ईश्वरः परमः कृष्णः सच्चिदानन्दविग्रहः ।
अनादिरादिर्गोविन्दः सर्वकारणकारणम् ॥ 1 ॥
सहस्रपत्रकमलं गोकुलाख्यं महत्पदम् ।
तत्कर्णिकारं तद्धाम तदनन्ताशसम्भवम् ॥ 2 ॥
कर्णिकारं महद्यन्त्रं षट्कोणं वज्रकीलकम्
षडङ्ग षट्पदीस्थानं प्रकृत्या पुरुषेण च ।
प्रेमानन्दमहानन्दरसेनावस्थितं हि यत्
ज्योतीरूपेण मनुना कामबीजेन सङ्गतम् ॥ 3 ॥
तत्किञ्जल्कं तदंशानां तत्पत्राणि श्रियामपि ॥ 4 ॥
चतुरस्रं तत्परितः श्वेतद्वीपाख्यमद्भुतम् ।
चतुरस्रं चतुर्मूर्तेश्चतुर्धाम चतुष्कृतम् ।
चतुर्भिः पुरुषार्थैश्च चतुर्भिर्हेतुभिर्वृतम् ।
शूलैर्दशभिरानद्धमूर्ध्वाधो दिग्विदिक्ष्वपि ।
अष्टभिर्निधिभिर्जुष्टमष्टभिः सिद्धिभिस्तथा ।
मनुरूपैश्च दशभिर्दिक्पालैः परितो वृतम् ।
श्यामैर्गौरैश्च रक्तैश्च शुक्लैश्च पार्षदर्षभैः ।
शोभितं शक्तिभिस्ताभिरद्भुताभिः समन्ततः ॥ 5 ॥
एवं ज्योतिर्मयो देवः सदानन्दं परात्परः ।
आत्मारामस्य तस्यास्ति प्रकृत्या न समागमः ॥ 6 ॥
माययाऽरममाणस्य न वियोगस्तया सह ।
आत्मना रमया रेमे त्यक्तकालं सिसृक्षया ॥ 7 ॥
नियतिः सा रमादेवी तत्प्रिया तद्वशं तदा ।
तल्लिङ्गं भगवान् शम्भुर्जोतिरूपः सनातनः ।
या योनिः सापराशक्तिः कामो बीजं महद्धरेः ॥ 8 ॥
लिङ्गयोन्यात्मिका जाता इमा माहेश्वरी प्रजाः ॥ 9 ॥
शक्तिमान् पुरुषः सोऽयं लिङ्गरूपी महेश्वरः ।
तस्मिन्नाविरभूल्लिङ्गे महाविष्णुर्जगत्पतिः ॥ 10 ॥
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।
सहस्रबाहुर्विश्वात्मा सहस्रांशः सहस्रसूः ॥ 11 ॥
नारायणः स भगवानापस्तस्मात्सनातनात् ।
आविरासीत्कारणार्णो निधिः सङ्कर्षणात्मकः ।
योगनिद्रां गतस्तस्मिन् सहस्रांशः स्वयं महान् ॥ 12 ॥
तद्रोमबिल जालेषु बीजं सङ्कर्षणस्य च ।
हैमान्यण्डानि जातानि महाभूतावृतानि तु ॥ 13 ॥
प्रत्यण्डमेवमेकांशादेकांशाद्विशति स्वयम् ।
सहस्रमूर्धा विश्वात्मा महाविष्णुः सनातनः ॥ 14 ॥
वामाङ्गादसृजद्विष्णुं दक्षिणाङ्गात्प्रजापतिम् ।
ज्योतिर्लिङ्गमयं शम्भुं कूर्चदेशादवासृजत् ॥ 15 ॥
अहङ्कारात्मकं विश्वं तस्मादेतद्व्यजायत ॥ 16 ॥
अथ तैस्त्रिविधैर्वेशैर्लीलामुद्वहतः किल ।
योगनिद्रा भगवती तस्य श्रीरिव सङ्गता ॥ 17 ॥
ससृक्षायां ततो नाभेस्तस्य पद्मं विनिर्ययौ ।
तन्नालं हेमनलिनं ब्रह्मणो लोकमद्भुतम् ॥ 18 ॥
तत्त्वानि पूर्वरूढानि कारणानि परस्परम् ।
समवायाप्रयोगाच्च विभिन्नानि पृथक् पृथक् ।
चिच्छक्त्या सज्जमानोऽथ भगवानादिपूरुषः ।
योजयन्मायया देवो योगनिद्रामकल्पयत् ॥ 19 ॥
योजयित्वा तु तान्येव प्रविवेश स्वयं गुहाम् ।
गुहां प्रविष्टे तस्मिंस्तु जीवात्मा प्रतिबुध्यते ॥ 20 ॥
स नित्यो नित्यसम्बन्धः प्रकृतिश्च परैव सा ॥ 21 ॥
एवं सर्वात्मसम्बन्धं नाभ्यां पद्मं हरेरभूत् ।
तत्र ब्रह्माभवद्भूयश्चतुर्वेदी चतुर्मुखः ॥ 22 ॥
स जातो भगवच्छक्त्या तत्कालं किल चोदितः ।
सिसृक्षायां मतिं चक्रे पूर्वसंस्कारसंस्कृतः ।
ददर्श केवलं ध्वान्तं नान्यत्किमपि सर्वतः ॥ 23 ॥
उवाच पुरतस्तस्मै तस्य दिव्या सरस्वती ।
कामः कृष्णाय गोविन्द हे गोपीजन इत्यपि ।
वल्लभाय प्रिया वह्नेर्मन्त्रं ते दास्यति प्रियम् ॥ 24 ॥
तपस्त्वं तप एतेन तव सिद्धिर्भविष्यति ॥ 25 ॥
अथ तेपे स सुचिरं प्रीणन् गोविन्दमव्ययम् ।
श्वेतद्वीपपतिं कृष्णं गोलोकस्थं परात्परम् ।
प्रकृत्या गुणरूपिण्या रूपिण्या पर्युपासितम् ।
सहस्रदलसम्पन्ने कोटिकिञ्जल्कबृंहिते ।
भूमिश्चिन्तामणिस्तत्र कर्णिकारे महासने ।
समासीनं चिदानन्दं ज्योतिरूपं सनातनम् ।
शब्दब्रह्ममयं वेणुं वादयन्तं मुखाम्बुजे ।
विलासिनीगणवृतं स्वैः स्वैरंशैरभिष्टुतम् ॥ 26 ॥
अथ वेणुनिनादस्य त्रयीमूर्तिमयी गतिः ।
स्फुरन्ती प्रविवेशाशु मुखाब्जानि स्वयम्भुवः ।
गायत्रीं गायतस्तस्मादधिगत्य सरोजजः ।
संस्कृतश्चादिगुरुणा द्विजतामगमत्ततः ॥ 27 ॥
त्रय्या प्रबुद्धोऽथ विधिर्विज्ञाततत्त्वसागरः ।
तुष्टाव वेदसारेण स्तोत्रेणानेन केशवम् ॥ 28 ॥
चिन्तामणिप्रकरसद्मसु कल्पवृक्ष
लक्षावृतेषु सुरभीरभिपालयन्तम् ।
लक्ष्मीसहस्रशतसम्भ्रमसेव्यमानं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 29 ॥
वेणुं क्वणन्तमरविन्ददलायताक्षं
बर्हावतंसमसिताम्बुदसुन्दराङ्गम् ।
कन्दर्पकोटिकमनीयविशेषशोभं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 30 ॥
आलोलचन्द्रकलसद्वनमाल्यवंशी-
-रत्नाङ्गदं प्रणयकेलिकलाविलासम् ।
श्यामं त्रिभङ्गललितं नियतप्रकाशं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 31 ॥
अङ्गानि यस्य सकलेन्द्रियवृत्तिमन्ति
पश्यन्ति पान्ति कलयन्ति चिरं जगन्ति ।
आनन्दचिन्मयसदुज्ज्वलविग्रहस्य
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 32 ॥
अद्वैतमच्युतमनादिमनन्तरूपं
आद्यं पुराणपुरुषं नवयौवनं च ।
वेदेषु दुर्लभमदुर्लभमात्मभक्तौ
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 33 ॥
पन्थास्तु कोटिशतवत्सरसम्प्रगम्यो
वायोरथापि मनसो मुनिपुङ्गवानाम् ।
सोऽप्यस्ति यत्प्रपदसीम्न्यविचिन्त्यतत्त्वे
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 34 ॥
एकोऽप्यसौ रचयितुं जगदण्डकोटिं
यच्छक्तिरस्ति जगदण्डचया यदन्तः ।
अण्डान्तरस्थपरमाणुचयान्तरस्थं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 35 ॥
यद्भावभावितधियो मनुजास्तथैव
सम्प्राप्य रूपमहिमासनयानभूषाः ।
सूक्तैर्यमेव निगमप्रथितैः स्तुवन्ति
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 36 ॥
आनन्दचिन्मयरसप्रतिभाविताभि-
-स्ताभिर्य एव निजरूपतया कलाभिः ।
गोलोक एव निवसत्यखिलात्मभूतो
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 37 ॥
प्रेमाञ्जनच्छुरितभक्तिविलोचनेन
सन्तः सदैव हृदयेषु विलोकयन्ति ।
यं श्यामसुन्दरमचिन्त्यगुणस्वरूपं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 38 ॥
रामादिमूर्तिषु कलानियमेन तिष्ठन्
नानावतारमकरोद्भुवनेषु किन्तु ।
कृष्णः स्वयं समभवत्परमः पुमान् यो
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 39 ॥
यस्य प्रभा प्रभवतो जगदण्डकोटि-
-कोटिष्वशेषवसुधादि विभूतिभिन्नम् ।
तद्ब्रह्म निष्कलमनन्तमशेषभूतं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 40 ॥
माया हि यस्य जगदण्डशतानि सूते
त्रैगुण्यतद्विषयवेदवितायमाना ।
सत्त्वावलम्बिपरसत्त्वं विशुद्धसत्त्वं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 41 ॥
आनन्दचिन्मयरसात्मतया मनःसु
यः प्राणिनां प्रतिफलन् स्मरतामुपेत्य ।
लीलायितेन भुवनानि जयत्यजस्रं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 42 ॥
गोलोकनाम्नि निजधाम्नि तले च तस्य
देवि महेशहरिधामसु तेषु तेषु ।
ते ते प्रभावनिचया विहिताश्च येन
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 43 ॥
सृष्टिस्थितिप्रलयसाधनशक्तिरेका
छायेव यस्य भुवनानि बिभर्ति दुर्गा ।
इच्छानुरूपमपि यस्य च चेष्टते सा
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 44 ॥
क्षीरं यथा दधि विकारविशेषयोगात्
सञ्जायते न हि ततः पृथगस्ति हेतोः ।
यः शम्भुतामपि तथा समुपैति कार्या-
-द्गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 45 ॥
दीपार्चिरेव हि दशान्तरमभ्युपेत्य
दीपायते विवृतहेतुसमानधर्मा ।
यस्तादृगेव हि च विष्णुतया विभाति
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 46 ॥
यः कारणार्णवजले भजति स्म योग-
-निद्रामनन्तजगदण्डसरोमकूपः ।
आधारशक्तिमवलम्ब्य परां स्वमूर्तिं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 47 ॥
यस्यैकनिश्वसितकालमथावलम्ब्य
जीवन्ति लोमबिलजा जगदण्डनाथाः ।
विष्णुर्महान् स इह यस्य कलाविशेषो
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 48 ॥
भास्वान् यथाश्मशकलेषु निजेषु तेजः
स्वीयं कियत्प्रकटयत्यपि तद्वदत्र ।
ब्रह्मा य एष जगदण्डविधानकर्ता
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 49 ॥
यत्पादपल्लवयुगं विनिधाय कुम्भ-
-द्वन्द्वे प्रणामसमये स गणाधिराजः ।
विघ्नान् विहन्तुमलमस्य जगत्त्रयस्य
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 50 ॥
अग्निर्मही गगनमम्बु मरुद्दिशश्च
कालस्तथात्ममनसीति जगत्त्रयाणि ।
यस्माद्भवन्ति विभवन्ति विशन्ति यं च
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 51 ॥
यच्चक्षुरेष सविता सकलग्रहाणां
राजा समस्तसुरमूर्तिरशेषतेजाः ।
यस्याज्ञया भ्रमति सम्भृतकालचक्रो
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 52 ॥
धर्मोऽथ पापनिचयः श्रुतयस्तपांसि
ब्रह्मादिकीटपतगावधयश्च जीवाः ।
यद्दतमात्रविभवप्रकटप्रभावा
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 53 ॥
यस्त्विन्द्रगोपमथवेन्द्रमहो स्वकर्म-
-बन्धानुरूपफलभाजनमातनोति ।
कर्माणि निर्दहति किन्तु च भक्तिभाजां
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 54 ॥
यं क्रोधकामसहजप्रणयादिभीति-
-वात्सल्यमोहगुरुगौरवसेव्यभावैः ।
सञ्चिन्त्य तस्य सदृशीं तनुमापुरेते
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 55 ॥
श्रियः कान्ताः कान्तः परमपुरुषः कल्पतरवो
द्रुमा भूमिश्चिन्तामणिगणमयि तोयममृतम् ।
कथा गानं नाट्यं गमनमपि वंशी प्रियसखि
चिदानन्दं ज्योतिः परमपि तदास्वाद्यमपि च ।
स यत्र क्षीराब्धिः स्रवति सुरभीभ्यश्च सुमहान्
निमेषार्धाख्यो वा व्रजति न हि यत्रापि समयः ।
भजे श्वेतद्वीपं तमहमिह गोलोकमिति यं
विदन्तस्ते सन्तः क्षितिविरलचाराः कतिपये ॥ 56 ॥
अथोवाच महाविष्णुर्भगवन्तं प्रजापतिम् ।
ब्रह्मन् महत्त्वविज्ञाने प्रजासर्गे च चेन्मतिः ।
पञ्चश्लोकीमिमां विद्यां वत्स दत्तां निबोध मे ॥ 57 ॥
प्रबुद्धे ज्ञानभक्तिभ्यामात्मन्यानन्दचिन्मयी ।
उदेत्यनुत्तमा भक्तिर्भगवत्प्रेमलक्षणा ॥ 58 ॥
प्रमाणैस्तत् सदाचारैस्तदभ्यासैर्निरन्तरम् ।
बोधयनात्मनात्मानं भक्तिमप्युत्तमां लभेत् ॥ 59 ॥
यस्याः श्रेयस्करं नास्ति यया निर्वृतिमाप्नुयात् ।
या साधयति मामेव भक्तिं तामेव साधयेत् ॥ 60 ॥
धर्मानन्यान् परित्यज्य मामेकं भज विश्वसन् ।
यादृशी यादृशी श्रद्धा सिद्धिर्भवति तादृशी ।
कुर्वन्निरन्तरं कर्म लोकोऽयमनुवर्तते ।
तेनैव कर्मणा ध्यायन्मां परां भक्तिमिच्छति ॥ 61 ॥
अहं हि विश्वस्य चराचरस्य
बीजं प्रधानं प्रकृतिः पुमांश्च ।
मयाहितं तेज इदं बिभर्षि
विधे विधेहि त्वमथो जगन्ति ॥ 62 ॥
इति श्री ब्रह्म संहिता सम्पूर्णम् ।
Roman (IAST) Transliteration
īśvaraḥ paramaḥ kṛṣṇaḥ saccidānandavigrahaḥ |
anādirādirgovindaḥ sarvakāraṇakāraṇam || 1 ||
sahasrapatrakamalaṃ gokulākhyaṃ mahatpadam |
tatkarṇikāraṃ taddhāma tadanantāśasambhavam || 2 ||
karṇikāraṃ mahadyantraṃ ṣaṭkoṇaṃ vajrakīlakam
ṣaḍaṅga ṣaṭpadīsthānaṃ prakṛtyā puruṣeṇa ca |
premānandamahānandarasenāvasthitaṃ hi yat
jyotīrūpeṇa manunā kāmabījena saṅgatam || 3 ||
tatkiñjalkaṃ tadaṃśānāṃ tatpatrāṇi śriyāmapi || 4 ||
caturasraṃ tatparitaḥ śvetadvīpākhyamadbhutam |
caturasraṃ caturmūrteścaturdhāma catuṣkṛtam |
caturbhiḥ puruṣārthaiśca caturbhirhetubhirvṛtam |
śūlairdaśabhirānaddhamūrdhvādho digvidikṣvapi |
aṣṭabhirnidhibhirjuṣṭamaṣṭabhiḥ siddhibhistathā |
manurūpaiśca daśabhirdikpālaiḥ parito vṛtam |
śyāmairgauraiśca raktaiśca śuklaiśca pārṣadarṣabhaiḥ |
śobhitaṃ śaktibhistābhiradbhutābhiḥ samantataḥ || 5 ||
evaṃ jyotirmayo devaḥ sadānandaṃ parātparaḥ |
ātmārāmasya tasyāsti prakṛtyā na samāgamaḥ || 6 ||
māyayā'ramamāṇasya na viyogastayā saha |
ātmanā ramayā reme tyaktakālaṃ sisṛkṣayā || 7 ||
niyatiḥ sā ramādevī tatpriyā tadvaśaṃ tadā |
talliṅgaṃ bhagavān śambhurjotirūpaḥ sanātanaḥ |
yā yoniḥ sāparāśaktiḥ kāmo bījaṃ mahaddhareḥ || 8 ||
liṅgayonyātmikā jātā imā māheśvarī prajāḥ || 9 ||
śaktimān puruṣaḥ so'yaṃ liṅgarūpī maheśvaraḥ |
tasminnāvirabhūlliṅge mahāviṣṇurjagatpatiḥ || 10 ||
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |
sahasrabāhurviśvātmā sahasrāṃśaḥ sahasrasūḥ || 11 ||
nārāyaṇaḥ sa bhagavānāpastasmātsanātanāt |
āvirāsītkāraṇārṇo nidhiḥ saṅkarṣaṇātmakaḥ |
yoganidrāṃ gatastasmin sahasrāṃśaḥ svayaṃ mahān || 12 ||
tadromabila jāleṣu bījaṃ saṅkarṣaṇasya ca |
haimānyaṇḍāni jātāni mahābhūtāvṛtāni tu || 13 ||
pratyaṇḍamevamekāṃśādekāṃśādviśati svayam |
sahasramūrdhā viśvātmā mahāviṣṇuḥ sanātanaḥ || 14 ||
vāmāṅgādasṛjadviṣṇuṃ dakṣiṇāṅgātprajāpatim |
jyotirliṅgamayaṃ śambhuṃ kūrcadeśādavāsṛjat || 15 ||
ahaṅkārātmakaṃ viśvaṃ tasmādetadvyajāyata || 16 ||
atha taistrividhairveśairlīlāmudvahataḥ kila |
yoganidrā bhagavatī tasya śrīriva saṅgatā || 17 ||
sasṛkṣāyāṃ tato nābhestasya padmaṃ viniryayau |
tannālaṃ hemanalinaṃ brahmaṇo lokamadbhutam || 18 ||
tattvāni pūrvarūḍhāni kāraṇāni parasparam |
samavāyāprayogācca vibhinnāni pṛthak pṛthak |
cicchaktyā sajjamāno'tha bhagavānādipūruṣaḥ |
yojayanmāyayā devo yoganidrāmakalpayat || 19 ||
yojayitvā tu tānyeva praviveśa svayaṃ guhām |
guhāṃ praviṣṭe tasmiṃstu jīvātmā pratibudhyate || 20 ||
sa nityo nityasambandhaḥ prakṛtiśca paraiva sā || 21 ||
evaṃ sarvātmasambandhaṃ nābhyāṃ padmaṃ harerabhūt |
tatra brahmābhavadbhūyaścaturvedī caturmukhaḥ || 22 ||
sa jāto bhagavacchaktyā tatkālaṃ kila coditaḥ |
sisṛkṣāyāṃ matiṃ cakre pūrvasaṃskārasaṃskṛtaḥ |
dadarśa kevalaṃ dhvāntaṃ nānyatkimapi sarvataḥ || 23 ||
uvāca puratastasmai tasya divyā sarasvatī |
kāmaḥ kṛṣṇāya govinda he gopījana ityapi |
vallabhāya priyā vahnermantraṃ te dāsyati priyam || 24 ||
tapastvaṃ tapa etena tava siddhirbhaviṣyati || 25 ||
atha tepe sa suciraṃ prīṇan govindamavyayam |
śvetadvīpapatiṃ kṛṣṇaṃ golokasthaṃ parātparam |
prakṛtyā guṇarūpiṇyā rūpiṇyā paryupāsitam |
sahasradalasampanne koṭikiñjalkabṛṃhite |
bhūmiścintāmaṇistatra karṇikāre mahāsane |
samāsīnaṃ cidānandaṃ jyotirūpaṃ sanātanam |
śabdabrahmamayaṃ veṇuṃ vādayantaṃ mukhāmbuje |
vilāsinīgaṇavṛtaṃ svaiḥ svairaṃśairabhiṣṭutam || 26 ||
atha veṇuninādasya trayīmūrtimayī gatiḥ |
sphurantī praviveśāśu mukhābjāni svayambhuvaḥ |
gāyatrīṃ gāyatastasmādadhigatya sarojajaḥ |
saṃskṛtaścādiguruṇā dvijatāmagamattataḥ || 27 ||
trayyā prabuddho'tha vidhirvijñātatattvasāgaraḥ |
tuṣṭāva vedasāreṇa stotreṇānena keśavam || 28 ||
cintāmaṇiprakarasadmasu kalpavṛkṣa
lakṣāvṛteṣu surabhīrabhipālayantam |
lakṣmīsahasraśatasambhramasevyamānaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 29 ||
veṇuṃ kvaṇantamaravindadalāyatākṣaṃ
barhāvataṃsamasitāmbudasundarāṅgam |
kandarpakoṭikamanīyaviśeṣaśobhaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 30 ||
ālolacandrakalasadvanamālyavaṃśī-
-ratnāṅgadaṃ praṇayakelikalāvilāsam |
śyāmaṃ tribhaṅgalalitaṃ niyataprakāśaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 31 ||
aṅgāni yasya sakalendriyavṛttimanti
paśyanti pānti kalayanti ciraṃ jaganti |
ānandacinmayasadujjvalavigrahasya
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 32 ||
advaitamacyutamanādimanantarūpaṃ
ādyaṃ purāṇapuruṣaṃ navayauvanaṃ ca |
vedeṣu durlabhamadurlabhamātmabhaktau
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 33 ||
panthāstu koṭiśatavatsarasampragamyo
vāyorathāpi manaso munipuṅgavānām |
so'pyasti yatprapadasīmnyavicintyatattve
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 34 ||
eko'pyasau racayituṃ jagadaṇḍakoṭiṃ
yacchaktirasti jagadaṇḍacayā yadantaḥ |
aṇḍāntarasthaparamāṇucayāntarasthaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 35 ||
yadbhāvabhāvitadhiyo manujāstathaiva
samprāpya rūpamahimāsanayānabhūṣāḥ |
sūktairyameva nigamaprathitaiḥ stuvanti
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 36 ||
ānandacinmayarasapratibhāvitābhi-
-stābhirya eva nijarūpatayā kalābhiḥ |
goloka eva nivasatyakhilātmabhūto
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 37 ||
premāñjanacchuritabhaktivilocanena
santaḥ sadaiva hṛdayeṣu vilokayanti |
yaṃ śyāmasundaramacintyaguṇasvarūpaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 38 ||
rāmādimūrtiṣu kalāniyamena tiṣṭhan
nānāvatāramakarodbhuvaneṣu kintu |
kṛṣṇaḥ svayaṃ samabhavatparamaḥ pumān yo
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 39 ||
yasya prabhā prabhavato jagadaṇḍakoṭi-
-koṭiṣvaśeṣavasudhādi vibhūtibhinnam |
tadbrahma niṣkalamanantamaśeṣabhūtaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 40 ||
māyā hi yasya jagadaṇḍaśatāni sūte
traiguṇyatadviṣayavedavitāyamānā |
sattvāvalambiparasattvaṃ viśuddhasattvaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 41 ||
ānandacinmayarasātmatayā manaḥsu
yaḥ prāṇināṃ pratiphalan smaratāmupetya |
līlāyitena bhuvanāni jayatyajasraṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 42 ||
golokanāmni nijadhāmni tale ca tasya
devi maheśaharidhāmasu teṣu teṣu |
te te prabhāvanicayā vihitāśca yena
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 43 ||
sṛṣṭisthitipralayasādhanaśaktirekā
chāyeva yasya bhuvanāni bibharti durgā |
icchānurūpamapi yasya ca ceṣṭate sā
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 44 ||
kṣīraṃ yathā dadhi vikāraviśeṣayogāt
sañjāyate na hi tataḥ pṛthagasti hetoḥ |
yaḥ śambhutāmapi tathā samupaiti kāryā-
-dgovindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 45 ||
dīpārcireva hi daśāntaramabhyupetya
dīpāyate vivṛtahetusamānadharmā |
yastādṛgeva hi ca viṣṇutayā vibhāti
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 46 ||
yaḥ kāraṇārṇavajale bhajati sma yoga-
-nidrāmanantajagadaṇḍasaromakūpaḥ |
ādhāraśaktimavalambya parāṃ svamūrtiṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 47 ||
yasyaikaniśvasitakālamathāvalambya
jīvanti lomabilajā jagadaṇḍanāthāḥ |
viṣṇurmahān sa iha yasya kalāviśeṣo
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 48 ||
bhāsvān yathāśmaśakaleṣu nijeṣu tejaḥ
svīyaṃ kiyatprakaṭayatyapi tadvadatra |
brahmā ya eṣa jagadaṇḍavidhānakartā
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 49 ||
yatpādapallavayugaṃ vinidhāya kumbha-
-dvandve praṇāmasamaye sa gaṇādhirājaḥ |
vighnān vihantumalamasya jagattrayasya
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 50 ||
agnirmahī gaganamambu maruddiśaśca
kālastathātmamanasīti jagattrayāṇi |
yasmādbhavanti vibhavanti viśanti yaṃ ca
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 51 ||
yaccakṣureṣa savitā sakalagrahāṇāṃ
rājā samastasuramūrtiraśeṣatejāḥ |
yasyājñayā bhramati sambhṛtakālacakro
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 52 ||
dharmo'tha pāpanicayaḥ śrutayastapāṃsi
brahmādikīṭapatagāvadhayaśca jīvāḥ |
yaddatamātravibhavaprakaṭaprabhāvā
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 53 ||
yastvindragopamathavendramaho svakarma-
-bandhānurūpaphalabhājanamātanoti |
karmāṇi nirdahati kintu ca bhaktibhājāṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 54 ||
yaṃ krodhakāmasahajapraṇayādibhīti-
-vātsalyamohagurugauravasevyabhāvaiḥ |
sañcintya tasya sadṛśīṃ tanumāpurete
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 55 ||
śriyaḥ kāntāḥ kāntaḥ paramapuruṣaḥ kalpataravo
drumā bhūmiścintāmaṇigaṇamayi toyamamṛtam |
kathā gānaṃ nāṭyaṃ gamanamapi vaṃśī priyasakhi
cidānandaṃ jyotiḥ paramapi tadāsvādyamapi ca |
sa yatra kṣīrābdhiḥ sravati surabhībhyaśca sumahān
nimeṣārdhākhyo vā vrajati na hi yatrāpi samayaḥ |
bhaje śvetadvīpaṃ tamahamiha golokamiti yaṃ
vidantaste santaḥ kṣitiviralacārāḥ katipaye || 56 ||
athovāca mahāviṣṇurbhagavantaṃ prajāpatim |
brahman mahattvavijñāne prajāsarge ca cenmatiḥ |
pañcaślokīmimāṃ vidyāṃ vatsa dattāṃ nibodha me || 57 ||
prabuddhe jñānabhaktibhyāmātmanyānandacinmayī |
udetyanuttamā bhaktirbhagavatpremalakṣaṇā || 58 ||
pramāṇaistat sadācāraistadabhyāsairnirantaram |
bodhayanātmanātmānaṃ bhaktimapyuttamāṃ labhet || 59 ||
yasyāḥ śreyaskaraṃ nāsti yayā nirvṛtimāpnuyāt |
yā sādhayati māmeva bhaktiṃ tāmeva sādhayet || 60 ||
dharmānanyān parityajya māmekaṃ bhaja viśvasan |
yādṛśī yādṛśī śraddhā siddhirbhavati tādṛśī |
kurvannirantaraṃ karma loko'yamanuvartate |
tenaiva karmaṇā dhyāyanmāṃ parāṃ bhaktimicchati || 61 ||
ahaṃ hi viśvasya carācarasya
bījaṃ pradhānaṃ prakṛtiḥ pumāṃśca |
mayāhitaṃ teja idaṃ bibharṣi
vidhe vidhehi tvamatho jaganti || 62 ||
iti śrī brahma saṃhitā sampūrṇam |
Sanskrit — Devanagari (original)
ईश्वरः परमः कृष्णः सच्चिदानन्दविग्रहः ।
अनादिरादिर्गोविन्दः सर्वकारणकारणम् ॥ 1 ॥
सहस्रपत्रकमलं गोकुलाख्यं महत्पदम् ।
तत्कर्णिकारं तद्धाम तदनन्ताशसम्भवम् ॥ 2 ॥
कर्णिकारं महद्यन्त्रं षट्कोणं वज्रकीलकम्
षडङ्ग षट्पदीस्थानं प्रकृत्या पुरुषेण च ।
प्रेमानन्दमहानन्दरसेनावस्थितं हि यत्
ज्योतीरूपेण मनुना कामबीजेन सङ्गतम् ॥ 3 ॥
तत्किञ्जल्कं तदंशानां तत्पत्राणि श्रियामपि ॥ 4 ॥
चतुरस्रं तत्परितः श्वेतद्वीपाख्यमद्भुतम् ।
चतुरस्रं चतुर्मूर्तेश्चतुर्धाम चतुष्कृतम् ।
चतुर्भिः पुरुषार्थैश्च चतुर्भिर्हेतुभिर्वृतम् ।
शूलैर्दशभिरानद्धमूर्ध्वाधो दिग्विदिक्ष्वपि ।
अष्टभिर्निधिभिर्जुष्टमष्टभिः सिद्धिभिस्तथा ।
मनुरूपैश्च दशभिर्दिक्पालैः परितो वृतम् ।
श्यामैर्गौरैश्च रक्तैश्च शुक्लैश्च पार्षदर्षभैः ।
शोभितं शक्तिभिस्ताभिरद्भुताभिः समन्ततः ॥ 5 ॥
एवं ज्योतिर्मयो देवः सदानन्दं परात्परः ।
आत्मारामस्य तस्यास्ति प्रकृत्या न समागमः ॥ 6 ॥
माययाऽरममाणस्य न वियोगस्तया सह ।
आत्मना रमया रेमे त्यक्तकालं सिसृक्षया ॥ 7 ॥
नियतिः सा रमादेवी तत्प्रिया तद्वशं तदा ।
तल्लिङ्गं भगवान् शम्भुर्जोतिरूपः सनातनः ।
या योनिः सापराशक्तिः कामो बीजं महद्धरेः ॥ 8 ॥
लिङ्गयोन्यात्मिका जाता इमा माहेश्वरी प्रजाः ॥ 9 ॥
शक्तिमान् पुरुषः सोऽयं लिङ्गरूपी महेश्वरः ।
तस्मिन्नाविरभूल्लिङ्गे महाविष्णुर्जगत्पतिः ॥ 10 ॥
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।
सहस्रबाहुर्विश्वात्मा सहस्रांशः सहस्रसूः ॥ 11 ॥
नारायणः स भगवानापस्तस्मात्सनातनात् ।
आविरासीत्कारणार्णो निधिः सङ्कर्षणात्मकः ।
योगनिद्रां गतस्तस्मिन् सहस्रांशः स्वयं महान् ॥ 12 ॥
तद्रोमबिल जालेषु बीजं सङ्कर्षणस्य च ।
हैमान्यण्डानि जातानि महाभूतावृतानि तु ॥ 13 ॥
प्रत्यण्डमेवमेकांशादेकांशाद्विशति स्वयम् ।
सहस्रमूर्धा विश्वात्मा महाविष्णुः सनातनः ॥ 14 ॥
वामाङ्गादसृजद्विष्णुं दक्षिणाङ्गात्प्रजापतिम् ।
ज्योतिर्लिङ्गमयं शम्भुं कूर्चदेशादवासृजत् ॥ 15 ॥
अहङ्कारात्मकं विश्वं तस्मादेतद्व्यजायत ॥ 16 ॥
अथ तैस्त्रिविधैर्वेशैर्लीलामुद्वहतः किल ।
योगनिद्रा भगवती तस्य श्रीरिव सङ्गता ॥ 17 ॥
ससृक्षायां ततो नाभेस्तस्य पद्मं विनिर्ययौ ।
तन्नालं हेमनलिनं ब्रह्मणो लोकमद्भुतम् ॥ 18 ॥
तत्त्वानि पूर्वरूढानि कारणानि परस्परम् ।
समवायाप्रयोगाच्च विभिन्नानि पृथक् पृथक् ।
चिच्छक्त्या सज्जमानोऽथ भगवानादिपूरुषः ।
योजयन्मायया देवो योगनिद्रामकल्पयत् ॥ 19 ॥
योजयित्वा तु तान्येव प्रविवेश स्वयं गुहाम् ।
गुहां प्रविष्टे तस्मिंस्तु जीवात्मा प्रतिबुध्यते ॥ 20 ॥
स नित्यो नित्यसम्बन्धः प्रकृतिश्च परैव सा ॥ 21 ॥
एवं सर्वात्मसम्बन्धं नाभ्यां पद्मं हरेरभूत् ।
तत्र ब्रह्माभवद्भूयश्चतुर्वेदी चतुर्मुखः ॥ 22 ॥
स जातो भगवच्छक्त्या तत्कालं किल चोदितः ।
सिसृक्षायां मतिं चक्रे पूर्वसंस्कारसंस्कृतः ।
ददर्श केवलं ध्वान्तं नान्यत्किमपि सर्वतः ॥ 23 ॥
उवाच पुरतस्तस्मै तस्य दिव्या सरस्वती ।
कामः कृष्णाय गोविन्द हे गोपीजन इत्यपि ।
वल्लभाय प्रिया वह्नेर्मन्त्रं ते दास्यति प्रियम् ॥ 24 ॥
तपस्त्वं तप एतेन तव सिद्धिर्भविष्यति ॥ 25 ॥
अथ तेपे स सुचिरं प्रीणन् गोविन्दमव्ययम् ।
श्वेतद्वीपपतिं कृष्णं गोलोकस्थं परात्परम् ।
प्रकृत्या गुणरूपिण्या रूपिण्या पर्युपासितम् ।
सहस्रदलसम्पन्ने कोटिकिञ्जल्कबृंहिते ।
भूमिश्चिन्तामणिस्तत्र कर्णिकारे महासने ।
समासीनं चिदानन्दं ज्योतिरूपं सनातनम् ।
शब्दब्रह्ममयं वेणुं वादयन्तं मुखाम्बुजे ।
विलासिनीगणवृतं स्वैः स्वैरंशैरभिष्टुतम् ॥ 26 ॥
अथ वेणुनिनादस्य त्रयीमूर्तिमयी गतिः ।
स्फुरन्ती प्रविवेशाशु मुखाब्जानि स्वयम्भुवः ।
गायत्रीं गायतस्तस्मादधिगत्य सरोजजः ।
संस्कृतश्चादिगुरुणा द्विजतामगमत्ततः ॥ 27 ॥
त्रय्या प्रबुद्धोऽथ विधिर्विज्ञाततत्त्वसागरः ।
तुष्टाव वेदसारेण स्तोत्रेणानेन केशवम् ॥ 28 ॥
चिन्तामणिप्रकरसद्मसु कल्पवृक्ष
लक्षावृतेषु सुरभीरभिपालयन्तम् ।
लक्ष्मीसहस्रशतसम्भ्रमसेव्यमानं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 29 ॥
वेणुं क्वणन्तमरविन्ददलायताक्षं
बर्हावतंसमसिताम्बुदसुन्दराङ्गम् ।
कन्दर्पकोटिकमनीयविशेषशोभं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 30 ॥
आलोलचन्द्रकलसद्वनमाल्यवंशी-
-रत्नाङ्गदं प्रणयकेलिकलाविलासम् ।
श्यामं त्रिभङ्गललितं नियतप्रकाशं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 31 ॥
अङ्गानि यस्य सकलेन्द्रियवृत्तिमन्ति
पश्यन्ति पान्ति कलयन्ति चिरं जगन्ति ।
आनन्दचिन्मयसदुज्ज्वलविग्रहस्य
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 32 ॥
अद्वैतमच्युतमनादिमनन्तरूपं
आद्यं पुराणपुरुषं नवयौवनं च ।
वेदेषु दुर्लभमदुर्लभमात्मभक्तौ
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 33 ॥
पन्थास्तु कोटिशतवत्सरसम्प्रगम्यो
वायोरथापि मनसो मुनिपुङ्गवानाम् ।
सोऽप्यस्ति यत्प्रपदसीम्न्यविचिन्त्यतत्त्वे
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 34 ॥
एकोऽप्यसौ रचयितुं जगदण्डकोटिं
यच्छक्तिरस्ति जगदण्डचया यदन्तः ।
अण्डान्तरस्थपरमाणुचयान्तरस्थं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 35 ॥
यद्भावभावितधियो मनुजास्तथैव
सम्प्राप्य रूपमहिमासनयानभूषाः ।
सूक्तैर्यमेव निगमप्रथितैः स्तुवन्ति
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 36 ॥
आनन्दचिन्मयरसप्रतिभाविताभि-
-स्ताभिर्य एव निजरूपतया कलाभिः ।
गोलोक एव निवसत्यखिलात्मभूतो
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 37 ॥
प्रेमाञ्जनच्छुरितभक्तिविलोचनेन
सन्तः सदैव हृदयेषु विलोकयन्ति ।
यं श्यामसुन्दरमचिन्त्यगुणस्वरूपं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 38 ॥
रामादिमूर्तिषु कलानियमेन तिष्ठन्
नानावतारमकरोद्भुवनेषु किन्तु ।
कृष्णः स्वयं समभवत्परमः पुमान् यो
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 39 ॥
यस्य प्रभा प्रभवतो जगदण्डकोटि-
-कोटिष्वशेषवसुधादि विभूतिभिन्नम् ।
तद्ब्रह्म निष्कलमनन्तमशेषभूतं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 40 ॥
माया हि यस्य जगदण्डशतानि सूते
त्रैगुण्यतद्विषयवेदवितायमाना ।
सत्त्वावलम्बिपरसत्त्वं विशुद्धसत्त्वं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 41 ॥
आनन्दचिन्मयरसात्मतया मनःसु
यः प्राणिनां प्रतिफलन् स्मरतामुपेत्य ।
लीलायितेन भुवनानि जयत्यजस्रं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 42 ॥
गोलोकनाम्नि निजधाम्नि तले च तस्य
देवि महेशहरिधामसु तेषु तेषु ।
ते ते प्रभावनिचया विहिताश्च येन
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 43 ॥
सृष्टिस्थितिप्रलयसाधनशक्तिरेका
छायेव यस्य भुवनानि बिभर्ति दुर्गा ।
इच्छानुरूपमपि यस्य च चेष्टते सा
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 44 ॥
क्षीरं यथा दधि विकारविशेषयोगात्
सञ्जायते न हि ततः पृथगस्ति हेतोः ।
यः शम्भुतामपि तथा समुपैति कार्या-
-द्गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 45 ॥
दीपार्चिरेव हि दशान्तरमभ्युपेत्य
दीपायते विवृतहेतुसमानधर्मा ।
यस्तादृगेव हि च विष्णुतया विभाति
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 46 ॥
यः कारणार्णवजले भजति स्म योग-
-निद्रामनन्तजगदण्डसरोमकूपः ।
आधारशक्तिमवलम्ब्य परां स्वमूर्तिं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 47 ॥
यस्यैकनिश्वसितकालमथावलम्ब्य
जीवन्ति लोमबिलजा जगदण्डनाथाः ।
विष्णुर्महान् स इह यस्य कलाविशेषो
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 48 ॥
भास्वान् यथाश्मशकलेषु निजेषु तेजः
स्वीयं कियत्प्रकटयत्यपि तद्वदत्र ।
ब्रह्मा य एष जगदण्डविधानकर्ता
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 49 ॥
यत्पादपल्लवयुगं विनिधाय कुम्भ-
-द्वन्द्वे प्रणामसमये स गणाधिराजः ।
विघ्नान् विहन्तुमलमस्य जगत्त्रयस्य
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 50 ॥
अग्निर्मही गगनमम्बु मरुद्दिशश्च
कालस्तथात्ममनसीति जगत्त्रयाणि ।
यस्माद्भवन्ति विभवन्ति विशन्ति यं च
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 51 ॥
यच्चक्षुरेष सविता सकलग्रहाणां
राजा समस्तसुरमूर्तिरशेषतेजाः ।
यस्याज्ञया भ्रमति सम्भृतकालचक्रो
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 52 ॥
धर्मोऽथ पापनिचयः श्रुतयस्तपांसि
ब्रह्मादिकीटपतगावधयश्च जीवाः ।
यद्दतमात्रविभवप्रकटप्रभावा
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 53 ॥
यस्त्विन्द्रगोपमथवेन्द्रमहो स्वकर्म-
-बन्धानुरूपफलभाजनमातनोति ।
कर्माणि निर्दहति किन्तु च भक्तिभाजां
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 54 ॥
यं क्रोधकामसहजप्रणयादिभीति-
-वात्सल्यमोहगुरुगौरवसेव्यभावैः ।
सञ्चिन्त्य तस्य सदृशीं तनुमापुरेते
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 55 ॥
श्रियः कान्ताः कान्तः परमपुरुषः कल्पतरवो
द्रुमा भूमिश्चिन्तामणिगणमयि तोयममृतम् ।
कथा गानं नाट्यं गमनमपि वंशी प्रियसखि
चिदानन्दं ज्योतिः परमपि तदास्वाद्यमपि च ।
स यत्र क्षीराब्धिः स्रवति सुरभीभ्यश्च सुमहान्
निमेषार्धाख्यो वा व्रजति न हि यत्रापि समयः ।
भजे श्वेतद्वीपं तमहमिह गोलोकमिति यं
विदन्तस्ते सन्तः क्षितिविरलचाराः कतिपये ॥ 56 ॥
अथोवाच महाविष्णुर्भगवन्तं प्रजापतिम् ।
ब्रह्मन् महत्त्वविज्ञाने प्रजासर्गे च चेन्मतिः ।
पञ्चश्लोकीमिमां विद्यां वत्स दत्तां निबोध मे ॥ 57 ॥
प्रबुद्धे ज्ञानभक्तिभ्यामात्मन्यानन्दचिन्मयी ।
उदेत्यनुत्तमा भक्तिर्भगवत्प्रेमलक्षणा ॥ 58 ॥
प्रमाणैस्तत् सदाचारैस्तदभ्यासैर्निरन्तरम् ।
बोधयनात्मनात्मानं भक्तिमप्युत्तमां लभेत् ॥ 59 ॥
यस्याः श्रेयस्करं नास्ति यया निर्वृतिमाप्नुयात् ।
या साधयति मामेव भक्तिं तामेव साधयेत् ॥ 60 ॥
धर्मानन्यान् परित्यज्य मामेकं भज विश्वसन् ।
यादृशी यादृशी श्रद्धा सिद्धिर्भवति तादृशी ।
कुर्वन्निरन्तरं कर्म लोकोऽयमनुवर्तते ।
तेनैव कर्मणा ध्यायन्मां परां भक्तिमिच्छति ॥ 61 ॥
अहं हि विश्वस्य चराचरस्य
बीजं प्रधानं प्रकृतिः पुमांश्च ।
मयाहितं तेज इदं बिभर्षि
विधे विधेहि त्वमथो जगन्ति ॥ 62 ॥
इति श्री ब्रह्म संहिता सम्पूर्णम् ।
īśvaraḥ paramaḥ kṛṣṇaḥ saccidānandavigrahaḥ |
anādirādirgovindaḥ sarvakāraṇakāraṇam || 1 ||
sahasrapatrakamalaṃ gokulākhyaṃ mahatpadam |
tatkarṇikāraṃ taddhāma tadanantāśasambhavam || 2 ||
karṇikāraṃ mahadyantraṃ ṣaṭkoṇaṃ vajrakīlakam
ṣaḍaṅga ṣaṭpadīsthānaṃ prakṛtyā puruṣeṇa ca |
premānandamahānandarasenāvasthitaṃ hi yat
jyotīrūpeṇa manunā kāmabījena saṅgatam || 3 ||
tatkiñjalkaṃ tadaṃśānāṃ tatpatrāṇi śriyāmapi || 4 ||
caturasraṃ tatparitaḥ śvetadvīpākhyamadbhutam |
caturasraṃ caturmūrteścaturdhāma catuṣkṛtam |
caturbhiḥ puruṣārthaiśca caturbhirhetubhirvṛtam |
śūlairdaśabhirānaddhamūrdhvādho digvidikṣvapi |
aṣṭabhirnidhibhirjuṣṭamaṣṭabhiḥ siddhibhistathā |
manurūpaiśca daśabhirdikpālaiḥ parito vṛtam |
śyāmairgauraiśca raktaiśca śuklaiśca pārṣadarṣabhaiḥ |
śobhitaṃ śaktibhistābhiradbhutābhiḥ samantataḥ || 5 ||
evaṃ jyotirmayo devaḥ sadānandaṃ parātparaḥ |
ātmārāmasya tasyāsti prakṛtyā na samāgamaḥ || 6 ||
māyayā'ramamāṇasya na viyogastayā saha |
ātmanā ramayā reme tyaktakālaṃ sisṛkṣayā || 7 ||
niyatiḥ sā ramādevī tatpriyā tadvaśaṃ tadā |
talliṅgaṃ bhagavān śambhurjotirūpaḥ sanātanaḥ |
yā yoniḥ sāparāśaktiḥ kāmo bījaṃ mahaddhareḥ || 8 ||
liṅgayonyātmikā jātā imā māheśvarī prajāḥ || 9 ||
śaktimān puruṣaḥ so'yaṃ liṅgarūpī maheśvaraḥ |
tasminnāvirabhūlliṅge mahāviṣṇurjagatpatiḥ || 10 ||
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |
sahasrabāhurviśvātmā sahasrāṃśaḥ sahasrasūḥ || 11 ||
nārāyaṇaḥ sa bhagavānāpastasmātsanātanāt |
āvirāsītkāraṇārṇo nidhiḥ saṅkarṣaṇātmakaḥ |
yoganidrāṃ gatastasmin sahasrāṃśaḥ svayaṃ mahān || 12 ||
tadromabila jāleṣu bījaṃ saṅkarṣaṇasya ca |
haimānyaṇḍāni jātāni mahābhūtāvṛtāni tu || 13 ||
pratyaṇḍamevamekāṃśādekāṃśādviśati svayam |
sahasramūrdhā viśvātmā mahāviṣṇuḥ sanātanaḥ || 14 ||
vāmāṅgādasṛjadviṣṇuṃ dakṣiṇāṅgātprajāpatim |
jyotirliṅgamayaṃ śambhuṃ kūrcadeśādavāsṛjat || 15 ||
ahaṅkārātmakaṃ viśvaṃ tasmādetadvyajāyata || 16 ||
atha taistrividhairveśairlīlāmudvahataḥ kila |
yoganidrā bhagavatī tasya śrīriva saṅgatā || 17 ||
sasṛkṣāyāṃ tato nābhestasya padmaṃ viniryayau |
tannālaṃ hemanalinaṃ brahmaṇo lokamadbhutam || 18 ||
tattvāni pūrvarūḍhāni kāraṇāni parasparam |
samavāyāprayogācca vibhinnāni pṛthak pṛthak |
cicchaktyā sajjamāno'tha bhagavānādipūruṣaḥ |
yojayanmāyayā devo yoganidrāmakalpayat || 19 ||
yojayitvā tu tānyeva praviveśa svayaṃ guhām |
guhāṃ praviṣṭe tasmiṃstu jīvātmā pratibudhyate || 20 ||
sa nityo nityasambandhaḥ prakṛtiśca paraiva sā || 21 ||
evaṃ sarvātmasambandhaṃ nābhyāṃ padmaṃ harerabhūt |
tatra brahmābhavadbhūyaścaturvedī caturmukhaḥ || 22 ||
sa jāto bhagavacchaktyā tatkālaṃ kila coditaḥ |
sisṛkṣāyāṃ matiṃ cakre pūrvasaṃskārasaṃskṛtaḥ |
dadarśa kevalaṃ dhvāntaṃ nānyatkimapi sarvataḥ || 23 ||
uvāca puratastasmai tasya divyā sarasvatī |
kāmaḥ kṛṣṇāya govinda he gopījana ityapi |
vallabhāya priyā vahnermantraṃ te dāsyati priyam || 24 ||
tapastvaṃ tapa etena tava siddhirbhaviṣyati || 25 ||
atha tepe sa suciraṃ prīṇan govindamavyayam |
śvetadvīpapatiṃ kṛṣṇaṃ golokasthaṃ parātparam |
prakṛtyā guṇarūpiṇyā rūpiṇyā paryupāsitam |
sahasradalasampanne koṭikiñjalkabṛṃhite |
bhūmiścintāmaṇistatra karṇikāre mahāsane |
samāsīnaṃ cidānandaṃ jyotirūpaṃ sanātanam |
śabdabrahmamayaṃ veṇuṃ vādayantaṃ mukhāmbuje |
vilāsinīgaṇavṛtaṃ svaiḥ svairaṃśairabhiṣṭutam || 26 ||
atha veṇuninādasya trayīmūrtimayī gatiḥ |
sphurantī praviveśāśu mukhābjāni svayambhuvaḥ |
gāyatrīṃ gāyatastasmādadhigatya sarojajaḥ |
saṃskṛtaścādiguruṇā dvijatāmagamattataḥ || 27 ||
trayyā prabuddho'tha vidhirvijñātatattvasāgaraḥ |
tuṣṭāva vedasāreṇa stotreṇānena keśavam || 28 ||
cintāmaṇiprakarasadmasu kalpavṛkṣa
lakṣāvṛteṣu surabhīrabhipālayantam |
lakṣmīsahasraśatasambhramasevyamānaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 29 ||
veṇuṃ kvaṇantamaravindadalāyatākṣaṃ
barhāvataṃsamasitāmbudasundarāṅgam |
kandarpakoṭikamanīyaviśeṣaśobhaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 30 ||
ālolacandrakalasadvanamālyavaṃśī-
-ratnāṅgadaṃ praṇayakelikalāvilāsam |
śyāmaṃ tribhaṅgalalitaṃ niyataprakāśaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 31 ||
aṅgāni yasya sakalendriyavṛttimanti
paśyanti pānti kalayanti ciraṃ jaganti |
ānandacinmayasadujjvalavigrahasya
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 32 ||
advaitamacyutamanādimanantarūpaṃ
ādyaṃ purāṇapuruṣaṃ navayauvanaṃ ca |
vedeṣu durlabhamadurlabhamātmabhaktau
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 33 ||
panthāstu koṭiśatavatsarasampragamyo
vāyorathāpi manaso munipuṅgavānām |
so'pyasti yatprapadasīmnyavicintyatattve
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 34 ||
eko'pyasau racayituṃ jagadaṇḍakoṭiṃ
yacchaktirasti jagadaṇḍacayā yadantaḥ |
aṇḍāntarasthaparamāṇucayāntarasthaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 35 ||
yadbhāvabhāvitadhiyo manujāstathaiva
samprāpya rūpamahimāsanayānabhūṣāḥ |
sūktairyameva nigamaprathitaiḥ stuvanti
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 36 ||
ānandacinmayarasapratibhāvitābhi-
-stābhirya eva nijarūpatayā kalābhiḥ |
goloka eva nivasatyakhilātmabhūto
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 37 ||
premāñjanacchuritabhaktivilocanena
santaḥ sadaiva hṛdayeṣu vilokayanti |
yaṃ śyāmasundaramacintyaguṇasvarūpaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 38 ||
rāmādimūrtiṣu kalāniyamena tiṣṭhan
nānāvatāramakarodbhuvaneṣu kintu |
kṛṣṇaḥ svayaṃ samabhavatparamaḥ pumān yo
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 39 ||
yasya prabhā prabhavato jagadaṇḍakoṭi-
-koṭiṣvaśeṣavasudhādi vibhūtibhinnam |
tadbrahma niṣkalamanantamaśeṣabhūtaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 40 ||
māyā hi yasya jagadaṇḍaśatāni sūte
traiguṇyatadviṣayavedavitāyamānā |
sattvāvalambiparasattvaṃ viśuddhasattvaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 41 ||
ānandacinmayarasātmatayā manaḥsu
yaḥ prāṇināṃ pratiphalan smaratāmupetya |
līlāyitena bhuvanāni jayatyajasraṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 42 ||
golokanāmni nijadhāmni tale ca tasya
devi maheśaharidhāmasu teṣu teṣu |
te te prabhāvanicayā vihitāśca yena
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 43 ||
sṛṣṭisthitipralayasādhanaśaktirekā
chāyeva yasya bhuvanāni bibharti durgā |
icchānurūpamapi yasya ca ceṣṭate sā
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 44 ||
kṣīraṃ yathā dadhi vikāraviśeṣayogāt
sañjāyate na hi tataḥ pṛthagasti hetoḥ |
yaḥ śambhutāmapi tathā samupaiti kāryā-
-dgovindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 45 ||
dīpārcireva hi daśāntaramabhyupetya
dīpāyate vivṛtahetusamānadharmā |
yastādṛgeva hi ca viṣṇutayā vibhāti
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 46 ||
yaḥ kāraṇārṇavajale bhajati sma yoga-
-nidrāmanantajagadaṇḍasaromakūpaḥ |
ādhāraśaktimavalambya parāṃ svamūrtiṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 47 ||
yasyaikaniśvasitakālamathāvalambya
jīvanti lomabilajā jagadaṇḍanāthāḥ |
viṣṇurmahān sa iha yasya kalāviśeṣo
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 48 ||
bhāsvān yathāśmaśakaleṣu nijeṣu tejaḥ
svīyaṃ kiyatprakaṭayatyapi tadvadatra |
brahmā ya eṣa jagadaṇḍavidhānakartā
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 49 ||
yatpādapallavayugaṃ vinidhāya kumbha-
-dvandve praṇāmasamaye sa gaṇādhirājaḥ |
vighnān vihantumalamasya jagattrayasya
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 50 ||
agnirmahī gaganamambu maruddiśaśca
kālastathātmamanasīti jagattrayāṇi |
yasmādbhavanti vibhavanti viśanti yaṃ ca
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 51 ||
yaccakṣureṣa savitā sakalagrahāṇāṃ
rājā samastasuramūrtiraśeṣatejāḥ |
yasyājñayā bhramati sambhṛtakālacakro
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 52 ||
dharmo'tha pāpanicayaḥ śrutayastapāṃsi
brahmādikīṭapatagāvadhayaśca jīvāḥ |
yaddatamātravibhavaprakaṭaprabhāvā
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 53 ||
yastvindragopamathavendramaho svakarma-
-bandhānurūpaphalabhājanamātanoti |
karmāṇi nirdahati kintu ca bhaktibhājāṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 54 ||
yaṃ krodhakāmasahajapraṇayādibhīti-
-vātsalyamohagurugauravasevyabhāvaiḥ |
sañcintya tasya sadṛśīṃ tanumāpurete
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 55 ||
śriyaḥ kāntāḥ kāntaḥ paramapuruṣaḥ kalpataravo
drumā bhūmiścintāmaṇigaṇamayi toyamamṛtam |
kathā gānaṃ nāṭyaṃ gamanamapi vaṃśī priyasakhi
cidānandaṃ jyotiḥ paramapi tadāsvādyamapi ca |
sa yatra kṣīrābdhiḥ sravati surabhībhyaśca sumahān
nimeṣārdhākhyo vā vrajati na hi yatrāpi samayaḥ |
bhaje śvetadvīpaṃ tamahamiha golokamiti yaṃ
vidantaste santaḥ kṣitiviralacārāḥ katipaye || 56 ||
athovāca mahāviṣṇurbhagavantaṃ prajāpatim |
brahman mahattvavijñāne prajāsarge ca cenmatiḥ |
pañcaślokīmimāṃ vidyāṃ vatsa dattāṃ nibodha me || 57 ||
prabuddhe jñānabhaktibhyāmātmanyānandacinmayī |
udetyanuttamā bhaktirbhagavatpremalakṣaṇā || 58 ||
pramāṇaistat sadācāraistadabhyāsairnirantaram |
bodhayanātmanātmānaṃ bhaktimapyuttamāṃ labhet || 59 ||
yasyāḥ śreyaskaraṃ nāsti yayā nirvṛtimāpnuyāt |
yā sādhayati māmeva bhaktiṃ tāmeva sādhayet || 60 ||
dharmānanyān parityajya māmekaṃ bhaja viśvasan |
yādṛśī yādṛśī śraddhā siddhirbhavati tādṛśī |
kurvannirantaraṃ karma loko'yamanuvartate |
tenaiva karmaṇā dhyāyanmāṃ parāṃ bhaktimicchati || 61 ||
ahaṃ hi viśvasya carācarasya
bījaṃ pradhānaṃ prakṛtiḥ pumāṃśca |
mayāhitaṃ teja idaṃ bibharṣi
vidhe vidhehi tvamatho jaganti || 62 ||
iti śrī brahma saṃhitā sampūrṇam |
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.