॥ সপ্তমঃ সর্গঃ ॥
॥ নাগরনারাযণঃ ॥
অত্রান্তরে চ কুলটাকুলবর্ত্মপাত-সঞ্জাতপাতক ইব স্ফুটলাঞ্ছনশ্রীঃ ।
বৃন্দাবনান্তরমদীপযদংশুজালৈ-র্দিক্সুন্দরীবদনচন্দনবিন্দুরিন্দুঃ ॥ 40 ॥
প্রসরতি শশধরবিম্বে বিহিতবিলম্বে চ মাধবে বিধুরা ।
বিরচিতবিবিধবিলাপং সা পরিতাপং চকারোচ্চৈঃ ॥ 41 ॥
॥ গীতং 13 ॥
কথিতসমযেঽপি হরিরহহ ন যযৌ বনম্ ।
মম বিফলমিদমমলরূপমপি যৌবনম্ ॥
যামি হে কমিহ শরণং সখীজনবচনবঞ্চিতা ॥ 1 ॥
যদনুগমনায নিশি গহনমপি শীলিতম্ ।
তেন মম হৃদযমিদমসমশরকীলিতম্ ॥ 2 ॥
মম মরণমেব বরমতিবিতথকেতনা ।
কিমিহ বিষহামি বিরহানলচেতনা ॥ 3 ॥
মামহহ বিধুরযতি মধুরমধুযামিনী ।
কাপি হরিমনুভবতি কৃতসুকৃতকামিনী ॥ 4 ॥
অহহ কলযামি বলযাদিমণীভূষণম্ ।
হরিবিরহদহনবহনেন বহুদূষণম্ ॥ 5 ॥
কুসুমসুকুমারতনুমতনুশরলীলযা ।
স্রগপি হৃদি হন্তি মামতিবিষমশীলযা ॥ 6 ॥
অহমিহ নিবসামি নগণিতবনবেতসা ।
স্মরতি মধুসূদনো মামপি ন চেতসা ॥ 7 ॥
হরিচরণশরণজযদেবকবিভারতী ।
বসতু হৃদি যুবতিরিব কোমলকলাবতী ॥ 8 ॥
তত্কিং কামপি কামিনীমভিসৃতঃ কিং বা কলাকেলিভি-র্বদ্ধো বন্ধুভিরন্ধকারিণি বনোপান্তে কিমু ভ্রাম্যতি ।
কান্তঃ ক্লান্তমনা মনাগপি পথি প্রস্থাতুমেবাক্ষমঃ সঙ্কেতীকৃতমঞ্জুবঞ্জুললতাকুঞ্জেঽপি যন্নাগতঃ ॥ 42 ॥
অথাগতাং মাধবমন্তরেণ সখীমিযং বীক্ষ্য বিষাদমূকাম্ ।
বিশঙ্ক্মানা রমিতং কযাপি জনার্দনং দৃষ্টবদেতদাহ ॥ 43 ॥
॥ গীতং 14 ॥
স্মরসমরোচিতবিরচিতবেশা ।
গলিতকুসুমদরবিলুলিতকেশা ॥
কাপি মধুরিপুণা বিলসতি যুবতিরধিকগুণা ॥ 1 ॥
হরিপরিরম্ভণবলিতবিকারা ।
কুচকলশোপরি তরলিতহারা ॥ 2 ॥
বিচলদলকললিতাননচন্দ্রা ।
তদধরপানরভসকৃততন্দ্রা ॥ 3 ॥
চঞ্চলকুণ্ডলদলিতকপোলা ।
মুখরিতরসনজঘনগলিতলোলা ॥ 4 ॥
দযিতবিলোকিতলজ্জিতহসিতা ।
বহুবিধকূজিতরতিরসরসিতা ॥ 5 ॥
বিপুলপুলকপৃথুবেপথুভঙ্গা ।
শ্বসিতনিমীলিতবিকসদনঙ্গা ॥ 6 ॥
শ্রমজলকণভরসুভগশরীরা ।
পরিপতিতোরসি রতিরণধীরা ॥ 7 ॥
শ্রীজযদেবভণিতহরিরমিতম্ ।
কলিকলুষং জনযতু পরিশমিতম্ ॥ 8 ॥
বিরহপাণ্ডুমুরারিমুখাম্বুজ-দ্যুতিরিযং তিরযন্নপি চেতনাম্ ।
বিধুরতীব তনোতি মনোভুবঃ সহৃদযে হৃদযে মদনব্যথাম্ ॥ 44 ॥
॥ গীতং 15 ॥
সমুদিতমদনে রমণীবদনে চুম্বনবলিতাধরে ।
মৃগমদতিলকং লিখতি সপুলকং মৃগমিব রজনীকরে ॥
রমতে যমুনাপুলিনবনে বিজযী মুরারিরধুনা ॥ 1 ॥
ঘনচযরুচিরে রচযতি চিকুরে তরলিততরুণাননে ।
কুরবককুসুমং চপলাসুষমং রতিপতিমৃগকাননে ॥ 2 ॥
ঘটযতি সুঘনে কুচযুগগগনে মৃগমদরুচিরূষিতে ।
মণিসরমমলং তারকপটলং নখপদশশিভূষিতে ॥ 3 ॥
জিতবিসশকলে মৃদুভুজযুগলে করতলনলিনীদলে ।
মরকতবলযং মধুকরনিচযং বিতরতি হিমশীতলে ॥ 4 ॥
রতিগৃহজঘনে বিপুলাপঘনে মনসিজকনকাসনে ।
মণিমযরসনং তোরণহসনং বিকিরতি কৃতবাসনে ॥ 5 ॥
চরণকিসলযে কমলানিলযে নখমণিগণপূজিতে ।
বহিরপবরণং যাবকভরণং জনযতি হৃদি যোজিতে ॥ 6 ॥
রমযতি সদৃশং কামপি সুভৃশং খলহলধরসোদরে ।
কিমফলমবসং চিরমিহ বিরসং বদ সখি বিটপোদরে ॥ 7 ॥
ইহ রসভণনে কৃতহরিগুণনে মধুরিপুপদসেবকে ।
কলিযুগচরিতং ন বসতু দুরিতং কবিনৃপজযদেবকে ॥ 8 ॥
নাযাতঃ সখি নির্দযো যদি শঠস্ত্বং দূতি কিং দূযসে স্বচ্ছন্দং বহুবল্লভঃ স রমতে কিং তত্র তে দূষণম্ ।
পশ্যাদ্য প্রিযসম্গমায দযিতস্যাকৃষ্যমাণং গণৈ-রুত্কণ্ঠার্তিভরাদিব স্ফুটদিদং চেতঃ স্বযং যাস্যতি ॥ 45 ॥
॥ গীতং 16 ॥
অনিলতরলকুবলযনযনেন ।
তপতি ন সা কিসলযশযনেন ॥
সখি যা রমিতা বনমালিনা ॥ 1 ॥
বিকসিতসরসিজললিতমুখেন ।
স্ফুটতি ন সা মনসিজবিশিখেন ॥ 2 ॥
অমৃতমধুরমৃদুতরবচনেন ।
জ্বলতি ন সা মলযজপবনেন ॥ 3 ॥
স্থলজলরুহরুচিকরচরণেন ।
লুঠতি ন সা হিমকরকিরণেন ॥ 4 ॥
সজলজলদসমুদযরুচিরেণ ।
দলতি ন সা হৃদি চিরবিরহেণ ॥ 5 ॥
কনকনিকষরুচিশুচিবসনেন ।
শ্বসতি ন সা পরিজনহসনেন ॥ 6 ॥
সকলভুবনজনবরতরুণেন ।
বহতি ন সা রুজমতিকরুণেন ॥ 7 ॥
শ্রীজযদেবভণিতবচনেন ।
প্রবিশতু হরিরপি হৃদযমনেন ॥ 8 ॥
মনোভবানন্দন চন্দনানিল প্রসীদ রে দক্ষিণ মুঞ্চ বামতাম্ ।
ক্ষণং জগত্প্রাণ বিধায মাধবং পুরো মম প্রাণহরো ভবিষ্যসি ॥ 46 ॥
রিপুরিব সখীসংবাসোঽযং শিখীব হিমানিলো বিষমিব সুধারশ্মির্যস্মিন্দুনোতি মনোগতে ।
হৃদযমদযে তস্মিন্নেবং পুনর্বলতে বলাত্ কুবলযদৃশাং বামঃ কামো নিকামনিরঙ্কুশঃ ॥ 47 ॥
বাধাং বিধেহি মলযানিল পঞ্চবাণ প্রাণান্গৃহাণ ন গৃহং পুনরাশ্রযিষ্যে ।
কিং তে কৃতান্তভগিনি ক্ষমযা তরঙ্গৈ-রঙ্গানি সিঞ্চ মম শাম্যতু দেহদাহঃ ॥ 48 ॥
প্রাতর্নীলনিচোলমচ্যুতমুরস্সংবীতপীতাম্বরম্
রধাযাশ্কিতং বিলোক্য হসতি স্বৈরং সখীমণ্ডলে ।
ব্রীডাচঞ্চলমঞ্চলং নযনযোরাধায রাধাননে
স্বাদুস্মেরমুখোঽযমস্তু জগদানন্দায নন্দাত্মজঃ॥ (কস্মিংশ্চন পাঠান্তরে ইদং পদ্যং বিদ্যতে)
॥ ইতি গীতগোবিন্দে বিপ্রলব্ধাবর্ণনে নাগনারাযণো নাম সপ্তমঃ সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
|| saptamaḥ sargaḥ ||
|| nāgaranārāyaṇaḥ ||
atrāntare ca kulaṭākulavartmapāta-sañjātapātaka iva sphuṭalāñchanaśrīḥ |
vṛndāvanāntaramadīpayadaṃśujālai-rdiksundarīvadanacandanabindurinduḥ || 40 ||
prasarati śaśadharabimbe vihitavilambe ca mādhave vidhurā |
viracitavividhavilāpaṃ sā paritāpaṃ cakāroccaiḥ || 41 ||
|| gītaṃ 13 ||
kathitasamaye'pi harirahaha na yayau vanam |
mama viphalamidamamalarūpamapi yauvanam ||
yāmi he kamiha śaraṇaṃ sakhījanavacanavañcitā || 1 ||
yadanugamanāya niśi gahanamapi śīlitam |
tena mama hṛdayamidamasamaśarakīlitam || 2 ||
mama maraṇameva varamativitathaketanā |
kimiha viṣahāmi virahānalacetanā || 3 ||
māmahaha vidhurayati madhuramadhuyāminī |
kāpi harimanubhavati kṛtasukṛtakāminī || 4 ||
ahaha kalayāmi valayādimaṇībhūṣaṇam |
harivirahadahanavahanena bahudūṣaṇam || 5 ||
kusumasukumāratanumatanuśaralīlayā |
sragapi hṛdi hanti māmativiṣamaśīlayā || 6 ||
ahamiha nivasāmi nagaṇitavanavetasā |
smarati madhusūdano māmapi na cetasā || 7 ||
haricaraṇaśaraṇajayadevakavibhāratī |
vasatu hṛdi yuvatiriva komalakalāvatī || 8 ||
tatkiṃ kāmapi kāminīmabhisṛtaḥ kiṃ vā kalākelibhi-rbaddho bandhubhirandhakāriṇi vanopānte kimu bhrāmyati |
kāntaḥ klāntamanā manāgapi pathi prasthātumevākṣamaḥ saṅketīkṛtamañjuvañjulalatākuñje'pi yannāgataḥ || 42 ||
athāgatāṃ mādhavamantareṇa sakhīmiyaṃ vīkṣya viṣādamūkām |
viśaṅkmānā ramitaṃ kayāpi janārdanaṃ dṛṣṭavadetadāha || 43 ||
|| gītaṃ 14 ||
smarasamarocitaviracitaveśā |
galitakusumadaravilulitakeśā ||
kāpi madhuripuṇā vilasati yuvatiradhikaguṇā || 1 ||
hariparirambhaṇavalitavikārā |
kucakalaśopari taralitahārā || 2 ||
vicaladalakalalitānanacandrā |
tadadharapānarabhasakṛtatandrā || 3 ||
cañcalakuṇḍaladalitakapolā |
mukharitarasanajaghanagalitalolā || 4 ||
dayitavilokitalajjitahasitā |
bahuvidhakūjitaratirasarasitā || 5 ||
vipulapulakapṛthuvepathubhaṅgā |
śvasitanimīlitavikasadanaṅgā || 6 ||
śramajalakaṇabharasubhagaśarīrā |
paripatitorasi ratiraṇadhīrā || 7 ||
śrījayadevabhaṇitahariramitam |
kalikaluṣaṃ janayatu pariśamitam || 8 ||
virahapāṇḍumurārimukhāmbuja-dyutiriyaṃ tirayannapi cetanām |
vidhuratīva tanoti manobhuvaḥ sahṛdaye hṛdaye madanavyathām || 44 ||
|| gītaṃ 15 ||
samuditamadane ramaṇīvadane cumbanavalitādhare |
mṛgamadatilakaṃ likhati sapulakaṃ mṛgamiva rajanīkare ||
ramate yamunāpulinavane vijayī murāriradhunā || 1 ||
ghanacayarucire racayati cikure taralitataruṇānane |
kurabakakusumaṃ capalāsuṣamaṃ ratipatimṛgakānane || 2 ||
ghaṭayati sughane kucayugagagane mṛgamadarucirūṣite |
maṇisaramamalaṃ tārakapaṭalaṃ nakhapadaśaśibhūṣite || 3 ||
jitabisaśakale mṛdubhujayugale karatalanalinīdale |
marakatavalayaṃ madhukaranicayaṃ vitarati himaśītale || 4 ||
ratigṛhajaghane vipulāpaghane manasijakanakāsane |
maṇimayarasanaṃ toraṇahasanaṃ vikirati kṛtavāsane || 5 ||
caraṇakisalaye kamalānilaye nakhamaṇigaṇapūjite |
bahirapavaraṇaṃ yāvakabharaṇaṃ janayati hṛdi yojite || 6 ||
ramayati sadṛśaṃ kāmapi subhṛśaṃ khalahaladharasodare |
kimaphalamavasaṃ ciramiha virasaṃ vada sakhi viṭapodare || 7 ||
iha rasabhaṇane kṛtahariguṇane madhuripupadasevake |
kaliyugacaritaṃ na vasatu duritaṃ kavinṛpajayadevake || 8 ||
nāyātaḥ sakhi nirdayo yadi śaṭhastvaṃ dūti kiṃ dūyase svacchandaṃ bahuvallabhaḥ sa ramate kiṃ tatra te dūṣaṇam |
paśyādya priyasamgamāya dayitasyākṛṣyamāṇaṃ gaṇai-rutkaṇṭhārtibharādiva sphuṭadidaṃ cetaḥ svayaṃ yāsyati || 45 ||
|| gītaṃ 16 ||
anilataralakuvalayanayanena |
tapati na sā kisalayaśayanena ||
sakhi yā ramitā vanamālinā || 1 ||
vikasitasarasijalalitamukhena |
sphuṭati na sā manasijaviśikhena || 2 ||
amṛtamadhuramṛdutaravacanena |
jvalati na sā malayajapavanena || 3 ||
sthalajalaruharucikaracaraṇena |
luṭhati na sā himakarakiraṇena || 4 ||
sajalajaladasamudayarucireṇa |
dalati na sā hṛdi ciraviraheṇa || 5 ||
kanakanikaṣaruciśucivasanena |
śvasati na sā parijanahasanena || 6 ||
sakalabhuvanajanavarataruṇena |
vahati na sā rujamatikaruṇena || 7 ||
śrījayadevabhaṇitavacanena |
praviśatu harirapi hṛdayamanena || 8 ||
manobhavānandana candanānila prasīda re dakṣiṇa muñca vāmatām |
kṣaṇaṃ jagatprāṇa vidhāya mādhavaṃ puro mama prāṇaharo bhaviṣyasi || 46 ||
ripuriva sakhīsaṃvāso'yaṃ śikhīva himānilo viṣamiva sudhāraśmiryasmindunoti manogate |
hṛdayamadaye tasminnevaṃ punarvalate balāt kuvalayadṛśāṃ vāmaḥ kāmo nikāmaniraṅkuśaḥ || 47 ||
bādhāṃ vidhehi malayānila pañcabāṇa prāṇāngṛhāṇa na gṛhaṃ punarāśrayiṣye |
kiṃ te kṛtāntabhagini kṣamayā taraṅgai-raṅgāni siñca mama śāmyatu dehadāhaḥ || 48 ||
prātarnīlanicolamacyutamurassaṃvītapītāmbaram
radhāyāśkitaṃ vilokya hasati svairaṃ sakhīmaṇḍale |
vrīḍācañcalamañcalaṃ nayanayorādhāya rādhānane
svādusmeramukho'yamastu jagadānandāya nandātmajaḥ|| (kasmiṃścana pāṭhāntare idaṃ padyaṃ vidyate)
|| iti gītagovinde vipralabdhāvarṇane nāganārāyaṇo nāma saptamaḥ sargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
॥ सप्तमः सर्गः ॥
॥ नागरनारायणः ॥
अत्रान्तरे च कुलटाकुलवर्त्मपात-सञ्जातपातक इव स्फुटलाञ्छनश्रीः ।
वृन्दावनान्तरमदीपयदंशुजालै-र्दिक्सुन्दरीवदनचन्दनबिन्दुरिन्दुः ॥ 40 ॥
प्रसरति शशधरबिम्बे विहितविलम्बे च माधवे विधुरा ।
विरचितविविधविलापं सा परितापं चकारोच्चैः ॥ 41 ॥
॥ गीतं 13 ॥
कथितसमयेऽपि हरिरहह न ययौ वनम् ।
मम विफलमिदममलरूपमपि यौवनम् ॥
यामि हे कमिह शरणं सखीजनवचनवञ्चिता ॥ 1 ॥
यदनुगमनाय निशि गहनमपि शीलितम् ।
तेन मम हृदयमिदमसमशरकीलितम् ॥ 2 ॥
मम मरणमेव वरमतिवितथकेतना ।
किमिह विषहामि विरहानलचेतना ॥ 3 ॥
मामहह विधुरयति मधुरमधुयामिनी ।
कापि हरिमनुभवति कृतसुकृतकामिनी ॥ 4 ॥
अहह कलयामि वलयादिमणीभूषणम् ।
हरिविरहदहनवहनेन बहुदूषणम् ॥ 5 ॥
कुसुमसुकुमारतनुमतनुशरलीलया ।
स्रगपि हृदि हन्ति मामतिविषमशीलया ॥ 6 ॥
अहमिह निवसामि नगणितवनवेतसा ।
स्मरति मधुसूदनो मामपि न चेतसा ॥ 7 ॥
हरिचरणशरणजयदेवकविभारती ।
वसतु हृदि युवतिरिव कोमलकलावती ॥ 8 ॥
तत्किं कामपि कामिनीमभिसृतः किं वा कलाकेलिभि-र्बद्धो बन्धुभिरन्धकारिणि वनोपान्ते किमु भ्राम्यति ।
कान्तः क्लान्तमना मनागपि पथि प्रस्थातुमेवाक्षमः सङ्केतीकृतमञ्जुवञ्जुललताकुञ्जेऽपि यन्नागतः ॥ 42 ॥
अथागतां माधवमन्तरेण सखीमियं वीक्ष्य विषादमूकाम् ।
विशङ्क्माना रमितं कयापि जनार्दनं दृष्टवदेतदाह ॥ 43 ॥
॥ गीतं 14 ॥
स्मरसमरोचितविरचितवेशा ।
गलितकुसुमदरविलुलितकेशा ॥
कापि मधुरिपुणा विलसति युवतिरधिकगुणा ॥ 1 ॥
हरिपरिरम्भणवलितविकारा ।
कुचकलशोपरि तरलितहारा ॥ 2 ॥
विचलदलकललिताननचन्द्रा ।
तदधरपानरभसकृततन्द्रा ॥ 3 ॥
चञ्चलकुण्डलदलितकपोला ।
मुखरितरसनजघनगलितलोला ॥ 4 ॥
दयितविलोकितलज्जितहसिता ।
बहुविधकूजितरतिरसरसिता ॥ 5 ॥
विपुलपुलकपृथुवेपथुभङ्गा ।
श्वसितनिमीलितविकसदनङ्गा ॥ 6 ॥
श्रमजलकणभरसुभगशरीरा ।
परिपतितोरसि रतिरणधीरा ॥ 7 ॥
श्रीजयदेवभणितहरिरमितम् ।
कलिकलुषं जनयतु परिशमितम् ॥ 8 ॥
विरहपाण्डुमुरारिमुखाम्बुज-द्युतिरियं तिरयन्नपि चेतनाम् ।
विधुरतीव तनोति मनोभुवः सहृदये हृदये मदनव्यथाम् ॥ 44 ॥
॥ गीतं 15 ॥
समुदितमदने रमणीवदने चुम्बनवलिताधरे ।
मृगमदतिलकं लिखति सपुलकं मृगमिव रजनीकरे ॥
रमते यमुनापुलिनवने विजयी मुरारिरधुना ॥ 1 ॥
घनचयरुचिरे रचयति चिकुरे तरलिततरुणानने ।
कुरबककुसुमं चपलासुषमं रतिपतिमृगकानने ॥ 2 ॥
घटयति सुघने कुचयुगगगने मृगमदरुचिरूषिते ।
मणिसरममलं तारकपटलं नखपदशशिभूषिते ॥ 3 ॥
जितबिसशकले मृदुभुजयुगले करतलनलिनीदले ।
मरकतवलयं मधुकरनिचयं वितरति हिमशीतले ॥ 4 ॥
रतिगृहजघने विपुलापघने मनसिजकनकासने ।
मणिमयरसनं तोरणहसनं विकिरति कृतवासने ॥ 5 ॥
चरणकिसलये कमलानिलये नखमणिगणपूजिते ।
बहिरपवरणं यावकभरणं जनयति हृदि योजिते ॥ 6 ॥
रमयति सदृशं कामपि सुभृशं खलहलधरसोदरे ।
किमफलमवसं चिरमिह विरसं वद सखि विटपोदरे ॥ 7 ॥
इह रसभणने कृतहरिगुणने मधुरिपुपदसेवके ।
कलियुगचरितं न वसतु दुरितं कविनृपजयदेवके ॥ 8 ॥
नायातः सखि निर्दयो यदि शठस्त्वं दूति किं दूयसे स्वच्छन्दं बहुवल्लभः स रमते किं तत्र ते दूषणम् ।
पश्याद्य प्रियसम्गमाय दयितस्याकृष्यमाणं गणै-रुत्कण्ठार्तिभरादिव स्फुटदिदं चेतः स्वयं यास्यति ॥ 45 ॥
॥ गीतं 16 ॥
अनिलतरलकुवलयनयनेन ।
तपति न सा किसलयशयनेन ॥
सखि या रमिता वनमालिना ॥ 1 ॥
विकसितसरसिजललितमुखेन ।
स्फुटति न सा मनसिजविशिखेन ॥ 2 ॥
अमृतमधुरमृदुतरवचनेन ।
ज्वलति न सा मलयजपवनेन ॥ 3 ॥
स्थलजलरुहरुचिकरचरणेन ।
लुठति न सा हिमकरकिरणेन ॥ 4 ॥
सजलजलदसमुदयरुचिरेण ।
दलति न सा हृदि चिरविरहेण ॥ 5 ॥
कनकनिकषरुचिशुचिवसनेन ।
श्वसति न सा परिजनहसनेन ॥ 6 ॥
सकलभुवनजनवरतरुणेन ।
वहति न सा रुजमतिकरुणेन ॥ 7 ॥
श्रीजयदेवभणितवचनेन ।
प्रविशतु हरिरपि हृदयमनेन ॥ 8 ॥
मनोभवानन्दन चन्दनानिल प्रसीद रे दक्षिण मुञ्च वामताम् ।
क्षणं जगत्प्राण विधाय माधवं पुरो मम प्राणहरो भविष्यसि ॥ 46 ॥
रिपुरिव सखीसंवासोऽयं शिखीव हिमानिलो विषमिव सुधारश्मिर्यस्मिन्दुनोति मनोगते ।
हृदयमदये तस्मिन्नेवं पुनर्वलते बलात् कुवलयदृशां वामः कामो निकामनिरङ्कुशः ॥ 47 ॥
बाधां विधेहि मलयानिल पञ्चबाण प्राणान्गृहाण न गृहं पुनराश्रयिष्ये ।
किं ते कृतान्तभगिनि क्षमया तरङ्गै-रङ्गानि सिञ्च मम शाम्यतु देहदाहः ॥ 48 ॥
प्रातर्नीलनिचोलमच्युतमुरस्संवीतपीताम्बरम्
रधायाश्कितं विलोक्य हसति स्वैरं सखीमण्डले ।
व्रीडाचञ्चलमञ्चलं नयनयोराधाय राधानने
स्वादुस्मेरमुखोऽयमस्तु जगदानन्दाय नन्दात्मजः॥ (कस्मिंश्चन पाठान्तरे इदं पद्यं विद्यते)
॥ इति गीतगोविन्दे विप्रलब्धावर्णने नागनारायणो नाम सप्तमः सर्गः ॥
|| saptamaḥ sargaḥ ||
|| nāgaranārāyaṇaḥ ||
atrāntare ca kulaṭākulavartmapāta-sañjātapātaka iva sphuṭalāñchanaśrīḥ |
vṛndāvanāntaramadīpayadaṃśujālai-rdiksundarīvadanacandanabindurinduḥ || 40 ||
prasarati śaśadharabimbe vihitavilambe ca mādhave vidhurā |
viracitavividhavilāpaṃ sā paritāpaṃ cakāroccaiḥ || 41 ||
|| gītaṃ 13 ||
kathitasamaye'pi harirahaha na yayau vanam |
mama viphalamidamamalarūpamapi yauvanam ||
yāmi he kamiha śaraṇaṃ sakhījanavacanavañcitā || 1 ||
yadanugamanāya niśi gahanamapi śīlitam |
tena mama hṛdayamidamasamaśarakīlitam || 2 ||
mama maraṇameva varamativitathaketanā |
kimiha viṣahāmi virahānalacetanā || 3 ||
māmahaha vidhurayati madhuramadhuyāminī |
kāpi harimanubhavati kṛtasukṛtakāminī || 4 ||
ahaha kalayāmi valayādimaṇībhūṣaṇam |
harivirahadahanavahanena bahudūṣaṇam || 5 ||
kusumasukumāratanumatanuśaralīlayā |
sragapi hṛdi hanti māmativiṣamaśīlayā || 6 ||
ahamiha nivasāmi nagaṇitavanavetasā |
smarati madhusūdano māmapi na cetasā || 7 ||
haricaraṇaśaraṇajayadevakavibhāratī |
vasatu hṛdi yuvatiriva komalakalāvatī || 8 ||
tatkiṃ kāmapi kāminīmabhisṛtaḥ kiṃ vā kalākelibhi-rbaddho bandhubhirandhakāriṇi vanopānte kimu bhrāmyati |
kāntaḥ klāntamanā manāgapi pathi prasthātumevākṣamaḥ saṅketīkṛtamañjuvañjulalatākuñje'pi yannāgataḥ || 42 ||
athāgatāṃ mādhavamantareṇa sakhīmiyaṃ vīkṣya viṣādamūkām |
viśaṅkmānā ramitaṃ kayāpi janārdanaṃ dṛṣṭavadetadāha || 43 ||
|| gītaṃ 14 ||
smarasamarocitaviracitaveśā |
galitakusumadaravilulitakeśā ||
kāpi madhuripuṇā vilasati yuvatiradhikaguṇā || 1 ||
hariparirambhaṇavalitavikārā |
kucakalaśopari taralitahārā || 2 ||
vicaladalakalalitānanacandrā |
tadadharapānarabhasakṛtatandrā || 3 ||
cañcalakuṇḍaladalitakapolā |
mukharitarasanajaghanagalitalolā || 4 ||
dayitavilokitalajjitahasitā |
bahuvidhakūjitaratirasarasitā || 5 ||
vipulapulakapṛthuvepathubhaṅgā |
śvasitanimīlitavikasadanaṅgā || 6 ||
śramajalakaṇabharasubhagaśarīrā |
paripatitorasi ratiraṇadhīrā || 7 ||
śrījayadevabhaṇitahariramitam |
kalikaluṣaṃ janayatu pariśamitam || 8 ||
virahapāṇḍumurārimukhāmbuja-dyutiriyaṃ tirayannapi cetanām |
vidhuratīva tanoti manobhuvaḥ sahṛdaye hṛdaye madanavyathām || 44 ||
|| gītaṃ 15 ||
samuditamadane ramaṇīvadane cumbanavalitādhare |
mṛgamadatilakaṃ likhati sapulakaṃ mṛgamiva rajanīkare ||
ramate yamunāpulinavane vijayī murāriradhunā || 1 ||
ghanacayarucire racayati cikure taralitataruṇānane |
kurabakakusumaṃ capalāsuṣamaṃ ratipatimṛgakānane || 2 ||
ghaṭayati sughane kucayugagagane mṛgamadarucirūṣite |
maṇisaramamalaṃ tārakapaṭalaṃ nakhapadaśaśibhūṣite || 3 ||
jitabisaśakale mṛdubhujayugale karatalanalinīdale |
marakatavalayaṃ madhukaranicayaṃ vitarati himaśītale || 4 ||
ratigṛhajaghane vipulāpaghane manasijakanakāsane |
maṇimayarasanaṃ toraṇahasanaṃ vikirati kṛtavāsane || 5 ||
caraṇakisalaye kamalānilaye nakhamaṇigaṇapūjite |
bahirapavaraṇaṃ yāvakabharaṇaṃ janayati hṛdi yojite || 6 ||
ramayati sadṛśaṃ kāmapi subhṛśaṃ khalahaladharasodare |
kimaphalamavasaṃ ciramiha virasaṃ vada sakhi viṭapodare || 7 ||
iha rasabhaṇane kṛtahariguṇane madhuripupadasevake |
kaliyugacaritaṃ na vasatu duritaṃ kavinṛpajayadevake || 8 ||
nāyātaḥ sakhi nirdayo yadi śaṭhastvaṃ dūti kiṃ dūyase svacchandaṃ bahuvallabhaḥ sa ramate kiṃ tatra te dūṣaṇam |
paśyādya priyasamgamāya dayitasyākṛṣyamāṇaṃ gaṇai-rutkaṇṭhārtibharādiva sphuṭadidaṃ cetaḥ svayaṃ yāsyati || 45 ||
|| gītaṃ 16 ||
anilataralakuvalayanayanena |
tapati na sā kisalayaśayanena ||
sakhi yā ramitā vanamālinā || 1 ||
vikasitasarasijalalitamukhena |
sphuṭati na sā manasijaviśikhena || 2 ||
amṛtamadhuramṛdutaravacanena |
jvalati na sā malayajapavanena || 3 ||
sthalajalaruharucikaracaraṇena |
luṭhati na sā himakarakiraṇena || 4 ||
sajalajaladasamudayarucireṇa |
dalati na sā hṛdi ciraviraheṇa || 5 ||
kanakanikaṣaruciśucivasanena |
śvasati na sā parijanahasanena || 6 ||
sakalabhuvanajanavarataruṇena |
vahati na sā rujamatikaruṇena || 7 ||
śrījayadevabhaṇitavacanena |
praviśatu harirapi hṛdayamanena || 8 ||
manobhavānandana candanānila prasīda re dakṣiṇa muñca vāmatām |
kṣaṇaṃ jagatprāṇa vidhāya mādhavaṃ puro mama prāṇaharo bhaviṣyasi || 46 ||
ripuriva sakhīsaṃvāso'yaṃ śikhīva himānilo viṣamiva sudhāraśmiryasmindunoti manogate |
hṛdayamadaye tasminnevaṃ punarvalate balāt kuvalayadṛśāṃ vāmaḥ kāmo nikāmaniraṅkuśaḥ || 47 ||
bādhāṃ vidhehi malayānila pañcabāṇa prāṇāngṛhāṇa na gṛhaṃ punarāśrayiṣye |
kiṃ te kṛtāntabhagini kṣamayā taraṅgai-raṅgāni siñca mama śāmyatu dehadāhaḥ || 48 ||
prātarnīlanicolamacyutamurassaṃvītapītāmbaram
radhāyāśkitaṃ vilokya hasati svairaṃ sakhīmaṇḍale |
vrīḍācañcalamañcalaṃ nayanayorādhāya rādhānane
svādusmeramukho'yamastu jagadānandāya nandātmajaḥ|| (kasmiṃścana pāṭhāntare idaṃ padyaṃ vidyate)
|| iti gītagovinde vipralabdhāvarṇane nāganārāyaṇo nāma saptamaḥ sargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.