Uddhavagita - Dvitiyo'dhyayah

ॐ

உத்தவகீதா - த்விதீயோऽத்யாயஃ

Gita Tamil

அத த்விதீயோऽத்யாயஃ ।

ஶ்ரீஶுகஃ உவாச ।

கோவிந்தபுஜகுப்தாயாம் த்வாரவத்யாம் குரூத்வஹ ।

அவாத்ஸீத் நாரதஃ அபீக்ஷ்ணம் க்ரு'ஷ்ணௌபாஸநலாலஸஃ ॥ 1॥

கோ நு ராஜந் இந்த்ரியவாந் முகுந்தசரணாம்புஜம் ।

ந பஜேத் ஸர்வதஃ ம்ரு'த்யுஃ உபாஸ்யம் அமரௌத்தமைஃ ॥ 2॥

தம் ஏகதா தேவர்ஷிம் வஸுதேவஃ க்ரு'ஹ ஆகதம் ।

அர்சிதம் ஸுகம் ஆஸீநம் அபிவாத்ய இதம் அப்ரவீத் ॥ 3॥

வஸுதேவஃ உவாச ।

பகவந் பவதஃ யாத்ரா ஸ்வஸ்தயே ஸர்வதேஹிநாம் ।

க்ரு'பணாநாம் யதா பித்ரோஃ உத்தமஶ்லோகவர்த்மநாம் ॥ 4॥

பூதாநாம் தேவசரிதம் துஃகாய ச ஸுகாய ச ।

ஸுகாய ஏவ ஹி ஸாதூநாம் த்வாத்ரு'ஶாம் அச்யுத ஆத்மநாம் ॥ 5॥

பஜந்தி யே யதா தேவாந் தேவாஃ அபி ததா ஏவ தாந் ।

சாயா இவ கர்மஸசிவாஃ ஸாதவஃ தீநவத்ஸலாஃ ॥ 6॥

ப்ரஹ்மந் ததா அபி ப்ரு'ச்சாமஃ தர்மாந் பாகவதாந் தவ ।

யாந் ஶ்ருத்வா ஶ்ரத்தயா மர்த்யஃ முச்யதே ஸர்வதஃ பயாத் ॥ 7॥

அஹம் கில புரா அநந்தம் ப்ரஜார்தஃ புவி முக்திதம் ।

அபூஜயம் ந மோக்ஷாய மோஹிதஃ தேவமாயயா ॥ 8॥

யயா விசித்ரவ்யஸநாத் பவத்பிஃ விஶ்வதஃ பயாத் ।

முச்யேம ஹி அஞ்ஜஸா ஏவ அத்தா ததா நஃ ஶாதி ஸுவ்ரத ॥ 9॥

ஶ்ரீஶுகஃ உவாச ।

ராஜந் ஏவம் க்ரு'தப்ரஶ்நஃ வஸுதேவேந தீமதா ।

ப்ரீதஃ தம் ஆஹ தேவர்ஷிஃ ஹரேஃ ஸம்ஸ்மாரிதஃ குணைஃ ॥ 10॥

நாரதஃ உவாச ।

ஸம்யக் ஏதத் வ்யவஸிதம் பவதா ஸாத்வதர்ஷப ।

யத் ப்ரு'ச்சஸே பாகவதாந் தர்மாந் த்வம் விஶ்வபாவநாந் ॥

11॥

ஶ்ருதஃ அநுபடிதஃ த்யாதஃ ஆத்ரு'தஃ வா அநுமோதிதஃ ।

ஸத்யஃ புநாதி ஸத்தர்மஃ தேவவிஶ்வத்ருஹஃ அபி ॥ 12॥

த்வயா பரமகல்யாணஃ புண்யஶ்ரவணகீர்தநஃ ।

ஸ்மாரிதஃ பகவாந் அத்ய தேவஃ நாராயணஃ மம ॥ 13॥

அத்ர அபி உதாஹரந்தி இமம் இதிஹாஸம் புராதநம் ।

ஆர்ஷபாணாம் ச ஸம்வாதம் விதேஹஸ்ய மஹாத்மநஃ ॥ 14॥

ப்ரியவ்ரதஃ நாம ஸுதஃ மநோஃ ஸ்வாயம்புவஸ்ய யஃ ।

தஸ்ய அக்நீத்ரஃ ததஃ நாபிஃ ரு'ஷபஃ தத் ஸுதஃ ஸ்ம்ரு'தஃ ॥ 15॥

தம் ஆஹுஃ வாஸுதேவாம்ஶம் மோக்ஷதர்மவிவக்ஷயா ।

அவதீர்ணம் ஸுதஶதம் தஸ்ய ஆஸீத் வேதபாரகம் ॥ 16॥

தேஷாம் வை பரதஃ ஜ்யேஷ்டஃ நாராயணபராயணஃ ।

விக்யாதம் வர்ஷம் ஏதத் யத் நாம்நா பாரதம் அத்புதம் ॥ 17॥

ஸஃ புக்தபோகாம் த்யக்த்வா இமாம் நிர்கதஃ தபஸா ஹரிம் ।

உபாஸீநஃ தத் பதவீம் லேபே வை ஜந்மபிஃ த்ரிபிஃ ॥ 18॥

தேஷாம் நவ நவத்வீபபதயஃ அஸ்ய ஸமந்ததஃ ।

கர்மதந்த்ரப்ரணேதாரஃ ஏகாஶீதிஃ த்விஜாதயஃ ॥ 19॥

நவ அபவந் மஹாபாகாஃ முநயஃ ஹி அர்தஶம்ஸிநஃ ।

ஶ்ரமணாஃ வாதஃ அஶநாஃ ஆத்மவித்யாவிஶாரதாஃ ॥ 20॥

கவிஃ ஹரிஃ அந்தரிக்ஷஃ ப்ரபுத்தஃ பிப்பலாயநஃ ।

ஆவிர்ஹோத்ரஃ அத த்ருமிலஃ சமஸஃ கரபாஜநஃ ॥ 21॥

ஏதே வை பகவத்ரூபம் விஶ்வம் ஸதஸத் ஆத்மகம் ।

ஆத்மநஃ அவ்யதிரேகேண பஶ்யந்தஃ வ்யசரத் மஹீம் ॥ 22॥

அவ்யாஹத இஷ்டகதயாஃ ஸுரஸித்தஸித்தஸாத்ய

கந்தர்வயக்ஷநரகிந்நரநாகலோகாந் ।

முக்தாஃ சரந்தி முநிசாரணபூதநாத

வித்யாதரத்விஜகவாம் புவநாநி காமம் ॥ 23॥

தஃ ஏகதா நிமேஃ ஸத்ரம் உபஜக்முஃ யத் ரு'ச்சயா ।

விதாயமாநம் ரு'ஷிபிஃ அஜநாபே மஹாத்மநஃ ॥ 24॥

தாந் த்ரு'ஷ்ட்வா ஸூர்யஸங்காஶாந் மஹாபகவதாந் ந்ரு'பஃ ।

யஜமாநஃ அக்நயஃ விப்ராஃ ஸர்வஃ ஏவ உபதஸ்திரே ॥ 25॥

விதேஹஃ தாந் அபிப்ரேத்ய நாராயணபராயணாந் ।

ப்ரீதஃ ஸம்பூஜயாந் சக்ரே ஆஸநஸ்தாந் யதா அர்ஹதஃ ॥ 26॥

தாந் ரோசமாநாந் ஸ்வருசா ப்ரஹ்மபுத்ரௌபமாந் நவ ।

பப்ரச்ச பரமப்ரீதஃ ப்ரஶ்ரய அவநதஃ ந்ரு'பஃ ॥ 27॥

விதேஹஃ உவாச ।

மந்யே பகவதஃ ஸாக்ஷாத் பார்ஷதாந் வஃ மதுத்விஷஃ ।

விஷ்ணோஃ பூதாநி லோகாநாம் பாவநாய சரந்தி ஹி ॥ 28॥

துர்லபஃ மாநுஷஃ தேஹஃ தேஹிநாம் க்ஷணபங்குரஃ ।

தத்ர அபி துர்லபம் மந்யே வைகுண்டப்ரியதர்ஶநம் ॥ 29॥

அதஃ ஆத்யந்திகம் கஹேமம் ப்ரு'ச்சாமஃ பவதஃ அநகாஃ ।

ஸம்ஸாரே அஸ்மிந் க்ஷணார்தஃ அபி ஸத்ஸங்கஃ ஶேவதிஃ ந்ரு'ணாம் ॥

30॥

தர்மாந் பாகவதாந் ப்ரூத யதி நஃ ஶ்ருதயே க்ஷமம் ।

யைஃ ப்ரஸந்நஃ ப்ரபந்நாய தாஸ்யதி ஆத்மாநம் அபி அஜஃ ॥ 31॥

ஶ்ரீநாரதஃ உவாச ।

ஏவம் தே நிமிநா ப்ரு'ஷ்டா வஸுதேவ மஹத்தமாஃ ।

ப்ரதிபூஜ்ய அப்ருவந் ப்ரீத்யா ஸஸதஸி ரு'த்விஜம் ந்ரு'பம் ॥ 32॥

கவிஃ உவாச ।

மந்யே அகுதஶ்சித் பயம் அச்யுதஸ்ய

பாதாம்புஜௌபாஸநம் அத்ர நித்யம் ।

உத்விக்நபுத்தேஃ அஸத் ஆத்மபாவாத்

விஶ்வாத்மநா யத்ர நிவர்ததே பீஃ ॥ 33॥

யே வை பகவதா ப்ரோக்தாஃ உபாயாஃ ஹி ஆத்மலப்தயே ।

அஞ்ஜஃ பும்ஸாம் அவிதுஷாம் வித்தி பாகவதாந் ஹி தாந் ॥ 34॥

யாந் ஆஸ்தாய நரஃ ராஜந் ந ப்ரமாத்யேத கர்ஹிசித் ।

தாவந் நிமீல்ய வா நேத்ரே ந ஸ்கலேந பதேத் இஹ ॥ 35॥

காயேந வாசா மநஸா இந்த்ரியைஃ வா

புத்த்யா ஆத்மநா வா அநுஸ்ரு'தஸ்வபாவாத் ।

கரோதி யத் யத் ஸகலம் பரஸ்மை

நாராயணாய இதி ஸமர்பயேத் தத் ॥ 36॥

பயம் த்விதீயாபிநிவேஶதஃ ஸ்யாத்

ஈஶாத் அபேதஸ்ய விபர்யயஃ அஸ்ம்ரு'திஃ ।

தத் மாயயா அதஃ புதஃ ஆபஜேத் தம்

பக்த்யா ஏக ஈஶம் குருதேவதாத்மா ॥ 37।

அவித்யமாநஃ அபி அவபாதி ஹி த்வயோஃ

த்யாதுஃ தியா ஸ்வப்நமநோரதௌ யதா ।

தத் கர்மஸங்கல்பவிகல்பகம் மநஃ

புதஃ நிருந்த்யாத் அபயம் ததஃ ஸ்யாத் ॥ 38॥

ஶ்ருண்வந் ஸுபத்ராணி ரதாங்கபாணேஃ

ஜந்மாநி கர்மாணி ச யாநி லோகே ।

கீதாநி நாமாநி தத் அர்தகாநி

காயந் விலஜ்ஜஃ விசரேத் அஸங்கஃ ॥ 39॥

ஏவம் வ்ரதஃ ஸ்வப்ரியநாமகீர்த்யா

ஜாதாநுராகஃ த்ருதசித்தஃ உச்சைஃ ।

ஹஸதி அதஃ ரோதிதி ரௌதி காயதி

உந்மாதவத் ந்ரு'த்யதி லோகபாஹ்யஃ ॥ 40॥

கம் வாயும் அக்நிம் ஸலிலம் மஹீம் ச

ஜ்யோதீம்ஷி ஸத்த்வாநி திஶஃ த்ருமாதீந் ।

ஸரித் ஸமுத்ராந் ச ஹரேஃ ஶரீரம்

யத்கிஞ்ச பூதம் ப்ரணமேத் அநந்யஃ ॥ 41॥

பக்திஃ பரேஶ அநுபவஃ விரக்திஃ

அந்யத்ர ஏஷ த்ரிகஃ ஏககாலஃ ।

ப்ரபத்யமாநஸ்ய யதா அஶ்நதஃ ஸ்யுஃ

துஷ்டிஃ புஷ்டிஃ க்ஷுத் அபாயஃ அநுகாஸம் ॥ 42॥

இதி அச்யுத அங்க்ரிம் பஜதஃ அநுவ்ரு'த்த்யா

பக்திஃ விரக்திஃ பகவத் ப்ரபோதஃ ।

பவந்தி வை பாகவதஸ்ய ராஜந்

ததஃ பராம் ஶாந்திம் உபைதி ஸாக்ஷாத் ॥ 43॥

ராஜா உவாச ।

அத பாகவதம் ப்ரூத யத் தர்மஃ யாத்ரு'ஶஃ ந்ரு'ணாம் ।

யதா சரதி யத் ப்ரூதே யைஃ லிங்கைஃ பகவத் ப்ரியஃ ॥ 44॥

ஹரிஃ உவாச ।

ஸர்வபூதேஷு யஃ பஶ்யேத் பகவத் பாவ ஆத்மநஃ ।

பூதாநி பாகவதி ஆத்மநி ஏஷ பாகவதௌத்தமஃ ॥ 45॥

ஈஶ்வரே தத் அதீநேஷு பாலிஶேஷு த்விஷத்ஸு ச ।

ப்ரேமமைத்ரீக்ரு'பாஉபேக்ஷா யஃ கரோதி ஸ மத்யமஃ ॥ 46॥

அர்சாயாம் ஏவ ஹரயே பூஜாம் யஃ ஶ்ரத்தயா ஈஹதே ।

ந தத் பக்தேஷு ச அந்யேஷு ஸஃ பக்தஃ ப்ராக்ரு'தஃ ஸ்ம்ரு'தஃ ॥

47॥

க்ரு'ஹீத்வா அபி இந்த்ரியைஃ அர்தாந்யஃ ந த்வேஷ்டி ந ஹ்ரு'ஷ்யதி ।

விஷ்ணோஃ மாயாம் இதம் பஶ்யந் ஸஃ வை பாகவத உத்தமஃ ॥ 48॥

தேஹைந்த்ரியப்ராணமநஃதியாம் யஃ

ஜந்மாபிஅயக்ஷுத் பயதர்ஷக்ரு'ச்ச்ரைஃ ।

ஸம்ஸாரதர்மைஃ அவிமுஹ்யமாநஃ

ஸ்ம்ரு'த்யா ஹரேஃ பாகவதப்ரதாநஃ ॥ 49॥

ந காமகர்மபீஜாநாம் யஸ்ய சேதஸி ஸம்பவஃ ।

வாஸுதேவேகநிலயஃ ஸஃ வை பாகவத உத்தமஃ ॥ 50॥

ந யஸ்ய ஜந்மகர்மப்யாம் ந வர்ணாஶ்ரமஜாதிபிஃ ।

ஸஜ்ஜதே அஸ்மிந் அஹம்பாவஃ தேஹே வை ஸஃ ஹரேஃ ப்ரியஃ ॥ 51॥

ந யஸ்ய ஸ்வஃ பரஃ இதி வித்தேஷு ஆத்மநி வா பிதா ।

ஸர்வபூதஸமஃ ஶாந்தஃ ஸஃ வௌ பாகவத உத்தமஃ ॥ 52॥

த்ரிபுவநவிபவஹேதவே அபி அகுண்டஸ்ம்ரு'திஃ

அஜிதாத்மஸுராதிபிஃ விம்ரு'க்யாத் ।

ந சலதி பகவத் பத அரவிந்தாத்

லவநிமிஷ அர்தம் அபி யஃ ஸஃ வைஷ்ணவ அக்ர்யஃ ॥ 53॥

பகவதஃ உருவிக்ரம அங்க்ரிஶாகா

நகமணிசந்த்ரிகயா நிரஸ்ததாபே ।

ஹ்ரு'தி கதம் உபஸீததாம் புநஃ ஸஃ

ப்ரபவதி சந்த்ரஃ இவ உதிதே அர்கதாபஃ ॥ 54॥

விஸ்ரு'ஜதி ஹ்ரு'தயம் ந யஸ்ய ஸாக்ஷாத்

ஹரிஃ அவஶ அபிஹிதஃ அபி அகௌகநாஶஃ ।

ப்ரணயஃ அஶநயா த்ரு'த அங்க்ரிபத்மஃ

ஸஃ பவதி பாகவதப்ரதாநஃ உக்தஃ ॥ 55॥

இதி ஶ்ரீமத் பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம்

ஸம்ஹிதாயாம் ஏகாதஶஸ்கந்தே நிமிஜாயந்தஸம்வாதே த்விதீயஃ

அத்யாயஃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

atha dvitīyo'dhyāyaḥ |

śrīśukaḥ uvāca |

govindabhujaguptāyāṃ dvāravatyāṃ kurūdvaha |

avātsīt nāradaḥ abhīkṣṇaṃ kṛṣṇaupāsanalālasaḥ || 1||

ko nu rājan indriyavān mukundacaraṇāmbujam |

na bhajet sarvataḥ mṛtyuḥ upāsyaṃ amarauttamaiḥ || 2||

taṃ ekadā devarṣiṃ vasudevaḥ gṛha āgatam |

arcitaṃ sukhaṃ āsīnaṃ abhivādya idaṃ abravīt || 3||

vasudevaḥ uvāca |

bhagavan bhavataḥ yātrā svastaye sarvadehinām |

kṛpaṇānāṃ yathā pitroḥ uttamaślokavartmanām || 4||

bhūtānāṃ devacaritaṃ duḥkhāya ca sukhāya ca |

sukhāya eva hi sādhūnāṃ tvādṛśāṃ acyuta ātmanām || 5||

bhajanti ye yathā devān devāḥ api tathā eva tān |

chāyā iva karmasacivāḥ sādhavaḥ dīnavatsalāḥ || 6||

brahman tathā api pṛcchāmaḥ dharmān bhāgavatān tava |

yān śrutvā śraddhayā martyaḥ mucyate sarvataḥ bhayāt || 7||

ahaṃ kila purā anantaṃ prajārthaḥ bhuvi muktidam |

apūjayaṃ na mokṣāya mohitaḥ devamāyayā || 8||

yayā vicitravyasanāt bhavadbhiḥ viśvataḥ bhayāt |

mucyema hi añjasā eva addhā tathā naḥ śādhi suvrata || 9||

śrīśukaḥ uvāca |

rājan evaṃ kṛtapraśnaḥ vasudevena dhīmatā |

prītaḥ taṃ āha devarṣiḥ hareḥ saṃsmāritaḥ guṇaiḥ || 10||

nāradaḥ uvāca |

samyak etat vyavasitaṃ bhavatā sātvatarṣabha |

yat pṛcchase bhāgavatān dharmān tvaṃ viśvabhāvanān ||

11||

śrutaḥ anupaṭhitaḥ dhyātaḥ ādṛtaḥ vā anumoditaḥ |

sadyaḥ punāti saddharmaḥ devaviśvadruhaḥ api || 12||

tvayā paramakalyāṇaḥ puṇyaśravaṇakīrtanaḥ |

smāritaḥ bhagavān adya devaḥ nārāyaṇaḥ mama || 13||

atra api udāharanti imaṃ itihāsaṃ purātanam |

ārṣabhāṇāṃ ca saṃvādaṃ videhasya mahātmanaḥ || 14||

priyavrataḥ nāma sutaḥ manoḥ svāyambhuvasya yaḥ |

tasya agnīdhraḥ tataḥ nābhiḥ ṛṣabhaḥ tat sutaḥ smṛtaḥ || 15||

taṃ āhuḥ vāsudevāṃśaṃ mokṣadharmavivakṣayā |

avatīrṇaṃ sutaśataṃ tasya āsīt vedapāragam || 16||

teṣāṃ vai bharataḥ jyeṣṭhaḥ nārāyaṇaparāyaṇaḥ |

vikhyātaṃ varṣaṃ etat yat nāmnā bhārataṃ adbhutam || 17||

saḥ bhuktabhogāṃ tyaktvā imāṃ nirgataḥ tapasā harim |

upāsīnaḥ tat padavīṃ lebhe vai janmabhiḥ tribhiḥ || 18||

teṣāṃ nava navadvīpapatayaḥ asya samantataḥ |

karmatantrapraṇetāraḥ ekāśītiḥ dvijātayaḥ || 19||

nava abhavan mahābhāgāḥ munayaḥ hi arthaśaṃsinaḥ |

śramaṇāḥ vātaḥ aśanāḥ ātmavidyāviśāradāḥ || 20||

kaviḥ hariḥ antarikṣaḥ prabuddhaḥ pippalāyanaḥ |

āvirhotraḥ atha drumilaḥ camasaḥ karabhājanaḥ || 21||

ete vai bhagavadrūpaṃ viśvaṃ sadasad ātmakam |

ātmanaḥ avyatirekeṇa paśyantaḥ vyacarat mahīm || 22||

avyāhata iṣṭagatayāḥ surasiddhasiddhasādhya

gandharvayakṣanarakinnaranāgalokān |

muktāḥ caranti municāraṇabhūtanātha

vidyādharadvijagavāṃ bhuvanāni kāmam || 23||

taḥ ekadā nimeḥ satraṃ upajagmuḥ yat ṛcchayā |

vitāyamānaṃ ṛṣibhiḥ ajanābhe mahātmanaḥ || 24||

tān dṛṣṭvā sūryasaṅkāśān mahābhagavatān nṛpaḥ |

yajamānaḥ agnayaḥ viprāḥ sarvaḥ eva upatasthire || 25||

videhaḥ tān abhipretya nārāyaṇaparāyaṇān |

prītaḥ sampūjayān cakre āsanasthān yathā arhataḥ || 26||

tān rocamānān svarucā brahmaputraupamān nava |

papraccha paramaprītaḥ praśraya avanataḥ nṛpaḥ || 27||

videhaḥ uvāca |

manye bhagavataḥ sākṣāt pārṣadān vaḥ madhudviṣaḥ |

viṣṇoḥ bhūtāni lokānāṃ pāvanāya caranti hi || 28||

durlabhaḥ mānuṣaḥ dehaḥ dehināṃ kṣaṇabhaṅguraḥ |

tatra api durlabhaṃ manye vaikuṇṭhapriyadarśanam || 29||

ataḥ ātyantikaṃ kahemaṃ pṛcchāmaḥ bhavataḥ anaghāḥ |

saṃsāre asmin kṣaṇārdhaḥ api satsaṅgaḥ śevadhiḥ nṛṇām ||

30||

dharmān bhāgavatān brūta yadi naḥ śrutaye kṣamam |

yaiḥ prasannaḥ prapannāya dāsyati ātmānaṃ api ajaḥ || 31||

śrīnāradaḥ uvāca |

evaṃ te niminā pṛṣṭā vasudeva mahattamāḥ |

pratipūjya abruvan prītyā sasadasi ṛtvijaṃ nṛpam || 32||

kaviḥ uvāca |

manye akutaścit bhayaṃ acyutasya

pādāmbujaupāsanaṃ atra nityam |

udvignabuddheḥ asat ātmabhāvāt

viśvātmanā yatra nivartate bhīḥ || 33||

ye vai bhagavatā proktāḥ upāyāḥ hi ātmalabdhaye |

añjaḥ puṃsāṃ aviduṣāṃ viddhi bhāgavatān hi tān || 34||

yān āsthāya naraḥ rājan na pramādyeta karhicit |

dhāvan nimīlya vā netre na skhalena patet iha || 35||

kāyena vācā manasā indriyaiḥ vā

buddhyā ātmanā vā anusṛtasvabhāvāt |

karoti yat yat sakalaṃ parasmai

nārāyaṇāya iti samarpayet tat || 36||

bhayaṃ dvitīyābhiniveśataḥ syāt

īśāt apetasya viparyayaḥ asmṛtiḥ |

tat māyayā ataḥ budhaḥ ābhajet taṃ

bhaktyā eka īśaṃ gurudevatātmā || 37|

avidyamānaḥ api avabhāti hi dvayoḥ

dhyātuḥ dhiyā svapnamanorathau yathā |

tat karmasaṅkalpavikalpakaṃ manaḥ

budhaḥ nirundhyāt abhayaṃ tataḥ syāt || 38||

śruṇvan subhadrāṇi rathāṅgapāṇeḥ

janmāni karmāṇi ca yāni loke |

gītāni nāmāni tat arthakāni

gāyan vilajjaḥ vicaret asaṅgaḥ || 39||

evaṃ vrataḥ svapriyanāmakīrtyā

jātānurāgaḥ drutacittaḥ uccaiḥ |

hasati athaḥ roditi rauti gāyati

unmādavat nṛtyati lokabāhyaḥ || 40||

khaṃ vāyuṃ agniṃ salilaṃ mahīṃ ca

jyotīṃṣi sattvāni diśaḥ drumādīn |

sarit samudrān ca hareḥ śarīraṃ

yatkiñca bhūtaṃ praṇamet ananyaḥ || 41||

bhaktiḥ pareśa anubhavaḥ viraktiḥ

anyatra eṣa trikaḥ ekakālaḥ |

prapadyamānasya yathā aśnataḥ syuḥ

tuṣṭiḥ puṣṭiḥ kṣut apāyaḥ anughāsam || 42||

iti acyuta aṅghriṃ bhajataḥ anuvṛttyā

bhaktiḥ viraktiḥ bhagavat prabodhaḥ |

bhavanti vai bhāgavatasya rājan

tataḥ parāṃ śāntiṃ upaiti sākṣāt || 43||

rājā uvāca |

atha bhāgavataṃ brūta yat dharmaḥ yādṛśaḥ nṛṇām |

yathā carati yat brūte yaiḥ liṅgaiḥ bhagavat priyaḥ || 44||

hariḥ uvāca |

sarvabhūteṣu yaḥ paśyet bhagavat bhāva ātmanaḥ |

bhūtāni bhāgavati ātmani eṣa bhāgavatauttamaḥ || 45||

īśvare tat adhīneṣu bāliśeṣu dviṣatsu ca |

premamaitrīkṛpāupekṣā yaḥ karoti sa madhyamaḥ || 46||

arcāyāṃ eva haraye pūjāṃ yaḥ śraddhayā īhate |

na tat bhakteṣu ca anyeṣu saḥ bhaktaḥ prākṛtaḥ smṛtaḥ ||

47||

gṛhītvā api indriyaiḥ arthānyaḥ na dveṣṭi na hṛṣyati |

viṣṇoḥ māyāṃ idaṃ paśyan saḥ vai bhāgavata uttamaḥ || 48||

dehaindriyaprāṇamanaḥdhiyāṃ yaḥ

janmāpiayakṣut bhayatarṣakṛcchraiḥ |

saṃsāradharmaiḥ avimuhyamānaḥ

smṛtyā hareḥ bhāgavatapradhānaḥ || 49||

na kāmakarmabījānāṃ yasya cetasi sambhavaḥ |

vāsudevekanilayaḥ saḥ vai bhāgavata uttamaḥ || 50||

na yasya janmakarmabhyāṃ na varṇāśramajātibhiḥ |

sajjate asmin ahambhāvaḥ dehe vai saḥ hareḥ priyaḥ || 51||

na yasya svaḥ paraḥ iti vitteṣu ātmani vā bhidā |

sarvabhūtasamaḥ śāntaḥ saḥ vau bhāgavata uttamaḥ || 52||

tribhuvanavibhavahetave api akuṇṭhasmṛtiḥ

ajitātmasurādibhiḥ vimṛgyāt |

na calati bhagavat pada aravindāt

lavanimiṣa ardhaṃ api yaḥ saḥ vaiṣṇava agryaḥ || 53||

bhagavataḥ uruvikrama aṅghriśākhā

nakhamaṇicandrikayā nirastatāpe |

hṛdi kathaṃ upasīdatāṃ punaḥ saḥ

prabhavati candraḥ iva udite arkatāpaḥ || 54||

visṛjati hṛdayaṃ na yasya sākṣāt

hariḥ avaśa abhihitaḥ api aghaughanāśaḥ |

praṇayaḥ aśanayā dhṛta aṅghripadmaḥ

saḥ bhavati bhāgavatapradhānaḥ uktaḥ || 55||

iti śrīmat bhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ

saṃhitāyāṃ ekādaśaskandhe nimijāyantasaṃvāde dvitīyaḥ

adhyāyaḥ ||