ஈஶ்வரஃ பரமஃ க்ரு'ஷ்ணஃ ஸச்சிதாநந்தவிக்ரஹஃ ।
அநாதிராதிர்கோவிந்தஃ ஸர்வகாரணகாரணம் ॥ 1 ॥
ஸஹஸ்ரபத்ரகமலம் கோகுலாக்யம் மஹத்பதம் ।
தத்கர்ணிகாரம் தத்தாம ததநந்தாஶஸம்பவம் ॥ 2 ॥
கர்ணிகாரம் மஹத்யந்த்ரம் ஷட்கோணம் வஜ்ரகீலகம்
ஷடங்க ஷட்பதீஸ்தாநம் ப்ரக்ரு'த்யா புருஷேண ச ।
ப்ரேமாநந்தமஹாநந்தரஸேநாவஸ்திதம் ஹி யத்
ஜ்யோதீரூபேண மநுநா காமபீஜேந ஸங்கதம் ॥ 3 ॥
தத்கிஞ்ஜல்கம் ததம்ஶாநாம் தத்பத்ராணி ஶ்ரியாமபி ॥ 4 ॥
சதுரஸ்ரம் தத்பரிதஃ ஶ்வேதத்வீபாக்யமத்புதம் ।
சதுரஸ்ரம் சதுர்மூர்தேஶ்சதுர்தாம சதுஷ்க்ரு'தம் ।
சதுர்பிஃ புருஷார்தைஶ்ச சதுர்பிர்ஹேதுபிர்வ்ரு'தம் ।
ஶூலைர்தஶபிராநத்தமூர்த்வாதோ திக்விதிக்ஷ்வபி ।
அஷ்டபிர்நிதிபிர்ஜுஷ்டமஷ்டபிஃ ஸித்திபிஸ்ததா ।
மநுரூபைஶ்ச தஶபிர்திக்பாலைஃ பரிதோ வ்ரு'தம் ।
ஶ்யாமைர்கௌரைஶ்ச ரக்தைஶ்ச ஶுக்லைஶ்ச பார்ஷதர்ஷபைஃ ।
ஶோபிதம் ஶக்திபிஸ்தாபிரத்புதாபிஃ ஸமந்ததஃ ॥ 5 ॥
ஏவம் ஜ்யோதிர்மயோ தேவஃ ஸதாநந்தம் பராத்பரஃ ।
ஆத்மாராமஸ்ய தஸ்யாஸ்தி ப்ரக்ரு'த்யா ந ஸமாகமஃ ॥ 6 ॥
மாயயாऽரமமாணஸ்ய ந வியோகஸ்தயா ஸஹ ।
ஆத்மநா ரமயா ரேமே த்யக்தகாலம் ஸிஸ்ரு'க்ஷயா ॥ 7 ॥
நியதிஃ ஸா ரமாதேவீ தத்ப்ரியா தத்வஶம் ததா ।
தல்லிங்கம் பகவாந் ஶம்புர்ஜோதிரூபஃ ஸநாதநஃ ।
யா யோநிஃ ஸாபராஶக்திஃ காமோ பீஜம் மஹத்தரேஃ ॥ 8 ॥
லிங்கயோந்யாத்மிகா ஜாதா இமா மாஹேஶ்வரீ ப்ரஜாஃ ॥ 9 ॥
ஶக்திமாந் புருஷஃ ஸோऽயம் லிங்கரூபீ மஹேஶ்வரஃ ।
தஸ்மிந்நாவிரபூல்லிங்கே மஹாவிஷ்ணுர்ஜகத்பதிஃ ॥ 10 ॥
ஸஹஸ்ரஶீர்ஷா புருஷஃ ஸஹஸ்ராக்ஷஃ ஸஹஸ்ரபாத் ।
ஸஹஸ்ரபாஹுர்விஶ்வாத்மா ஸஹஸ்ராம்ஶஃ ஸஹஸ்ரஸூஃ ॥ 11 ॥
நாராயணஃ ஸ பகவாநாபஸ்தஸ்மாத்ஸநாதநாத் ।
ஆவிராஸீத்காரணார்ணோ நிதிஃ ஸங்கர்ஷணாத்மகஃ ।
யோகநித்ராம் கதஸ்தஸ்மிந் ஸஹஸ்ராம்ஶஃ ஸ்வயம் மஹாந் ॥ 12 ॥
தத்ரோமபில ஜாலேஷு பீஜம் ஸங்கர்ஷணஸ்ய ச ।
ஹைமாந்யண்டாநி ஜாதாநி மஹாபூதாவ்ரு'தாநி து ॥ 13 ॥
ப்ரத்யண்டமேவமேகாம்ஶாதேகாம்ஶாத்விஶதி ஸ்வயம் ।
ஸஹஸ்ரமூர்தா விஶ்வாத்மா மஹாவிஷ்ணுஃ ஸநாதநஃ ॥ 14 ॥
வாமாங்காதஸ்ரு'ஜத்விஷ்ணும் தக்ஷிணாங்காத்ப்ரஜாபதிம் ।
ஜ்யோதிர்லிங்கமயம் ஶம்பும் கூர்சதேஶாதவாஸ்ரு'ஜத் ॥ 15 ॥
அஹங்காராத்மகம் விஶ்வம் தஸ்மாதேதத்வ்யஜாயத ॥ 16 ॥
அத தைஸ்த்ரிவிதைர்வேஶைர்லீலாமுத்வஹதஃ கில ।
யோகநித்ரா பகவதீ தஸ்ய ஶ்ரீரிவ ஸங்கதா ॥ 17 ॥
ஸஸ்ரு'க்ஷாயாம் ததோ நாபேஸ்தஸ்ய பத்மம் விநிர்யயௌ ।
தந்நாலம் ஹேமநலிநம் ப்ரஹ்மணோ லோகமத்புதம் ॥ 18 ॥
தத்த்வாநி பூர்வரூடாநி காரணாநி பரஸ்பரம் ।
ஸமவாயாப்ரயோகாச்ச விபிந்நாநி ப்ரு'தக் ப்ரு'தக் ।
சிச்சக்த்யா ஸஜ்ஜமாநோऽத பகவாநாதிபூருஷஃ ।
யோஜயந்மாயயா தேவோ யோகநித்ராமகல்பயத் ॥ 19 ॥
யோஜயித்வா து தாந்யேவ ப்ரவிவேஶ ஸ்வயம் குஹாம் ।
குஹாம் ப்ரவிஷ்டே தஸ்மிம்ஸ்து ஜீவாத்மா ப்ரதிபுத்யதே ॥ 20 ॥
ஸ நித்யோ நித்யஸம்பந்தஃ ப்ரக்ரு'திஶ்ச பரைவ ஸா ॥ 21 ॥
ஏவம் ஸர்வாத்மஸம்பந்தம் நாப்யாம் பத்மம் ஹரேரபூத் ।
தத்ர ப்ரஹ்மாபவத்பூயஶ்சதுர்வேதீ சதுர்முகஃ ॥ 22 ॥
ஸ ஜாதோ பகவச்சக்த்யா தத்காலம் கில சோதிதஃ ।
ஸிஸ்ரு'க்ஷாயாம் மதிம் சக்ரே பூர்வஸம்ஸ்காரஸம்ஸ்க்ரு'தஃ ।
ததர்ஶ கேவலம் த்வாந்தம் நாந்யத்கிமபி ஸர்வதஃ ॥ 23 ॥
உவாச புரதஸ்தஸ்மை தஸ்ய திவ்யா ஸரஸ்வதீ ।
காமஃ க்ரு'ஷ்ணாய கோவிந்த ஹே கோபீஜந இத்யபி ।
வல்லபாய ப்ரியா வஹ்நேர்மந்த்ரம் தே தாஸ்யதி ப்ரியம் ॥ 24 ॥
தபஸ்த்வம் தப ஏதேந தவ ஸித்திர்பவிஷ்யதி ॥ 25 ॥
அத தேபே ஸ ஸுசிரம் ப்ரீணந் கோவிந்தமவ்யயம் ।
ஶ்வேதத்வீபபதிம் க்ரு'ஷ்ணம் கோலோகஸ்தம் பராத்பரம் ।
ப்ரக்ரு'த்யா குணரூபிண்யா ரூபிண்யா பர்யுபாஸிதம் ।
ஸஹஸ்ரதலஸம்பந்நே கோடிகிஞ்ஜல்கப்ரு'ம்ஹிதே ।
பூமிஶ்சிந்தாமணிஸ்தத்ர கர்ணிகாரே மஹாஸநே ।
ஸமாஸீநம் சிதாநந்தம் ஜ்யோதிரூபம் ஸநாதநம் ।
ஶப்தப்ரஹ்மமயம் வேணும் வாதயந்தம் முகாம்புஜே ।
விலாஸிநீகணவ்ரு'தம் ஸ்வைஃ ஸ்வைரம்ஶைரபிஷ்டுதம் ॥ 26 ॥
அத வேணுநிநாதஸ்ய த்ரயீமூர்திமயீ கதிஃ ।
ஸ்புரந்தீ ப்ரவிவேஶாஶு முகாப்ஜாநி ஸ்வயம்புவஃ ।
காயத்ரீம் காயதஸ்தஸ்மாததிகத்ய ஸரோஜஜஃ ।
ஸம்ஸ்க்ரு'தஶ்சாதிகுருணா த்விஜதாமகமத்ததஃ ॥ 27 ॥
த்ரய்யா ப்ரபுத்தோऽத விதிர்விஜ்ஞாததத்த்வஸாகரஃ ।
துஷ்டாவ வேதஸாரேண ஸ்தோத்ரேணாநேந கேஶவம் ॥ 28 ॥
சிந்தாமணிப்ரகரஸத்மஸு கல்பவ்ரு'க்ஷ
லக்ஷாவ்ரு'தேஷு ஸுரபீரபிபாலயந்தம் ।
லக்ஷ்மீஸஹஸ்ரஶதஸம்ப்ரமஸேவ்யமாநம்
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 29 ॥
வேணும் க்வணந்தமரவிந்ததலாயதாக்ஷம்
பர்ஹாவதம்ஸமஸிதாம்புதஸுந்தராங்கம் ।
கந்தர்பகோடிகமநீயவிஶேஷஶோபம்
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 30 ॥
ஆலோலசந்த்ரகலஸத்வநமால்யவம்ஶீ-
-ரத்நாங்கதம் ப்ரணயகேலிகலாவிலாஸம் ।
ஶ்யாமம் த்ரிபங்கலலிதம் நியதப்ரகாஶம்
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 31 ॥
அங்காநி யஸ்ய ஸகலேந்த்ரியவ்ரு'த்திமந்தி
பஶ்யந்தி பாந்தி கலயந்தி சிரம் ஜகந்தி ।
ஆநந்தசிந்மயஸதுஜ்ஜ்வலவிக்ரஹஸ்ய
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 32 ॥
அத்வைதமச்யுதமநாதிமநந்தரூபம்
ஆத்யம் புராணபுருஷம் நவயௌவநம் ச ।
வேதேஷு துர்லபமதுர்லபமாத்மபக்தௌ
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 33 ॥
பந்தாஸ்து கோடிஶதவத்ஸரஸம்ப்ரகம்யோ
வாயோரதாபி மநஸோ முநிபுங்கவாநாம் ।
ஸோऽப்யஸ்தி யத்ப்ரபதஸீம்ந்யவிசிந்த்யதத்த்வே
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 34 ॥
ஏகோऽப்யஸௌ ரசயிதும் ஜகதண்டகோடிம்
யச்சக்திரஸ்தி ஜகதண்டசயா யதந்தஃ ।
அண்டாந்தரஸ்தபரமாணுசயாந்தரஸ்தம்
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 35 ॥
யத்பாவபாவிததியோ மநுஜாஸ்ததைவ
ஸம்ப்ராப்ய ரூபமஹிமாஸநயாநபூஷாஃ ।
ஸூக்தைர்யமேவ நிகமப்ரதிதைஃ ஸ்துவந்தி
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 36 ॥
ஆநந்தசிந்மயரஸப்ரதிபாவிதாபி-
-ஸ்தாபிர்ய ஏவ நிஜரூபதயா கலாபிஃ ।
கோலோக ஏவ நிவஸத்யகிலாத்மபூதோ
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 37 ॥
ப்ரேமாஞ்ஜநச்சுரிதபக்திவிலோசநேந
ஸந்தஃ ஸதைவ ஹ்ரு'தயேஷு விலோகயந்தி ।
யம் ஶ்யாமஸுந்தரமசிந்த்யகுணஸ்வரூபம்
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 38 ॥
ராமாதிமூர்திஷு கலாநியமேந திஷ்டந்
நாநாவதாரமகரோத்புவநேஷு கிந்து ।
க்ரு'ஷ்ணஃ ஸ்வயம் ஸமபவத்பரமஃ புமாந் யோ
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 39 ॥
யஸ்ய ப்ரபா ப்ரபவதோ ஜகதண்டகோடி-
-கோடிஷ்வஶேஷவஸுதாதி விபூதிபிந்நம் ।
தத்ப்ரஹ்ம நிஷ்கலமநந்தமஶேஷபூதம்
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 40 ॥
மாயா ஹி யஸ்ய ஜகதண்டஶதாநி ஸூதே
த்ரைகுண்யதத்விஷயவேதவிதாயமாநா ।
ஸத்த்வாவலம்பிபரஸத்த்வம் விஶுத்தஸத்த்வம்
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 41 ॥
ஆநந்தசிந்மயரஸாத்மதயா மநஃஸு
யஃ ப்ராணிநாம் ப்ரதிபலந் ஸ்மரதாமுபேத்ய ।
லீலாயிதேந புவநாநி ஜயத்யஜஸ்ரம்
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 42 ॥
கோலோகநாம்நி நிஜதாம்நி தலே ச தஸ்ய
தேவி மஹேஶஹரிதாமஸு தேஷு தேஷு ।
தே தே ப்ரபாவநிசயா விஹிதாஶ்ச யேந
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 43 ॥
ஸ்ரு'ஷ்டிஸ்திதிப்ரலயஸாதநஶக்திரேகா
சாயேவ யஸ்ய புவநாநி பிபர்தி துர்கா ।
இச்சாநுரூபமபி யஸ்ய ச சேஷ்டதே ஸா
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 44 ॥
க்ஷீரம் யதா ததி விகாரவிஶேஷயோகாத்
ஸஞ்ஜாயதே ந ஹி ததஃ ப்ரு'தகஸ்தி ஹேதோஃ ।
யஃ ஶம்புதாமபி ததா ஸமுபைதி கார்யா-
-த்கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 45 ॥
தீபார்சிரேவ ஹி தஶாந்தரமப்யுபேத்ய
தீபாயதே விவ்ரு'தஹேதுஸமாநதர்மா ।
யஸ்தாத்ரு'கேவ ஹி ச விஷ்ணுதயா விபாதி
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 46 ॥
யஃ காரணார்ணவஜலே பஜதி ஸ்ம யோக-
-நித்ராமநந்தஜகதண்டஸரோமகூபஃ ।
ஆதாரஶக்திமவலம்ப்ய பராம் ஸ்வமூர்திம்
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 47 ॥
யஸ்யைகநிஶ்வஸிதகாலமதாவலம்ப்ய
ஜீவந்தி லோமபிலஜா ஜகதண்டநாதாஃ ।
விஷ்ணுர்மஹாந் ஸ இஹ யஸ்ய கலாவிஶேஷோ
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 48 ॥
பாஸ்வாந் யதாஶ்மஶகலேஷு நிஜேஷு தேஜஃ
ஸ்வீயம் கியத்ப்ரகடயத்யபி தத்வதத்ர ।
ப்ரஹ்மா ய ஏஷ ஜகதண்டவிதாநகர்தா
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 49 ॥
யத்பாதபல்லவயுகம் விநிதாய கும்ப-
-த்வந்த்வே ப்ரணாமஸமயே ஸ கணாதிராஜஃ ।
விக்நாந் விஹந்துமலமஸ்ய ஜகத்த்ரயஸ்ய
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 50 ॥
அக்நிர்மஹீ ககநமம்பு மருத்திஶஶ்ச
காலஸ்ததாத்மமநஸீதி ஜகத்த்ரயாணி ।
யஸ்மாத்பவந்தி விபவந்தி விஶந்தி யம் ச
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 51 ॥
யச்சக்ஷுரேஷ ஸவிதா ஸகலக்ரஹாணாம்
ராஜா ஸமஸ்தஸுரமூர்திரஶேஷதேஜாஃ ।
யஸ்யாஜ்ஞயா ப்ரமதி ஸம்ப்ரு'தகாலசக்ரோ
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 52 ॥
தர்மோऽத பாபநிசயஃ ஶ்ருதயஸ்தபாம்ஸி
ப்ரஹ்மாதிகீடபதகாவதயஶ்ச ஜீவாஃ ।
யத்ததமாத்ரவிபவப்ரகடப்ரபாவா
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 53 ॥
யஸ்த்விந்த்ரகோபமதவேந்த்ரமஹோ ஸ்வகர்ம-
-பந்தாநுரூபபலபாஜநமாதநோதி ।
கர்மாணி நிர்தஹதி கிந்து ச பக்திபாஜாம்
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 54 ॥
யம் க்ரோதகாமஸஹஜப்ரணயாதிபீதி-
-வாத்ஸல்யமோஹகுருகௌரவஸேவ்யபாவைஃ ।
ஸஞ்சிந்த்ய தஸ்ய ஸத்ரு'ஶீம் தநுமாபுரேதே
கோவிந்தமாதிபுருஷம் தமஹம் பஜாமி ॥ 55 ॥
ஶ்ரியஃ காந்தாஃ காந்தஃ பரமபுருஷஃ கல்பதரவோ
த்ருமா பூமிஶ்சிந்தாமணிகணமயி தோயமம்ரு'தம் ।
கதா காநம் நாட்யம் கமநமபி வம்ஶீ ப்ரியஸகி
சிதாநந்தம் ஜ்யோதிஃ பரமபி ததாஸ்வாத்யமபி ச ।
ஸ யத்ர க்ஷீராப்திஃ ஸ்ரவதி ஸுரபீப்யஶ்ச ஸுமஹாந்
நிமேஷார்தாக்யோ வா வ்ரஜதி ந ஹி யத்ராபி ஸமயஃ ।
பஜே ஶ்வேதத்வீபம் தமஹமிஹ கோலோகமிதி யம்
விதந்தஸ்தே ஸந்தஃ க்ஷிதிவிரலசாராஃ கதிபயே ॥ 56 ॥
அதோவாச மஹாவிஷ்ணுர்பகவந்தம் ப்ரஜாபதிம் ।
ப்ரஹ்மந் மஹத்த்வவிஜ்ஞாநே ப்ரஜாஸர்கே ச சேந்மதிஃ ।
பஞ்சஶ்லோகீமிமாம் வித்யாம் வத்ஸ தத்தாம் நிபோத மே ॥ 57 ॥
ப்ரபுத்தே ஜ்ஞாநபக்திப்யாமாத்மந்யாநந்தசிந்மயீ ।
உதேத்யநுத்தமா பக்திர்பகவத்ப்ரேமலக்ஷணா ॥ 58 ॥
ப்ரமாணைஸ்தத் ஸதாசாரைஸ்ததப்யாஸைர்நிரந்தரம் ।
போதயநாத்மநாத்மாநம் பக்திமப்யுத்தமாம் லபேத் ॥ 59 ॥
யஸ்யாஃ ஶ்ரேயஸ்கரம் நாஸ்தி யயா நிர்வ்ரு'திமாப்நுயாத் ।
யா ஸாதயதி மாமேவ பக்திம் தாமேவ ஸாதயேத் ॥ 60 ॥
தர்மாநந்யாந் பரித்யஜ்ய மாமேகம் பஜ விஶ்வஸந் ।
யாத்ரு'ஶீ யாத்ரு'ஶீ ஶ்ரத்தா ஸித்திர்பவதி தாத்ரு'ஶீ ।
குர்வந்நிரந்தரம் கர்ம லோகோऽயமநுவர்ததே ।
தேநைவ கர்மணா த்யாயந்மாம் பராம் பக்திமிச்சதி ॥ 61 ॥
அஹம் ஹி விஶ்வஸ்ய சராசரஸ்ய
பீஜம் ப்ரதாநம் ப்ரக்ரு'திஃ புமாம்ஶ்ச ।
மயாஹிதம் தேஜ இதம் பிபர்ஷி
விதே விதேஹி த்வமதோ ஜகந்தி ॥ 62 ॥
இதி ஶ்ரீ ப்ரஹ்ம ஸம்ஹிதா ஸம்பூர்ணம் ।
Roman (IAST) Transliteration
īśvaraḥ paramaḥ kṛṣṇaḥ saccidānandavigrahaḥ |
anādirādirgovindaḥ sarvakāraṇakāraṇam || 1 ||
sahasrapatrakamalaṃ gokulākhyaṃ mahatpadam |
tatkarṇikāraṃ taddhāma tadanantāśasambhavam || 2 ||
karṇikāraṃ mahadyantraṃ ṣaṭkoṇaṃ vajrakīlakam
ṣaḍaṅga ṣaṭpadīsthānaṃ prakṛtyā puruṣeṇa ca |
premānandamahānandarasenāvasthitaṃ hi yat
jyotīrūpeṇa manunā kāmabījena saṅgatam || 3 ||
tatkiñjalkaṃ tadaṃśānāṃ tatpatrāṇi śriyāmapi || 4 ||
caturasraṃ tatparitaḥ śvetadvīpākhyamadbhutam |
caturasraṃ caturmūrteścaturdhāma catuṣkṛtam |
caturbhiḥ puruṣārthaiśca caturbhirhetubhirvṛtam |
śūlairdaśabhirānaddhamūrdhvādho digvidikṣvapi |
aṣṭabhirnidhibhirjuṣṭamaṣṭabhiḥ siddhibhistathā |
manurūpaiśca daśabhirdikpālaiḥ parito vṛtam |
śyāmairgauraiśca raktaiśca śuklaiśca pārṣadarṣabhaiḥ |
śobhitaṃ śaktibhistābhiradbhutābhiḥ samantataḥ || 5 ||
evaṃ jyotirmayo devaḥ sadānandaṃ parātparaḥ |
ātmārāmasya tasyāsti prakṛtyā na samāgamaḥ || 6 ||
māyayā'ramamāṇasya na viyogastayā saha |
ātmanā ramayā reme tyaktakālaṃ sisṛkṣayā || 7 ||
niyatiḥ sā ramādevī tatpriyā tadvaśaṃ tadā |
talliṅgaṃ bhagavān śambhurjotirūpaḥ sanātanaḥ |
yā yoniḥ sāparāśaktiḥ kāmo bījaṃ mahaddhareḥ || 8 ||
liṅgayonyātmikā jātā imā māheśvarī prajāḥ || 9 ||
śaktimān puruṣaḥ so'yaṃ liṅgarūpī maheśvaraḥ |
tasminnāvirabhūlliṅge mahāviṣṇurjagatpatiḥ || 10 ||
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |
sahasrabāhurviśvātmā sahasrāṃśaḥ sahasrasūḥ || 11 ||
nārāyaṇaḥ sa bhagavānāpastasmātsanātanāt |
āvirāsītkāraṇārṇo nidhiḥ saṅkarṣaṇātmakaḥ |
yoganidrāṃ gatastasmin sahasrāṃśaḥ svayaṃ mahān || 12 ||
tadromabila jāleṣu bījaṃ saṅkarṣaṇasya ca |
haimānyaṇḍāni jātāni mahābhūtāvṛtāni tu || 13 ||
pratyaṇḍamevamekāṃśādekāṃśādviśati svayam |
sahasramūrdhā viśvātmā mahāviṣṇuḥ sanātanaḥ || 14 ||
vāmāṅgādasṛjadviṣṇuṃ dakṣiṇāṅgātprajāpatim |
jyotirliṅgamayaṃ śambhuṃ kūrcadeśādavāsṛjat || 15 ||
ahaṅkārātmakaṃ viśvaṃ tasmādetadvyajāyata || 16 ||
atha taistrividhairveśairlīlāmudvahataḥ kila |
yoganidrā bhagavatī tasya śrīriva saṅgatā || 17 ||
sasṛkṣāyāṃ tato nābhestasya padmaṃ viniryayau |
tannālaṃ hemanalinaṃ brahmaṇo lokamadbhutam || 18 ||
tattvāni pūrvarūḍhāni kāraṇāni parasparam |
samavāyāprayogācca vibhinnāni pṛthak pṛthak |
cicchaktyā sajjamāno'tha bhagavānādipūruṣaḥ |
yojayanmāyayā devo yoganidrāmakalpayat || 19 ||
yojayitvā tu tānyeva praviveśa svayaṃ guhām |
guhāṃ praviṣṭe tasmiṃstu jīvātmā pratibudhyate || 20 ||
sa nityo nityasambandhaḥ prakṛtiśca paraiva sā || 21 ||
evaṃ sarvātmasambandhaṃ nābhyāṃ padmaṃ harerabhūt |
tatra brahmābhavadbhūyaścaturvedī caturmukhaḥ || 22 ||
sa jāto bhagavacchaktyā tatkālaṃ kila coditaḥ |
sisṛkṣāyāṃ matiṃ cakre pūrvasaṃskārasaṃskṛtaḥ |
dadarśa kevalaṃ dhvāntaṃ nānyatkimapi sarvataḥ || 23 ||
uvāca puratastasmai tasya divyā sarasvatī |
kāmaḥ kṛṣṇāya govinda he gopījana ityapi |
vallabhāya priyā vahnermantraṃ te dāsyati priyam || 24 ||
tapastvaṃ tapa etena tava siddhirbhaviṣyati || 25 ||
atha tepe sa suciraṃ prīṇan govindamavyayam |
śvetadvīpapatiṃ kṛṣṇaṃ golokasthaṃ parātparam |
prakṛtyā guṇarūpiṇyā rūpiṇyā paryupāsitam |
sahasradalasampanne koṭikiñjalkabṛṃhite |
bhūmiścintāmaṇistatra karṇikāre mahāsane |
samāsīnaṃ cidānandaṃ jyotirūpaṃ sanātanam |
śabdabrahmamayaṃ veṇuṃ vādayantaṃ mukhāmbuje |
vilāsinīgaṇavṛtaṃ svaiḥ svairaṃśairabhiṣṭutam || 26 ||
atha veṇuninādasya trayīmūrtimayī gatiḥ |
sphurantī praviveśāśu mukhābjāni svayambhuvaḥ |
gāyatrīṃ gāyatastasmādadhigatya sarojajaḥ |
saṃskṛtaścādiguruṇā dvijatāmagamattataḥ || 27 ||
trayyā prabuddho'tha vidhirvijñātatattvasāgaraḥ |
tuṣṭāva vedasāreṇa stotreṇānena keśavam || 28 ||
cintāmaṇiprakarasadmasu kalpavṛkṣa
lakṣāvṛteṣu surabhīrabhipālayantam |
lakṣmīsahasraśatasambhramasevyamānaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 29 ||
veṇuṃ kvaṇantamaravindadalāyatākṣaṃ
barhāvataṃsamasitāmbudasundarāṅgam |
kandarpakoṭikamanīyaviśeṣaśobhaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 30 ||
ālolacandrakalasadvanamālyavaṃśī-
-ratnāṅgadaṃ praṇayakelikalāvilāsam |
śyāmaṃ tribhaṅgalalitaṃ niyataprakāśaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 31 ||
aṅgāni yasya sakalendriyavṛttimanti
paśyanti pānti kalayanti ciraṃ jaganti |
ānandacinmayasadujjvalavigrahasya
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 32 ||
advaitamacyutamanādimanantarūpaṃ
ādyaṃ purāṇapuruṣaṃ navayauvanaṃ ca |
vedeṣu durlabhamadurlabhamātmabhaktau
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 33 ||
panthāstu koṭiśatavatsarasampragamyo
vāyorathāpi manaso munipuṅgavānām |
so'pyasti yatprapadasīmnyavicintyatattve
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 34 ||
eko'pyasau racayituṃ jagadaṇḍakoṭiṃ
yacchaktirasti jagadaṇḍacayā yadantaḥ |
aṇḍāntarasthaparamāṇucayāntarasthaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 35 ||
yadbhāvabhāvitadhiyo manujāstathaiva
samprāpya rūpamahimāsanayānabhūṣāḥ |
sūktairyameva nigamaprathitaiḥ stuvanti
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 36 ||
ānandacinmayarasapratibhāvitābhi-
-stābhirya eva nijarūpatayā kalābhiḥ |
goloka eva nivasatyakhilātmabhūto
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 37 ||
premāñjanacchuritabhaktivilocanena
santaḥ sadaiva hṛdayeṣu vilokayanti |
yaṃ śyāmasundaramacintyaguṇasvarūpaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 38 ||
rāmādimūrtiṣu kalāniyamena tiṣṭhan
nānāvatāramakarodbhuvaneṣu kintu |
kṛṣṇaḥ svayaṃ samabhavatparamaḥ pumān yo
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 39 ||
yasya prabhā prabhavato jagadaṇḍakoṭi-
-koṭiṣvaśeṣavasudhādi vibhūtibhinnam |
tadbrahma niṣkalamanantamaśeṣabhūtaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 40 ||
māyā hi yasya jagadaṇḍaśatāni sūte
traiguṇyatadviṣayavedavitāyamānā |
sattvāvalambiparasattvaṃ viśuddhasattvaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 41 ||
ānandacinmayarasātmatayā manaḥsu
yaḥ prāṇināṃ pratiphalan smaratāmupetya |
līlāyitena bhuvanāni jayatyajasraṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 42 ||
golokanāmni nijadhāmni tale ca tasya
devi maheśaharidhāmasu teṣu teṣu |
te te prabhāvanicayā vihitāśca yena
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 43 ||
sṛṣṭisthitipralayasādhanaśaktirekā
chāyeva yasya bhuvanāni bibharti durgā |
icchānurūpamapi yasya ca ceṣṭate sā
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 44 ||
kṣīraṃ yathā dadhi vikāraviśeṣayogāt
sañjāyate na hi tataḥ pṛthagasti hetoḥ |
yaḥ śambhutāmapi tathā samupaiti kāryā-
-dgovindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 45 ||
dīpārcireva hi daśāntaramabhyupetya
dīpāyate vivṛtahetusamānadharmā |
yastādṛgeva hi ca viṣṇutayā vibhāti
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 46 ||
yaḥ kāraṇārṇavajale bhajati sma yoga-
-nidrāmanantajagadaṇḍasaromakūpaḥ |
ādhāraśaktimavalambya parāṃ svamūrtiṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 47 ||
yasyaikaniśvasitakālamathāvalambya
jīvanti lomabilajā jagadaṇḍanāthāḥ |
viṣṇurmahān sa iha yasya kalāviśeṣo
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 48 ||
bhāsvān yathāśmaśakaleṣu nijeṣu tejaḥ
svīyaṃ kiyatprakaṭayatyapi tadvadatra |
brahmā ya eṣa jagadaṇḍavidhānakartā
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 49 ||
yatpādapallavayugaṃ vinidhāya kumbha-
-dvandve praṇāmasamaye sa gaṇādhirājaḥ |
vighnān vihantumalamasya jagattrayasya
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 50 ||
agnirmahī gaganamambu maruddiśaśca
kālastathātmamanasīti jagattrayāṇi |
yasmādbhavanti vibhavanti viśanti yaṃ ca
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 51 ||
yaccakṣureṣa savitā sakalagrahāṇāṃ
rājā samastasuramūrtiraśeṣatejāḥ |
yasyājñayā bhramati sambhṛtakālacakro
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 52 ||
dharmo'tha pāpanicayaḥ śrutayastapāṃsi
brahmādikīṭapatagāvadhayaśca jīvāḥ |
yaddatamātravibhavaprakaṭaprabhāvā
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 53 ||
yastvindragopamathavendramaho svakarma-
-bandhānurūpaphalabhājanamātanoti |
karmāṇi nirdahati kintu ca bhaktibhājāṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 54 ||
yaṃ krodhakāmasahajapraṇayādibhīti-
-vātsalyamohagurugauravasevyabhāvaiḥ |
sañcintya tasya sadṛśīṃ tanumāpurete
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 55 ||
śriyaḥ kāntāḥ kāntaḥ paramapuruṣaḥ kalpataravo
drumā bhūmiścintāmaṇigaṇamayi toyamamṛtam |
kathā gānaṃ nāṭyaṃ gamanamapi vaṃśī priyasakhi
cidānandaṃ jyotiḥ paramapi tadāsvādyamapi ca |
sa yatra kṣīrābdhiḥ sravati surabhībhyaśca sumahān
nimeṣārdhākhyo vā vrajati na hi yatrāpi samayaḥ |
bhaje śvetadvīpaṃ tamahamiha golokamiti yaṃ
vidantaste santaḥ kṣitiviralacārāḥ katipaye || 56 ||
athovāca mahāviṣṇurbhagavantaṃ prajāpatim |
brahman mahattvavijñāne prajāsarge ca cenmatiḥ |
pañcaślokīmimāṃ vidyāṃ vatsa dattāṃ nibodha me || 57 ||
prabuddhe jñānabhaktibhyāmātmanyānandacinmayī |
udetyanuttamā bhaktirbhagavatpremalakṣaṇā || 58 ||
pramāṇaistat sadācāraistadabhyāsairnirantaram |
bodhayanātmanātmānaṃ bhaktimapyuttamāṃ labhet || 59 ||
yasyāḥ śreyaskaraṃ nāsti yayā nirvṛtimāpnuyāt |
yā sādhayati māmeva bhaktiṃ tāmeva sādhayet || 60 ||
dharmānanyān parityajya māmekaṃ bhaja viśvasan |
yādṛśī yādṛśī śraddhā siddhirbhavati tādṛśī |
kurvannirantaraṃ karma loko'yamanuvartate |
tenaiva karmaṇā dhyāyanmāṃ parāṃ bhaktimicchati || 61 ||
ahaṃ hi viśvasya carācarasya
bījaṃ pradhānaṃ prakṛtiḥ pumāṃśca |
mayāhitaṃ teja idaṃ bibharṣi
vidhe vidhehi tvamatho jaganti || 62 ||
iti śrī brahma saṃhitā sampūrṇam |
Sanskrit — Devanagari (original)
ईश्वरः परमः कृष्णः सच्चिदानन्दविग्रहः ।
अनादिरादिर्गोविन्दः सर्वकारणकारणम् ॥ 1 ॥
सहस्रपत्रकमलं गोकुलाख्यं महत्पदम् ।
तत्कर्णिकारं तद्धाम तदनन्ताशसम्भवम् ॥ 2 ॥
कर्णिकारं महद्यन्त्रं षट्कोणं वज्रकीलकम्
षडङ्ग षट्पदीस्थानं प्रकृत्या पुरुषेण च ।
प्रेमानन्दमहानन्दरसेनावस्थितं हि यत्
ज्योतीरूपेण मनुना कामबीजेन सङ्गतम् ॥ 3 ॥
तत्किञ्जल्कं तदंशानां तत्पत्राणि श्रियामपि ॥ 4 ॥
चतुरस्रं तत्परितः श्वेतद्वीपाख्यमद्भुतम् ।
चतुरस्रं चतुर्मूर्तेश्चतुर्धाम चतुष्कृतम् ।
चतुर्भिः पुरुषार्थैश्च चतुर्भिर्हेतुभिर्वृतम् ।
शूलैर्दशभिरानद्धमूर्ध्वाधो दिग्विदिक्ष्वपि ।
अष्टभिर्निधिभिर्जुष्टमष्टभिः सिद्धिभिस्तथा ।
मनुरूपैश्च दशभिर्दिक्पालैः परितो वृतम् ।
श्यामैर्गौरैश्च रक्तैश्च शुक्लैश्च पार्षदर्षभैः ।
शोभितं शक्तिभिस्ताभिरद्भुताभिः समन्ततः ॥ 5 ॥
एवं ज्योतिर्मयो देवः सदानन्दं परात्परः ।
आत्मारामस्य तस्यास्ति प्रकृत्या न समागमः ॥ 6 ॥
माययाऽरममाणस्य न वियोगस्तया सह ।
आत्मना रमया रेमे त्यक्तकालं सिसृक्षया ॥ 7 ॥
नियतिः सा रमादेवी तत्प्रिया तद्वशं तदा ।
तल्लिङ्गं भगवान् शम्भुर्जोतिरूपः सनातनः ।
या योनिः सापराशक्तिः कामो बीजं महद्धरेः ॥ 8 ॥
लिङ्गयोन्यात्मिका जाता इमा माहेश्वरी प्रजाः ॥ 9 ॥
शक्तिमान् पुरुषः सोऽयं लिङ्गरूपी महेश्वरः ।
तस्मिन्नाविरभूल्लिङ्गे महाविष्णुर्जगत्पतिः ॥ 10 ॥
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।
सहस्रबाहुर्विश्वात्मा सहस्रांशः सहस्रसूः ॥ 11 ॥
नारायणः स भगवानापस्तस्मात्सनातनात् ।
आविरासीत्कारणार्णो निधिः सङ्कर्षणात्मकः ।
योगनिद्रां गतस्तस्मिन् सहस्रांशः स्वयं महान् ॥ 12 ॥
तद्रोमबिल जालेषु बीजं सङ्कर्षणस्य च ।
हैमान्यण्डानि जातानि महाभूतावृतानि तु ॥ 13 ॥
प्रत्यण्डमेवमेकांशादेकांशाद्विशति स्वयम् ।
सहस्रमूर्धा विश्वात्मा महाविष्णुः सनातनः ॥ 14 ॥
वामाङ्गादसृजद्विष्णुं दक्षिणाङ्गात्प्रजापतिम् ।
ज्योतिर्लिङ्गमयं शम्भुं कूर्चदेशादवासृजत् ॥ 15 ॥
अहङ्कारात्मकं विश्वं तस्मादेतद्व्यजायत ॥ 16 ॥
अथ तैस्त्रिविधैर्वेशैर्लीलामुद्वहतः किल ।
योगनिद्रा भगवती तस्य श्रीरिव सङ्गता ॥ 17 ॥
ससृक्षायां ततो नाभेस्तस्य पद्मं विनिर्ययौ ।
तन्नालं हेमनलिनं ब्रह्मणो लोकमद्भुतम् ॥ 18 ॥
तत्त्वानि पूर्वरूढानि कारणानि परस्परम् ।
समवायाप्रयोगाच्च विभिन्नानि पृथक् पृथक् ।
चिच्छक्त्या सज्जमानोऽथ भगवानादिपूरुषः ।
योजयन्मायया देवो योगनिद्रामकल्पयत् ॥ 19 ॥
योजयित्वा तु तान्येव प्रविवेश स्वयं गुहाम् ।
गुहां प्रविष्टे तस्मिंस्तु जीवात्मा प्रतिबुध्यते ॥ 20 ॥
स नित्यो नित्यसम्बन्धः प्रकृतिश्च परैव सा ॥ 21 ॥
एवं सर्वात्मसम्बन्धं नाभ्यां पद्मं हरेरभूत् ।
तत्र ब्रह्माभवद्भूयश्चतुर्वेदी चतुर्मुखः ॥ 22 ॥
स जातो भगवच्छक्त्या तत्कालं किल चोदितः ।
सिसृक्षायां मतिं चक्रे पूर्वसंस्कारसंस्कृतः ।
ददर्श केवलं ध्वान्तं नान्यत्किमपि सर्वतः ॥ 23 ॥
उवाच पुरतस्तस्मै तस्य दिव्या सरस्वती ।
कामः कृष्णाय गोविन्द हे गोपीजन इत्यपि ।
वल्लभाय प्रिया वह्नेर्मन्त्रं ते दास्यति प्रियम् ॥ 24 ॥
तपस्त्वं तप एतेन तव सिद्धिर्भविष्यति ॥ 25 ॥
अथ तेपे स सुचिरं प्रीणन् गोविन्दमव्ययम् ।
श्वेतद्वीपपतिं कृष्णं गोलोकस्थं परात्परम् ।
प्रकृत्या गुणरूपिण्या रूपिण्या पर्युपासितम् ।
सहस्रदलसम्पन्ने कोटिकिञ्जल्कबृंहिते ।
भूमिश्चिन्तामणिस्तत्र कर्णिकारे महासने ।
समासीनं चिदानन्दं ज्योतिरूपं सनातनम् ।
शब्दब्रह्ममयं वेणुं वादयन्तं मुखाम्बुजे ।
विलासिनीगणवृतं स्वैः स्वैरंशैरभिष्टुतम् ॥ 26 ॥
अथ वेणुनिनादस्य त्रयीमूर्तिमयी गतिः ।
स्फुरन्ती प्रविवेशाशु मुखाब्जानि स्वयम्भुवः ।
गायत्रीं गायतस्तस्मादधिगत्य सरोजजः ।
संस्कृतश्चादिगुरुणा द्विजतामगमत्ततः ॥ 27 ॥
त्रय्या प्रबुद्धोऽथ विधिर्विज्ञाततत्त्वसागरः ।
तुष्टाव वेदसारेण स्तोत्रेणानेन केशवम् ॥ 28 ॥
चिन्तामणिप्रकरसद्मसु कल्पवृक्ष
लक्षावृतेषु सुरभीरभिपालयन्तम् ।
लक्ष्मीसहस्रशतसम्भ्रमसेव्यमानं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 29 ॥
वेणुं क्वणन्तमरविन्ददलायताक्षं
बर्हावतंसमसिताम्बुदसुन्दराङ्गम् ।
कन्दर्पकोटिकमनीयविशेषशोभं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 30 ॥
आलोलचन्द्रकलसद्वनमाल्यवंशी-
-रत्नाङ्गदं प्रणयकेलिकलाविलासम् ।
श्यामं त्रिभङ्गललितं नियतप्रकाशं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 31 ॥
अङ्गानि यस्य सकलेन्द्रियवृत्तिमन्ति
पश्यन्ति पान्ति कलयन्ति चिरं जगन्ति ।
आनन्दचिन्मयसदुज्ज्वलविग्रहस्य
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 32 ॥
अद्वैतमच्युतमनादिमनन्तरूपं
आद्यं पुराणपुरुषं नवयौवनं च ।
वेदेषु दुर्लभमदुर्लभमात्मभक्तौ
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 33 ॥
पन्थास्तु कोटिशतवत्सरसम्प्रगम्यो
वायोरथापि मनसो मुनिपुङ्गवानाम् ।
सोऽप्यस्ति यत्प्रपदसीम्न्यविचिन्त्यतत्त्वे
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 34 ॥
एकोऽप्यसौ रचयितुं जगदण्डकोटिं
यच्छक्तिरस्ति जगदण्डचया यदन्तः ।
अण्डान्तरस्थपरमाणुचयान्तरस्थं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 35 ॥
यद्भावभावितधियो मनुजास्तथैव
सम्प्राप्य रूपमहिमासनयानभूषाः ।
सूक्तैर्यमेव निगमप्रथितैः स्तुवन्ति
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 36 ॥
आनन्दचिन्मयरसप्रतिभाविताभि-
-स्ताभिर्य एव निजरूपतया कलाभिः ।
गोलोक एव निवसत्यखिलात्मभूतो
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 37 ॥
प्रेमाञ्जनच्छुरितभक्तिविलोचनेन
सन्तः सदैव हृदयेषु विलोकयन्ति ।
यं श्यामसुन्दरमचिन्त्यगुणस्वरूपं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 38 ॥
रामादिमूर्तिषु कलानियमेन तिष्ठन्
नानावतारमकरोद्भुवनेषु किन्तु ।
कृष्णः स्वयं समभवत्परमः पुमान् यो
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 39 ॥
यस्य प्रभा प्रभवतो जगदण्डकोटि-
-कोटिष्वशेषवसुधादि विभूतिभिन्नम् ।
तद्ब्रह्म निष्कलमनन्तमशेषभूतं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 40 ॥
माया हि यस्य जगदण्डशतानि सूते
त्रैगुण्यतद्विषयवेदवितायमाना ।
सत्त्वावलम्बिपरसत्त्वं विशुद्धसत्त्वं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 41 ॥
आनन्दचिन्मयरसात्मतया मनःसु
यः प्राणिनां प्रतिफलन् स्मरतामुपेत्य ।
लीलायितेन भुवनानि जयत्यजस्रं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 42 ॥
गोलोकनाम्नि निजधाम्नि तले च तस्य
देवि महेशहरिधामसु तेषु तेषु ।
ते ते प्रभावनिचया विहिताश्च येन
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 43 ॥
सृष्टिस्थितिप्रलयसाधनशक्तिरेका
छायेव यस्य भुवनानि बिभर्ति दुर्गा ।
इच्छानुरूपमपि यस्य च चेष्टते सा
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 44 ॥
क्षीरं यथा दधि विकारविशेषयोगात्
सञ्जायते न हि ततः पृथगस्ति हेतोः ।
यः शम्भुतामपि तथा समुपैति कार्या-
-द्गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 45 ॥
दीपार्चिरेव हि दशान्तरमभ्युपेत्य
दीपायते विवृतहेतुसमानधर्मा ।
यस्तादृगेव हि च विष्णुतया विभाति
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 46 ॥
यः कारणार्णवजले भजति स्म योग-
-निद्रामनन्तजगदण्डसरोमकूपः ।
आधारशक्तिमवलम्ब्य परां स्वमूर्तिं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 47 ॥
यस्यैकनिश्वसितकालमथावलम्ब्य
जीवन्ति लोमबिलजा जगदण्डनाथाः ।
विष्णुर्महान् स इह यस्य कलाविशेषो
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 48 ॥
भास्वान् यथाश्मशकलेषु निजेषु तेजः
स्वीयं कियत्प्रकटयत्यपि तद्वदत्र ।
ब्रह्मा य एष जगदण्डविधानकर्ता
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 49 ॥
यत्पादपल्लवयुगं विनिधाय कुम्भ-
-द्वन्द्वे प्रणामसमये स गणाधिराजः ।
विघ्नान् विहन्तुमलमस्य जगत्त्रयस्य
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 50 ॥
अग्निर्मही गगनमम्बु मरुद्दिशश्च
कालस्तथात्ममनसीति जगत्त्रयाणि ।
यस्माद्भवन्ति विभवन्ति विशन्ति यं च
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 51 ॥
यच्चक्षुरेष सविता सकलग्रहाणां
राजा समस्तसुरमूर्तिरशेषतेजाः ।
यस्याज्ञया भ्रमति सम्भृतकालचक्रो
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 52 ॥
धर्मोऽथ पापनिचयः श्रुतयस्तपांसि
ब्रह्मादिकीटपतगावधयश्च जीवाः ।
यद्दतमात्रविभवप्रकटप्रभावा
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 53 ॥
यस्त्विन्द्रगोपमथवेन्द्रमहो स्वकर्म-
-बन्धानुरूपफलभाजनमातनोति ।
कर्माणि निर्दहति किन्तु च भक्तिभाजां
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 54 ॥
यं क्रोधकामसहजप्रणयादिभीति-
-वात्सल्यमोहगुरुगौरवसेव्यभावैः ।
सञ्चिन्त्य तस्य सदृशीं तनुमापुरेते
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 55 ॥
श्रियः कान्ताः कान्तः परमपुरुषः कल्पतरवो
द्रुमा भूमिश्चिन्तामणिगणमयि तोयममृतम् ।
कथा गानं नाट्यं गमनमपि वंशी प्रियसखि
चिदानन्दं ज्योतिः परमपि तदास्वाद्यमपि च ।
स यत्र क्षीराब्धिः स्रवति सुरभीभ्यश्च सुमहान्
निमेषार्धाख्यो वा व्रजति न हि यत्रापि समयः ।
भजे श्वेतद्वीपं तमहमिह गोलोकमिति यं
विदन्तस्ते सन्तः क्षितिविरलचाराः कतिपये ॥ 56 ॥
अथोवाच महाविष्णुर्भगवन्तं प्रजापतिम् ।
ब्रह्मन् महत्त्वविज्ञाने प्रजासर्गे च चेन्मतिः ।
पञ्चश्लोकीमिमां विद्यां वत्स दत्तां निबोध मे ॥ 57 ॥
प्रबुद्धे ज्ञानभक्तिभ्यामात्मन्यानन्दचिन्मयी ।
उदेत्यनुत्तमा भक्तिर्भगवत्प्रेमलक्षणा ॥ 58 ॥
प्रमाणैस्तत् सदाचारैस्तदभ्यासैर्निरन्तरम् ।
बोधयनात्मनात्मानं भक्तिमप्युत्तमां लभेत् ॥ 59 ॥
यस्याः श्रेयस्करं नास्ति यया निर्वृतिमाप्नुयात् ।
या साधयति मामेव भक्तिं तामेव साधयेत् ॥ 60 ॥
धर्मानन्यान् परित्यज्य मामेकं भज विश्वसन् ।
यादृशी यादृशी श्रद्धा सिद्धिर्भवति तादृशी ।
कुर्वन्निरन्तरं कर्म लोकोऽयमनुवर्तते ।
तेनैव कर्मणा ध्यायन्मां परां भक्तिमिच्छति ॥ 61 ॥
अहं हि विश्वस्य चराचरस्य
बीजं प्रधानं प्रकृतिः पुमांश्च ।
मयाहितं तेज इदं बिभर्षि
विधे विधेहि त्वमथो जगन्ति ॥ 62 ॥
इति श्री ब्रह्म संहिता सम्पूर्णम् ।
īśvaraḥ paramaḥ kṛṣṇaḥ saccidānandavigrahaḥ |
anādirādirgovindaḥ sarvakāraṇakāraṇam || 1 ||
sahasrapatrakamalaṃ gokulākhyaṃ mahatpadam |
tatkarṇikāraṃ taddhāma tadanantāśasambhavam || 2 ||
karṇikāraṃ mahadyantraṃ ṣaṭkoṇaṃ vajrakīlakam
ṣaḍaṅga ṣaṭpadīsthānaṃ prakṛtyā puruṣeṇa ca |
premānandamahānandarasenāvasthitaṃ hi yat
jyotīrūpeṇa manunā kāmabījena saṅgatam || 3 ||
tatkiñjalkaṃ tadaṃśānāṃ tatpatrāṇi śriyāmapi || 4 ||
caturasraṃ tatparitaḥ śvetadvīpākhyamadbhutam |
caturasraṃ caturmūrteścaturdhāma catuṣkṛtam |
caturbhiḥ puruṣārthaiśca caturbhirhetubhirvṛtam |
śūlairdaśabhirānaddhamūrdhvādho digvidikṣvapi |
aṣṭabhirnidhibhirjuṣṭamaṣṭabhiḥ siddhibhistathā |
manurūpaiśca daśabhirdikpālaiḥ parito vṛtam |
śyāmairgauraiśca raktaiśca śuklaiśca pārṣadarṣabhaiḥ |
śobhitaṃ śaktibhistābhiradbhutābhiḥ samantataḥ || 5 ||
evaṃ jyotirmayo devaḥ sadānandaṃ parātparaḥ |
ātmārāmasya tasyāsti prakṛtyā na samāgamaḥ || 6 ||
māyayā'ramamāṇasya na viyogastayā saha |
ātmanā ramayā reme tyaktakālaṃ sisṛkṣayā || 7 ||
niyatiḥ sā ramādevī tatpriyā tadvaśaṃ tadā |
talliṅgaṃ bhagavān śambhurjotirūpaḥ sanātanaḥ |
yā yoniḥ sāparāśaktiḥ kāmo bījaṃ mahaddhareḥ || 8 ||
liṅgayonyātmikā jātā imā māheśvarī prajāḥ || 9 ||
śaktimān puruṣaḥ so'yaṃ liṅgarūpī maheśvaraḥ |
tasminnāvirabhūlliṅge mahāviṣṇurjagatpatiḥ || 10 ||
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |
sahasrabāhurviśvātmā sahasrāṃśaḥ sahasrasūḥ || 11 ||
nārāyaṇaḥ sa bhagavānāpastasmātsanātanāt |
āvirāsītkāraṇārṇo nidhiḥ saṅkarṣaṇātmakaḥ |
yoganidrāṃ gatastasmin sahasrāṃśaḥ svayaṃ mahān || 12 ||
tadromabila jāleṣu bījaṃ saṅkarṣaṇasya ca |
haimānyaṇḍāni jātāni mahābhūtāvṛtāni tu || 13 ||
pratyaṇḍamevamekāṃśādekāṃśādviśati svayam |
sahasramūrdhā viśvātmā mahāviṣṇuḥ sanātanaḥ || 14 ||
vāmāṅgādasṛjadviṣṇuṃ dakṣiṇāṅgātprajāpatim |
jyotirliṅgamayaṃ śambhuṃ kūrcadeśādavāsṛjat || 15 ||
ahaṅkārātmakaṃ viśvaṃ tasmādetadvyajāyata || 16 ||
atha taistrividhairveśairlīlāmudvahataḥ kila |
yoganidrā bhagavatī tasya śrīriva saṅgatā || 17 ||
sasṛkṣāyāṃ tato nābhestasya padmaṃ viniryayau |
tannālaṃ hemanalinaṃ brahmaṇo lokamadbhutam || 18 ||
tattvāni pūrvarūḍhāni kāraṇāni parasparam |
samavāyāprayogācca vibhinnāni pṛthak pṛthak |
cicchaktyā sajjamāno'tha bhagavānādipūruṣaḥ |
yojayanmāyayā devo yoganidrāmakalpayat || 19 ||
yojayitvā tu tānyeva praviveśa svayaṃ guhām |
guhāṃ praviṣṭe tasmiṃstu jīvātmā pratibudhyate || 20 ||
sa nityo nityasambandhaḥ prakṛtiśca paraiva sā || 21 ||
evaṃ sarvātmasambandhaṃ nābhyāṃ padmaṃ harerabhūt |
tatra brahmābhavadbhūyaścaturvedī caturmukhaḥ || 22 ||
sa jāto bhagavacchaktyā tatkālaṃ kila coditaḥ |
sisṛkṣāyāṃ matiṃ cakre pūrvasaṃskārasaṃskṛtaḥ |
dadarśa kevalaṃ dhvāntaṃ nānyatkimapi sarvataḥ || 23 ||
uvāca puratastasmai tasya divyā sarasvatī |
kāmaḥ kṛṣṇāya govinda he gopījana ityapi |
vallabhāya priyā vahnermantraṃ te dāsyati priyam || 24 ||
tapastvaṃ tapa etena tava siddhirbhaviṣyati || 25 ||
atha tepe sa suciraṃ prīṇan govindamavyayam |
śvetadvīpapatiṃ kṛṣṇaṃ golokasthaṃ parātparam |
prakṛtyā guṇarūpiṇyā rūpiṇyā paryupāsitam |
sahasradalasampanne koṭikiñjalkabṛṃhite |
bhūmiścintāmaṇistatra karṇikāre mahāsane |
samāsīnaṃ cidānandaṃ jyotirūpaṃ sanātanam |
śabdabrahmamayaṃ veṇuṃ vādayantaṃ mukhāmbuje |
vilāsinīgaṇavṛtaṃ svaiḥ svairaṃśairabhiṣṭutam || 26 ||
atha veṇuninādasya trayīmūrtimayī gatiḥ |
sphurantī praviveśāśu mukhābjāni svayambhuvaḥ |
gāyatrīṃ gāyatastasmādadhigatya sarojajaḥ |
saṃskṛtaścādiguruṇā dvijatāmagamattataḥ || 27 ||
trayyā prabuddho'tha vidhirvijñātatattvasāgaraḥ |
tuṣṭāva vedasāreṇa stotreṇānena keśavam || 28 ||
cintāmaṇiprakarasadmasu kalpavṛkṣa
lakṣāvṛteṣu surabhīrabhipālayantam |
lakṣmīsahasraśatasambhramasevyamānaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 29 ||
veṇuṃ kvaṇantamaravindadalāyatākṣaṃ
barhāvataṃsamasitāmbudasundarāṅgam |
kandarpakoṭikamanīyaviśeṣaśobhaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 30 ||
ālolacandrakalasadvanamālyavaṃśī-
-ratnāṅgadaṃ praṇayakelikalāvilāsam |
śyāmaṃ tribhaṅgalalitaṃ niyataprakāśaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 31 ||
aṅgāni yasya sakalendriyavṛttimanti
paśyanti pānti kalayanti ciraṃ jaganti |
ānandacinmayasadujjvalavigrahasya
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 32 ||
advaitamacyutamanādimanantarūpaṃ
ādyaṃ purāṇapuruṣaṃ navayauvanaṃ ca |
vedeṣu durlabhamadurlabhamātmabhaktau
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 33 ||
panthāstu koṭiśatavatsarasampragamyo
vāyorathāpi manaso munipuṅgavānām |
so'pyasti yatprapadasīmnyavicintyatattve
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 34 ||
eko'pyasau racayituṃ jagadaṇḍakoṭiṃ
yacchaktirasti jagadaṇḍacayā yadantaḥ |
aṇḍāntarasthaparamāṇucayāntarasthaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 35 ||
yadbhāvabhāvitadhiyo manujāstathaiva
samprāpya rūpamahimāsanayānabhūṣāḥ |
sūktairyameva nigamaprathitaiḥ stuvanti
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 36 ||
ānandacinmayarasapratibhāvitābhi-
-stābhirya eva nijarūpatayā kalābhiḥ |
goloka eva nivasatyakhilātmabhūto
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 37 ||
premāñjanacchuritabhaktivilocanena
santaḥ sadaiva hṛdayeṣu vilokayanti |
yaṃ śyāmasundaramacintyaguṇasvarūpaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 38 ||
rāmādimūrtiṣu kalāniyamena tiṣṭhan
nānāvatāramakarodbhuvaneṣu kintu |
kṛṣṇaḥ svayaṃ samabhavatparamaḥ pumān yo
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 39 ||
yasya prabhā prabhavato jagadaṇḍakoṭi-
-koṭiṣvaśeṣavasudhādi vibhūtibhinnam |
tadbrahma niṣkalamanantamaśeṣabhūtaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 40 ||
māyā hi yasya jagadaṇḍaśatāni sūte
traiguṇyatadviṣayavedavitāyamānā |
sattvāvalambiparasattvaṃ viśuddhasattvaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 41 ||
ānandacinmayarasātmatayā manaḥsu
yaḥ prāṇināṃ pratiphalan smaratāmupetya |
līlāyitena bhuvanāni jayatyajasraṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 42 ||
golokanāmni nijadhāmni tale ca tasya
devi maheśaharidhāmasu teṣu teṣu |
te te prabhāvanicayā vihitāśca yena
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 43 ||
sṛṣṭisthitipralayasādhanaśaktirekā
chāyeva yasya bhuvanāni bibharti durgā |
icchānurūpamapi yasya ca ceṣṭate sā
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 44 ||
kṣīraṃ yathā dadhi vikāraviśeṣayogāt
sañjāyate na hi tataḥ pṛthagasti hetoḥ |
yaḥ śambhutāmapi tathā samupaiti kāryā-
-dgovindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 45 ||
dīpārcireva hi daśāntaramabhyupetya
dīpāyate vivṛtahetusamānadharmā |
yastādṛgeva hi ca viṣṇutayā vibhāti
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 46 ||
yaḥ kāraṇārṇavajale bhajati sma yoga-
-nidrāmanantajagadaṇḍasaromakūpaḥ |
ādhāraśaktimavalambya parāṃ svamūrtiṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 47 ||
yasyaikaniśvasitakālamathāvalambya
jīvanti lomabilajā jagadaṇḍanāthāḥ |
viṣṇurmahān sa iha yasya kalāviśeṣo
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 48 ||
bhāsvān yathāśmaśakaleṣu nijeṣu tejaḥ
svīyaṃ kiyatprakaṭayatyapi tadvadatra |
brahmā ya eṣa jagadaṇḍavidhānakartā
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 49 ||
yatpādapallavayugaṃ vinidhāya kumbha-
-dvandve praṇāmasamaye sa gaṇādhirājaḥ |
vighnān vihantumalamasya jagattrayasya
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 50 ||
agnirmahī gaganamambu maruddiśaśca
kālastathātmamanasīti jagattrayāṇi |
yasmādbhavanti vibhavanti viśanti yaṃ ca
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 51 ||
yaccakṣureṣa savitā sakalagrahāṇāṃ
rājā samastasuramūrtiraśeṣatejāḥ |
yasyājñayā bhramati sambhṛtakālacakro
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 52 ||
dharmo'tha pāpanicayaḥ śrutayastapāṃsi
brahmādikīṭapatagāvadhayaśca jīvāḥ |
yaddatamātravibhavaprakaṭaprabhāvā
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 53 ||
yastvindragopamathavendramaho svakarma-
-bandhānurūpaphalabhājanamātanoti |
karmāṇi nirdahati kintu ca bhaktibhājāṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 54 ||
yaṃ krodhakāmasahajapraṇayādibhīti-
-vātsalyamohagurugauravasevyabhāvaiḥ |
sañcintya tasya sadṛśīṃ tanumāpurete
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 55 ||
śriyaḥ kāntāḥ kāntaḥ paramapuruṣaḥ kalpataravo
drumā bhūmiścintāmaṇigaṇamayi toyamamṛtam |
kathā gānaṃ nāṭyaṃ gamanamapi vaṃśī priyasakhi
cidānandaṃ jyotiḥ paramapi tadāsvādyamapi ca |
sa yatra kṣīrābdhiḥ sravati surabhībhyaśca sumahān
nimeṣārdhākhyo vā vrajati na hi yatrāpi samayaḥ |
bhaje śvetadvīpaṃ tamahamiha golokamiti yaṃ
vidantaste santaḥ kṣitiviralacārāḥ katipaye || 56 ||
athovāca mahāviṣṇurbhagavantaṃ prajāpatim |
brahman mahattvavijñāne prajāsarge ca cenmatiḥ |
pañcaślokīmimāṃ vidyāṃ vatsa dattāṃ nibodha me || 57 ||
prabuddhe jñānabhaktibhyāmātmanyānandacinmayī |
udetyanuttamā bhaktirbhagavatpremalakṣaṇā || 58 ||
pramāṇaistat sadācāraistadabhyāsairnirantaram |
bodhayanātmanātmānaṃ bhaktimapyuttamāṃ labhet || 59 ||
yasyāḥ śreyaskaraṃ nāsti yayā nirvṛtimāpnuyāt |
yā sādhayati māmeva bhaktiṃ tāmeva sādhayet || 60 ||
dharmānanyān parityajya māmekaṃ bhaja viśvasan |
yādṛśī yādṛśī śraddhā siddhirbhavati tādṛśī |
kurvannirantaraṃ karma loko'yamanuvartate |
tenaiva karmaṇā dhyāyanmāṃ parāṃ bhaktimicchati || 61 ||
ahaṃ hi viśvasya carācarasya
bījaṃ pradhānaṃ prakṛtiḥ pumāṃśca |
mayāhitaṃ teja idaṃ bibharṣi
vidhe vidhehi tvamatho jaganti || 62 ||
iti śrī brahma saṃhitā sampūrṇam |
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.