ भु॒ञ्जन्त॒ उप॑तिष्ठेर॒न्॒. यन्न स॑भि॒न्न्द्या-द्ब॒हव॑ एन-म्प॒शवो-ऽभु॑ञ्जन्त॒ उप॑ तिष्ठेर॒-न्मन॑सा॒ स-म्बा॑धत उ॒भय॑-ङ्करोति ब॒हव॑ ए॒वैन॑-म्प॒शवो॑ भु॒ञ्जन्त॒ उप॑ तिष्ठन्त उन्ने॒तर्यु॑पह॒व-मि॑च्छन्ते॒ य ए॒व तत्र॑ सोमपी॒थस्त-मे॒वाव॑ रुन्धत उत्तरवे॒द्या-न्निव॑पति प॒शवो॒ वा उ॑त्तरवे॒दिः प॒शवो॑ हारियोज॒नीः प॒शुष्वे॒व प॒शू-न्प्रति॑ ष्ठापयन्ति ॥ 35 ॥
(अ॒श्री॒णा॒ - द॒न्तरा॑धानाभ्या॒ - मल्पाः᳚ - स्थापयन्ति) (अ. 9)
ग्रहा॒न्॒. वा अनु॑ प्र॒जाः प॒शवः॒ प्र जा॑यन्त उपाग्​श्वन्तर्या॒-माव॑जा॒वयः॑ शु॒क्राम॒न्थिनौ॒ पुरु॑षा ऋतुग्र॒हा-नेक॑शफा आदित्यग्र॒ह-ङ्गाव॑ आदित्यग्र॒हो भूयि॑ष्ठाभिर्-ऋ॒ग्भिर्गृ॑ह्यते॒ तस्मा॒-द्गावः॑ पशू॒ना-म्भूयि॑ष्ठा॒ य-त्त्रिरु॑पा॒ग्ं॒ शुग्ं हस्ते॑न विगृ॒ह्णाति॒ तस्मा॒-द्द्वौ त्रीन॒जा ज॒नय॒त्यथाव॑यो॒ भूय॑सीः पि॒ता वा ए॒ष यदा᳚ग्रय॒णः पु॒त्रः क॒लशो॒ यदा᳚ग्रय॒ण उ॑प॒दस्ये᳚-त्क॒लशा᳚-द्गृह्णीया॒-द्यथा॑ पि॒ता [ ] 36
पु॒त्र-ङ्क्षि॒त उ॑प॒धाव॑ति ता॒दृगे॒व तद्य-त्क॒लश॑ उप॒दस्ये॑-दाग्रय॒णा-द्गृ॑ह्णीया॒-द्यथा॑ पु॒त्रः पि॒तर॑-ङ्क्षि॒त उ॑प॒धाव॑ति ता॒दृगे॒व तदा॒त्मा वा ए॒ष य॒ज्ञस्य॒ यदा᳚ग्रय॒णो यद्ग्रहो॑ वा क॒लशो॑ वोप॒दस्ये॑-दाग्रय॒णा-द्गृ॑ह्णीयादा॒त्मन॑ ए॒वाधि॑ य॒ज्ञ-न्निष्क॑रो॒त्यवि॑ज्ञातो॒ वा ए॒ष गृ॑ह्यते॒ यदा᳚ग्रय॒ण-स्स्था॒ल्या गृ॒ह्णाति॑ वाय॒व्ये॑न जुहोति॒ तस्मा॒- [तस्मा᳚त्, गर्भे॒णा ऽवि॑ज्ञातेन] 37
-द्गर्भे॒णा ऽवि॑ज्ञातेन ब्रह्म॒हा ऽव॑भृ॒थमव॑ यन्ति॒ परा᳚ स्था॒लीरस्य॒न्त्यु-द्वा॑य॒व्या॑नि हरन्ति॒ तस्मा॒-थ्स्त्रिय॑-ञ्जा॒ता-म्परा᳚-ऽस्य॒न्त्यु-त्पुमाग्ं॑ सग्ं हरन्ति॒ य-त्पु॑रो॒रुच॒माह॒ यथा॒ वस्य॑स आ॒हर॑ति ता॒दृगे॒व त-द्य-द्ग्रह॑-ङ्गृ॒ह्णाति॒ यथा॒ वस्य॑स आ॒हृत्य॒ प्रा-ऽऽह॑ ता॒दृगे॒व त-द्य-थ्सा॒दय॑ति॒ यथा॒ वस्य॑स उपनि॒धाया॑-प॒क्राम॑ति ता॒दृगे॒व त-द्य द्वै य॒ज्ञस्य॒ साम्ना॒ यजु॑षा क्रि॒यते॑ शिथि॒ल-न्त-द्यदृ॒चा त-द्दृ॒ढ-म्पु॒रस्ता॑दुपयामा॒ यजु॑षा गृह्यन्त उ॒परि॑ष्टा-दुपयामा ऋ॒चा य॒ज्ञस्य॒ धृत्यै᳚ ॥ 38 ॥
(यथा॑ पि॒ता-तस्मा॑-दप॒क्राम॑ति ता॒दृगे॒व त-द्य-द॒ष्टा द॑श च) (अ. 10)
प्रान्यानि॒ पात्रा॑णि यु॒ज्यन्ते॒ नान्यानि॒ यानि॑ परा॒चीना॑नि प्रयु॒ज्यन्ते॒-ऽमुमे॒व तैर्लो॒कम॒भि ज॑यति॒ परा॑ङिव॒ ह्य॑सौ लो॒को यानि॒ पुनः॑ प्रयु॒ज्यन्त॑ इ॒ममे॒व तैर्लो॒कम॒भि ज॑यति॒ पुनः॑पुन-रिव॒ ह्य॑यं-लोँ॒कः प्रान्यानि॒ पात्रा॑णि यु॒ज्यन्ते॒ नान्यानि॒ यानि॑ परा॒चीना॑नि प्रयु॒ज्यन्ते॒ तान्यन्वोष॑धयः॒ परा॑ भवन्ति॒ यानि॒ पुनः॑ [पुनः॑, प्र॒यु॒ज्यन्ते॒] 39
प्रयु॒ज्यन्ते॒ तान्यन्वोष॑धयः॒ पुन॒रा भ॑वन्ति॒ प्रान्यानि॒ पात्रा॑णि यु॒ज्यन्ते॒ नान्यानि॒ यानि॑ परा॒चीना॑नि प्रयु॒ज्यन्ते॒ तान्यन्वा॑र॒ण्याः प॒शवो-ऽर॑ण्य॒-मप॑ यन्ति॒ यानि॒ पुनः॑ प्रयु॒ज्यन्ते॒ तान्यनु॑ ग्रा॒म्याः प॒शवो॒ ग्राम॑-मु॒पाव॑यन्ति॒ यो वै ग्रहा॑णा-न्नि॒दानं॒-वेँद॑ नि॒दान॑वा-न्भव॒त्याज्य॒-मित्यु॒क्थ-न्तद्वै ग्रहा॑णा-न्नि॒दानं॒-यँदु॑पा॒ग्ं॒शु शग्ंस॑ति॒ त- [शग्ंस॑ति॒ तत्, उ॒पा॒ग्​श्व॒न्त॒र्या॒मयो॒-] 40
-दु॑पाग्​श्वन्तर्या॒मयो॒-र्यदु॒च्चै-स्तदित॑रेषा॒-ङ्ग्रहा॑णामे॒तद्वै ग्रहा॑णा-न्नि॒दानं॒-यँ ए॒वं-वेँद॑ नि॒दान॑वा-न्भवति॒ यो वै ग्रहा॑णा-म्मिथु॒नं-वेँद॒ प्र प्र॒जया॑ प॒शुभि॑-र्मिथु॒नै-र्जा॑यते स्था॒लीभि॑-र॒न्ये ग्रहा॑ गृ॒ह्यन्ते॑ वाय॒व्यै॑-र॒न्य ए॒तद्वै ग्रहा॑णा-म्मिथु॒नं-यँ ए॒वं-वेँद॒ प्र प्र॒जया॑ प॒शुभि॑-र्मिथु॒नै-र्जा॑यत॒ इन्द्र॒स्त्वष्टु॒-स्सोम॑-मभी॒षहा॑-ऽपिब॒-थ्स विष्व॒- [विष्वङ्ङ्॑, व्या᳚र्च्छ॒-थ्स] 41
ङ्व्या᳚र्च्छ॒-थ्स आ॒त्मन्ना॒रम॑ण॒-न्नावि॑न्द॒-थ्स ए॒ता-न॑नुसव॒न-म्पु॑रो॒डाशा॑नपश्य॒-त्ता-न्निर॑वप॒-त्तैर्वै स आ॒त्मन्ना॒रम॑ण-मकुरुत॒ तस्मा॑-दनुसव॒न-म्पु॑रो॒डाशा॒ निरु॑प्यन्ते॒ तस्मा॑-दनुसव॒न-म्पु॑रो॒डाशा॑ना॒-म्प्रा-ऽश्ञी॑यादा॒त्म-न्ने॒वा-ऽऽरम॑ण-ङ्कुरुते॒ नैन॒ग्ं॒ सोमो-ऽति॑ पवते ब्रह्मवा॒दिनो॑ वदन्ति॒ नर्चा न यजु॑षा प॒ङ्क्ति-रा᳚प्य॒ते-ऽथ॒ किं ँय॒ज्ञस्य॑ पाङ्क्त॒त्वमिति॑ धा॒नाः क॑र॒म्भः प॑रिवा॒पः पु॑रो॒डाशः॑ पय॒स्या॑ तेन॑ प॒ङ्क्ति-रा᳚प्यते॒ त-द्य॒ज्ञस्य॑ पाङ्क्त॒त्वम् ॥ 42 ॥
(भ॒व॒न्ति॒ यानि॒ पुनः॒ - शग्ंस॑ति॒ त - द्विष्वं॒ - किं - चतु॑र्दश च) (अ. 11)
(इन्द्रो॑ वृ॒त्राय- ऽऽयु॒र्वे - य॒ज्ञेन॑ - सुव॒र्गा - येन्द्रो॑ म॒रुद्भि॒ - रदि॑ति - रन्तर्यामपा॒त्रेण॑ - प्रा॒ण उ॑पाग्ंशु पा॒त्रे - णेन्द्रो॑ वृ॒त्रम॑ह॒-न्तस्य॒ - ग्रहा॒न् - प्रान्या - न्येका॑दश)
(इन्द्रो॑ वृ॒त्राय॒ - पुन॑र्-ऋ॒तुना॑-ऽऽह - मिथु॒न-म्प॒शवो॒ - नेष्टः॒ पत्नी॑ - मुपाग्​श्वन्तर्या॒मयो॒ - द्विच॑त्वारिग्ंशत्)
(इन्द्रो॑ वृ॒त्राय॑, पाङ्क्त॒त्वम्)
॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहितायां षष्ठकाण्डे पञ्चमः प्रश्न-स्समाप्तः ॥
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhakāṇḍe pañcamaḥ praśnaḥ - somamantrabrāhmaṇanirūpaṇaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
indro̭ vṛ॒trāya॒ vajra॒muda̭yaccha॒-thsa vṛ॒tro vajrā॒dudya̭tādabibhe॒-thso᳚-'bravī॒nmā me॒ pra hā॒rasti॒ vā i॒da-mmayi̭ vī॒ryaṃ̭ ta-tte॒ pra dā᳚syā॒mīti॒ tasmā̭ u॒kthya̭-mprāya̭ccha॒-ttasmai᳚ dvi॒tīya॒muda̭yaccha॒-thso᳚-'bravī॒nmā ma॒ pra hā॒rasti॒ vā i॒da-mmayi̭ vī॒rya̭-nta-tte॒ pra dā᳚syā॒mīti॒ [pra dā᳚syā॒mīti̭, tasmā̭ u॒kthya̭me॒va] 1
tasmā̭ u॒kthya̭me॒va prāya̭ccha॒-ttasmai̭ tṛ॒tīya॒muda̭yaccha॒-ttaṃ-vi~ṣṇu॒ranva̭tiṣṭhata ja॒hīti॒ so᳚-'bravī॒nmā me॒ pra hā॒rasti॒ vā i॒da-mmayi̭ vī॒rya̭-nta-tte॒ pra dā᳚syā॒mīti॒ tasmā̭ u॒kthya̭me॒va prāya̭ccha॒-tta-nnirmā̭ya-mbhū॒tama̭han. ya॒jño hi tasya̭ mā॒yā-''sī॒-dyadu॒kthyo̭ gṛ॒hyata̭ indri॒yame॒va [ ] 2
ta-dvī॒ryaṃ̭-ya~ja̭māno॒ bhrātṛ̭vyasya vṛṅkta॒ indrā̭ya tvā bṛ॒ha-dva̭te॒ vaya̭svata॒ ityā॒hendrā̭ya॒ hi sa ta-mprāya̭ccha॒-ttasmai᳚ tvā॒ viṣṇa̭ve॒ tvetyā̭ha॒ yade॒va viṣṇṷra॒nvati̭ṣṭhata ja॒hīti॒ tasmā॒-dviṣṇṷma॒nvābha̭jati॒ trirnirgṛ̭hṇāti॒ trir​hi sa ta-ntasmai॒ prāya̭cchade॒ṣa te॒ yoniḥ॒ puna̭r​havira॒sītyā̭ha॒ punaḥ̭puna॒- [punaḥ̭punaḥ, hya̭smā-] 3
r-hya̭smā-nnirgṛ॒hṇāti॒ cakṣu॒rvā e॒ta-dya॒jñasya॒ yadu॒kthya̭-stasmā̭du॒kthyagṃ̭ hu॒tagṃ somā̭ a॒nvāya̭nti॒ tasmā̭dā॒tmā cakṣu॒ranvḙti॒ tasmā॒dekaṃ॒-ya~nta̭-mba॒havo-'nṷ yanti॒ tasmā॒deko̭ bahū॒nā-mbha॒dro bha̭vati॒ tasmā॒deko̭ ba॒hvīrjā॒yā vi̭ndate॒ yadi̭ kā॒mayḙtā-ddhva॒ryu-rā॒tmānaṃ̭-ya~jña yaśa॒senā᳚-rpayeya॒-mitya̭nta॒rā-''ha̭va॒nīya̭-ñca havi॒rdhāna̭-ñca॒ tiṣṭha॒nnava̭ naye- [nayet, ā॒tmāna̭me॒va] 4
-dā॒tmāna̭me॒va ya̭jñayaśa॒senā᳚rpayati॒ yadi̭ kā॒mayḙta॒ yaja̭mānaṃ-ya~jña yaśa॒senā᳚rpayeya॒-mitya̭nta॒rā sa̭dohavirdhā॒ne tiṣṭha॒nnava̭ naye॒-dyaja̭māname॒va ya̭jñayaśa॒senā᳚-rpayati॒ yadi̭ kā॒mayḙta sada॒syāṋ yajña yaśa॒senā᳚-rpayeya॒miti॒ sada̭ ā॒labhyāva̭ naye-thsada॒syā̭ne॒va ya̭jñayaśa॒senā᳚rpayati || 5 ||
(itī᳚ - ndri॒yame॒va - punaḥ̭ puna - rnaye॒t - traya̭strigṃśacca) (a. 1)
āyu॒rvā e॒ta-dya॒jñasya॒ ya-ddhru॒va ṷtta॒mo grahā̭ṇā-ṅgṛhyate॒ tasmā॒-dāyuḥ̭ prā॒ṇānā̭-mutta॒ma-mmū॒rdhāna̭-ndi॒vo a̭ra॒ti-mpṛ̭thi॒vyā ityā̭ha mū॒rdhāna̭-me॒vainagṃ̭ samā॒nānā᳚-ṅkaroti vaiśvāna॒ra-mṛ॒tāya̭ jā॒ta-ma॒gni-mityā̭ha vaiśvāna॒ragṃ hi de॒vata॒yā-''yṷ-rubha॒yato̭ vaiśvānaro gṛhyate॒ tasmā̭-dubha॒yataḥ̭ prā॒ṇā a॒dhastā᳚-cco॒pari̭ṣṭā-ccā॒rdhino॒-'nye grahā̭ gṛ॒hyante॒-'rdhī dhru॒va-stasmā̭- [dhru॒va-stasmā᳚t, a॒rdhyavā᳚-] 6
-da॒rdhyavā᳚-mprā॒ṇo᳚-'nyeṣā᳚-mprā॒ṇānā॒-mupo᳚pte॒-'nye grahā᳚-ssā॒dyante-'nṷpopte dhru॒vastasmā̭-da॒sthnānyāḥ pra॒jāḥ pra̭ti॒tiṣṭha̭nti mā॒gṃ॒senā॒nyā asṷrā॒ vā ṷttara॒taḥ pṛ̭thi॒vī-mpa॒ryāci̭kīr​ṣa॒-ntā-nde॒vā dhru॒veṇā̭dṛgṃha॒-nta-ddhru॒vasya̭ dhruva॒tvaṃ-ya~-ddhru॒va ṷttara॒ta-ssā॒dyate॒ dhṛtyā॒ āyu॒rvā e॒ta-dya॒jñasya॒ ya-ddhru॒va ā॒tmā hotā॒ yaddho̭tṛcama॒se dhru॒va-ma̭va॒naya̭tyā॒tmanne॒va ya॒jñasyā- [ya॒jñasya̭, āyṷ-rdadhāti] 7
-''yṷ-rdadhāti pu॒rastā̭-du॒kthasyā̭-'va॒nīya॒ ityā̭huḥ pu॒rastā॒ddhyāyṷṣo bhu॒ṅkte ma̭ddhya॒to̭-'va॒nīya॒ ityā̭hurmaddhya॒mena॒ hyāyṷṣo bhu॒ṅkta ṷttarā॒rdhḙ-'va॒nīya॒ ityā̭hurutta॒mena॒ hyāyṷṣo bhu॒ṅkte vai᳚śvade॒vyāmṛ॒ci śa॒syamā̭nāyā॒mava̭ nayati vaiśvade॒vyo̭ vai pra॒jāḥ pra॒jāsve॒vā-''yṷrdadhāti || 8 ||
(dhru॒vastasmā̭ - de॒va ya॒jñasyai - kā॒nnaca̭tvāri॒gṃ॒śacca̭) (a. 2)
ya॒jñena॒ vai de॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒-ntḙ-'manyanta manu॒ṣyā̭ no॒-'nvābha̭viṣya॒ntīti॒ te saṃ̭​va~thsa॒reṇa̭ yopayi॒tvā sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒-ntamṛṣa̭ya ṛtugra॒haire॒vānu॒ prājā̭na॒n॒. yadṛ̭tugra॒hā gṛ॒hyantḙ suva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ prajñā᳚tyai॒ dvāda̭śa gṛhyante॒ dvāda̭śa॒ māsā᳚-ssaṃ​va~thsa॒ra-ssaṃ̭​va~thsa॒rasya॒ prajñā᳚tyai sa॒ha pra̭tha॒mau gṛ̭hyete sa॒hotta॒mau tasmā॒-ddvaudvā̭vṛ॒tū ṷbha॒yato̭mukha-mṛtupā॒tra-mbha̭vati॒ ko [mbha̭vati॒ kaḥ, hi ta-dveda॒] 9
hi ta-dveda॒ yata̭ ṛtū॒nā-mmukha̭mṛ॒tunā॒ preṣyeti॒ ṣa-ṭkṛtva̭ āha॒ ṣaḍvā ṛ॒tava̭ ṛ॒tūne॒va prī̭ṇātyṛ॒tubhi॒riti̭ ca॒tuścatṷṣpada e॒va pa॒śū-nprī̭ṇāti॒ dviḥ puna̭r-ṛ॒tunā̭-''ha dvi॒pada̭ e॒va prī̭ṇātyṛ॒tunā॒ preṣyeti॒ ṣa-ṭkṛtva̭ āha॒rtubhi॒riti̭ ca॒tustasmā॒-ccatṷṣpādaḥ pa॒śava̭ ṛ॒tūnupa̭ jīvanti॒ dviḥ [dviḥ, puna̭r-ṛ॒tunā̭-''ha॒] 10
puna̭r-ṛ॒tunā̭-''ha॒ tasmā᳚-ddvi॒pāda॒ścatṷṣpadaḥ pa॒śūnupa̭ jīvantyṛ॒tunā॒ preṣyeti॒ ṣa-ṭkṛtva̭ āha॒rtubhi॒riti̭ ca॒turdviḥ puna̭r-ṛ॒tunā̭-''hā॒ ''krama̭ṇame॒va ta-thsetuṃ॒-ya~ja̭mānaḥ kurute suva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai॒ nānyo᳚-'nyamanu॒ prapa̭dyeta॒ yada॒nyo᳚-'nyama̭nu pra॒padyḙta॒rtur-ṛ॒tumanu॒ prapa̭dyeta॒rtavo॒ mohṷkā-ssyuḥ॒ [mohṷkā-ssyuḥ, prasi̭ddhame॒vā-] 11
prasi̭ddhame॒vā-ddhva॒ryu-rdakṣi̭ṇena॒ prapa̭dyate॒ prasi̭ddha-mpratiprasthā॒totta̭reṇa॒ tasmā̭-dādi॒tya-ṣṣaṇmā॒so dakṣi̭ṇenaiti॒ ṣaḍutta̭reṇo-payā॒magṛ̭hīto-'si sa॒gṃ॒ sarpo᳚-'syagṃhaspa॒tyāya॒ tvetyā॒hāsti̭ trayoda॒śo māsa॒ ityā̭hu॒sta-me॒va ta-tprī̭ṇāti || 12 ||
(ko - jī̭vanti॒ dviḥ - syu॒ - ścatṷstrigṃśacca) (a. 3)
su॒va॒rgāya॒ vā e॒te lo॒kāya̭ gṛhyante॒ yadṛ̭tugra॒hā jyoti̭-rindrā॒gnī yadai᳚ndrā॒gna-mṛ̭tupā॒treṇa̭ gṛ॒hṇāti॒ jyoti̭-re॒vā-'smā̭ u॒pari̭ṣṭā-ddadhāti suva॒rgasya̭ lo॒kasyā-'nṷkhyātyā ojo॒bhṛtau॒ vā e॒tau de॒vānāṃ॒-ya~di̭ndrā॒gnī yadai᳚ndrā॒gno gṛ॒hyata॒ oja̭ e॒vāva̭ rundhe vaiśvade॒vagṃ śṷkrapā॒treṇa̭ gṛhṇāti vaiśvade॒vyo̭ vai pra॒jā a॒sāvā̭di॒tya-śśu॒kro ya-dvai᳚śvade॒vagṃ śṷkrapā॒treṇa̭ gṛ॒hṇāti॒ tasmā̭-da॒sā-vā̭di॒tya- [tasmā̭-da॒sā-vā̭di॒tyaḥ, sarvāḥ᳚] 13
-ssarvāḥ᳚ pra॒jāḥ pra॒tyaṅṅudḙti॒ tasmā॒-thsarva̭ e॒va ma̭nyate॒ mā-mpratyuda̭gā॒diti̭ vaiśvade॒vagṃ śṷkrapā॒treṇa̭ gṛhṇāti vaiśvade॒vyo̭ vai pra॒jāstejaḥ̭ śu॒kro ya-dvai᳚śvade॒vagṃ śṷkrapā॒treṇa̭ gṛ॒hṇāti̭ pra॒jāsve॒va tejo̭ dadhāti || 14 ||
(tasmā̭da॒sāvā̭di॒tya - stri॒gṃ॒śacca̭) (a. 4)
indro̭ ma॒rudbhi॒-ssāṃ​vi~̭dyena॒ māddhya̭ndine॒ sava̭ne vṛ॒trama̭ha॒n॒. yanmāddhya̭ndine॒ sava̭ne marutva॒tīyā̭ gṛ॒hyante॒ vārtra̭ghnā e॒va te yaja̭mānasya gṛhyante॒ tasya̭ vṛ॒tra-ñja॒ghnuṣa̭ ṛ॒tavo̭-'muhya॒n​thsa ṛ̭tupā॒treṇa̭ marutva॒tīyā̭nagṛhṇā॒-ttato॒ vai sa ṛ॒tū-nprājā̭nā॒-dyadṛ̭tupā॒treṇa̭ marutva॒tīyā̭ gṛ॒hyanta̭ ṛtū॒nā-mprajñā᳚tyai॒ vajraṃ॒-vā~ e॒taṃ-ya~ja̭māno॒ bhrātṛ̭vyāya॒ pra ha̭rati॒ yanma̭rutva॒tīyā॒ ude॒va pra̭tha॒mena̭ [ude॒va pra̭tha॒mena̭, ya॒ccha॒ti॒ pra ha̭rati] 15
yacchati॒ pra ha̭rati dvi॒tīyḙna stṛṇu॒te tṛ॒tīye॒nā-''yṷdhaṃ॒-vā~ e॒ta-dyaja̭māna॒-ssagg​ skṷrute॒ yanma̭rutva॒tīyā॒ dhanṷre॒va pra̭tha॒mo jyā dvi॒tīya॒ iṣṷstṛ॒tīyaḥ॒ pratye॒va pra̭tha॒mena̭ dhatte॒ visṛ̭jati dvi॒tīyḙna॒ viddhya̭ti tṛ॒tīye॒nendro̭ vṛ॒tragṃ ha॒tvā parā᳚-mparā॒vata̭-magaccha॒-dapā̭rādha॒miti॒ manya̭māna॒-ssa hari̭to-'bhava॒-thsa e॒tā-nma̭rutva॒tīyā̭-nātma॒spara̭ṇā-napaśya॒-ttāna̭gṛhṇīta [ ] 16
prā॒ṇame॒va pra̭tha॒menā᳚-spṛṇutāpā॒na-ndvi॒tīyḙnā॒-''tmāna̭-ntṛ॒tīyḙnā-''tma॒spara̭ṇā॒ vā e॒te yaja̭mānasya gṛhyante॒ yanma̭rutva॒tīyāḥ᳚ prā॒ṇame॒va pra̭tha॒mena̭ spṛṇute-'pā॒na-ndvi॒tīyḙnā॒-''tmāna̭-ntṛ॒tīye॒nendro̭ vṛ॒trama̭ha॒-nta-nde॒vā a̭bruva-nma॒hān. vā a॒yama̭bhū॒dyo vṛ॒tramava̭dhī॒diti॒ tanma̭he॒ndrasya̭ mahendra॒tvagṃ sa e॒ta-mmā̭he॒ndra-mṷddhā॒ra-muda̭harata vṛ॒tragṃ ha॒tvā-'nyāsṷ de॒vatā॒sva dhi॒ yanmā̭he॒ndro gṛ॒hyata̭ uddhā॒rame॒va taṃ-ya~ja̭māna॒ uddha̭rate॒-'nyāsṷ pra॒jāsvadhi̭ śukrapā॒treṇa̭ gṛhṇāti yajamānadeva॒tyo̭ vai mā̭he॒ndrastejaḥ̭ śu॒kro yanmā̭he॒ndragṃ śṷkrapā॒treṇa̭ gṛ॒hṇāti॒ yaja̭māna e॒va tejo̭ dadhāti || 17 ||
(pra॒tha॒menā̭ - gṛhṇīta - de॒vatā᳚sva॒ - ṣṭāvigṃ̭śatiśca) (a. 5)
adi̭tiḥ pu॒trakā̭mā sā॒ddhyebhyo̭ de॒vebhyo᳚ brahmauda॒nama̭paca॒-ttasyā̭ u॒ccheṣa̭ṇamadadu॒sta-tprā-''śñā॒-thsā reto̭-'dhatta॒ tasyai̭ ca॒tvāra̭ ādi॒tyā a̭jāyanta॒ sā dvi॒tīya̭mapaca॒-thsā-'ma̭nyato॒ccheṣa̭ṇānma i॒me᳚-'jñata॒ yadagre᳚ prāśi॒ṣyāmī॒to me॒ vasī̭yāgṃso janiṣyanta॒ iti॒ sā-'gre॒ prā-''śñā॒-thsā reto̭-'dhatta॒ tasyai॒ vyṛ̭ddhamā॒ṇḍama̭jāyata॒ sā-''di॒tyebhya̭ e॒va [ ] 18
tṛ॒tīya̭mapaca॒-dbhogā̭ya ma i॒dagg​ śrā॒ntama॒stviti॒ te᳚-'bruva॒n varaṃ̭-vṛ~ṇāmahai॒ yo-'to॒ jāyā̭tā a॒smāka॒gṃ॒ sa eko̭-'sa॒dyo᳚-'sya pra॒jāyā॒mṛddhyā̭tā a॒smāka॒-mbhogā̭ya bhavā॒diti॒ tato॒ viva̭svānādi॒tyo̭ 'jāyata॒ tasya॒ vā i॒ya-mpra॒jā yanma̭nu॒ṣyā᳚stāsveka̭ e॒vardho yo yaja̭te॒ sa de॒vānā॒-mbhogā̭ya bhavati de॒vā vai ya॒jñā- [ya॒jñāt, ru॒dra-ma॒nta-] 19
-dru॒dra-ma॒nta-rā̭ya॒n-thsa ā̭di॒tyāna॒nvākra̭mata॒ te dvi̭deva॒tyā᳚-nprāpa̭dyanta॒ tā-nna prati॒ prāya̭ccha॒-ntasmā॒dapi॒ vaddhya॒-mprapa̭nna॒-nna prati॒ praya̭cchanti॒ tasmā᳚-ddvideva॒tye᳚bhya ādi॒tyo nirgṛ̭hyate॒ yadu॒ccheṣa̭ṇā॒-dajā̭yanta॒ tasmā̭-du॒ccheṣa̭ṇā-dgṛhyate ti॒sṛbhi̭r-ṛ॒gbhirgṛ̭hṇāti mā॒tā pi॒tā pu॒trastade॒va tanmi̭thu॒na-mulba॒-ṅgarbho̭ ja॒rāyu॒ tade॒va ta- [tade॒va tat, mi॒thu॒na-mpa॒śavo॒] 20
-nmi̭thu॒na-mpa॒śavo॒ vā e॒te yadā̭di॒tya ūrgdadhi̭ da॒ddhnā ma̭ddhya॒ta-śśrī̭ṇā॒tyūrja̭me॒va pa̭śū॒nā-mma̭ddhya॒to da̭dhāti śṛtāta॒ṅkyḙna meddhya॒tvāya॒ tasmā̭dā॒mā pa॒kva-ndṷhe pa॒śavo॒ vā e॒te yadā̭di॒tyaḥ pa̭ri॒śritya̭ gṛhṇāti prati॒ruddhyai॒vā-'smai̭ pa॒śū-ngṛ̭hṇāti pa॒śavo॒ vā e॒te yadā̭di॒tya e॒ṣa ru॒dro yada॒gniḥ pa̭ri॒śritya̭ gṛhṇāti ru॒drāde॒va pa॒śū-na॒nta-rda̭dhā- [-na॒nta-rda̭dhāti, e॒ṣa vai] 21
-tye॒ṣa vai viva̭svānādi॒tyo yadṷpāgṃ śu॒sava̭na॒-ssa e॒tame॒va so̭mapī॒tha-mpari̭ śaya॒ ā tṛ̭tīyasava॒nā-dviva̭sva ādityai॒ṣa tḙ somapī॒tha ityā̭ha॒ viva̭svanta-me॒vā-''di॒tyagṃ so̭mapī॒thena॒ sama̭rdhayati॒ yā di॒vyā vṛṣṭi॒stayā᳚ tvā śrīṇā॒mīti॒ vṛṣṭi̭kāmasya śrīṇīyā॒-dvṛṣṭi̭me॒vāva̭ rundhe॒ yadi̭ tā॒ja-kpra॒skande॒-dvar​ṣṷkaḥ pa॒rjanyaḥ̭ syā॒dyadi̭ ci॒ramava̭r​ṣuko॒ na sā̭daya॒tyasa̭nnā॒ddhi pra॒jāḥ pra॒jāya̭nte॒ nānu॒ vaṣa̭-ṭkaroti॒ yada̭nuvaṣaṭku॒ryā--dru॒dra-mpra॒jā a॒nvava̭sṛje॒nna hu॒tvānvī᳚kṣeta॒ yada॒nvīkṣḙta॒ cakṣṷrasya pra॒māyṷkagg​ syā॒-ttasmā॒nnānvīkṣyaḥ̭ || 22 ||
(e॒va - ya॒jñā - jja॒rāyu॒ tade॒va tada॒ - ntarda̭dhāti॒ - na - sa॒ptavigṃ̭śatiśca) (a. 6)
a॒nta॒ryā॒ma॒pā॒treṇa̭ sāvi॒tra-mā᳚graya॒ṇā-dgṛ̭hṇāti pra॒jāpa̭ti॒rvā e॒ṣa yadā᳚graya॒ṇaḥ pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya॒ na sā̭daya॒tyasa̭nnā॒ddhi pra॒jāḥ pra॒jāya̭nte॒ nānu॒ vaṣa̭-ṭkaroti॒ yada̭nuvaṣaṭku॒ryā-dru॒dra-mpra॒jā a॒nvava̭sṛje-de॒ṣa vai gā̭ya॒tro de॒vānāṃ॒-ya~-thsa̭vi॒taiṣa gā̭yatri॒yai lo॒ke gṛ̭hyate॒ yadā᳚graya॒ṇo yada̭ntaryāmapā॒treṇa̭ sāvi॒tra-mā᳚graya॒ṇā-dgṛ॒hṇāti॒ svā-de॒vainaṃ॒-yo~ne॒-rnirgṛ̭hṇāti॒ viśvḙ [viśve᳚, de॒vā-stṛ॒tīya॒gṃ॒] 23
de॒vā-stṛ॒tīya॒gṃ॒ sava̭na॒-nnoda̭yaccha॒-nte sa̭vi॒tāra̭-mprātassava॒nabhā̭ga॒gṃ॒ santa̭-ntṛtīyasava॒nama॒bhi parya̭ṇaya॒-ntato॒ vai te tṛ॒tīya॒gṃ॒ sava̭na॒-muda̭yaccha॒n॒. ya-ttṛ̭tīyasava॒ne sā̭vi॒tro gṛ॒hyatḙ tṛ॒tīya̭sya॒ sava̭na॒syodya̭tyai savitṛpā॒treṇa̭ vaiśvade॒va-ṅka॒laśā᳚-dgṛhṇāti vaiśvade॒vyo̭ vai pra॒jā vai᳚śvade॒vaḥ ka॒laśaḥ̭ savi॒tā pra̭sa॒vānā̭mīśe॒ ya-thsa̭vitṛpā॒treṇa̭ vaiśvade॒va-ṅka॒laśā᳚-dgṛ॒hṇāti̭ savi॒tṛpra̭sūta e॒vāsmai᳚ pra॒jāḥ pra [pra॒jāḥ pra, ja॒na॒ya॒ti॒ some॒ soma̭ma॒bhi] 24
ja̭nayati॒ some॒ soma̭ma॒bhi gṛ̭hṇāti॒ reta̭ e॒va ta-dda̭dhāti su॒śarmā̭-'si supratiṣṭhā॒na ityā̭ha॒ some॒ hi soma̭mabhigṛ॒hṇāti॒ prati̭ṣṭhityā e॒tasmi॒n vā api॒ grahḙ manu॒ṣye᳚bhyo de॒vebhyaḥ̭ pi॒tṛbhyaḥ̭ kriyate su॒śarmā̭-'si supratiṣṭhā॒na ityā̭ha manu॒ṣye᳚bhya e॒vaitena̭ karoti bṛ॒hadityā̭ha de॒vebhya̭ e॒vaitena̭ karoti॒ nama॒ ityā̭ha pi॒tṛbhya̭ e॒vaitena̭ karotye॒ tāva̭tī॒ rvai de॒vatā॒stābhya̭ e॒vaina॒gṃ॒ sarvā᳚bhyo gṛhṇātye॒ṣa te॒ yoni॒rviśve᳚bhyastvā de॒vebhya॒ ityā̭ha vaiśvade॒vo hyḙṣaḥ || 25 ||
(viśve॒ - pra - pi॒tṛbhya̭ e॒vaitena̭ karo॒tye - kā॒nnavigṃ̭śa॒tiśca̭) (a. 7)
prā॒ṇo vā e॒ṣa yadṷpā॒gṃ॒śu-ryadṷpāgṃśupā॒treṇa̭ pratha॒maśco᳚tta॒maśca॒ grahaṷ gṛ॒hyete᳚ prā॒ṇame॒vānṷ pra॒yanti̭ prā॒ṇamanūdya̭nti pra॒jāpa̭ti॒rvā e॒ṣa yadā᳚graya॒ṇaḥ prā॒ṇa ṷpā॒gṃ॒śuḥ patnīḥ᳚ pra॒jāḥ pra ja̭nayanti॒ yadṷpāgṃśupā॒treṇa̭ pātnīva॒tamā᳚graya॒ṇā-dgṛ॒hṇāti̭ pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya॒ tasmā᳚-tprā॒ṇa-mpra॒jā anu॒ pra jā̭yante de॒vā vā i॒ta i̭taḥ॒ patnī᳚-ssuva॒rgaṃ- [patnī᳚-ssuva॒rgam, lo॒ka-ma̭jigāgṃsa॒-nte] 26
-~lo॒ka-ma̭jigāgṃsa॒-nte sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-nna prājā̭na॒-nta e॒ta-mpā᳚tnīva॒tama̭paśya॒-ntama̭gṛhṇata॒ tato॒ vai te sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-mprājā̭na॒n॒. ya-tpā᳚tnīva॒to gṛ॒hyatḙ suva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ prajñā᳚tyai॒ sa somo॒ nāti̭ṣṭhata strī॒bhyo gṛ॒hyamā̭ṇa॒sta-ṅghṛ॒taṃ-va~jra̭-ṅkṛ॒tvā-'ghna॒-nta-nniri̭ndriya-mbhū॒tama̭gṛhṇa॒-ntasmā॒-thstriyo॒ niri̭ndriyā॒ adā̭yādī॒rapi̭ pā॒pā-tpu॒gṃ॒sa upa̭stitaraṃ- [upa̭stitaram, va॒da॒nti॒ ya-dghṛ॒tena̭] 27
-~vadanti॒ ya-dghṛ॒tena̭ pātnīva॒tagg​ śrī॒ṇāti॒ vajrḙṇai॒vainaṃ॒-va~śḙ kṛ॒tvā gṛ̭hṇā-tyupayā॒magṛ̭hīto॒-'sītyā̭he॒yaṃ-vā~ ṷpayā॒ma-stasmā̭di॒mā-mpra॒jā anu॒ pra jā̭yante॒ bṛha॒spati̭sutasya ta॒ ityā̭ha॒ brahma॒ vai de॒vānā॒-mbṛha॒spati॒-rbrahma̭ṇai॒vāsmai᳚ pra॒jāḥ pra ja̭nayatīndo॒ ityā̭ha॒ reto॒ vā indū॒ reta̭ e॒va ta-dda̭dhātīndriyāva॒ i- [iti̭, ā॒ha॒ pra॒jā] 28
-tyā̭ha pra॒jā vā i̭ndri॒ya-mpra॒jā e॒vāsmai॒ pra ja̭naya॒tyagnā(3) ityā̭hā॒gnirvai rḙto॒dhāḥ patnī̭va॒ ityā̭ha mithuna॒tvāya̭ sa॒jūrde॒vena॒ tvaṣṭrā॒ soma̭-mpi॒betyā̭ha॒ tvaṣṭā॒ vai pa̭śū॒nā-mmi̭thu॒nānāgṃ̭ rūpa॒kṛ-drū॒pame॒va pa॒śuṣṷ dadhāti de॒vā vai tvaṣṭā̭ramajighāgṃsa॒n-thsa patnīḥ॒ prāpa̭dyata॒ ta-nna prati॒ prā-'ya̭ccha॒-ntasmā॒dapi॒ [prā-'ya̭ccha॒-ntasmā॒dapi̭, vaddhya॒-mprapa̭nna॒-] 29
vaddhya॒-mprapa̭nna॒-nna prati॒ praya̭cchanti॒ tasmā᳚-tpātnīva॒te tvaṣṭre-'pi̭ gṛhyate॒ na sā̭daya॒tyasa̭nnā॒ddhi pra॒jāḥ pra॒jāya̭nte॒ nānu॒ vaṣa̭-ṭkaroti॒ yada̭nuvaṣa-ṭku॒ryā-dru॒dra-mpra॒jā a॒nvava̭sṛje॒-dyannā-'nṷvaṣaṭku॒ryā-daśā᳚nta-ma॒gnī-thsoma̭-mbhakṣaye-dupā॒g॒śvanu॒ vaṣa̭-ṭkaroti॒ na ru॒dra-mpra॒jā a̭nvavasṛ॒jati̭ śā॒ntama॒gnī-thsoma̭-mbhakṣaya॒tyagnī॒-nneṣṭṷ-ru॒pastha॒mā sī̭da॒ [sī̭da, neṣṭaḥ॒ patnī̭-] 30
neṣṭaḥ॒ patnī̭-mu॒dāna॒yetyā̭hā॒-gnīde॒va neṣṭa̭ri॒ reto॒ dadhā̭ti॒ neṣṭā॒ patni̭yāmu-dgā॒trā sa-ṅkhyā̭payati pra॒jāpa̭ti॒rvā e॒ṣa yadṷdgā॒tā pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāyā॒pa upa॒ pra va̭rtayati॒ reta̭ e॒va ta-thsi̭ñcatyū॒ruṇopa॒ pra va̭rtayatyū॒ruṇā॒ hi retaḥ̭ si॒cyatḙ nagna॒-ṅkṛtyo॒-rumupa॒ pra va̭rtayati ya॒dā hi na॒gna ū॒rurbhava॒tyatha̭ mithu॒nī bha̭va॒to-'tha॒ retaḥ̭ sicya॒te-'tha̭ pra॒jāḥ pra jā̭yante || 31 ||
(patnī᳚-ssuva॒rga - mupa̭stitara - mindriyāva॒ itya - pi̭ - sīda - mithu॒nya̭ - ṣṭau ca̭) (a. 8)
indro̭ vṛ॒trama̭ha॒-ntasya̭ śīr​ṣakapā॒la-mudau᳚bja॒-thsa dro̭ṇakala॒śo̭-'bhava॒-ttasmā॒-thsoma॒-ssama̭srava॒-thsa hā̭riyoja॒no̭-'bhava॒-ttaṃ-vya~̭cikithsa-jju॒havā॒nī(3) mā hau॒ṣā(3)-miti॒ so̭-'manyata॒ yaddho॒ṣyāmyā॒magṃ ho᳚ṣyāmi॒ yanna ho॒ṣyāmi̭ yajñaveśa॒sa-ṅka̭riṣyā॒mīti॒ tama̭ddhriyata॒ hotu॒gṃ॒ so᳚-'gni-ra̭bravī॒nna mayyā॒magṃ ho᳚ṣya॒sīti॒ ta-ndhā॒nābhi̭-raśrīṇā॒- [-raśrīṇāt, tagṃ śṛ॒ta-] 32
-ttagṃ śṛ॒ta-mbhū॒ta-ma̭juho॒dya-ddhā॒nābhi̭r-hāriyoja॒nagg​ śrī॒ṇāti̭ śṛta॒tvāya̭ śṛ॒ta-me॒vaina̭-mbhū॒ta-ñjṷhoti ba॒hvībhiḥ̭ śrīṇātye॒tāva̭tī-re॒vāsyā॒-muṣmi̭n ~lo॒ke kā̭ma॒dughā̭ bhava॒ntyatho॒ khalvā̭hure॒tā vā indra̭sya॒ pṛśña̭yaḥ kāma॒dughā॒ yaddhā̭riyoja॒nīriti॒ tasmā᳚-dba॒hvībhiḥ̭ śrīṇīyādṛkhsā॒me vā indra̭sya॒ harī̭ soma॒pānau॒ tayoḥ᳚ pari॒dhaya̭ ā॒dhānaṃ॒-ya~dapra̭hṛtya pari॒dhī-ñjṷhu॒yā-da॒ntarā̭dhānābhyā- [-da॒ntarā̭dhānābhyām, ghā॒sa-mpra] 33
-ṅghā॒sa-mpra ya̭cche-tpra॒hṛtya̭ pari॒dhīñjṷhoti॒ nirā̭dhānābhyā-me॒va ghā॒sa-mpra ya̭cchatyunne॒tā jṷhoti yā॒tayā̭meva॒ hyḙtar​hya̭ddhva॒ryu-ssva॒gākṛ̭to॒ ya-da̭ddhva॒ryu-rjṷhu॒yā-dyathā॒ vimṷkta॒-mpuna̭ryu॒nakti̭ tā॒dṛge॒va tacchī॒r॒ṣa-nna̭dhini॒dhāya̭ juhoti śīr​ṣa॒to hi sa sa॒mabha̭va-dvi॒kramya̭ juhoti vi॒kramya॒ hīndro̭ vṛ॒tramaha॒n-thsamṛ̭ddhyai pa॒śavo॒ vai hā̭riyoja॒nīrya-thsa̭bhi॒nndyā-dalpā̭ [-dalpāḥ᳚, e॒na॒-mpa॒śavo̭] 34
ena-mpa॒śavo̭ bhu॒ñjanta॒ upa̭tiṣṭhera॒n॒. yanna sa̭bhi॒nndyā-dba॒hava̭ ena-mpa॒śavo-'bhṷñjanta॒ upa̭ tiṣṭhera॒-nmana̭sā॒ sa-mbā̭dhata u॒bhaya̭-ṅkaroti ba॒hava̭ e॒vaina̭-mpa॒śavo̭ bhu॒ñjanta॒ upa̭ tiṣṭhanta unne॒taryṷpaha॒va-mi̭cchante॒ ya e॒va tatra̭ somapī॒thasta-me॒vāva̭ rundhata uttarave॒dyā-nniva̭pati pa॒śavo॒ vā ṷttarave॒diḥ pa॒śavo̭ hāriyoja॒nīḥ pa॒śuṣve॒va pa॒śū-nprati̭ ṣṭhāpayanti || 35 ||
(a॒śrī॒ṇā॒ - da॒ntarā̭dhānābhyā॒ - malpāḥ᳚ - sthāpayanti) (a. 9)
grahā॒n॒. vā anṷ pra॒jāḥ pa॒śavaḥ॒ pra jā̭yanta upāg​śvantaryā॒-māva̭jā॒vayaḥ̭ śu॒krāma॒nthinau॒ purṷṣā ṛtugra॒hā-neka̭śaphā ādityagra॒ha-ṅgāva̭ ādityagra॒ho bhūyi̭ṣṭhābhir-ṛ॒gbhirgṛ̭hyate॒ tasmā॒-dgāvaḥ̭ paśū॒nā-mbhūyi̭ṣṭhā॒ ya-ttrirṷpā॒gṃ॒ śugṃ hastḙna vigṛ॒hṇāti॒ tasmā॒-ddvau trīna॒jā ja॒naya॒tyathāva̭yo॒ bhūya̭sīḥ pi॒tā vā e॒ṣa yadā᳚graya॒ṇaḥ pu॒traḥ ka॒laśo॒ yadā᳚graya॒ṇa ṷpa॒dasye᳚-tka॒laśā᳚-dgṛhṇīyā॒-dyathā̭ pi॒tā [ ] 36
pu॒tra-ṅkṣi॒ta ṷpa॒dhāva̭ti tā॒dṛge॒va tadya-tka॒laśa̭ upa॒dasyḙ-dāgraya॒ṇā-dgṛ̭hṇīyā॒-dyathā̭ pu॒traḥ pi॒tara̭-ṅkṣi॒ta ṷpa॒dhāva̭ti tā॒dṛge॒va tadā॒tmā vā e॒ṣa ya॒jñasya॒ yadā᳚graya॒ṇo yadgraho̭ vā ka॒laśo̭ vopa॒dasyḙ-dāgraya॒ṇā-dgṛ̭hṇīyādā॒tmana̭ e॒vādhi̭ ya॒jña-nniṣka̭ro॒tyavi̭jñāto॒ vā e॒ṣa gṛ̭hyate॒ yadā᳚graya॒ṇa-ssthā॒lyā gṛ॒hṇāti̭ vāya॒vyḙna juhoti॒ tasmā॒- [tasmā᳚t, garbhe॒ṇā 'vi̭jñātena] 37
-dgarbhe॒ṇā 'vi̭jñātena brahma॒hā 'va̭bhṛ॒thamava̭ yanti॒ parā᳚ sthā॒līrasya॒ntyu-dvā̭ya॒vyā̭ni haranti॒ tasmā॒-thstriya̭-ñjā॒tā-mparā᳚-'sya॒ntyu-tpumāgṃ̭ sagṃ haranti॒ ya-tpṷro॒ruca॒māha॒ yathā॒ vasya̭sa ā॒hara̭ti tā॒dṛge॒va ta-dya-dgraha̭-ṅgṛ॒hṇāti॒ yathā॒ vasya̭sa ā॒hṛtya॒ prā-''ha̭ tā॒dṛge॒va ta-dya-thsā॒daya̭ti॒ yathā॒ vasya̭sa upani॒dhāyā̭-pa॒krāma̭ti tā॒dṛge॒va ta-dya dvai ya॒jñasya॒ sāmnā॒ yajṷṣā kri॒yatḙ śithi॒la-nta-dyadṛ॒cā ta-ddṛ॒ḍha-mpu॒rastā̭dupayāmā॒ yajṷṣā gṛhyanta u॒pari̭ṣṭā-dupayāmā ṛ॒cā ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ || 38 ||
(yathā̭ pi॒tā-tasmā̭-dapa॒krāma̭ti tā॒dṛge॒va ta-dya-da॒ṣṭā da̭śa ca) (a. 10)
prānyāni॒ pātrā̭ṇi yu॒jyante॒ nānyāni॒ yāni̭ parā॒cīnā̭ni prayu॒jyante॒-'mume॒va tairlo॒kama॒bhi ja̭yati॒ parā̭ṅiva॒ hya̭sau lo॒ko yāni॒ punaḥ̭ prayu॒jyanta̭ i॒mame॒va tairlo॒kama॒bhi ja̭yati॒ punaḥ̭puna-riva॒ hya̭yaṃ-lo~॒kaḥ prānyāni॒ pātrā̭ṇi yu॒jyante॒ nānyāni॒ yāni̭ parā॒cīnā̭ni prayu॒jyante॒ tānyanvoṣa̭dhayaḥ॒ parā̭ bhavanti॒ yāni॒ punaḥ̭ [punaḥ̭, pra॒yu॒jyante॒] 39
prayu॒jyante॒ tānyanvoṣa̭dhayaḥ॒ puna॒rā bha̭vanti॒ prānyāni॒ pātrā̭ṇi yu॒jyante॒ nānyāni॒ yāni̭ parā॒cīnā̭ni prayu॒jyante॒ tānyanvā̭ra॒ṇyāḥ pa॒śavo-'ra̭ṇya॒-mapa̭ yanti॒ yāni॒ punaḥ̭ prayu॒jyante॒ tānyanṷ grā॒myāḥ pa॒śavo॒ grāma̭-mu॒pāva̭yanti॒ yo vai grahā̭ṇā-nni॒dānaṃ॒-ve~da̭ ni॒dāna̭vā-nbhava॒tyājya॒-mityu॒ktha-ntadvai grahā̭ṇā-nni॒dānaṃ॒-ya~dṷpā॒gṃ॒śu śagṃsa̭ti॒ ta- [śagṃsa̭ti॒ tat, u॒pā॒g​śva॒nta॒ryā॒mayo॒-] 40
-dṷpāg​śvantaryā॒mayo॒-ryadu॒ccai-stadita̭reṣā॒-ṅgrahā̭ṇāme॒tadvai grahā̭ṇā-nni॒dānaṃ॒-ya~ e॒vaṃ-ve~da̭ ni॒dāna̭vā-nbhavati॒ yo vai grahā̭ṇā-mmithu॒naṃ-ve~da॒ pra pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭-rmithu॒nai-rjā̭yate sthā॒lībhi̭-ra॒nye grahā̭ gṛ॒hyantḙ vāya॒vyai̭-ra॒nya e॒tadvai grahā̭ṇā-mmithu॒naṃ-ya~ e॒vaṃ-ve~da॒ pra pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭-rmithu॒nai-rjā̭yata॒ indra॒stvaṣṭu॒-ssoma̭-mabhī॒ṣahā̭-'piba॒-thsa viṣva॒- [viṣvaṅṋ̇, vyā᳚rccha॒-thsa] 41
ṅvyā᳚rccha॒-thsa ā॒tmannā॒rama̭ṇa॒-nnāvi̭nda॒-thsa e॒tā-na̭nusava॒na-mpṷro॒ḍāśā̭napaśya॒-ttā-nnira̭vapa॒-ttairvai sa ā॒tmannā॒rama̭ṇa-makuruta॒ tasmā̭-danusava॒na-mpṷro॒ḍāśā॒ nirṷpyante॒ tasmā̭-danusava॒na-mpṷro॒ḍāśā̭nā॒-mprā-'śñī̭yādā॒tma-nne॒vā-''rama̭ṇa-ṅkurute॒ naina॒gṃ॒ somo-'ti̭ pavate brahmavā॒dino̭ vadanti॒ narcā na yajṷṣā pa॒ṅkti-rā᳚pya॒te-'tha॒ kiṃ ~ya॒jñasya̭ pāṅkta॒tvamiti̭ dhā॒nāḥ ka̭ra॒mbhaḥ pa̭rivā॒paḥ pṷro॒ḍāśaḥ̭ paya॒syā̭ tena̭ pa॒ṅkti-rā᳚pyate॒ ta-dya॒jñasya̭ pāṅkta॒tvam || 42 ||
(bha॒va॒nti॒ yāni॒ punaḥ॒ - śagṃsa̭ti॒ ta - dviṣvaṃ॒ - kiṃ - catṷrdaśa ca) (a. 11)
(indro̭ vṛ॒trāya- ''yu॒rve - ya॒jñena̭ - suva॒rgā - yendro̭ ma॒rudbhi॒ - radi̭ti - rantaryāmapā॒treṇa̭ - prā॒ṇa ṷpāgṃśu pā॒tre - ṇendro̭ vṛ॒trama̭ha॒-ntasya॒ - grahā॒n - prānyā - nyekā̭daśa)
(indro̭ vṛ॒trāya॒ - puna̭r-ṛ॒tunā̭-''ha - mithu॒na-mpa॒śavo॒ - neṣṭaḥ॒ patnī̭ - mupāg​śvantaryā॒mayo॒ - dvica̭tvārigṃśat)
(indro̭ vṛ॒trāya̭, pāṅkta॒tvam)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhakāṇḍe pañcamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in