ব্রহ্মোবাচ ।
নৌমীড্য তেঽভ্রবপুষে তডিদম্বরায
গুঞ্জাবতংসপরিপিচ্ছলসন্মুখায ।
বন্যস্রজে কবলবেত্রবিষাণবেণু-
লক্ষ্মশ্রিযে মৃদুপদে পশুপাঙ্গজায ॥ 1 ॥
অস্যাপি দেব বপুষো মদনুগ্রহস্য
স্বেচ্ছামযস্য ন তু ভূতমযস্য কোঽপি ।
নেশেমহি ত্ববসিতুং মনসান্তরেণ
সাক্ষাত্তবৈব কিমুতাত্মসুখানুভূতেঃ ॥ 2 ॥
জ্ঞানে প্রযাসমুদপাস্য নমন্ত এব
জীবন্তি সন্মুখরিতাং ভবদীযবার্তাম্ ।
স্থানে স্থিতাঃ শ্রুতিগতাং তনুবাম্মনোভিঃ
যে প্রাযশোঽজিত জিতোঽপ্যসি তৈস্ত্রিলোক্যাম্ ॥ 3 ॥
শ্রেযঃস্রুতিং ভক্তিমুদস্য তে বিভো ক্লিশ্যন্তি যে কেবলবোধলব্ধযে ।
তেষামসৌ ক্লেশল এব শিষ্যতে নান্যদ্যথা স্থূলতুষাবঘাতিনাম্ ॥ 4 ॥
পুরেহ ভূমন্ বহবোঽপি যোগিনস্ত্বদর্পিতেহা নিজকর্মলব্ধযা ।
বিবুধ্য ভক্ত্যৈব কথোপনীতযা প্রপেদিরেঽঞ্জোঽচ্যুত তে গতিং পরাম্ ॥ 5 ॥
তথাপি ভূমন্ মহিমাঽগুণস্য তে বিবোদ্ধুমর্হত্যমলান্তরাত্মভিঃ ।
অবিক্রিযাত্স্বানুভবাদরূপতো হ্যনন্যবোধ্যাত্মতযা ন চান্যথা ॥ 6 ॥
গুণাত্মনস্তেঽপি গুণান্ বিমাতুং হিতাবতীর্ণস্য ক ঈশিরেঽস্য ।
কালেন যৈর্বা বিমিতাঃ সুকল্পৈর্ভূপাংসবঃ খে মিহিকা দ্যুভাসঃ ॥ 7 ॥
তত্তেঽনুকম্পাং সুসমীক্ষমাণো ভুঞ্জান এবাত্মকৃতং বিপাকম্ ।
হৃদ্বাগ্বপুর্ভির্বিদধন্নমস্তে জীবেত যো মুক্তিপদে স দাযভাক্ ॥ 8 ॥
পশ্যেশ মেঽনার্যমনন্ত আদ্যে পরাত্মনি ত্বয্যপি মাযিমাযিনি ।
মাযাং বিতত্যেক্ষিতুমাত্মবৈভবং হ্যহং কিযানৈচ্ছমিবার্চিরগ্নৌ ॥ 9 ॥
অতঃ ক্ষমস্বাচ্যুত মে রজোভুবো হ্যজানতস্ত্বত্পৃথগীশমানিনঃ ।
অজাবলেপান্ধতমোঽন্ধচক্ষুষ এষোঽনুকম্প্যো মযি নাথবানিতি ॥ 10 ॥
ক্বাহং তমোমহদহঙ্খচরাগ্নিবার্ভূসংবেষ্টিতাণ্ডঘটসপ্তবিতস্তকাযঃ ।
ক্বেদৃগ্বিধাবিগণিতাণ্ডপরাণুচর্যাবাতাধ্বরোমবিবরস্য চ তে মহিত্বম্ ॥ 11 ॥
উত্ক্ষেপণং গর্ভগতস্য পাদযোঃ কিং কল্পতে মাতুরধোঽক্ষজাগসে ।
কিমস্তি নাস্তিব্যপদেশভূষিতং তবাস্তি কুক্ষেঃ কিযদপ্যনন্তঃ ॥ 12 ॥
জগত্ত্রযান্তোদধিসম্প্লবোদে নারাযণস্যোদরনাভিনালাত্ ।
বিনির্গতোঽজস্ত্বিতি বান্ন বৈ মৃষা কিং ত্বীশ্বরত্বান্ন বিনির্গতোঽস্মি . ।
নারাযণস্ত্বং ন হি সর্বদেহিনামাত্মাস্যধীশাখিললোকসাক্ষী ।
নারাযণোঽঙ্গং নরভূজলাযনাত্তচ্চাপি সত্যং ন তবৈব মাযা ॥ 14 ॥
তচ্চেজ্জলস্থং তব সজ্জগদ্বপুঃ কিং মে ন দৃষ্টং ভগবংস্তদৈব ।
কিং বা সুদৃষ্টং হৃদি মে তদৈব কিং নো সপদ্যেব পুনর্ব্যদর্শি ॥ 15 ॥
অত্রৈব মাযাদমনাবতারে হ্যস্য প্রপঞ্চস্য বহিঃ স্ফুটস্য ।
কৃত্স্নস্য চান্তর্জঠরে জনন্যা মাযাত্বমেব প্রকটীকৃতং তে ॥ 16 ॥
যস্য কুক্ষাবিদং সর্বং সাত্মং ভাতি যথা তথা ।
তত্ত্বয্যপীহ তত্সর্বং কিমিদং মাযযা বিনা ॥ 17 ॥
অদ্যৈব ত্বদৃতেঽস্য কিং মম ন তে মাযাত্বমাদর্শিতং
একোঽসি প্রথমং ততো ব্রজসুহৃদ্বত্সাঃ সমস্তা অপি ।
তাবন্তোঽসি চতুর্ভুজাস্তদখিলৈঃ সাকং মযোপাসিতা-
স্তাবন্ত্যেব জগন্ত্যভূস্তদমিতং ব্রহ্মাদ্বযং শিষ্যতে ॥ 18 ॥
অজানতাং ত্বত্পদবীমনাত্মন্যাত্মাঽত্মনা ভাসি বিতত্য মাযাম্ ।
সৃষ্টাবিবাহং জগতো বিধান ইব ত্বমেষোঽন্ত ইব ত্রিনেত্রঃ ॥ 19 ॥
সুরেষ্বৃষিষ্বীশ তথৈব নৃষ্বপি তির্যক্ষু যাদঃস্বপি তেঽজনস্য ।
জন্মাসতাং দুর্মদনিগ্রহায প্রভো বিধাতঃ সদনুগ্রহায চ ॥ 20 ॥
কো বেত্তি ভূমন্ ভগবন্ পরাত্মন্ যোগেশ্বরোতীর্ভবতস্ত্রিলোক্যাম্ ।
ক্ব বা কথং বা কতি বা কদেতি বিস্তারযন্ ক্রীডসি যোগমাযাম্ ॥ 21 ॥
তস্মাদিদং জগদশেষমসত্স্বরূপং স্বপ্নাভমস্তধিষণং পুরুদুঃখদুঃখম্ ।
ত্বয্যেব নিত্যসুখবোধতনাবনন্তে মাযাত উদ্যদপি যত্সদিবাবভাতি ॥ 22 ॥
একস্ত্বমাত্মা পুরুষঃ পুরাণঃ সত্যঃ স্বযঞ্জ্যোতিরনন্ত আদ্যঃ ।
নিত্যোঽক্ষরোঽজস্রসুখো নিরঞ্জনঃ পূর্ণোঽদ্বযো মুক্ত উপাধিতোঽমৃতঃ ॥ 23 ॥
এবংবিধং ত্বাং সকলাত্মনামপি স্বাত্মানমাত্মাঽত্মতযা বিচক্ষতে ।
গুর্বর্কলব্ধোপনিষত্সুচক্ষুষা যে তে তরন্তীব ভবানৃতাম্বুধিম্ ॥ 24 ॥
আত্মানমেবাত্মতযাঽবিজানতাং তেনৈব জাতং নিখিলং প্রপঞ্চিতম্ ।
জ্ঞানেন ভূযোঽপি চ তত্প্রলীযতে রজ্জ্বামহের্ভোগভবাভবৌ যথা ॥ 25 ॥
অজ্ঞানসঞ্জ্ঞৌ ভববন্ধমোক্ষৌ দ্বৌ নাম নান্যৌ স্ত ঋতজ্ঞভাবাত্ ।
অজস্রচিত্যাঽত্মনি কেবলে পরে বিচার্যমাণে তরণাবিবাহনী ॥ 26 ॥
ত্বামাত্মানং পরং মত্বা পরমাত্মানমেব চ ।
আত্মা পুনর্বহির্মৃগ্য অহোঽজ্ঞজনতাঽজ্ঞতা ॥ 27 ॥
অন্তর্ভবেঽনন্ত ভবন্তমেব হ্যতত্ত্যজন্তো মৃগযন্তি সন্তঃ ।
অসন্তমপ্যন্ত্যহিমন্তরেণ সন্তং গুণং তং কিমু যন্তি সন্তঃ ॥ 28 ॥
অথাপি তে দেব পদাম্বুজদ্বযপ্রসাদলেশানুগৃহীত এব হি ।
জানাতি তত্ত্বং ভগবন্ মহিম্নো ন চান্য একোঽপি চিরং বিচিন্বন্ ॥ 29 ॥
তদস্তু মে নাথ স ভূরিভাগো ভবেঽত্র বান্যত্র তু বা তিরশ্চাম্ ।
যেনাহমেকোঽপি ভবজ্জনানাং ভূত্বা নিষেবে তব পাদপল্লবম্ ॥ 30 ॥
অহোঽতিধন্যা ব্রজগোরমণ্যঃ স্তন্যামৃতং পীতমতীব তে মুদা ।
যাসাং বিভো বত্সতরাত্মজাত্মনা যত্তৃপ্তযেঽদ্যাপি ন চালমধ্বরাঃ ॥ 31 ॥
অহো ভাগ্যমহো ভাগ্যং নন্দগোপব্রজৌকসাম্ ।
যন্মিত্রং পরমানন্দং পূর্ণং ব্রহ্ম সনাতনম্ ॥ 32 ॥
এষাং তু ভাগ্যমহিমাঽচ্যুত তাবদাস্তা-
মেকাদশৈব হি বযং বত ভূরিভাগাঃ ।
এতদ্ধৃষীকচষকৈরসকৃত্পিবামঃ
শর্বাদযোঽঙ্ঘ্র্যুদজমধ্বমৃতাসবং তে ॥ 33 ॥
তদ্ভূরিভাগ্যমিহ জন্ম কিমপ্যটব্যাং
যদ্গোকুলেঽপি কতমাঙ্ঘ্রিরজোঽভিষেকম্ ।
যজ্জীবিতং তু নিখিলং ভগবান্ মুকুন্দ-
স্ত্বদ্যাপি যত্পদরজঃ শ্রুতিমৃগ্যমেব ॥ 34 ॥
এষাং ঘোষনিবাসিনামুত ভবান্ কিং দেব রাতেতি নঃ
চেতো বিশ্বফলাত্ফলং ত্বদপরং কুত্রাপ্যযন্ মুহ্যতি ।
সদ্বেষাদিব পূতনাঽপি সকুলা ত্বামেব দেবাপিতা
যদ্ধামার্থসুহৃত্প্রিযাত্মতনযপ্রাণাশযাস্ত্বত্কৃতে ॥ 35 ॥
তাবদ্রাগাদযঃ স্তেনাস্তাবত্কারাগৃহং গৃহম্ ।
তাবন্মোহোঽঙ্ঘ্রিনিগডো যাবত্কৃষ্ণ ন তে জনাঃ ॥ 36 ॥
প্রপঞ্চং নিষ্প্রপঞ্চোঽপি বিডম্বযসি ভূতলে ।
প্রপন্নজনতানন্দসন্দোহং প্রথিতুং প্রভো ॥ 37 ॥
জানন্ত এব জানন্তু কিং বহূক্ত্যা ন মে প্রভো ।
মনসো বপুষো বাচো বৈভবং তব গোচরঃ ॥ 38 ॥
অনুজানীহি মাং কৃষ্ণ সর্বং ত্বং বেত্সি সর্বদৃক্ ।
ত্বমেব জগতাং নাথো জগদেতত্তবার্পিতম্ ॥ 39 ॥
শ্রীকৃষ্ণ বৃষ্ণিকুলপুষ্করজোষদাযিন্
ক্ষ্মানির্জরদ্বিজপশূদধিবৃদ্ধিকারিন্ ।
উদ্ধর্মশার্বরহর ক্ষিতিরাক্ষসধ্রুগ্
আকল্পমার্কমর্হন্ ভগবন্ নমস্তে ॥ 40 ॥
ইতি শ্রীমদ্ভাগবতমহাপুরাণে দশমস্কন্ধে পূর্বার্ধে
চতুর্দশাধ্যাযান্তর্গতং ব্রহ্মকৃতং শ্রীকৃষ্ণস্তুতিঃ সমাপ্তা ।
ভাগবতপুরাণ . অধ্যায 10/14/1-40 . ।
Roman (IAST) Transliteration
brahmovāca |
naumīḍya te'bhravapuṣe taḍidambarāya
guñjāvataṃsaparipicchalasanmukhāya |
vanyasraje kavalavetraviṣāṇaveṇu-
lakṣmaśriye mṛdupade paśupāṅgajāya || 1 ||
asyāpi deva vapuṣo madanugrahasya
svecchāmayasya na tu bhūtamayasya ko'pi |
neśemahi tvavasituṃ manasāntareṇa
sākṣāttavaiva kimutātmasukhānubhūteḥ || 2 ||
jñāne prayāsamudapāsya namanta eva
jīvanti sanmukharitāṃ bhavadīyavārtām |
sthāne sthitāḥ śrutigatāṃ tanuvāmmanobhiḥ
ye prāyaśo'jita jito'pyasi taistrilokyām || 3 ||
śreyaḥsrutiṃ bhaktimudasya te vibho kliśyanti ye kevalabodhalabdhaye |
teṣāmasau kleśala eva śiṣyate nānyadyathā sthūlatuṣāvaghātinām || 4 ||
pureha bhūman bahavo'pi yoginastvadarpitehā nijakarmalabdhayā |
vibudhya bhaktyaiva kathopanītayā prapedire'ñjo'cyuta te gatiṃ parām || 5 ||
tathāpi bhūman mahimā'guṇasya te viboddhumarhatyamalāntarātmabhiḥ |
avikriyātsvānubhavādarūpato hyananyabodhyātmatayā na cānyathā || 6 ||
guṇātmanaste'pi guṇān vimātuṃ hitāvatīrṇasya ka īśire'sya |
kālena yairvā vimitāḥ sukalpairbhūpāṃsavaḥ khe mihikā dyubhāsaḥ || 7 ||
tatte'nukampāṃ susamīkṣamāṇo bhuñjāna evātmakṛtaṃ vipākam |
hṛdvāgvapurbhirvidadhannamaste jīveta yo muktipade sa dāyabhāk || 8 ||
paśyeśa me'nāryamananta ādye parātmani tvayyapi māyimāyini |
māyāṃ vitatyekṣitumātmavaibhavaṃ hyahaṃ kiyānaicchamivārciragnau || 9 ||
ataḥ kṣamasvācyuta me rajobhuvo hyajānatastvatpṛthagīśamāninaḥ |
ajāvalepāndhatamo'ndhacakṣuṣa eṣo'nukampyo mayi nāthavāniti || 10 ||
kvāhaṃ tamomahadahaṅkhacarāgnivārbhūsaṃveṣṭitāṇḍaghaṭasaptavitastakāyaḥ |
kvedṛgvidhāvigaṇitāṇḍaparāṇucaryāvātādhvaromavivarasya ca te mahitvam || 11 ||
utkṣepaṇaṃ garbhagatasya pādayoḥ kiṃ kalpate māturadho'kṣajāgase |
kimasti nāstivyapadeśabhūṣitaṃ tavāsti kukṣeḥ kiyadapyanantaḥ || 12 ||
jagattrayāntodadhisamplavode nārāyaṇasyodaranābhinālāt |
vinirgato'jastviti vānna vai mṛṣā kiṃ tvīśvaratvānna vinirgato'smi . |
nārāyaṇastvaṃ na hi sarvadehināmātmāsyadhīśākhilalokasākṣī |
nārāyaṇo'ṅgaṃ narabhūjalāyanāttaccāpi satyaṃ na tavaiva māyā || 14 ||
taccejjalasthaṃ tava sajjagadvapuḥ kiṃ me na dṛṣṭaṃ bhagavaṃstadaiva |
kiṃ vā sudṛṣṭaṃ hṛdi me tadaiva kiṃ no sapadyeva punarvyadarśi || 15 ||
atraiva māyādamanāvatāre hyasya prapañcasya bahiḥ sphuṭasya |
kṛtsnasya cāntarjaṭhare jananyā māyātvameva prakaṭīkṛtaṃ te || 16 ||
yasya kukṣāvidaṃ sarvaṃ sātmaṃ bhāti yathā tathā |
tattvayyapīha tatsarvaṃ kimidaṃ māyayā vinā || 17 ||
adyaiva tvadṛte'sya kiṃ mama na te māyātvamādarśitaṃ
eko'si prathamaṃ tato vrajasuhṛdvatsāḥ samastā api |
tāvanto'si caturbhujāstadakhilaiḥ sākaṃ mayopāsitā-
stāvantyeva jagantyabhūstadamitaṃ brahmādvayaṃ śiṣyate || 18 ||
ajānatāṃ tvatpadavīmanātmanyātmā'tmanā bhāsi vitatya māyām |
sṛṣṭāvivāhaṃ jagato vidhāna iva tvameṣo'nta iva trinetraḥ || 19 ||
sureṣvṛṣiṣvīśa tathaiva nṛṣvapi tiryakṣu yādaḥsvapi te'janasya |
janmāsatāṃ durmadanigrahāya prabho vidhātaḥ sadanugrahāya ca || 20 ||
ko vetti bhūman bhagavan parātman yogeśvarotīrbhavatastrilokyām |
kva vā kathaṃ vā kati vā kadeti vistārayan krīḍasi yogamāyām || 21 ||
tasmādidaṃ jagadaśeṣamasatsvarūpaṃ svapnābhamastadhiṣaṇaṃ puruduḥkhaduḥkham |
tvayyeva nityasukhabodhatanāvanante māyāta udyadapi yatsadivāvabhāti || 22 ||
ekastvamātmā puruṣaḥ purāṇaḥ satyaḥ svayañjyotirananta ādyaḥ |
nityo'kṣaro'jasrasukho nirañjanaḥ pūrṇo'dvayo mukta upādhito'mṛtaḥ || 23 ||
evaṃvidhaṃ tvāṃ sakalātmanāmapi svātmānamātmā'tmatayā vicakṣate |
gurvarkalabdhopaniṣatsucakṣuṣā ye te tarantīva bhavānṛtāmbudhim || 24 ||
ātmānamevātmatayā'vijānatāṃ tenaiva jātaṃ nikhilaṃ prapañcitam |
jñānena bhūyo'pi ca tatpralīyate rajjvāmaherbhogabhavābhavau yathā || 25 ||
ajñānasañjñau bhavabandhamokṣau dvau nāma nānyau sta ṛtajñabhāvāt |
ajasracityā'tmani kevale pare vicāryamāṇe taraṇāvivāhanī || 26 ||
tvāmātmānaṃ paraṃ matvā paramātmānameva ca |
ātmā punarbahirmṛgya aho'jñajanatā'jñatā || 27 ||
antarbhave'nanta bhavantameva hyatattyajanto mṛgayanti santaḥ |
asantamapyantyahimantareṇa santaṃ guṇaṃ taṃ kimu yanti santaḥ || 28 ||
athāpi te deva padāmbujadvayaprasādaleśānugṛhīta eva hi |
jānāti tattvaṃ bhagavan mahimno na cānya eko'pi ciraṃ vicinvan || 29 ||
tadastu me nātha sa bhūribhāgo bhave'tra vānyatra tu vā tiraścām |
yenāhameko'pi bhavajjanānāṃ bhūtvā niṣeve tava pādapallavam || 30 ||
aho'tidhanyā vrajagoramaṇyaḥ stanyāmṛtaṃ pītamatīva te mudā |
yāsāṃ vibho vatsatarātmajātmanā yattṛptaye'dyāpi na cālamadhvarāḥ || 31 ||
aho bhāgyamaho bhāgyaṃ nandagopavrajaukasām |
yanmitraṃ paramānandaṃ pūrṇaṃ brahma sanātanam || 32 ||
eṣāṃ tu bhāgyamahimā'cyuta tāvadāstā-
mekādaśaiva hi vayaṃ bata bhūribhāgāḥ |
etaddhṛṣīkacaṣakairasakṛtpibāmaḥ
śarvādayo'ṅghryudajamadhvamṛtāsavaṃ te || 33 ||
tadbhūribhāgyamiha janma kimapyaṭavyāṃ
yadgokule'pi katamāṅghrirajo'bhiṣekam |
yajjīvitaṃ tu nikhilaṃ bhagavān mukunda-
stvadyāpi yatpadarajaḥ śrutimṛgyameva || 34 ||
eṣāṃ ghoṣanivāsināmuta bhavān kiṃ deva rāteti naḥ
ceto viśvaphalātphalaṃ tvadaparaṃ kutrāpyayan muhyati |
sadveṣādiva pūtanā'pi sakulā tvāmeva devāpitā
yaddhāmārthasuhṛtpriyātmatanayaprāṇāśayāstvatkṛte || 35 ||
tāvadrāgādayaḥ stenāstāvatkārāgṛhaṃ gṛham |
tāvanmoho'ṅghrinigaḍo yāvatkṛṣṇa na te janāḥ || 36 ||
prapañcaṃ niṣprapañco'pi viḍambayasi bhūtale |
prapannajanatānandasandohaṃ prathituṃ prabho || 37 ||
jānanta eva jānantu kiṃ bahūktyā na me prabho |
manaso vapuṣo vāco vaibhavaṃ tava gocaraḥ || 38 ||
anujānīhi māṃ kṛṣṇa sarvaṃ tvaṃ vetsi sarvadṛk |
tvameva jagatāṃ nātho jagadetattavārpitam || 39 ||
śrīkṛṣṇa vṛṣṇikulapuṣkarajoṣadāyin
kṣmānirjaradvijapaśūdadhivṛddhikārin |
uddharmaśārvarahara kṣitirākṣasadhrug
ākalpamārkamarhan bhagavan namaste || 40 ||
iti śrīmadbhāgavatamahāpurāṇe daśamaskandhe pūrvārdhe
caturdaśādhyāyāntargataṃ brahmakṛtaṃ śrīkṛṣṇastutiḥ samāptā |
bhāgavatapurāṇa . adhyāya 10/14/1-40 . |
Sanskrit — Devanagari (original)
ब्रह्मोवाच ।
नौमीड्य तेऽभ्रवपुषे तडिदम्बराय
गुञ्जावतंसपरिपिच्छलसन्मुखाय ।
वन्यस्रजे कवलवेत्रविषाणवेणु-
लक्ष्मश्रिये मृदुपदे पशुपाङ्गजाय ॥ 1 ॥
अस्यापि देव वपुषो मदनुग्रहस्य
स्वेच्छामयस्य न तु भूतमयस्य कोऽपि ।
नेशेमहि त्ववसितुं मनसान्तरेण
साक्षात्तवैव किमुतात्मसुखानुभूतेः ॥ 2 ॥
ज्ञाने प्रयासमुदपास्य नमन्त एव
जीवन्ति सन्मुखरितां भवदीयवार्ताम् ।
स्थाने स्थिताः श्रुतिगतां तनुवाम्मनोभिः
ये प्रायशोऽजित जितोऽप्यसि तैस्त्रिलोक्याम् ॥ 3 ॥
श्रेयःस्रुतिं भक्तिमुदस्य ते विभो क्लिश्यन्ति ये केवलबोधलब्धये ।
तेषामसौ क्लेशल एव शिष्यते नान्यद्यथा स्थूलतुषावघातिनाम् ॥ 4 ॥
पुरेह भूमन् बहवोऽपि योगिनस्त्वदर्पितेहा निजकर्मलब्धया ।
विबुध्य भक्त्यैव कथोपनीतया प्रपेदिरेऽञ्जोऽच्युत ते गतिं पराम् ॥ 5 ॥
तथापि भूमन् महिमाऽगुणस्य ते विबोद्धुमर्हत्यमलान्तरात्मभिः ।
अविक्रियात्स्वानुभवादरूपतो ह्यनन्यबोध्यात्मतया न चान्यथा ॥ 6 ॥
गुणात्मनस्तेऽपि गुणान् विमातुं हितावतीर्णस्य क ईशिरेऽस्य ।
कालेन यैर्वा विमिताः सुकल्पैर्भूपांसवः खे मिहिका द्युभासः ॥ 7 ॥
तत्तेऽनुकम्पां सुसमीक्षमाणो भुञ्जान एवात्मकृतं विपाकम् ।
हृद्वाग्वपुर्भिर्विदधन्नमस्ते जीवेत यो मुक्तिपदे स दायभाक् ॥ 8 ॥
पश्येश मेऽनार्यमनन्त आद्ये परात्मनि त्वय्यपि मायिमायिनि ।
मायां वितत्येक्षितुमात्मवैभवं ह्यहं कियानैच्छमिवार्चिरग्नौ ॥ 9 ॥
अतः क्षमस्वाच्युत मे रजोभुवो ह्यजानतस्त्वत्पृथगीशमानिनः ।
अजावलेपान्धतमोऽन्धचक्षुष एषोऽनुकम्प्यो मयि नाथवानिति ॥ 10 ॥
क्वाहं तमोमहदहङ्खचराग्निवार्भूसंवेष्टिताण्डघटसप्तवितस्तकायः ।
क्वेदृग्विधाविगणिताण्डपराणुचर्यावाताध्वरोमविवरस्य च ते महित्वम् ॥ 11 ॥
उत्क्षेपणं गर्भगतस्य पादयोः किं कल्पते मातुरधोऽक्षजागसे ।
किमस्ति नास्तिव्यपदेशभूषितं तवास्ति कुक्षेः कियदप्यनन्तः ॥ 12 ॥
जगत्त्रयान्तोदधिसम्प्लवोदे नारायणस्योदरनाभिनालात् ।
विनिर्गतोऽजस्त्विति वान्न वै मृषा किं त्वीश्वरत्वान्न विनिर्गतोऽस्मि . ।
नारायणस्त्वं न हि सर्वदेहिनामात्मास्यधीशाखिललोकसाक्षी ।
नारायणोऽङ्गं नरभूजलायनात्तच्चापि सत्यं न तवैव माया ॥ 14 ॥
तच्चेज्जलस्थं तव सज्जगद्वपुः किं मे न दृष्टं भगवंस्तदैव ।
किं वा सुदृष्टं हृदि मे तदैव किं नो सपद्येव पुनर्व्यदर्शि ॥ 15 ॥
अत्रैव मायादमनावतारे ह्यस्य प्रपञ्चस्य बहिः स्फुटस्य ।
कृत्स्नस्य चान्तर्जठरे जनन्या मायात्वमेव प्रकटीकृतं ते ॥ 16 ॥
यस्य कुक्षाविदं सर्वं सात्मं भाति यथा तथा ।
तत्त्वय्यपीह तत्सर्वं किमिदं मायया विना ॥ 17 ॥
अद्यैव त्वदृतेऽस्य किं मम न ते मायात्वमादर्शितं
एकोऽसि प्रथमं ततो व्रजसुहृद्वत्साः समस्ता अपि ।
तावन्तोऽसि चतुर्भुजास्तदखिलैः साकं मयोपासिता-
स्तावन्त्येव जगन्त्यभूस्तदमितं ब्रह्माद्वयं शिष्यते ॥ 18 ॥
अजानतां त्वत्पदवीमनात्मन्यात्माऽत्मना भासि वितत्य मायाम् ।
सृष्टाविवाहं जगतो विधान इव त्वमेषोऽन्त इव त्रिनेत्रः ॥ 19 ॥
सुरेष्वृषिष्वीश तथैव नृष्वपि तिर्यक्षु यादःस्वपि तेऽजनस्य ।
जन्मासतां दुर्मदनिग्रहाय प्रभो विधातः सदनुग्रहाय च ॥ 20 ॥
को वेत्ति भूमन् भगवन् परात्मन् योगेश्वरोतीर्भवतस्त्रिलोक्याम् ।
क्व वा कथं वा कति वा कदेति विस्तारयन् क्रीडसि योगमायाम् ॥ 21 ॥
तस्मादिदं जगदशेषमसत्स्वरूपं स्वप्नाभमस्तधिषणं पुरुदुःखदुःखम् ।
त्वय्येव नित्यसुखबोधतनावनन्ते मायात उद्यदपि यत्सदिवावभाति ॥ 22 ॥
एकस्त्वमात्मा पुरुषः पुराणः सत्यः स्वयञ्ज्योतिरनन्त आद्यः ।
नित्योऽक्षरोऽजस्रसुखो निरञ्जनः पूर्णोऽद्वयो मुक्त उपाधितोऽमृतः ॥ 23 ॥
एवंविधं त्वां सकलात्मनामपि स्वात्मानमात्माऽत्मतया विचक्षते ।
गुर्वर्कलब्धोपनिषत्सुचक्षुषा ये ते तरन्तीव भवानृताम्बुधिम् ॥ 24 ॥
आत्मानमेवात्मतयाऽविजानतां तेनैव जातं निखिलं प्रपञ्चितम् ।
ज्ञानेन भूयोऽपि च तत्प्रलीयते रज्ज्वामहेर्भोगभवाभवौ यथा ॥ 25 ॥
अज्ञानसञ्ज्ञौ भवबन्धमोक्षौ द्वौ नाम नान्यौ स्त ऋतज्ञभावात् ।
अजस्रचित्याऽत्मनि केवले परे विचार्यमाणे तरणाविवाहनी ॥ 26 ॥
त्वामात्मानं परं मत्वा परमात्मानमेव च ।
आत्मा पुनर्बहिर्मृग्य अहोऽज्ञजनताऽज्ञता ॥ 27 ॥
अन्तर्भवेऽनन्त भवन्तमेव ह्यतत्त्यजन्तो मृगयन्ति सन्तः ।
असन्तमप्यन्त्यहिमन्तरेण सन्तं गुणं तं किमु यन्ति सन्तः ॥ 28 ॥
अथापि ते देव पदाम्बुजद्वयप्रसादलेशानुगृहीत एव हि ।
जानाति तत्त्वं भगवन् महिम्नो न चान्य एकोऽपि चिरं विचिन्वन् ॥ 29 ॥
तदस्तु मे नाथ स भूरिभागो भवेऽत्र वान्यत्र तु वा तिरश्चाम् ।
येनाहमेकोऽपि भवज्जनानां भूत्वा निषेवे तव पादपल्लवम् ॥ 30 ॥
अहोऽतिधन्या व्रजगोरमण्यः स्तन्यामृतं पीतमतीव ते मुदा ।
यासां विभो वत्सतरात्मजात्मना यत्तृप्तयेऽद्यापि न चालमध्वराः ॥ 31 ॥
अहो भाग्यमहो भाग्यं नन्दगोपव्रजौकसाम् ।
यन्मित्रं परमानन्दं पूर्णं ब्रह्म सनातनम् ॥ 32 ॥
एषां तु भाग्यमहिमाऽच्युत तावदास्ता-
मेकादशैव हि वयं बत भूरिभागाः ।
एतद्धृषीकचषकैरसकृत्पिबामः
शर्वादयोऽङ्घ्र्युदजमध्वमृतासवं ते ॥ 33 ॥
तद्भूरिभाग्यमिह जन्म किमप्यटव्यां
यद्गोकुलेऽपि कतमाङ्घ्रिरजोऽभिषेकम् ।
यज्जीवितं तु निखिलं भगवान् मुकुन्द-
स्त्वद्यापि यत्पदरजः श्रुतिमृग्यमेव ॥ 34 ॥
एषां घोषनिवासिनामुत भवान् किं देव रातेति नः
चेतो विश्वफलात्फलं त्वदपरं कुत्राप्ययन् मुह्यति ।
सद्वेषादिव पूतनाऽपि सकुला त्वामेव देवापिता
यद्धामार्थसुहृत्प्रियात्मतनयप्राणाशयास्त्वत्कृते ॥ 35 ॥
तावद्रागादयः स्तेनास्तावत्कारागृहं गृहम् ।
तावन्मोहोऽङ्घ्रिनिगडो यावत्कृष्ण न ते जनाः ॥ 36 ॥
प्रपञ्चं निष्प्रपञ्चोऽपि विडम्बयसि भूतले ।
प्रपन्नजनतानन्दसन्दोहं प्रथितुं प्रभो ॥ 37 ॥
जानन्त एव जानन्तु किं बहूक्त्या न मे प्रभो ।
मनसो वपुषो वाचो वैभवं तव गोचरः ॥ 38 ॥
अनुजानीहि मां कृष्ण सर्वं त्वं वेत्सि सर्वदृक् ।
त्वमेव जगतां नाथो जगदेतत्तवार्पितम् ॥ 39 ॥
श्रीकृष्ण वृष्णिकुलपुष्करजोषदायिन्
क्ष्मानिर्जरद्विजपशूदधिवृद्धिकारिन् ।
उद्धर्मशार्वरहर क्षितिराक्षसध्रुग्
आकल्पमार्कमर्हन् भगवन् नमस्ते ॥ 40 ॥
इति श्रीमद्भागवतमहापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वार्धे
चतुर्दशाध्यायान्तर्गतं ब्रह्मकृतं श्रीकृष्णस्तुतिः समाप्ता ।
भागवतपुराण . अध्याय 10/14/1-40 . ।
brahmovāca |
naumīḍya te'bhravapuṣe taḍidambarāya
guñjāvataṃsaparipicchalasanmukhāya |
vanyasraje kavalavetraviṣāṇaveṇu-
lakṣmaśriye mṛdupade paśupāṅgajāya || 1 ||
asyāpi deva vapuṣo madanugrahasya
svecchāmayasya na tu bhūtamayasya ko'pi |
neśemahi tvavasituṃ manasāntareṇa
sākṣāttavaiva kimutātmasukhānubhūteḥ || 2 ||
jñāne prayāsamudapāsya namanta eva
jīvanti sanmukharitāṃ bhavadīyavārtām |
sthāne sthitāḥ śrutigatāṃ tanuvāmmanobhiḥ
ye prāyaśo'jita jito'pyasi taistrilokyām || 3 ||
śreyaḥsrutiṃ bhaktimudasya te vibho kliśyanti ye kevalabodhalabdhaye |
teṣāmasau kleśala eva śiṣyate nānyadyathā sthūlatuṣāvaghātinām || 4 ||
pureha bhūman bahavo'pi yoginastvadarpitehā nijakarmalabdhayā |
vibudhya bhaktyaiva kathopanītayā prapedire'ñjo'cyuta te gatiṃ parām || 5 ||
tathāpi bhūman mahimā'guṇasya te viboddhumarhatyamalāntarātmabhiḥ |
avikriyātsvānubhavādarūpato hyananyabodhyātmatayā na cānyathā || 6 ||
guṇātmanaste'pi guṇān vimātuṃ hitāvatīrṇasya ka īśire'sya |
kālena yairvā vimitāḥ sukalpairbhūpāṃsavaḥ khe mihikā dyubhāsaḥ || 7 ||
tatte'nukampāṃ susamīkṣamāṇo bhuñjāna evātmakṛtaṃ vipākam |
hṛdvāgvapurbhirvidadhannamaste jīveta yo muktipade sa dāyabhāk || 8 ||
paśyeśa me'nāryamananta ādye parātmani tvayyapi māyimāyini |
māyāṃ vitatyekṣitumātmavaibhavaṃ hyahaṃ kiyānaicchamivārciragnau || 9 ||
ataḥ kṣamasvācyuta me rajobhuvo hyajānatastvatpṛthagīśamāninaḥ |
ajāvalepāndhatamo'ndhacakṣuṣa eṣo'nukampyo mayi nāthavāniti || 10 ||
kvāhaṃ tamomahadahaṅkhacarāgnivārbhūsaṃveṣṭitāṇḍaghaṭasaptavitastakāyaḥ |
kvedṛgvidhāvigaṇitāṇḍaparāṇucaryāvātādhvaromavivarasya ca te mahitvam || 11 ||
utkṣepaṇaṃ garbhagatasya pādayoḥ kiṃ kalpate māturadho'kṣajāgase |
kimasti nāstivyapadeśabhūṣitaṃ tavāsti kukṣeḥ kiyadapyanantaḥ || 12 ||
jagattrayāntodadhisamplavode nārāyaṇasyodaranābhinālāt |
vinirgato'jastviti vānna vai mṛṣā kiṃ tvīśvaratvānna vinirgato'smi . |
nārāyaṇastvaṃ na hi sarvadehināmātmāsyadhīśākhilalokasākṣī |
nārāyaṇo'ṅgaṃ narabhūjalāyanāttaccāpi satyaṃ na tavaiva māyā || 14 ||
taccejjalasthaṃ tava sajjagadvapuḥ kiṃ me na dṛṣṭaṃ bhagavaṃstadaiva |
kiṃ vā sudṛṣṭaṃ hṛdi me tadaiva kiṃ no sapadyeva punarvyadarśi || 15 ||
atraiva māyādamanāvatāre hyasya prapañcasya bahiḥ sphuṭasya |
kṛtsnasya cāntarjaṭhare jananyā māyātvameva prakaṭīkṛtaṃ te || 16 ||
yasya kukṣāvidaṃ sarvaṃ sātmaṃ bhāti yathā tathā |
tattvayyapīha tatsarvaṃ kimidaṃ māyayā vinā || 17 ||
adyaiva tvadṛte'sya kiṃ mama na te māyātvamādarśitaṃ
eko'si prathamaṃ tato vrajasuhṛdvatsāḥ samastā api |
tāvanto'si caturbhujāstadakhilaiḥ sākaṃ mayopāsitā-
stāvantyeva jagantyabhūstadamitaṃ brahmādvayaṃ śiṣyate || 18 ||
ajānatāṃ tvatpadavīmanātmanyātmā'tmanā bhāsi vitatya māyām |
sṛṣṭāvivāhaṃ jagato vidhāna iva tvameṣo'nta iva trinetraḥ || 19 ||
sureṣvṛṣiṣvīśa tathaiva nṛṣvapi tiryakṣu yādaḥsvapi te'janasya |
janmāsatāṃ durmadanigrahāya prabho vidhātaḥ sadanugrahāya ca || 20 ||
ko vetti bhūman bhagavan parātman yogeśvarotīrbhavatastrilokyām |
kva vā kathaṃ vā kati vā kadeti vistārayan krīḍasi yogamāyām || 21 ||
tasmādidaṃ jagadaśeṣamasatsvarūpaṃ svapnābhamastadhiṣaṇaṃ puruduḥkhaduḥkham |
tvayyeva nityasukhabodhatanāvanante māyāta udyadapi yatsadivāvabhāti || 22 ||
ekastvamātmā puruṣaḥ purāṇaḥ satyaḥ svayañjyotirananta ādyaḥ |
nityo'kṣaro'jasrasukho nirañjanaḥ pūrṇo'dvayo mukta upādhito'mṛtaḥ || 23 ||
evaṃvidhaṃ tvāṃ sakalātmanāmapi svātmānamātmā'tmatayā vicakṣate |
gurvarkalabdhopaniṣatsucakṣuṣā ye te tarantīva bhavānṛtāmbudhim || 24 ||
ātmānamevātmatayā'vijānatāṃ tenaiva jātaṃ nikhilaṃ prapañcitam |
jñānena bhūyo'pi ca tatpralīyate rajjvāmaherbhogabhavābhavau yathā || 25 ||
ajñānasañjñau bhavabandhamokṣau dvau nāma nānyau sta ṛtajñabhāvāt |
ajasracityā'tmani kevale pare vicāryamāṇe taraṇāvivāhanī || 26 ||
tvāmātmānaṃ paraṃ matvā paramātmānameva ca |
ātmā punarbahirmṛgya aho'jñajanatā'jñatā || 27 ||
antarbhave'nanta bhavantameva hyatattyajanto mṛgayanti santaḥ |
asantamapyantyahimantareṇa santaṃ guṇaṃ taṃ kimu yanti santaḥ || 28 ||
athāpi te deva padāmbujadvayaprasādaleśānugṛhīta eva hi |
jānāti tattvaṃ bhagavan mahimno na cānya eko'pi ciraṃ vicinvan || 29 ||
tadastu me nātha sa bhūribhāgo bhave'tra vānyatra tu vā tiraścām |
yenāhameko'pi bhavajjanānāṃ bhūtvā niṣeve tava pādapallavam || 30 ||
aho'tidhanyā vrajagoramaṇyaḥ stanyāmṛtaṃ pītamatīva te mudā |
yāsāṃ vibho vatsatarātmajātmanā yattṛptaye'dyāpi na cālamadhvarāḥ || 31 ||
aho bhāgyamaho bhāgyaṃ nandagopavrajaukasām |
yanmitraṃ paramānandaṃ pūrṇaṃ brahma sanātanam || 32 ||
eṣāṃ tu bhāgyamahimā'cyuta tāvadāstā-
mekādaśaiva hi vayaṃ bata bhūribhāgāḥ |
etaddhṛṣīkacaṣakairasakṛtpibāmaḥ
śarvādayo'ṅghryudajamadhvamṛtāsavaṃ te || 33 ||
tadbhūribhāgyamiha janma kimapyaṭavyāṃ
yadgokule'pi katamāṅghrirajo'bhiṣekam |
yajjīvitaṃ tu nikhilaṃ bhagavān mukunda-
stvadyāpi yatpadarajaḥ śrutimṛgyameva || 34 ||
eṣāṃ ghoṣanivāsināmuta bhavān kiṃ deva rāteti naḥ
ceto viśvaphalātphalaṃ tvadaparaṃ kutrāpyayan muhyati |
sadveṣādiva pūtanā'pi sakulā tvāmeva devāpitā
yaddhāmārthasuhṛtpriyātmatanayaprāṇāśayāstvatkṛte || 35 ||
tāvadrāgādayaḥ stenāstāvatkārāgṛhaṃ gṛham |
tāvanmoho'ṅghrinigaḍo yāvatkṛṣṇa na te janāḥ || 36 ||
prapañcaṃ niṣprapañco'pi viḍambayasi bhūtale |
prapannajanatānandasandohaṃ prathituṃ prabho || 37 ||
jānanta eva jānantu kiṃ bahūktyā na me prabho |
manaso vapuṣo vāco vaibhavaṃ tava gocaraḥ || 38 ||
anujānīhi māṃ kṛṣṇa sarvaṃ tvaṃ vetsi sarvadṛk |
tvameva jagatāṃ nātho jagadetattavārpitam || 39 ||
śrīkṛṣṇa vṛṣṇikulapuṣkarajoṣadāyin
kṣmānirjaradvijapaśūdadhivṛddhikārin |
uddharmaśārvarahara kṣitirākṣasadhrug
ākalpamārkamarhan bhagavan namaste || 40 ||
iti śrīmadbhāgavatamahāpurāṇe daśamaskandhe pūrvārdhe
caturdaśādhyāyāntargataṃ brahmakṛtaṃ śrīkṛṣṇastutiḥ samāptā |
bhāgavatapurāṇa . adhyāya 10/14/1-40 . |
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.