அத த்விதீயோऽத்யாயஃ ।
ஶ்ரீஶுகஃ உவாச ।
கோவிந்தபுஜகுப்தாயாம் த்வாரவத்யாம் குரூத்வஹ ।
அவாத்ஸீத் நாரதஃ அபீக்ஷ்ணம் க்ரு'ஷ்ணௌபாஸநலாலஸஃ ॥ 1॥
கோ நு ராஜந் இந்த்ரியவாந் முகுந்தசரணாம்புஜம் ।
ந பஜேத் ஸர்வதஃ ம்ரு'த்யுஃ உபாஸ்யம் அமரௌத்தமைஃ ॥ 2॥
தம் ஏகதா தேவர்ஷிம் வஸுதேவஃ க்ரு'ஹ ஆகதம் ।
அர்சிதம் ஸுகம் ஆஸீநம் அபிவாத்ய இதம் அப்ரவீத் ॥ 3॥
வஸுதேவஃ உவாச ।
பகவந் பவதஃ யாத்ரா ஸ்வஸ்தயே ஸர்வதேஹிநாம் ।
க்ரு'பணாநாம் யதா பித்ரோஃ உத்தமஶ்லோகவர்த்மநாம் ॥ 4॥
பூதாநாம் தேவசரிதம் துஃகாய ச ஸுகாய ச ।
ஸுகாய ஏவ ஹி ஸாதூநாம் த்வாத்ரு'ஶாம் அச்யுத ஆத்மநாம் ॥ 5॥
பஜந்தி யே யதா தேவாந் தேவாஃ அபி ததா ஏவ தாந் ।
சாயா இவ கர்மஸசிவாஃ ஸாதவஃ தீநவத்ஸலாஃ ॥ 6॥
ப்ரஹ்மந் ததா அபி ப்ரு'ச்சாமஃ தர்மாந் பாகவதாந் தவ ।
யாந் ஶ்ருத்வா ஶ்ரத்தயா மர்த்யஃ முச்யதே ஸர்வதஃ பயாத் ॥ 7॥
அஹம் கில புரா அநந்தம் ப்ரஜார்தஃ புவி முக்திதம் ।
அபூஜயம் ந மோக்ஷாய மோஹிதஃ தேவமாயயா ॥ 8॥
யயா விசித்ரவ்யஸநாத் பவத்பிஃ விஶ்வதஃ பயாத் ।
முச்யேம ஹி அஞ்ஜஸா ஏவ அத்தா ததா நஃ ஶாதி ஸுவ்ரத ॥ 9॥
ஶ்ரீஶுகஃ உவாச ।
ராஜந் ஏவம் க்ரு'தப்ரஶ்நஃ வஸுதேவேந தீமதா ।
ப்ரீதஃ தம் ஆஹ தேவர்ஷிஃ ஹரேஃ ஸம்ஸ்மாரிதஃ குணைஃ ॥ 10॥
நாரதஃ உவாச ।
ஸம்யக் ஏதத் வ்யவஸிதம் பவதா ஸாத்வதர்ஷப ।
யத் ப்ரு'ச்சஸே பாகவதாந் தர்மாந் த்வம் விஶ்வபாவநாந் ॥
11॥
ஶ்ருதஃ அநுபடிதஃ த்யாதஃ ஆத்ரு'தஃ வா அநுமோதிதஃ ।
ஸத்யஃ புநாதி ஸத்தர்மஃ தேவவிஶ்வத்ருஹஃ அபி ॥ 12॥
த்வயா பரமகல்யாணஃ புண்யஶ்ரவணகீர்தநஃ ।
ஸ்மாரிதஃ பகவாந் அத்ய தேவஃ நாராயணஃ மம ॥ 13॥
அத்ர அபி உதாஹரந்தி இமம் இதிஹாஸம் புராதநம் ।
ஆர்ஷபாணாம் ச ஸம்வாதம் விதேஹஸ்ய மஹாத்மநஃ ॥ 14॥
ப்ரியவ்ரதஃ நாம ஸுதஃ மநோஃ ஸ்வாயம்புவஸ்ய யஃ ।
தஸ்ய அக்நீத்ரஃ ததஃ நாபிஃ ரு'ஷபஃ தத் ஸுதஃ ஸ்ம்ரு'தஃ ॥ 15॥
தம் ஆஹுஃ வாஸுதேவாம்ஶம் மோக்ஷதர்மவிவக்ஷயா ।
அவதீர்ணம் ஸுதஶதம் தஸ்ய ஆஸீத் வேதபாரகம் ॥ 16॥
தேஷாம் வை பரதஃ ஜ்யேஷ்டஃ நாராயணபராயணஃ ।
விக்யாதம் வர்ஷம் ஏதத் யத் நாம்நா பாரதம் அத்புதம் ॥ 17॥
ஸஃ புக்தபோகாம் த்யக்த்வா இமாம் நிர்கதஃ தபஸா ஹரிம் ।
உபாஸீநஃ தத் பதவீம் லேபே வை ஜந்மபிஃ த்ரிபிஃ ॥ 18॥
தேஷாம் நவ நவத்வீபபதயஃ அஸ்ய ஸமந்ததஃ ।
கர்மதந்த்ரப்ரணேதாரஃ ஏகாஶீதிஃ த்விஜாதயஃ ॥ 19॥
நவ அபவந் மஹாபாகாஃ முநயஃ ஹி அர்தஶம்ஸிநஃ ।
ஶ்ரமணாஃ வாதஃ அஶநாஃ ஆத்மவித்யாவிஶாரதாஃ ॥ 20॥
கவிஃ ஹரிஃ அந்தரிக்ஷஃ ப்ரபுத்தஃ பிப்பலாயநஃ ।
ஆவிர்ஹோத்ரஃ அத த்ருமிலஃ சமஸஃ கரபாஜநஃ ॥ 21॥
ஏதே வை பகவத்ரூபம் விஶ்வம் ஸதஸத் ஆத்மகம் ।
ஆத்மநஃ அவ்யதிரேகேண பஶ்யந்தஃ வ்யசரத் மஹீம் ॥ 22॥
அவ்யாஹத இஷ்டகதயாஃ ஸுரஸித்தஸித்தஸாத்ய
கந்தர்வயக்ஷநரகிந்நரநாகலோகாந் ।
முக்தாஃ சரந்தி முநிசாரணபூதநாத
வித்யாதரத்விஜகவாம் புவநாநி காமம் ॥ 23॥
தஃ ஏகதா நிமேஃ ஸத்ரம் உபஜக்முஃ யத் ரு'ச்சயா ।
விதாயமாநம் ரு'ஷிபிஃ அஜநாபே மஹாத்மநஃ ॥ 24॥
தாந் த்ரு'ஷ்ட்வா ஸூர்யஸங்காஶாந் மஹாபகவதாந் ந்ரு'பஃ ।
யஜமாநஃ அக்நயஃ விப்ராஃ ஸர்வஃ ஏவ உபதஸ்திரே ॥ 25॥
விதேஹஃ தாந் அபிப்ரேத்ய நாராயணபராயணாந் ।
ப்ரீதஃ ஸம்பூஜயாந் சக்ரே ஆஸநஸ்தாந் யதா அர்ஹதஃ ॥ 26॥
தாந் ரோசமாநாந் ஸ்வருசா ப்ரஹ்மபுத்ரௌபமாந் நவ ।
பப்ரச்ச பரமப்ரீதஃ ப்ரஶ்ரய அவநதஃ ந்ரு'பஃ ॥ 27॥
விதேஹஃ உவாச ।
மந்யே பகவதஃ ஸாக்ஷாத் பார்ஷதாந் வஃ மதுத்விஷஃ ।
விஷ்ணோஃ பூதாநி லோகாநாம் பாவநாய சரந்தி ஹி ॥ 28॥
துர்லபஃ மாநுஷஃ தேஹஃ தேஹிநாம் க்ஷணபங்குரஃ ।
தத்ர அபி துர்லபம் மந்யே வைகுண்டப்ரியதர்ஶநம் ॥ 29॥
அதஃ ஆத்யந்திகம் கஹேமம் ப்ரு'ச்சாமஃ பவதஃ அநகாஃ ।
ஸம்ஸாரே அஸ்மிந் க்ஷணார்தஃ அபி ஸத்ஸங்கஃ ஶேவதிஃ ந்ரு'ணாம் ॥
30॥
தர்மாந் பாகவதாந் ப்ரூத யதி நஃ ஶ்ருதயே க்ஷமம் ।
யைஃ ப்ரஸந்நஃ ப்ரபந்நாய தாஸ்யதி ஆத்மாநம் அபி அஜஃ ॥ 31॥
ஶ்ரீநாரதஃ உவாச ।
ஏவம் தே நிமிநா ப்ரு'ஷ்டா வஸுதேவ மஹத்தமாஃ ।
ப்ரதிபூஜ்ய அப்ருவந் ப்ரீத்யா ஸஸதஸி ரு'த்விஜம் ந்ரு'பம் ॥ 32॥
கவிஃ உவாச ।
மந்யே அகுதஶ்சித் பயம் அச்யுதஸ்ய
பாதாம்புஜௌபாஸநம் அத்ர நித்யம் ।
உத்விக்நபுத்தேஃ அஸத் ஆத்மபாவாத்
விஶ்வாத்மநா யத்ர நிவர்ததே பீஃ ॥ 33॥
யே வை பகவதா ப்ரோக்தாஃ உபாயாஃ ஹி ஆத்மலப்தயே ।
அஞ்ஜஃ பும்ஸாம் அவிதுஷாம் வித்தி பாகவதாந் ஹி தாந் ॥ 34॥
யாந் ஆஸ்தாய நரஃ ராஜந் ந ப்ரமாத்யேத கர்ஹிசித் ।
தாவந் நிமீல்ய வா நேத்ரே ந ஸ்கலேந பதேத் இஹ ॥ 35॥
காயேந வாசா மநஸா இந்த்ரியைஃ வா
புத்த்யா ஆத்மநா வா அநுஸ்ரு'தஸ்வபாவாத் ।
கரோதி யத் யத் ஸகலம் பரஸ்மை
நாராயணாய இதி ஸமர்பயேத் தத் ॥ 36॥
பயம் த்விதீயாபிநிவேஶதஃ ஸ்யாத்
ஈஶாத் அபேதஸ்ய விபர்யயஃ அஸ்ம்ரு'திஃ ।
தத் மாயயா அதஃ புதஃ ஆபஜேத் தம்
பக்த்யா ஏக ஈஶம் குருதேவதாத்மா ॥ 37।
அவித்யமாநஃ அபி அவபாதி ஹி த்வயோஃ
த்யாதுஃ தியா ஸ்வப்நமநோரதௌ யதா ।
தத் கர்மஸங்கல்பவிகல்பகம் மநஃ
புதஃ நிருந்த்யாத் அபயம் ததஃ ஸ்யாத் ॥ 38॥
ஶ்ருண்வந் ஸுபத்ராணி ரதாங்கபாணேஃ
ஜந்மாநி கர்மாணி ச யாநி லோகே ।
கீதாநி நாமாநி தத் அர்தகாநி
காயந் விலஜ்ஜஃ விசரேத் அஸங்கஃ ॥ 39॥
ஏவம் வ்ரதஃ ஸ்வப்ரியநாமகீர்த்யா
ஜாதாநுராகஃ த்ருதசித்தஃ உச்சைஃ ।
ஹஸதி அதஃ ரோதிதி ரௌதி காயதி
உந்மாதவத் ந்ரு'த்யதி லோகபாஹ்யஃ ॥ 40॥
கம் வாயும் அக்நிம் ஸலிலம் மஹீம் ச
ஜ்யோதீம்ஷி ஸத்த்வாநி திஶஃ த்ருமாதீந் ।
ஸரித் ஸமுத்ராந் ச ஹரேஃ ஶரீரம்
யத்கிஞ்ச பூதம் ப்ரணமேத் அநந்யஃ ॥ 41॥
பக்திஃ பரேஶ அநுபவஃ விரக்திஃ
அந்யத்ர ஏஷ த்ரிகஃ ஏககாலஃ ।
ப்ரபத்யமாநஸ்ய யதா அஶ்நதஃ ஸ்யுஃ
துஷ்டிஃ புஷ்டிஃ க்ஷுத் அபாயஃ அநுகாஸம் ॥ 42॥
இதி அச்யுத அங்க்ரிம் பஜதஃ அநுவ்ரு'த்த்யா
பக்திஃ விரக்திஃ பகவத் ப்ரபோதஃ ।
பவந்தி வை பாகவதஸ்ய ராஜந்
ததஃ பராம் ஶாந்திம் உபைதி ஸாக்ஷாத் ॥ 43॥
ராஜா உவாச ।
அத பாகவதம் ப்ரூத யத் தர்மஃ யாத்ரு'ஶஃ ந்ரு'ணாம் ।
யதா சரதி யத் ப்ரூதே யைஃ லிங்கைஃ பகவத் ப்ரியஃ ॥ 44॥
ஹரிஃ உவாச ।
ஸர்வபூதேஷு யஃ பஶ்யேத் பகவத் பாவ ஆத்மநஃ ।
பூதாநி பாகவதி ஆத்மநி ஏஷ பாகவதௌத்தமஃ ॥ 45॥
ஈஶ்வரே தத் அதீநேஷு பாலிஶேஷு த்விஷத்ஸு ச ।
ப்ரேமமைத்ரீக்ரு'பாஉபேக்ஷா யஃ கரோதி ஸ மத்யமஃ ॥ 46॥
அர்சாயாம் ஏவ ஹரயே பூஜாம் யஃ ஶ்ரத்தயா ஈஹதே ।
ந தத் பக்தேஷு ச அந்யேஷு ஸஃ பக்தஃ ப்ராக்ரு'தஃ ஸ்ம்ரு'தஃ ॥
47॥
க்ரு'ஹீத்வா அபி இந்த்ரியைஃ அர்தாந்யஃ ந த்வேஷ்டி ந ஹ்ரு'ஷ்யதி ।
விஷ்ணோஃ மாயாம் இதம் பஶ்யந் ஸஃ வை பாகவத உத்தமஃ ॥ 48॥
தேஹைந்த்ரியப்ராணமநஃதியாம் யஃ
ஜந்மாபிஅயக்ஷுத் பயதர்ஷக்ரு'ச்ச்ரைஃ ।
ஸம்ஸாரதர்மைஃ அவிமுஹ்யமாநஃ
ஸ்ம்ரு'த்யா ஹரேஃ பாகவதப்ரதாநஃ ॥ 49॥
ந காமகர்மபீஜாநாம் யஸ்ய சேதஸி ஸம்பவஃ ।
வாஸுதேவேகநிலயஃ ஸஃ வை பாகவத உத்தமஃ ॥ 50॥
ந யஸ்ய ஜந்மகர்மப்யாம் ந வர்ணாஶ்ரமஜாதிபிஃ ।
ஸஜ்ஜதே அஸ்மிந் அஹம்பாவஃ தேஹே வை ஸஃ ஹரேஃ ப்ரியஃ ॥ 51॥
ந யஸ்ய ஸ்வஃ பரஃ இதி வித்தேஷு ஆத்மநி வா பிதா ।
ஸர்வபூதஸமஃ ஶாந்தஃ ஸஃ வௌ பாகவத உத்தமஃ ॥ 52॥
த்ரிபுவநவிபவஹேதவே அபி அகுண்டஸ்ம்ரு'திஃ
அஜிதாத்மஸுராதிபிஃ விம்ரு'க்யாத் ।
ந சலதி பகவத் பத அரவிந்தாத்
லவநிமிஷ அர்தம் அபி யஃ ஸஃ வைஷ்ணவ அக்ர்யஃ ॥ 53॥
பகவதஃ உருவிக்ரம அங்க்ரிஶாகா
நகமணிசந்த்ரிகயா நிரஸ்ததாபே ।
ஹ்ரு'தி கதம் உபஸீததாம் புநஃ ஸஃ
ப்ரபவதி சந்த்ரஃ இவ உதிதே அர்கதாபஃ ॥ 54॥
விஸ்ரு'ஜதி ஹ்ரு'தயம் ந யஸ்ய ஸாக்ஷாத்
ஹரிஃ அவஶ அபிஹிதஃ அபி அகௌகநாஶஃ ।
ப்ரணயஃ அஶநயா த்ரு'த அங்க்ரிபத்மஃ
ஸஃ பவதி பாகவதப்ரதாநஃ உக்தஃ ॥ 55॥
இதி ஶ்ரீமத் பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம்
ஸம்ஹிதாயாம் ஏகாதஶஸ்கந்தே நிமிஜாயந்தஸம்வாதே த்விதீயஃ
அத்யாயஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
atha dvitīyo'dhyāyaḥ |
śrīśukaḥ uvāca |
govindabhujaguptāyāṃ dvāravatyāṃ kurūdvaha |
avātsīt nāradaḥ abhīkṣṇaṃ kṛṣṇaupāsanalālasaḥ || 1||
ko nu rājan indriyavān mukundacaraṇāmbujam |
na bhajet sarvataḥ mṛtyuḥ upāsyaṃ amarauttamaiḥ || 2||
taṃ ekadā devarṣiṃ vasudevaḥ gṛha āgatam |
arcitaṃ sukhaṃ āsīnaṃ abhivādya idaṃ abravīt || 3||
vasudevaḥ uvāca |
bhagavan bhavataḥ yātrā svastaye sarvadehinām |
kṛpaṇānāṃ yathā pitroḥ uttamaślokavartmanām || 4||
bhūtānāṃ devacaritaṃ duḥkhāya ca sukhāya ca |
sukhāya eva hi sādhūnāṃ tvādṛśāṃ acyuta ātmanām || 5||
bhajanti ye yathā devān devāḥ api tathā eva tān |
chāyā iva karmasacivāḥ sādhavaḥ dīnavatsalāḥ || 6||
brahman tathā api pṛcchāmaḥ dharmān bhāgavatān tava |
yān śrutvā śraddhayā martyaḥ mucyate sarvataḥ bhayāt || 7||
ahaṃ kila purā anantaṃ prajārthaḥ bhuvi muktidam |
apūjayaṃ na mokṣāya mohitaḥ devamāyayā || 8||
yayā vicitravyasanāt bhavadbhiḥ viśvataḥ bhayāt |
mucyema hi añjasā eva addhā tathā naḥ śādhi suvrata || 9||
śrīśukaḥ uvāca |
rājan evaṃ kṛtapraśnaḥ vasudevena dhīmatā |
prītaḥ taṃ āha devarṣiḥ hareḥ saṃsmāritaḥ guṇaiḥ || 10||
nāradaḥ uvāca |
samyak etat vyavasitaṃ bhavatā sātvatarṣabha |
yat pṛcchase bhāgavatān dharmān tvaṃ viśvabhāvanān ||
11||
śrutaḥ anupaṭhitaḥ dhyātaḥ ādṛtaḥ vā anumoditaḥ |
sadyaḥ punāti saddharmaḥ devaviśvadruhaḥ api || 12||
tvayā paramakalyāṇaḥ puṇyaśravaṇakīrtanaḥ |
smāritaḥ bhagavān adya devaḥ nārāyaṇaḥ mama || 13||
atra api udāharanti imaṃ itihāsaṃ purātanam |
ārṣabhāṇāṃ ca saṃvādaṃ videhasya mahātmanaḥ || 14||
priyavrataḥ nāma sutaḥ manoḥ svāyambhuvasya yaḥ |
tasya agnīdhraḥ tataḥ nābhiḥ ṛṣabhaḥ tat sutaḥ smṛtaḥ || 15||
taṃ āhuḥ vāsudevāṃśaṃ mokṣadharmavivakṣayā |
avatīrṇaṃ sutaśataṃ tasya āsīt vedapāragam || 16||
teṣāṃ vai bharataḥ jyeṣṭhaḥ nārāyaṇaparāyaṇaḥ |
vikhyātaṃ varṣaṃ etat yat nāmnā bhārataṃ adbhutam || 17||
saḥ bhuktabhogāṃ tyaktvā imāṃ nirgataḥ tapasā harim |
upāsīnaḥ tat padavīṃ lebhe vai janmabhiḥ tribhiḥ || 18||
teṣāṃ nava navadvīpapatayaḥ asya samantataḥ |
karmatantrapraṇetāraḥ ekāśītiḥ dvijātayaḥ || 19||
nava abhavan mahābhāgāḥ munayaḥ hi arthaśaṃsinaḥ |
śramaṇāḥ vātaḥ aśanāḥ ātmavidyāviśāradāḥ || 20||
kaviḥ hariḥ antarikṣaḥ prabuddhaḥ pippalāyanaḥ |
āvirhotraḥ atha drumilaḥ camasaḥ karabhājanaḥ || 21||
ete vai bhagavadrūpaṃ viśvaṃ sadasad ātmakam |
ātmanaḥ avyatirekeṇa paśyantaḥ vyacarat mahīm || 22||
avyāhata iṣṭagatayāḥ surasiddhasiddhasādhya
gandharvayakṣanarakinnaranāgalokān |
muktāḥ caranti municāraṇabhūtanātha
vidyādharadvijagavāṃ bhuvanāni kāmam || 23||
taḥ ekadā nimeḥ satraṃ upajagmuḥ yat ṛcchayā |
vitāyamānaṃ ṛṣibhiḥ ajanābhe mahātmanaḥ || 24||
tān dṛṣṭvā sūryasaṅkāśān mahābhagavatān nṛpaḥ |
yajamānaḥ agnayaḥ viprāḥ sarvaḥ eva upatasthire || 25||
videhaḥ tān abhipretya nārāyaṇaparāyaṇān |
prītaḥ sampūjayān cakre āsanasthān yathā arhataḥ || 26||
tān rocamānān svarucā brahmaputraupamān nava |
papraccha paramaprītaḥ praśraya avanataḥ nṛpaḥ || 27||
videhaḥ uvāca |
manye bhagavataḥ sākṣāt pārṣadān vaḥ madhudviṣaḥ |
viṣṇoḥ bhūtāni lokānāṃ pāvanāya caranti hi || 28||
durlabhaḥ mānuṣaḥ dehaḥ dehināṃ kṣaṇabhaṅguraḥ |
tatra api durlabhaṃ manye vaikuṇṭhapriyadarśanam || 29||
ataḥ ātyantikaṃ kahemaṃ pṛcchāmaḥ bhavataḥ anaghāḥ |
saṃsāre asmin kṣaṇārdhaḥ api satsaṅgaḥ śevadhiḥ nṛṇām ||
30||
dharmān bhāgavatān brūta yadi naḥ śrutaye kṣamam |
yaiḥ prasannaḥ prapannāya dāsyati ātmānaṃ api ajaḥ || 31||
śrīnāradaḥ uvāca |
evaṃ te niminā pṛṣṭā vasudeva mahattamāḥ |
pratipūjya abruvan prītyā sasadasi ṛtvijaṃ nṛpam || 32||
kaviḥ uvāca |
manye akutaścit bhayaṃ acyutasya
pādāmbujaupāsanaṃ atra nityam |
udvignabuddheḥ asat ātmabhāvāt
viśvātmanā yatra nivartate bhīḥ || 33||
ye vai bhagavatā proktāḥ upāyāḥ hi ātmalabdhaye |
añjaḥ puṃsāṃ aviduṣāṃ viddhi bhāgavatān hi tān || 34||
yān āsthāya naraḥ rājan na pramādyeta karhicit |
dhāvan nimīlya vā netre na skhalena patet iha || 35||
kāyena vācā manasā indriyaiḥ vā
buddhyā ātmanā vā anusṛtasvabhāvāt |
karoti yat yat sakalaṃ parasmai
nārāyaṇāya iti samarpayet tat || 36||
bhayaṃ dvitīyābhiniveśataḥ syāt
īśāt apetasya viparyayaḥ asmṛtiḥ |
tat māyayā ataḥ budhaḥ ābhajet taṃ
bhaktyā eka īśaṃ gurudevatātmā || 37|
avidyamānaḥ api avabhāti hi dvayoḥ
dhyātuḥ dhiyā svapnamanorathau yathā |
tat karmasaṅkalpavikalpakaṃ manaḥ
budhaḥ nirundhyāt abhayaṃ tataḥ syāt || 38||
śruṇvan subhadrāṇi rathāṅgapāṇeḥ
janmāni karmāṇi ca yāni loke |
gītāni nāmāni tat arthakāni
gāyan vilajjaḥ vicaret asaṅgaḥ || 39||
evaṃ vrataḥ svapriyanāmakīrtyā
jātānurāgaḥ drutacittaḥ uccaiḥ |
hasati athaḥ roditi rauti gāyati
unmādavat nṛtyati lokabāhyaḥ || 40||
khaṃ vāyuṃ agniṃ salilaṃ mahīṃ ca
jyotīṃṣi sattvāni diśaḥ drumādīn |
sarit samudrān ca hareḥ śarīraṃ
yatkiñca bhūtaṃ praṇamet ananyaḥ || 41||
bhaktiḥ pareśa anubhavaḥ viraktiḥ
anyatra eṣa trikaḥ ekakālaḥ |
prapadyamānasya yathā aśnataḥ syuḥ
tuṣṭiḥ puṣṭiḥ kṣut apāyaḥ anughāsam || 42||
iti acyuta aṅghriṃ bhajataḥ anuvṛttyā
bhaktiḥ viraktiḥ bhagavat prabodhaḥ |
bhavanti vai bhāgavatasya rājan
tataḥ parāṃ śāntiṃ upaiti sākṣāt || 43||
rājā uvāca |
atha bhāgavataṃ brūta yat dharmaḥ yādṛśaḥ nṛṇām |
yathā carati yat brūte yaiḥ liṅgaiḥ bhagavat priyaḥ || 44||
hariḥ uvāca |
sarvabhūteṣu yaḥ paśyet bhagavat bhāva ātmanaḥ |
bhūtāni bhāgavati ātmani eṣa bhāgavatauttamaḥ || 45||
īśvare tat adhīneṣu bāliśeṣu dviṣatsu ca |
premamaitrīkṛpāupekṣā yaḥ karoti sa madhyamaḥ || 46||
arcāyāṃ eva haraye pūjāṃ yaḥ śraddhayā īhate |
na tat bhakteṣu ca anyeṣu saḥ bhaktaḥ prākṛtaḥ smṛtaḥ ||
47||
gṛhītvā api indriyaiḥ arthānyaḥ na dveṣṭi na hṛṣyati |
viṣṇoḥ māyāṃ idaṃ paśyan saḥ vai bhāgavata uttamaḥ || 48||
dehaindriyaprāṇamanaḥdhiyāṃ yaḥ
janmāpiayakṣut bhayatarṣakṛcchraiḥ |
saṃsāradharmaiḥ avimuhyamānaḥ
smṛtyā hareḥ bhāgavatapradhānaḥ || 49||
na kāmakarmabījānāṃ yasya cetasi sambhavaḥ |
vāsudevekanilayaḥ saḥ vai bhāgavata uttamaḥ || 50||
na yasya janmakarmabhyāṃ na varṇāśramajātibhiḥ |
sajjate asmin ahambhāvaḥ dehe vai saḥ hareḥ priyaḥ || 51||
na yasya svaḥ paraḥ iti vitteṣu ātmani vā bhidā |
sarvabhūtasamaḥ śāntaḥ saḥ vau bhāgavata uttamaḥ || 52||
tribhuvanavibhavahetave api akuṇṭhasmṛtiḥ
ajitātmasurādibhiḥ vimṛgyāt |
na calati bhagavat pada aravindāt
lavanimiṣa ardhaṃ api yaḥ saḥ vaiṣṇava agryaḥ || 53||
bhagavataḥ uruvikrama aṅghriśākhā
nakhamaṇicandrikayā nirastatāpe |
hṛdi kathaṃ upasīdatāṃ punaḥ saḥ
prabhavati candraḥ iva udite arkatāpaḥ || 54||
visṛjati hṛdayaṃ na yasya sākṣāt
hariḥ avaśa abhihitaḥ api aghaughanāśaḥ |
praṇayaḥ aśanayā dhṛta aṅghripadmaḥ
saḥ bhavati bhāgavatapradhānaḥ uktaḥ || 55||
iti śrīmat bhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāṃ ekādaśaskandhe nimijāyantasaṃvāde dvitīyaḥ
adhyāyaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
अथ द्वितीयोऽध्यायः ।
श्रीशुकः उवाच ।
गोविन्दभुजगुप्तायां द्वारवत्यां कुरूद्वह ।
अवात्सीत् नारदः अभीक्ष्णं कृष्णौपासनलालसः ॥ 1॥
को नु राजन् इन्द्रियवान् मुकुन्दचरणाम्बुजम् ।
न भजेत् सर्वतः मृत्युः उपास्यं अमरौत्तमैः ॥ 2॥
तं एकदा देवर्षिं वसुदेवः गृह आगतम् ।
अर्चितं सुखं आसीनं अभिवाद्य इदं अब्रवीत् ॥ 3॥
वसुदेवः उवाच ।
भगवन् भवतः यात्रा स्वस्तये सर्वदेहिनाम् ।
कृपणानां यथा पित्रोः उत्तमश्लोकवर्त्मनाम् ॥ 4॥
भूतानां देवचरितं दुःखाय च सुखाय च ।
सुखाय एव हि साधूनां त्वादृशां अच्युत आत्मनाम् ॥ 5॥
भजन्ति ये यथा देवान् देवाः अपि तथा एव तान् ।
छाया इव कर्मसचिवाः साधवः दीनवत्सलाः ॥ 6॥
ब्रह्मन् तथा अपि पृच्छामः धर्मान् भागवतान् तव ।
यान् श्रुत्वा श्रद्धया मर्त्यः मुच्यते सर्वतः भयात् ॥ 7॥
अहं किल पुरा अनन्तं प्रजार्थः भुवि मुक्तिदम् ।
अपूजयं न मोक्षाय मोहितः देवमायया ॥ 8॥
यया विचित्रव्यसनात् भवद्भिः विश्वतः भयात् ।
मुच्येम हि अञ्जसा एव अद्धा तथा नः शाधि सुव्रत ॥ 9॥
श्रीशुकः उवाच ।
राजन् एवं कृतप्रश्नः वसुदेवेन धीमता ।
प्रीतः तं आह देवर्षिः हरेः संस्मारितः गुणैः ॥ 10॥
नारदः उवाच ।
सम्यक् एतत् व्यवसितं भवता सात्वतर्षभ ।
यत् पृच्छसे भागवतान् धर्मान् त्वं विश्वभावनान् ॥
11॥
श्रुतः अनुपठितः ध्यातः आदृतः वा अनुमोदितः ।
सद्यः पुनाति सद्धर्मः देवविश्वद्रुहः अपि ॥ 12॥
त्वया परमकल्याणः पुण्यश्रवणकीर्तनः ।
स्मारितः भगवान् अद्य देवः नारायणः मम ॥ 13॥
अत्र अपि उदाहरन्ति इमं इतिहासं पुरातनम् ।
आर्षभाणां च संवादं विदेहस्य महात्मनः ॥ 14॥
प्रियव्रतः नाम सुतः मनोः स्वायम्भुवस्य यः ।
तस्य अग्नीध्रः ततः नाभिः ऋषभः तत् सुतः स्मृतः ॥ 15॥
तं आहुः वासुदेवांशं मोक्षधर्मविवक्षया ।
अवतीर्णं सुतशतं तस्य आसीत् वेदपारगम् ॥ 16॥
तेषां वै भरतः ज्येष्ठः नारायणपरायणः ।
विख्यातं वर्षं एतत् यत् नाम्ना भारतं अद्भुतम् ॥ 17॥
सः भुक्तभोगां त्यक्त्वा इमां निर्गतः तपसा हरिम् ।
उपासीनः तत् पदवीं लेभे वै जन्मभिः त्रिभिः ॥ 18॥
तेषां नव नवद्वीपपतयः अस्य समन्ततः ।
कर्मतन्त्रप्रणेतारः एकाशीतिः द्विजातयः ॥ 19॥
नव अभवन् महाभागाः मुनयः हि अर्थशंसिनः ।
श्रमणाः वातः अशनाः आत्मविद्याविशारदाः ॥ 20॥
कविः हरिः अन्तरिक्षः प्रबुद्धः पिप्पलायनः ।
आविर्होत्रः अथ द्रुमिलः चमसः करभाजनः ॥ 21॥
एते वै भगवद्रूपं विश्वं सदसद् आत्मकम् ।
आत्मनः अव्यतिरेकेण पश्यन्तः व्यचरत् महीम् ॥ 22॥
अव्याहत इष्टगतयाः सुरसिद्धसिद्धसाध्य
गन्धर्वयक्षनरकिन्नरनागलोकान् ।
मुक्ताः चरन्ति मुनिचारणभूतनाथ
विद्याधरद्विजगवां भुवनानि कामम् ॥ 23॥
तः एकदा निमेः सत्रं उपजग्मुः यत् ऋच्छया ।
वितायमानं ऋषिभिः अजनाभे महात्मनः ॥ 24॥
तान् दृष्ट्वा सूर्यसङ्काशान् महाभगवतान् नृपः ।
यजमानः अग्नयः विप्राः सर्वः एव उपतस्थिरे ॥ 25॥
विदेहः तान् अभिप्रेत्य नारायणपरायणान् ।
प्रीतः सम्पूजयान् चक्रे आसनस्थान् यथा अर्हतः ॥ 26॥
तान् रोचमानान् स्वरुचा ब्रह्मपुत्रौपमान् नव ।
पप्रच्छ परमप्रीतः प्रश्रय अवनतः नृपः ॥ 27॥
विदेहः उवाच ।
मन्ये भगवतः साक्षात् पार्षदान् वः मधुद्विषः ।
विष्णोः भूतानि लोकानां पावनाय चरन्ति हि ॥ 28॥
दुर्लभः मानुषः देहः देहिनां क्षणभङ्गुरः ।
तत्र अपि दुर्लभं मन्ये वैकुण्ठप्रियदर्शनम् ॥ 29॥
अतः आत्यन्तिकं कहेमं पृच्छामः भवतः अनघाः ।
संसारे अस्मिन् क्षणार्धः अपि सत्सङ्गः शेवधिः नृणाम् ॥
30॥
धर्मान् भागवतान् ब्रूत यदि नः श्रुतये क्षमम् ।
यैः प्रसन्नः प्रपन्नाय दास्यति आत्मानं अपि अजः ॥ 31॥
श्रीनारदः उवाच ।
एवं ते निमिना पृष्टा वसुदेव महत्तमाः ।
प्रतिपूज्य अब्रुवन् प्रीत्या ससदसि ऋत्विजं नृपम् ॥ 32॥
कविः उवाच ।
मन्ये अकुतश्चित् भयं अच्युतस्य
पादाम्बुजौपासनं अत्र नित्यम् ।
उद्विग्नबुद्धेः असत् आत्मभावात्
विश्वात्मना यत्र निवर्तते भीः ॥ 33॥
ये वै भगवता प्रोक्ताः उपायाः हि आत्मलब्धये ।
अञ्जः पुंसां अविदुषां विद्धि भागवतान् हि तान् ॥ 34॥
यान् आस्थाय नरः राजन् न प्रमाद्येत कर्हिचित् ।
धावन् निमील्य वा नेत्रे न स्खलेन पतेत् इह ॥ 35॥
कायेन वाचा मनसा इन्द्रियैः वा
बुद्ध्या आत्मना वा अनुसृतस्वभावात् ।
करोति यत् यत् सकलं परस्मै
नारायणाय इति समर्पयेत् तत् ॥ 36॥
भयं द्वितीयाभिनिवेशतः स्यात्
ईशात् अपेतस्य विपर्ययः अस्मृतिः ।
तत् मायया अतः बुधः आभजेत् तं
भक्त्या एक ईशं गुरुदेवतात्मा ॥ 37।
अविद्यमानः अपि अवभाति हि द्वयोः
ध्यातुः धिया स्वप्नमनोरथौ यथा ।
तत् कर्मसङ्कल्पविकल्पकं मनः
बुधः निरुन्ध्यात् अभयं ततः स्यात् ॥ 38॥
श्रुण्वन् सुभद्राणि रथाङ्गपाणेः
जन्मानि कर्माणि च यानि लोके ।
गीतानि नामानि तत् अर्थकानि
गायन् विलज्जः विचरेत् असङ्गः ॥ 39॥
एवं व्रतः स्वप्रियनामकीर्त्या
जातानुरागः द्रुतचित्तः उच्चैः ।
हसति अथः रोदिति रौति गायति
उन्मादवत् नृत्यति लोकबाह्यः ॥ 40॥
खं वायुं अग्निं सलिलं महीं च
ज्योतींषि सत्त्वानि दिशः द्रुमादीन् ।
सरित् समुद्रान् च हरेः शरीरं
यत्किञ्च भूतं प्रणमेत् अनन्यः ॥ 41॥
भक्तिः परेश अनुभवः विरक्तिः
अन्यत्र एष त्रिकः एककालः ।
प्रपद्यमानस्य यथा अश्नतः स्युः
तुष्टिः पुष्टिः क्षुत् अपायः अनुघासम् ॥ 42॥
इति अच्युत अङ्घ्रिं भजतः अनुवृत्त्या
भक्तिः विरक्तिः भगवत् प्रबोधः ।
भवन्ति वै भागवतस्य राजन्
ततः परां शान्तिं उपैति साक्षात् ॥ 43॥
राजा उवाच ।
अथ भागवतं ब्रूत यत् धर्मः यादृशः नृणाम् ।
यथा चरति यत् ब्रूते यैः लिङ्गैः भगवत् प्रियः ॥ 44॥
हरिः उवाच ।
सर्वभूतेषु यः पश्येत् भगवत् भाव आत्मनः ।
भूतानि भागवति आत्मनि एष भागवतौत्तमः ॥ 45॥
ईश्वरे तत् अधीनेषु बालिशेषु द्विषत्सु च ।
प्रेममैत्रीकृपाउपेक्षा यः करोति स मध्यमः ॥ 46॥
अर्चायां एव हरये पूजां यः श्रद्धया ईहते ।
न तत् भक्तेषु च अन्येषु सः भक्तः प्राकृतः स्मृतः ॥
47॥
गृहीत्वा अपि इन्द्रियैः अर्थान्यः न द्वेष्टि न हृष्यति ।
विष्णोः मायां इदं पश्यन् सः वै भागवत उत्तमः ॥ 48॥
देहैन्द्रियप्राणमनःधियां यः
जन्मापिअयक्षुत् भयतर्षकृच्छ्रैः ।
संसारधर्मैः अविमुह्यमानः
स्मृत्या हरेः भागवतप्रधानः ॥ 49॥
न कामकर्मबीजानां यस्य चेतसि सम्भवः ।
वासुदेवेकनिलयः सः वै भागवत उत्तमः ॥ 50॥
न यस्य जन्मकर्मभ्यां न वर्णाश्रमजातिभिः ।
सज्जते अस्मिन् अहम्भावः देहे वै सः हरेः प्रियः ॥ 51॥
न यस्य स्वः परः इति वित्तेषु आत्मनि वा भिदा ।
सर्वभूतसमः शान्तः सः वौ भागवत उत्तमः ॥ 52॥
त्रिभुवनविभवहेतवे अपि अकुण्ठस्मृतिः
अजितात्मसुरादिभिः विमृग्यात् ।
न चलति भगवत् पद अरविन्दात्
लवनिमिष अर्धं अपि यः सः वैष्णव अग्र्यः ॥ 53॥
भगवतः उरुविक्रम अङ्घ्रिशाखा
नखमणिचन्द्रिकया निरस्ततापे ।
हृदि कथं उपसीदतां पुनः सः
प्रभवति चन्द्रः इव उदिते अर्कतापः ॥ 54॥
विसृजति हृदयं न यस्य साक्षात्
हरिः अवश अभिहितः अपि अघौघनाशः ।
प्रणयः अशनया धृत अङ्घ्रिपद्मः
सः भवति भागवतप्रधानः उक्तः ॥ 55॥
इति श्रीमत् भागवते महापुराणे पारमहंस्यां
संहितायां एकादशस्कन्धे निमिजायन्तसंवादे द्वितीयः
अध्यायः ॥
atha dvitīyo'dhyāyaḥ |
śrīśukaḥ uvāca |
govindabhujaguptāyāṃ dvāravatyāṃ kurūdvaha |
avātsīt nāradaḥ abhīkṣṇaṃ kṛṣṇaupāsanalālasaḥ || 1||
ko nu rājan indriyavān mukundacaraṇāmbujam |
na bhajet sarvataḥ mṛtyuḥ upāsyaṃ amarauttamaiḥ || 2||
taṃ ekadā devarṣiṃ vasudevaḥ gṛha āgatam |
arcitaṃ sukhaṃ āsīnaṃ abhivādya idaṃ abravīt || 3||
vasudevaḥ uvāca |
bhagavan bhavataḥ yātrā svastaye sarvadehinām |
kṛpaṇānāṃ yathā pitroḥ uttamaślokavartmanām || 4||
bhūtānāṃ devacaritaṃ duḥkhāya ca sukhāya ca |
sukhāya eva hi sādhūnāṃ tvādṛśāṃ acyuta ātmanām || 5||
bhajanti ye yathā devān devāḥ api tathā eva tān |
chāyā iva karmasacivāḥ sādhavaḥ dīnavatsalāḥ || 6||
brahman tathā api pṛcchāmaḥ dharmān bhāgavatān tava |
yān śrutvā śraddhayā martyaḥ mucyate sarvataḥ bhayāt || 7||
ahaṃ kila purā anantaṃ prajārthaḥ bhuvi muktidam |
apūjayaṃ na mokṣāya mohitaḥ devamāyayā || 8||
yayā vicitravyasanāt bhavadbhiḥ viśvataḥ bhayāt |
mucyema hi añjasā eva addhā tathā naḥ śādhi suvrata || 9||
śrīśukaḥ uvāca |
rājan evaṃ kṛtapraśnaḥ vasudevena dhīmatā |
prītaḥ taṃ āha devarṣiḥ hareḥ saṃsmāritaḥ guṇaiḥ || 10||
nāradaḥ uvāca |
samyak etat vyavasitaṃ bhavatā sātvatarṣabha |
yat pṛcchase bhāgavatān dharmān tvaṃ viśvabhāvanān ||
11||
śrutaḥ anupaṭhitaḥ dhyātaḥ ādṛtaḥ vā anumoditaḥ |
sadyaḥ punāti saddharmaḥ devaviśvadruhaḥ api || 12||
tvayā paramakalyāṇaḥ puṇyaśravaṇakīrtanaḥ |
smāritaḥ bhagavān adya devaḥ nārāyaṇaḥ mama || 13||
atra api udāharanti imaṃ itihāsaṃ purātanam |
ārṣabhāṇāṃ ca saṃvādaṃ videhasya mahātmanaḥ || 14||
priyavrataḥ nāma sutaḥ manoḥ svāyambhuvasya yaḥ |
tasya agnīdhraḥ tataḥ nābhiḥ ṛṣabhaḥ tat sutaḥ smṛtaḥ || 15||
taṃ āhuḥ vāsudevāṃśaṃ mokṣadharmavivakṣayā |
avatīrṇaṃ sutaśataṃ tasya āsīt vedapāragam || 16||
teṣāṃ vai bharataḥ jyeṣṭhaḥ nārāyaṇaparāyaṇaḥ |
vikhyātaṃ varṣaṃ etat yat nāmnā bhārataṃ adbhutam || 17||
saḥ bhuktabhogāṃ tyaktvā imāṃ nirgataḥ tapasā harim |
upāsīnaḥ tat padavīṃ lebhe vai janmabhiḥ tribhiḥ || 18||
teṣāṃ nava navadvīpapatayaḥ asya samantataḥ |
karmatantrapraṇetāraḥ ekāśītiḥ dvijātayaḥ || 19||
nava abhavan mahābhāgāḥ munayaḥ hi arthaśaṃsinaḥ |
śramaṇāḥ vātaḥ aśanāḥ ātmavidyāviśāradāḥ || 20||
kaviḥ hariḥ antarikṣaḥ prabuddhaḥ pippalāyanaḥ |
āvirhotraḥ atha drumilaḥ camasaḥ karabhājanaḥ || 21||
ete vai bhagavadrūpaṃ viśvaṃ sadasad ātmakam |
ātmanaḥ avyatirekeṇa paśyantaḥ vyacarat mahīm || 22||
avyāhata iṣṭagatayāḥ surasiddhasiddhasādhya
gandharvayakṣanarakinnaranāgalokān |
muktāḥ caranti municāraṇabhūtanātha
vidyādharadvijagavāṃ bhuvanāni kāmam || 23||
taḥ ekadā nimeḥ satraṃ upajagmuḥ yat ṛcchayā |
vitāyamānaṃ ṛṣibhiḥ ajanābhe mahātmanaḥ || 24||
tān dṛṣṭvā sūryasaṅkāśān mahābhagavatān nṛpaḥ |
yajamānaḥ agnayaḥ viprāḥ sarvaḥ eva upatasthire || 25||
videhaḥ tān abhipretya nārāyaṇaparāyaṇān |
prītaḥ sampūjayān cakre āsanasthān yathā arhataḥ || 26||
tān rocamānān svarucā brahmaputraupamān nava |
papraccha paramaprītaḥ praśraya avanataḥ nṛpaḥ || 27||
videhaḥ uvāca |
manye bhagavataḥ sākṣāt pārṣadān vaḥ madhudviṣaḥ |
viṣṇoḥ bhūtāni lokānāṃ pāvanāya caranti hi || 28||
durlabhaḥ mānuṣaḥ dehaḥ dehināṃ kṣaṇabhaṅguraḥ |
tatra api durlabhaṃ manye vaikuṇṭhapriyadarśanam || 29||
ataḥ ātyantikaṃ kahemaṃ pṛcchāmaḥ bhavataḥ anaghāḥ |
saṃsāre asmin kṣaṇārdhaḥ api satsaṅgaḥ śevadhiḥ nṛṇām ||
30||
dharmān bhāgavatān brūta yadi naḥ śrutaye kṣamam |
yaiḥ prasannaḥ prapannāya dāsyati ātmānaṃ api ajaḥ || 31||
śrīnāradaḥ uvāca |
evaṃ te niminā pṛṣṭā vasudeva mahattamāḥ |
pratipūjya abruvan prītyā sasadasi ṛtvijaṃ nṛpam || 32||
kaviḥ uvāca |
manye akutaścit bhayaṃ acyutasya
pādāmbujaupāsanaṃ atra nityam |
udvignabuddheḥ asat ātmabhāvāt
viśvātmanā yatra nivartate bhīḥ || 33||
ye vai bhagavatā proktāḥ upāyāḥ hi ātmalabdhaye |
añjaḥ puṃsāṃ aviduṣāṃ viddhi bhāgavatān hi tān || 34||
yān āsthāya naraḥ rājan na pramādyeta karhicit |
dhāvan nimīlya vā netre na skhalena patet iha || 35||
kāyena vācā manasā indriyaiḥ vā
buddhyā ātmanā vā anusṛtasvabhāvāt |
karoti yat yat sakalaṃ parasmai
nārāyaṇāya iti samarpayet tat || 36||
bhayaṃ dvitīyābhiniveśataḥ syāt
īśāt apetasya viparyayaḥ asmṛtiḥ |
tat māyayā ataḥ budhaḥ ābhajet taṃ
bhaktyā eka īśaṃ gurudevatātmā || 37|
avidyamānaḥ api avabhāti hi dvayoḥ
dhyātuḥ dhiyā svapnamanorathau yathā |
tat karmasaṅkalpavikalpakaṃ manaḥ
budhaḥ nirundhyāt abhayaṃ tataḥ syāt || 38||
śruṇvan subhadrāṇi rathāṅgapāṇeḥ
janmāni karmāṇi ca yāni loke |
gītāni nāmāni tat arthakāni
gāyan vilajjaḥ vicaret asaṅgaḥ || 39||
evaṃ vrataḥ svapriyanāmakīrtyā
jātānurāgaḥ drutacittaḥ uccaiḥ |
hasati athaḥ roditi rauti gāyati
unmādavat nṛtyati lokabāhyaḥ || 40||
khaṃ vāyuṃ agniṃ salilaṃ mahīṃ ca
jyotīṃṣi sattvāni diśaḥ drumādīn |
sarit samudrān ca hareḥ śarīraṃ
yatkiñca bhūtaṃ praṇamet ananyaḥ || 41||
bhaktiḥ pareśa anubhavaḥ viraktiḥ
anyatra eṣa trikaḥ ekakālaḥ |
prapadyamānasya yathā aśnataḥ syuḥ
tuṣṭiḥ puṣṭiḥ kṣut apāyaḥ anughāsam || 42||
iti acyuta aṅghriṃ bhajataḥ anuvṛttyā
bhaktiḥ viraktiḥ bhagavat prabodhaḥ |
bhavanti vai bhāgavatasya rājan
tataḥ parāṃ śāntiṃ upaiti sākṣāt || 43||
rājā uvāca |
atha bhāgavataṃ brūta yat dharmaḥ yādṛśaḥ nṛṇām |
yathā carati yat brūte yaiḥ liṅgaiḥ bhagavat priyaḥ || 44||
hariḥ uvāca |
sarvabhūteṣu yaḥ paśyet bhagavat bhāva ātmanaḥ |
bhūtāni bhāgavati ātmani eṣa bhāgavatauttamaḥ || 45||
īśvare tat adhīneṣu bāliśeṣu dviṣatsu ca |
premamaitrīkṛpāupekṣā yaḥ karoti sa madhyamaḥ || 46||
arcāyāṃ eva haraye pūjāṃ yaḥ śraddhayā īhate |
na tat bhakteṣu ca anyeṣu saḥ bhaktaḥ prākṛtaḥ smṛtaḥ ||
47||
gṛhītvā api indriyaiḥ arthānyaḥ na dveṣṭi na hṛṣyati |
viṣṇoḥ māyāṃ idaṃ paśyan saḥ vai bhāgavata uttamaḥ || 48||
dehaindriyaprāṇamanaḥdhiyāṃ yaḥ
janmāpiayakṣut bhayatarṣakṛcchraiḥ |
saṃsāradharmaiḥ avimuhyamānaḥ
smṛtyā hareḥ bhāgavatapradhānaḥ || 49||
na kāmakarmabījānāṃ yasya cetasi sambhavaḥ |
vāsudevekanilayaḥ saḥ vai bhāgavata uttamaḥ || 50||
na yasya janmakarmabhyāṃ na varṇāśramajātibhiḥ |
sajjate asmin ahambhāvaḥ dehe vai saḥ hareḥ priyaḥ || 51||
na yasya svaḥ paraḥ iti vitteṣu ātmani vā bhidā |
sarvabhūtasamaḥ śāntaḥ saḥ vau bhāgavata uttamaḥ || 52||
tribhuvanavibhavahetave api akuṇṭhasmṛtiḥ
ajitātmasurādibhiḥ vimṛgyāt |
na calati bhagavat pada aravindāt
lavanimiṣa ardhaṃ api yaḥ saḥ vaiṣṇava agryaḥ || 53||
bhagavataḥ uruvikrama aṅghriśākhā
nakhamaṇicandrikayā nirastatāpe |
hṛdi kathaṃ upasīdatāṃ punaḥ saḥ
prabhavati candraḥ iva udite arkatāpaḥ || 54||
visṛjati hṛdayaṃ na yasya sākṣāt
hariḥ avaśa abhihitaḥ api aghaughanāśaḥ |
praṇayaḥ aśanayā dhṛta aṅghripadmaḥ
saḥ bhavati bhāgavatapradhānaḥ uktaḥ || 55||
iti śrīmat bhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāṃ ekādaśaskandhe nimijāyantasaṃvāde dvitīyaḥ
adhyāyaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.