ഈശ്വരഃ പരമഃ കൃഷ്ണഃ സച്ചിദാനന്ദവിഗ്രഹഃ ।
അനാദിരാദിര്ഗോവിന്ദഃ സര്വകാരണകാരണമ് ॥ 1 ॥
സഹസ്രപത്രകമലം ഗോകുലാഖ്യം മഹത്പദമ് ।
തത്കര്ണികാരം തദ്ധാമ തദനന്താശസമ്ഭവമ് ॥ 2 ॥
കര്ണികാരം മഹദ്യന്ത്രം ഷട്കോണം വജ്രകീലകമ്
ഷഡങ്ഗ ഷട്പദീസ്ഥാനം പ്രകൃത്യാ പുരുഷേണ ച ।
പ്രേമാനന്ദമഹാനന്ദരസേനാവസ്ഥിതം ഹി യത്
ജ്യോതീരൂപേണ മനുനാ കാമബീജേന സങ്ഗതമ് ॥ 3 ॥
തത്കിഞ്ജല്കം തദംശാനാം തത്പത്രാണി ശ്രിയാമപി ॥ 4 ॥
ചതുരസ്രം തത്പരിതഃ ശ്വേതദ്വീപാഖ്യമദ്ഭുതമ് ।
ചതുരസ്രം ചതുര്മൂര്തേശ്ചതുര്ധാമ ചതുഷ്കൃതമ് ।
ചതുര്ഭിഃ പുരുഷാര്ഥൈശ്ച ചതുര്ഭിര്ഹേതുഭിര്വൃതമ് ।
ശൂലൈര്ദശഭിരാനദ്ധമൂര്ധ്വാധോ ദിഗ്വിദിക്ഷ്വപി ।
അഷ്ടഭിര്നിധിഭിര്ജുഷ്ടമഷ്ടഭിഃ സിദ്ധിഭിസ്തഥാ ।
മനുരൂപൈശ്ച ദശഭിര്ദിക്പാലൈഃ പരിതോ വൃതമ് ।
ശ്യാമൈര്ഗൌരൈശ്ച രക്തൈശ്ച ശുക്ലൈശ്ച പാര്ഷദര്ഷഭൈഃ ।
ശോഭിതം ശക്തിഭിസ്താഭിരദ്ഭുതാഭിഃ സമന്തതഃ ॥ 5 ॥
ഏവം ജ്യോതിര്മയോ ദേവഃ സദാനന്ദം പരാത്പരഃ ।
ആത്മാരാമസ്യ തസ്യാസ്തി പ്രകൃത്യാ ന സമാഗമഃ ॥ 6 ॥
മായയാഽരമമാണസ്യ ന വിയോഗസ്തയാ സഹ ।
ആത്മനാ രമയാ രേമേ ത്യക്തകാലം സിസൃക്ഷയാ ॥ 7 ॥
നിയതിഃ സാ രമാദേവീ തത്പ്രിയാ തദ്വശം തദാ ।
തല്ലിങ്ഗം ഭഗവാന് ശമ്ഭുര്ജോതിരൂപഃ സനാതനഃ ।
യാ യോനിഃ സാപരാശക്തിഃ കാമോ ബീജം മഹദ്ധരേഃ ॥ 8 ॥
ലിങ്ഗയോന്യാത്മികാ ജാതാ ഇമാ മാഹേശ്വരീ പ്രജാഃ ॥ 9 ॥
ശക്തിമാന് പുരുഷഃ സോഽയം ലിങ്ഗരൂപീ മഹേശ്വരഃ ।
തസ്മിന്നാവിരഭൂല്ലിങ്ഗേ മഹാവിഷ്ണുര്ജഗത്പതിഃ ॥ 10 ॥
സഹസ്രശീര്ഷാ പുരുഷഃ സഹസ്രാക്ഷഃ സഹസ്രപാത് ।
സഹസ്രബാഹുര്വിശ്വാത്മാ സഹസ്രാംശഃ സഹസ്രസൂഃ ॥ 11 ॥
നാരായണഃ സ ഭഗവാനാപസ്തസ്മാത്സനാതനാത് ।
ആവിരാസീത്കാരണാര്ണോ നിധിഃ സങ്കര്ഷണാത്മകഃ ।
യോഗനിദ്രാം ഗതസ്തസ്മിന് സഹസ്രാംശഃ സ്വയം മഹാന് ॥ 12 ॥
തദ്രോമബില ജാലേഷു ബീജം സങ്കര്ഷണസ്യ ച ।
ഹൈമാന്യണ്ഡാനി ജാതാനി മഹാഭൂതാവൃതാനി തു ॥ 13 ॥
പ്രത്യണ്ഡമേവമേകാംശാദേകാംശാദ്വിശതി സ്വയമ് ।
സഹസ്രമൂര്ധാ വിശ്വാത്മാ മഹാവിഷ്ണുഃ സനാതനഃ ॥ 14 ॥
വാമാങ്ഗാദസൃജദ്വിഷ്ണും ദക്ഷിണാങ്ഗാത്പ്രജാപതിമ് ।
ജ്യോതിര്ലിങ്ഗമയം ശമ്ഭും കൂര്ചദേശാദവാസൃജത് ॥ 15 ॥
അഹങ്കാരാത്മകം വിശ്വം തസ്മാദേതദ്വ്യജായത ॥ 16 ॥
അഥ തൈസ്ത്രിവിധൈര്വേശൈര്ലീലാമുദ്വഹതഃ കില ।
യോഗനിദ്രാ ഭഗവതീ തസ്യ ശ്രീരിവ സങ്ഗതാ ॥ 17 ॥
സസൃക്ഷായാം തതോ നാഭേസ്തസ്യ പദ്മം വിനിര്യയൌ ।
തന്നാലം ഹേമനലിനം ബ്രഹ്മണോ ലോകമദ്ഭുതമ് ॥ 18 ॥
തത്ത്വാനി പൂര്വരൂഢാനി കാരണാനി പരസ്പരമ് ।
സമവായാപ്രയോഗാച്ച വിഭിന്നാനി പൃഥക് പൃഥക് ।
ചിച്ഛക്ത്യാ സജ്ജമാനോഽഥ ഭഗവാനാദിപൂരുഷഃ ।
യോജയന്മായയാ ദേവോ യോഗനിദ്രാമകല്പയത് ॥ 19 ॥
യോജയിത്വാ തു താന്യേവ പ്രവിവേശ സ്വയം ഗുഹാമ് ।
ഗുഹാം പ്രവിഷ്ടേ തസ്മിംസ്തു ജീവാത്മാ പ്രതിബുധ്യതേ ॥ 20 ॥
സ നിത്യോ നിത്യസമ്ബന്ധഃ പ്രകൃതിശ്ച പരൈവ സാ ॥ 21 ॥
ഏവം സര്വാത്മസമ്ബന്ധം നാഭ്യാം പദ്മം ഹരേരഭൂത് ।
തത്ര ബ്രഹ്മാഭവദ്ഭൂയശ്ചതുര്വേദീ ചതുര്മുഖഃ ॥ 22 ॥
സ ജാതോ ഭഗവച്ഛക്ത്യാ തത്കാലം കില ചോദിതഃ ।
സിസൃക്ഷായാം മതിം ചക്രേ പൂര്വസംസ്കാരസംസ്കൃതഃ ।
ദദര്ശ കേവലം ധ്വാന്തം നാന്യത്കിമപി സര്വതഃ ॥ 23 ॥
ഉവാച പുരതസ്തസ്മൈ തസ്യ ദിവ്യാ സരസ്വതീ ।
കാമഃ കൃഷ്ണായ ഗോവിന്ദ ഹേ ഗോപീജന ഇത്യപി ।
വല്ലഭായ പ്രിയാ വഹ്നേര്മന്ത്രം തേ ദാസ്യതി പ്രിയമ് ॥ 24 ॥
തപസ്ത്വം തപ ഏതേന തവ സിദ്ധിര്ഭവിഷ്യതി ॥ 25 ॥
അഥ തേപേ സ സുചിരം പ്രീണന് ഗോവിന്ദമവ്യയമ് ।
ശ്വേതദ്വീപപതിം കൃഷ്ണം ഗോലോകസ്ഥം പരാത്പരമ് ।
പ്രകൃത്യാ ഗുണരൂപിണ്യാ രൂപിണ്യാ പര്യുപാസിതമ് ।
സഹസ്രദലസമ്പന്നേ കോടികിഞ്ജല്കബൃംഹിതേ ।
ഭൂമിശ്ചിന്താമണിസ്തത്ര കര്ണികാരേ മഹാസനേ ।
സമാസീനം ചിദാനന്ദം ജ്യോതിരൂപം സനാതനമ് ।
ശബ്ദബ്രഹ്മമയം വേണും വാദയന്തം മുഖാമ്ബുജേ ।
വിലാസിനീഗണവൃതം സ്വൈഃ സ്വൈരംശൈരഭിഷ്ടുതമ് ॥ 26 ॥
അഥ വേണുനിനാദസ്യ ത്രയീമൂര്തിമയീ ഗതിഃ ।
സ്ഫുരന്തീ പ്രവിവേശാശു മുഖാബ്ജാനി സ്വയമ്ഭുവഃ ।
ഗായത്രീം ഗായതസ്തസ്മാദധിഗത്യ സരോജജഃ ।
സംസ്കൃതശ്ചാദിഗുരുണാ ദ്വിജതാമഗമത്തതഃ ॥ 27 ॥
ത്രയ്യാ പ്രബുദ്ധോഽഥ വിധിര്വിജ്ഞാതതത്ത്വസാഗരഃ ।
തുഷ്ടാവ വേദസാരേണ സ്തോത്രേണാനേന കേശവമ് ॥ 28 ॥
ചിന്താമണിപ്രകരസദ്മസു കല്പവൃക്ഷ
ലക്ഷാവൃതേഷു സുരഭീരഭിപാലയന്തമ് ।
ലക്ഷ്മീസഹസ്രശതസമ്ഭ്രമസേവ്യമാനം
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 29 ॥
വേണും ക്വണന്തമരവിന്ദദലായതാക്ഷം
ബര്ഹാവതംസമസിതാമ്ബുദസുന്ദരാങ്ഗമ് ।
കന്ദര്പകോടികമനീയവിശേഷശോഭം
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 30 ॥
ആലോലചന്ദ്രകലസദ്വനമാല്യവംശീ-
-രത്നാങ്ഗദം പ്രണയകേലികലാവിലാസമ് ।
ശ്യാമം ത്രിഭങ്ഗലലിതം നിയതപ്രകാശം
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 31 ॥
അങ്ഗാനി യസ്യ സകലേന്ദ്രിയവൃത്തിമന്തി
പശ്യന്തി പാന്തി കലയന്തി ചിരം ജഗന്തി ।
ആനന്ദചിന്മയസദുജ്ജ്വലവിഗ്രഹസ്യ
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 32 ॥
അദ്വൈതമച്യുതമനാദിമനന്തരൂപം
ആദ്യം പുരാണപുരുഷം നവയൌവനം ച ।
വേദേഷു ദുര്ലഭമദുര്ലഭമാത്മഭക്തൌ
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 33 ॥
പന്ഥാസ്തു കോടിശതവത്സരസമ്പ്രഗമ്യോ
വായോരഥാപി മനസോ മുനിപുങ്ഗവാനാമ് ।
സോഽപ്യസ്തി യത്പ്രപദസീമ്ന്യവിചിന്ത്യതത്ത്വേ
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 34 ॥
ഏകോഽപ്യസൌ രചയിതും ജഗദണ്ഡകോടിം
യച്ഛക്തിരസ്തി ജഗദണ്ഡചയാ യദന്തഃ ।
അണ്ഡാന്തരസ്ഥപരമാണുചയാന്തരസ്ഥം
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 35 ॥
യദ്ഭാവഭാവിതധിയോ മനുജാസ്തഥൈവ
സമ്പ്രാപ്യ രൂപമഹിമാസനയാനഭൂഷാഃ ।
സൂക്തൈര്യമേവ നിഗമപ്രഥിതൈഃ സ്തുവന്തി
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 36 ॥
ആനന്ദചിന്മയരസപ്രതിഭാവിതാഭി-
-സ്താഭിര്യ ഏവ നിജരൂപതയാ കലാഭിഃ ।
ഗോലോക ഏവ നിവസത്യഖിലാത്മഭൂതോ
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 37 ॥
പ്രേമാഞ്ജനച്ഛുരിതഭക്തിവിലോചനേന
സന്തഃ സദൈവ ഹൃദയേഷു വിലോകയന്തി ।
യം ശ്യാമസുന്ദരമചിന്ത്യഗുണസ്വരൂപം
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 38 ॥
രാമാദിമൂര്തിഷു കലാനിയമേന തിഷ്ഠന്
നാനാവതാരമകരോദ്ഭുവനേഷു കിന്തു ।
കൃഷ്ണഃ സ്വയം സമഭവത്പരമഃ പുമാന് യോ
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 39 ॥
യസ്യ പ്രഭാ പ്രഭവതോ ജഗദണ്ഡകോടി-
-കോടിഷ്വശേഷവസുധാദി വിഭൂതിഭിന്നമ് ।
തദ്ബ്രഹ്മ നിഷ്കലമനന്തമശേഷഭൂതം
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 40 ॥
മായാ ഹി യസ്യ ജഗദണ്ഡശതാനി സൂതേ
ത്രൈഗുണ്യതദ്വിഷയവേദവിതായമാനാ ।
സത്ത്വാവലമ്ബിപരസത്ത്വം വിശുദ്ധസത്ത്വം
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 41 ॥
ആനന്ദചിന്മയരസാത്മതയാ മനഃസു
യഃ പ്രാണിനാം പ്രതിഫലന് സ്മരതാമുപേത്യ ।
ലീലായിതേന ഭുവനാനി ജയത്യജസ്രം
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 42 ॥
ഗോലോകനാമ്നി നിജധാമ്നി തലേ ച തസ്യ
ദേവി മഹേശഹരിധാമസു തേഷു തേഷു ।
തേ തേ പ്രഭാവനിചയാ വിഹിതാശ്ച യേന
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 43 ॥
സൃഷ്ടിസ്ഥിതിപ്രലയസാധനശക്തിരേകാ
ഛായേവ യസ്യ ഭുവനാനി ബിഭര്തി ദുര്ഗാ ।
ഇച്ഛാനുരൂപമപി യസ്യ ച ചേഷ്ടതേ സാ
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 44 ॥
ക്ഷീരം യഥാ ദധി വികാരവിശേഷയോഗാത്
സഞ്ജായതേ ന ഹി തതഃ പൃഥഗസ്തി ഹേതോഃ ।
യഃ ശമ്ഭുതാമപി തഥാ സമുപൈതി കാര്യാ-
-ദ്ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 45 ॥
ദീപാര്ചിരേവ ഹി ദശാന്തരമഭ്യുപേത്യ
ദീപായതേ വിവൃതഹേതുസമാനധര്മാ ।
യസ്താദൃഗേവ ഹി ച വിഷ്ണുതയാ വിഭാതി
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 46 ॥
യഃ കാരണാര്ണവജലേ ഭജതി സ്മ യോഗ-
-നിദ്രാമനന്തജഗദണ്ഡസരോമകൂപഃ ।
ആധാരശക്തിമവലമ്ബ്യ പരാം സ്വമൂര്തിം
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 47 ॥
യസ്യൈകനിശ്വസിതകാലമഥാവലമ്ബ്യ
ജീവന്തി ലോമബിലജാ ജഗദണ്ഡനാഥാഃ ।
വിഷ്ണുര്മഹാന് സ ഇഹ യസ്യ കലാവിശേഷോ
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 48 ॥
ഭാസ്വാന് യഥാശ്മശകലേഷു നിജേഷു തേജഃ
സ്വീയം കിയത്പ്രകടയത്യപി തദ്വദത്ര ।
ബ്രഹ്മാ യ ഏഷ ജഗദണ്ഡവിധാനകര്താ
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 49 ॥
യത്പാദപല്ലവയുഗം വിനിധായ കുമ്ഭ-
-ദ്വന്ദ്വേ പ്രണാമസമയേ സ ഗണാധിരാജഃ ।
വിഘ്നാന് വിഹന്തുമലമസ്യ ജഗത്ത്രയസ്യ
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 50 ॥
അഗ്നിര്മഹീ ഗഗനമമ്ബു മരുദ്ദിശശ്ച
കാലസ്തഥാത്മമനസീതി ജഗത്ത്രയാണി ।
യസ്മാദ്ഭവന്തി വിഭവന്തി വിശന്തി യം ച
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 51 ॥
യച്ചക്ഷുരേഷ സവിതാ സകലഗ്രഹാണാം
രാജാ സമസ്തസുരമൂര്തിരശേഷതേജാഃ ।
യസ്യാജ്ഞയാ ഭ്രമതി സമ്ഭൃതകാലചക്രോ
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 52 ॥
ധര്മോഽഥ പാപനിചയഃ ശ്രുതയസ്തപാംസി
ബ്രഹ്മാദികീടപതഗാവധയശ്ച ജീവാഃ ।
യദ്ദതമാത്രവിഭവപ്രകടപ്രഭാവാ
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 53 ॥
യസ്ത്വിന്ദ്രഗോപമഥവേന്ദ്രമഹോ സ്വകര്മ-
-ബന്ധാനുരൂപഫലഭാജനമാതനോതി ।
കര്മാണി നിര്ദഹതി കിന്തു ച ഭക്തിഭാജാം
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 54 ॥
യം ക്രോധകാമസഹജപ്രണയാദിഭീതി-
-വാത്സല്യമോഹഗുരുഗൌരവസേവ്യഭാവൈഃ ।
സഞ്ചിന്ത്യ തസ്യ സദൃശീം തനുമാപുരേതേ
ഗോവിന്ദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 55 ॥
ശ്രിയഃ കാന്താഃ കാന്തഃ പരമപുരുഷഃ കല്പതരവോ
ദ്രുമാ ഭൂമിശ്ചിന്താമണിഗണമയി തോയമമൃതമ് ।
കഥാ ഗാനം നാട്യം ഗമനമപി വംശീ പ്രിയസഖി
ചിദാനന്ദം ജ്യോതിഃ പരമപി തദാസ്വാദ്യമപി ച ।
സ യത്ര ക്ഷീരാബ്ധിഃ സ്രവതി സുരഭീഭ്യശ്ച സുമഹാന്
നിമേഷാര്ധാഖ്യോ വാ വ്രജതി ന ഹി യത്രാപി സമയഃ ।
ഭജേ ശ്വേതദ്വീപം തമഹമിഹ ഗോലോകമിതി യം
വിദന്തസ്തേ സന്തഃ ക്ഷിതിവിരലചാരാഃ കതിപയേ ॥ 56 ॥
അഥോവാച മഹാവിഷ്ണുര്ഭഗവന്തം പ്രജാപതിമ് ।
ബ്രഹ്മന് മഹത്ത്വവിജ്ഞാനേ പ്രജാസര്ഗേ ച ചേന്മതിഃ ।
പഞ്ചശ്ലോകീമിമാം വിദ്യാം വത്സ ദത്താം നിബോധ മേ ॥ 57 ॥
പ്രബുദ്ധേ ജ്ഞാനഭക്തിഭ്യാമാത്മന്യാനന്ദചിന്മയീ ।
ഉദേത്യനുത്തമാ ഭക്തിര്ഭഗവത്പ്രേമലക്ഷണാ ॥ 58 ॥
പ്രമാണൈസ്തത് സദാചാരൈസ്തദഭ്യാസൈര്നിരന്തരമ് ।
ബോധയനാത്മനാത്മാനം ഭക്തിമപ്യുത്തമാം ലഭേത് ॥ 59 ॥
യസ്യാഃ ശ്രേയസ്കരം നാസ്തി യയാ നിര്വൃതിമാപ്നുയാത് ।
യാ സാധയതി മാമേവ ഭക്തിം താമേവ സാധയേത് ॥ 60 ॥
ധര്മാനന്യാന് പരിത്യജ്യ മാമേകം ഭജ വിശ്വസന് ।
യാദൃശീ യാദൃശീ ശ്രദ്ധാ സിദ്ധിര്ഭവതി താദൃശീ ।
കുര്വന്നിരന്തരം കര്മ ലോകോഽയമനുവര്തതേ ।
തേനൈവ കര്മണാ ധ്യായന്മാം പരാം ഭക്തിമിച്ഛതി ॥ 61 ॥
അഹം ഹി വിശ്വസ്യ ചരാചരസ്യ
ബീജം പ്രധാനം പ്രകൃതിഃ പുമാംശ്ച ।
മയാഹിതം തേജ ഇദം ബിഭര്ഷി
വിധേ വിധേഹി ത്വമഥോ ജഗന്തി ॥ 62 ॥
ഇതി ശ്രീ ബ്രഹ്മ സംഹിതാ സമ്പൂര്ണമ് ।
Roman (IAST) Transliteration
īśvaraḥ paramaḥ kṛṣṇaḥ saccidānandavigrahaḥ |
anādirādirgovindaḥ sarvakāraṇakāraṇam || 1 ||
sahasrapatrakamalaṃ gokulākhyaṃ mahatpadam |
tatkarṇikāraṃ taddhāma tadanantāśasambhavam || 2 ||
karṇikāraṃ mahadyantraṃ ṣaṭkoṇaṃ vajrakīlakam
ṣaḍaṅga ṣaṭpadīsthānaṃ prakṛtyā puruṣeṇa ca |
premānandamahānandarasenāvasthitaṃ hi yat
jyotīrūpeṇa manunā kāmabījena saṅgatam || 3 ||
tatkiñjalkaṃ tadaṃśānāṃ tatpatrāṇi śriyāmapi || 4 ||
caturasraṃ tatparitaḥ śvetadvīpākhyamadbhutam |
caturasraṃ caturmūrteścaturdhāma catuṣkṛtam |
caturbhiḥ puruṣārthaiśca caturbhirhetubhirvṛtam |
śūlairdaśabhirānaddhamūrdhvādho digvidikṣvapi |
aṣṭabhirnidhibhirjuṣṭamaṣṭabhiḥ siddhibhistathā |
manurūpaiśca daśabhirdikpālaiḥ parito vṛtam |
śyāmairgauraiśca raktaiśca śuklaiśca pārṣadarṣabhaiḥ |
śobhitaṃ śaktibhistābhiradbhutābhiḥ samantataḥ || 5 ||
evaṃ jyotirmayo devaḥ sadānandaṃ parātparaḥ |
ātmārāmasya tasyāsti prakṛtyā na samāgamaḥ || 6 ||
māyayā'ramamāṇasya na viyogastayā saha |
ātmanā ramayā reme tyaktakālaṃ sisṛkṣayā || 7 ||
niyatiḥ sā ramādevī tatpriyā tadvaśaṃ tadā |
talliṅgaṃ bhagavān śambhurjotirūpaḥ sanātanaḥ |
yā yoniḥ sāparāśaktiḥ kāmo bījaṃ mahaddhareḥ || 8 ||
liṅgayonyātmikā jātā imā māheśvarī prajāḥ || 9 ||
śaktimān puruṣaḥ so'yaṃ liṅgarūpī maheśvaraḥ |
tasminnāvirabhūlliṅge mahāviṣṇurjagatpatiḥ || 10 ||
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |
sahasrabāhurviśvātmā sahasrāṃśaḥ sahasrasūḥ || 11 ||
nārāyaṇaḥ sa bhagavānāpastasmātsanātanāt |
āvirāsītkāraṇārṇo nidhiḥ saṅkarṣaṇātmakaḥ |
yoganidrāṃ gatastasmin sahasrāṃśaḥ svayaṃ mahān || 12 ||
tadromabila jāleṣu bījaṃ saṅkarṣaṇasya ca |
haimānyaṇḍāni jātāni mahābhūtāvṛtāni tu || 13 ||
pratyaṇḍamevamekāṃśādekāṃśādviśati svayam |
sahasramūrdhā viśvātmā mahāviṣṇuḥ sanātanaḥ || 14 ||
vāmāṅgādasṛjadviṣṇuṃ dakṣiṇāṅgātprajāpatim |
jyotirliṅgamayaṃ śambhuṃ kūrcadeśādavāsṛjat || 15 ||
ahaṅkārātmakaṃ viśvaṃ tasmādetadvyajāyata || 16 ||
atha taistrividhairveśairlīlāmudvahataḥ kila |
yoganidrā bhagavatī tasya śrīriva saṅgatā || 17 ||
sasṛkṣāyāṃ tato nābhestasya padmaṃ viniryayau |
tannālaṃ hemanalinaṃ brahmaṇo lokamadbhutam || 18 ||
tattvāni pūrvarūḍhāni kāraṇāni parasparam |
samavāyāprayogācca vibhinnāni pṛthak pṛthak |
cicchaktyā sajjamāno'tha bhagavānādipūruṣaḥ |
yojayanmāyayā devo yoganidrāmakalpayat || 19 ||
yojayitvā tu tānyeva praviveśa svayaṃ guhām |
guhāṃ praviṣṭe tasmiṃstu jīvātmā pratibudhyate || 20 ||
sa nityo nityasambandhaḥ prakṛtiśca paraiva sā || 21 ||
evaṃ sarvātmasambandhaṃ nābhyāṃ padmaṃ harerabhūt |
tatra brahmābhavadbhūyaścaturvedī caturmukhaḥ || 22 ||
sa jāto bhagavacchaktyā tatkālaṃ kila coditaḥ |
sisṛkṣāyāṃ matiṃ cakre pūrvasaṃskārasaṃskṛtaḥ |
dadarśa kevalaṃ dhvāntaṃ nānyatkimapi sarvataḥ || 23 ||
uvāca puratastasmai tasya divyā sarasvatī |
kāmaḥ kṛṣṇāya govinda he gopījana ityapi |
vallabhāya priyā vahnermantraṃ te dāsyati priyam || 24 ||
tapastvaṃ tapa etena tava siddhirbhaviṣyati || 25 ||
atha tepe sa suciraṃ prīṇan govindamavyayam |
śvetadvīpapatiṃ kṛṣṇaṃ golokasthaṃ parātparam |
prakṛtyā guṇarūpiṇyā rūpiṇyā paryupāsitam |
sahasradalasampanne koṭikiñjalkabṛṃhite |
bhūmiścintāmaṇistatra karṇikāre mahāsane |
samāsīnaṃ cidānandaṃ jyotirūpaṃ sanātanam |
śabdabrahmamayaṃ veṇuṃ vādayantaṃ mukhāmbuje |
vilāsinīgaṇavṛtaṃ svaiḥ svairaṃśairabhiṣṭutam || 26 ||
atha veṇuninādasya trayīmūrtimayī gatiḥ |
sphurantī praviveśāśu mukhābjāni svayambhuvaḥ |
gāyatrīṃ gāyatastasmādadhigatya sarojajaḥ |
saṃskṛtaścādiguruṇā dvijatāmagamattataḥ || 27 ||
trayyā prabuddho'tha vidhirvijñātatattvasāgaraḥ |
tuṣṭāva vedasāreṇa stotreṇānena keśavam || 28 ||
cintāmaṇiprakarasadmasu kalpavṛkṣa
lakṣāvṛteṣu surabhīrabhipālayantam |
lakṣmīsahasraśatasambhramasevyamānaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 29 ||
veṇuṃ kvaṇantamaravindadalāyatākṣaṃ
barhāvataṃsamasitāmbudasundarāṅgam |
kandarpakoṭikamanīyaviśeṣaśobhaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 30 ||
ālolacandrakalasadvanamālyavaṃśī-
-ratnāṅgadaṃ praṇayakelikalāvilāsam |
śyāmaṃ tribhaṅgalalitaṃ niyataprakāśaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 31 ||
aṅgāni yasya sakalendriyavṛttimanti
paśyanti pānti kalayanti ciraṃ jaganti |
ānandacinmayasadujjvalavigrahasya
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 32 ||
advaitamacyutamanādimanantarūpaṃ
ādyaṃ purāṇapuruṣaṃ navayauvanaṃ ca |
vedeṣu durlabhamadurlabhamātmabhaktau
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 33 ||
panthāstu koṭiśatavatsarasampragamyo
vāyorathāpi manaso munipuṅgavānām |
so'pyasti yatprapadasīmnyavicintyatattve
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 34 ||
eko'pyasau racayituṃ jagadaṇḍakoṭiṃ
yacchaktirasti jagadaṇḍacayā yadantaḥ |
aṇḍāntarasthaparamāṇucayāntarasthaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 35 ||
yadbhāvabhāvitadhiyo manujāstathaiva
samprāpya rūpamahimāsanayānabhūṣāḥ |
sūktairyameva nigamaprathitaiḥ stuvanti
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 36 ||
ānandacinmayarasapratibhāvitābhi-
-stābhirya eva nijarūpatayā kalābhiḥ |
goloka eva nivasatyakhilātmabhūto
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 37 ||
premāñjanacchuritabhaktivilocanena
santaḥ sadaiva hṛdayeṣu vilokayanti |
yaṃ śyāmasundaramacintyaguṇasvarūpaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 38 ||
rāmādimūrtiṣu kalāniyamena tiṣṭhan
nānāvatāramakarodbhuvaneṣu kintu |
kṛṣṇaḥ svayaṃ samabhavatparamaḥ pumān yo
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 39 ||
yasya prabhā prabhavato jagadaṇḍakoṭi-
-koṭiṣvaśeṣavasudhādi vibhūtibhinnam |
tadbrahma niṣkalamanantamaśeṣabhūtaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 40 ||
māyā hi yasya jagadaṇḍaśatāni sūte
traiguṇyatadviṣayavedavitāyamānā |
sattvāvalambiparasattvaṃ viśuddhasattvaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 41 ||
ānandacinmayarasātmatayā manaḥsu
yaḥ prāṇināṃ pratiphalan smaratāmupetya |
līlāyitena bhuvanāni jayatyajasraṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 42 ||
golokanāmni nijadhāmni tale ca tasya
devi maheśaharidhāmasu teṣu teṣu |
te te prabhāvanicayā vihitāśca yena
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 43 ||
sṛṣṭisthitipralayasādhanaśaktirekā
chāyeva yasya bhuvanāni bibharti durgā |
icchānurūpamapi yasya ca ceṣṭate sā
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 44 ||
kṣīraṃ yathā dadhi vikāraviśeṣayogāt
sañjāyate na hi tataḥ pṛthagasti hetoḥ |
yaḥ śambhutāmapi tathā samupaiti kāryā-
-dgovindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 45 ||
dīpārcireva hi daśāntaramabhyupetya
dīpāyate vivṛtahetusamānadharmā |
yastādṛgeva hi ca viṣṇutayā vibhāti
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 46 ||
yaḥ kāraṇārṇavajale bhajati sma yoga-
-nidrāmanantajagadaṇḍasaromakūpaḥ |
ādhāraśaktimavalambya parāṃ svamūrtiṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 47 ||
yasyaikaniśvasitakālamathāvalambya
jīvanti lomabilajā jagadaṇḍanāthāḥ |
viṣṇurmahān sa iha yasya kalāviśeṣo
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 48 ||
bhāsvān yathāśmaśakaleṣu nijeṣu tejaḥ
svīyaṃ kiyatprakaṭayatyapi tadvadatra |
brahmā ya eṣa jagadaṇḍavidhānakartā
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 49 ||
yatpādapallavayugaṃ vinidhāya kumbha-
-dvandve praṇāmasamaye sa gaṇādhirājaḥ |
vighnān vihantumalamasya jagattrayasya
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 50 ||
agnirmahī gaganamambu maruddiśaśca
kālastathātmamanasīti jagattrayāṇi |
yasmādbhavanti vibhavanti viśanti yaṃ ca
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 51 ||
yaccakṣureṣa savitā sakalagrahāṇāṃ
rājā samastasuramūrtiraśeṣatejāḥ |
yasyājñayā bhramati sambhṛtakālacakro
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 52 ||
dharmo'tha pāpanicayaḥ śrutayastapāṃsi
brahmādikīṭapatagāvadhayaśca jīvāḥ |
yaddatamātravibhavaprakaṭaprabhāvā
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 53 ||
yastvindragopamathavendramaho svakarma-
-bandhānurūpaphalabhājanamātanoti |
karmāṇi nirdahati kintu ca bhaktibhājāṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 54 ||
yaṃ krodhakāmasahajapraṇayādibhīti-
-vātsalyamohagurugauravasevyabhāvaiḥ |
sañcintya tasya sadṛśīṃ tanumāpurete
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 55 ||
śriyaḥ kāntāḥ kāntaḥ paramapuruṣaḥ kalpataravo
drumā bhūmiścintāmaṇigaṇamayi toyamamṛtam |
kathā gānaṃ nāṭyaṃ gamanamapi vaṃśī priyasakhi
cidānandaṃ jyotiḥ paramapi tadāsvādyamapi ca |
sa yatra kṣīrābdhiḥ sravati surabhībhyaśca sumahān
nimeṣārdhākhyo vā vrajati na hi yatrāpi samayaḥ |
bhaje śvetadvīpaṃ tamahamiha golokamiti yaṃ
vidantaste santaḥ kṣitiviralacārāḥ katipaye || 56 ||
athovāca mahāviṣṇurbhagavantaṃ prajāpatim |
brahman mahattvavijñāne prajāsarge ca cenmatiḥ |
pañcaślokīmimāṃ vidyāṃ vatsa dattāṃ nibodha me || 57 ||
prabuddhe jñānabhaktibhyāmātmanyānandacinmayī |
udetyanuttamā bhaktirbhagavatpremalakṣaṇā || 58 ||
pramāṇaistat sadācāraistadabhyāsairnirantaram |
bodhayanātmanātmānaṃ bhaktimapyuttamāṃ labhet || 59 ||
yasyāḥ śreyaskaraṃ nāsti yayā nirvṛtimāpnuyāt |
yā sādhayati māmeva bhaktiṃ tāmeva sādhayet || 60 ||
dharmānanyān parityajya māmekaṃ bhaja viśvasan |
yādṛśī yādṛśī śraddhā siddhirbhavati tādṛśī |
kurvannirantaraṃ karma loko'yamanuvartate |
tenaiva karmaṇā dhyāyanmāṃ parāṃ bhaktimicchati || 61 ||
ahaṃ hi viśvasya carācarasya
bījaṃ pradhānaṃ prakṛtiḥ pumāṃśca |
mayāhitaṃ teja idaṃ bibharṣi
vidhe vidhehi tvamatho jaganti || 62 ||
iti śrī brahma saṃhitā sampūrṇam |
Sanskrit — Devanagari (original)
ईश्वरः परमः कृष्णः सच्चिदानन्दविग्रहः ।
अनादिरादिर्गोविन्दः सर्वकारणकारणम् ॥ 1 ॥
सहस्रपत्रकमलं गोकुलाख्यं महत्पदम् ।
तत्कर्णिकारं तद्धाम तदनन्ताशसम्भवम् ॥ 2 ॥
कर्णिकारं महद्यन्त्रं षट्कोणं वज्रकीलकम्
षडङ्ग षट्पदीस्थानं प्रकृत्या पुरुषेण च ।
प्रेमानन्दमहानन्दरसेनावस्थितं हि यत्
ज्योतीरूपेण मनुना कामबीजेन सङ्गतम् ॥ 3 ॥
तत्किञ्जल्कं तदंशानां तत्पत्राणि श्रियामपि ॥ 4 ॥
चतुरस्रं तत्परितः श्वेतद्वीपाख्यमद्भुतम् ।
चतुरस्रं चतुर्मूर्तेश्चतुर्धाम चतुष्कृतम् ।
चतुर्भिः पुरुषार्थैश्च चतुर्भिर्हेतुभिर्वृतम् ।
शूलैर्दशभिरानद्धमूर्ध्वाधो दिग्विदिक्ष्वपि ।
अष्टभिर्निधिभिर्जुष्टमष्टभिः सिद्धिभिस्तथा ।
मनुरूपैश्च दशभिर्दिक्पालैः परितो वृतम् ।
श्यामैर्गौरैश्च रक्तैश्च शुक्लैश्च पार्षदर्षभैः ।
शोभितं शक्तिभिस्ताभिरद्भुताभिः समन्ततः ॥ 5 ॥
एवं ज्योतिर्मयो देवः सदानन्दं परात्परः ।
आत्मारामस्य तस्यास्ति प्रकृत्या न समागमः ॥ 6 ॥
माययाऽरममाणस्य न वियोगस्तया सह ।
आत्मना रमया रेमे त्यक्तकालं सिसृक्षया ॥ 7 ॥
नियतिः सा रमादेवी तत्प्रिया तद्वशं तदा ।
तल्लिङ्गं भगवान् शम्भुर्जोतिरूपः सनातनः ।
या योनिः सापराशक्तिः कामो बीजं महद्धरेः ॥ 8 ॥
लिङ्गयोन्यात्मिका जाता इमा माहेश्वरी प्रजाः ॥ 9 ॥
शक्तिमान् पुरुषः सोऽयं लिङ्गरूपी महेश्वरः ।
तस्मिन्नाविरभूल्लिङ्गे महाविष्णुर्जगत्पतिः ॥ 10 ॥
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।
सहस्रबाहुर्विश्वात्मा सहस्रांशः सहस्रसूः ॥ 11 ॥
नारायणः स भगवानापस्तस्मात्सनातनात् ।
आविरासीत्कारणार्णो निधिः सङ्कर्षणात्मकः ।
योगनिद्रां गतस्तस्मिन् सहस्रांशः स्वयं महान् ॥ 12 ॥
तद्रोमबिल जालेषु बीजं सङ्कर्षणस्य च ।
हैमान्यण्डानि जातानि महाभूतावृतानि तु ॥ 13 ॥
प्रत्यण्डमेवमेकांशादेकांशाद्विशति स्वयम् ।
सहस्रमूर्धा विश्वात्मा महाविष्णुः सनातनः ॥ 14 ॥
वामाङ्गादसृजद्विष्णुं दक्षिणाङ्गात्प्रजापतिम् ।
ज्योतिर्लिङ्गमयं शम्भुं कूर्चदेशादवासृजत् ॥ 15 ॥
अहङ्कारात्मकं विश्वं तस्मादेतद्व्यजायत ॥ 16 ॥
अथ तैस्त्रिविधैर्वेशैर्लीलामुद्वहतः किल ।
योगनिद्रा भगवती तस्य श्रीरिव सङ्गता ॥ 17 ॥
ससृक्षायां ततो नाभेस्तस्य पद्मं विनिर्ययौ ।
तन्नालं हेमनलिनं ब्रह्मणो लोकमद्भुतम् ॥ 18 ॥
तत्त्वानि पूर्वरूढानि कारणानि परस्परम् ।
समवायाप्रयोगाच्च विभिन्नानि पृथक् पृथक् ।
चिच्छक्त्या सज्जमानोऽथ भगवानादिपूरुषः ।
योजयन्मायया देवो योगनिद्रामकल्पयत् ॥ 19 ॥
योजयित्वा तु तान्येव प्रविवेश स्वयं गुहाम् ।
गुहां प्रविष्टे तस्मिंस्तु जीवात्मा प्रतिबुध्यते ॥ 20 ॥
स नित्यो नित्यसम्बन्धः प्रकृतिश्च परैव सा ॥ 21 ॥
एवं सर्वात्मसम्बन्धं नाभ्यां पद्मं हरेरभूत् ।
तत्र ब्रह्माभवद्भूयश्चतुर्वेदी चतुर्मुखः ॥ 22 ॥
स जातो भगवच्छक्त्या तत्कालं किल चोदितः ।
सिसृक्षायां मतिं चक्रे पूर्वसंस्कारसंस्कृतः ।
ददर्श केवलं ध्वान्तं नान्यत्किमपि सर्वतः ॥ 23 ॥
उवाच पुरतस्तस्मै तस्य दिव्या सरस्वती ।
कामः कृष्णाय गोविन्द हे गोपीजन इत्यपि ।
वल्लभाय प्रिया वह्नेर्मन्त्रं ते दास्यति प्रियम् ॥ 24 ॥
तपस्त्वं तप एतेन तव सिद्धिर्भविष्यति ॥ 25 ॥
अथ तेपे स सुचिरं प्रीणन् गोविन्दमव्ययम् ।
श्वेतद्वीपपतिं कृष्णं गोलोकस्थं परात्परम् ।
प्रकृत्या गुणरूपिण्या रूपिण्या पर्युपासितम् ।
सहस्रदलसम्पन्ने कोटिकिञ्जल्कबृंहिते ।
भूमिश्चिन्तामणिस्तत्र कर्णिकारे महासने ।
समासीनं चिदानन्दं ज्योतिरूपं सनातनम् ।
शब्दब्रह्ममयं वेणुं वादयन्तं मुखाम्बुजे ।
विलासिनीगणवृतं स्वैः स्वैरंशैरभिष्टुतम् ॥ 26 ॥
अथ वेणुनिनादस्य त्रयीमूर्तिमयी गतिः ।
स्फुरन्ती प्रविवेशाशु मुखाब्जानि स्वयम्भुवः ।
गायत्रीं गायतस्तस्मादधिगत्य सरोजजः ।
संस्कृतश्चादिगुरुणा द्विजतामगमत्ततः ॥ 27 ॥
त्रय्या प्रबुद्धोऽथ विधिर्विज्ञाततत्त्वसागरः ।
तुष्टाव वेदसारेण स्तोत्रेणानेन केशवम् ॥ 28 ॥
चिन्तामणिप्रकरसद्मसु कल्पवृक्ष
लक्षावृतेषु सुरभीरभिपालयन्तम् ।
लक्ष्मीसहस्रशतसम्भ्रमसेव्यमानं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 29 ॥
वेणुं क्वणन्तमरविन्ददलायताक्षं
बर्हावतंसमसिताम्बुदसुन्दराङ्गम् ।
कन्दर्पकोटिकमनीयविशेषशोभं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 30 ॥
आलोलचन्द्रकलसद्वनमाल्यवंशी-
-रत्नाङ्गदं प्रणयकेलिकलाविलासम् ।
श्यामं त्रिभङ्गललितं नियतप्रकाशं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 31 ॥
अङ्गानि यस्य सकलेन्द्रियवृत्तिमन्ति
पश्यन्ति पान्ति कलयन्ति चिरं जगन्ति ।
आनन्दचिन्मयसदुज्ज्वलविग्रहस्य
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 32 ॥
अद्वैतमच्युतमनादिमनन्तरूपं
आद्यं पुराणपुरुषं नवयौवनं च ।
वेदेषु दुर्लभमदुर्लभमात्मभक्तौ
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 33 ॥
पन्थास्तु कोटिशतवत्सरसम्प्रगम्यो
वायोरथापि मनसो मुनिपुङ्गवानाम् ।
सोऽप्यस्ति यत्प्रपदसीम्न्यविचिन्त्यतत्त्वे
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 34 ॥
एकोऽप्यसौ रचयितुं जगदण्डकोटिं
यच्छक्तिरस्ति जगदण्डचया यदन्तः ।
अण्डान्तरस्थपरमाणुचयान्तरस्थं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 35 ॥
यद्भावभावितधियो मनुजास्तथैव
सम्प्राप्य रूपमहिमासनयानभूषाः ।
सूक्तैर्यमेव निगमप्रथितैः स्तुवन्ति
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 36 ॥
आनन्दचिन्मयरसप्रतिभाविताभि-
-स्ताभिर्य एव निजरूपतया कलाभिः ।
गोलोक एव निवसत्यखिलात्मभूतो
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 37 ॥
प्रेमाञ्जनच्छुरितभक्तिविलोचनेन
सन्तः सदैव हृदयेषु विलोकयन्ति ।
यं श्यामसुन्दरमचिन्त्यगुणस्वरूपं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 38 ॥
रामादिमूर्तिषु कलानियमेन तिष्ठन्
नानावतारमकरोद्भुवनेषु किन्तु ।
कृष्णः स्वयं समभवत्परमः पुमान् यो
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 39 ॥
यस्य प्रभा प्रभवतो जगदण्डकोटि-
-कोटिष्वशेषवसुधादि विभूतिभिन्नम् ।
तद्ब्रह्म निष्कलमनन्तमशेषभूतं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 40 ॥
माया हि यस्य जगदण्डशतानि सूते
त्रैगुण्यतद्विषयवेदवितायमाना ।
सत्त्वावलम्बिपरसत्त्वं विशुद्धसत्त्वं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 41 ॥
आनन्दचिन्मयरसात्मतया मनःसु
यः प्राणिनां प्रतिफलन् स्मरतामुपेत्य ।
लीलायितेन भुवनानि जयत्यजस्रं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 42 ॥
गोलोकनाम्नि निजधाम्नि तले च तस्य
देवि महेशहरिधामसु तेषु तेषु ।
ते ते प्रभावनिचया विहिताश्च येन
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 43 ॥
सृष्टिस्थितिप्रलयसाधनशक्तिरेका
छायेव यस्य भुवनानि बिभर्ति दुर्गा ।
इच्छानुरूपमपि यस्य च चेष्टते सा
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 44 ॥
क्षीरं यथा दधि विकारविशेषयोगात्
सञ्जायते न हि ततः पृथगस्ति हेतोः ।
यः शम्भुतामपि तथा समुपैति कार्या-
-द्गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 45 ॥
दीपार्चिरेव हि दशान्तरमभ्युपेत्य
दीपायते विवृतहेतुसमानधर्मा ।
यस्तादृगेव हि च विष्णुतया विभाति
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 46 ॥
यः कारणार्णवजले भजति स्म योग-
-निद्रामनन्तजगदण्डसरोमकूपः ।
आधारशक्तिमवलम्ब्य परां स्वमूर्तिं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 47 ॥
यस्यैकनिश्वसितकालमथावलम्ब्य
जीवन्ति लोमबिलजा जगदण्डनाथाः ।
विष्णुर्महान् स इह यस्य कलाविशेषो
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 48 ॥
भास्वान् यथाश्मशकलेषु निजेषु तेजः
स्वीयं कियत्प्रकटयत्यपि तद्वदत्र ।
ब्रह्मा य एष जगदण्डविधानकर्ता
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 49 ॥
यत्पादपल्लवयुगं विनिधाय कुम्भ-
-द्वन्द्वे प्रणामसमये स गणाधिराजः ।
विघ्नान् विहन्तुमलमस्य जगत्त्रयस्य
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 50 ॥
अग्निर्मही गगनमम्बु मरुद्दिशश्च
कालस्तथात्ममनसीति जगत्त्रयाणि ।
यस्माद्भवन्ति विभवन्ति विशन्ति यं च
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 51 ॥
यच्चक्षुरेष सविता सकलग्रहाणां
राजा समस्तसुरमूर्तिरशेषतेजाः ।
यस्याज्ञया भ्रमति सम्भृतकालचक्रो
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 52 ॥
धर्मोऽथ पापनिचयः श्रुतयस्तपांसि
ब्रह्मादिकीटपतगावधयश्च जीवाः ।
यद्दतमात्रविभवप्रकटप्रभावा
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 53 ॥
यस्त्विन्द्रगोपमथवेन्द्रमहो स्वकर्म-
-बन्धानुरूपफलभाजनमातनोति ।
कर्माणि निर्दहति किन्तु च भक्तिभाजां
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 54 ॥
यं क्रोधकामसहजप्रणयादिभीति-
-वात्सल्यमोहगुरुगौरवसेव्यभावैः ।
सञ्चिन्त्य तस्य सदृशीं तनुमापुरेते
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 55 ॥
श्रियः कान्ताः कान्तः परमपुरुषः कल्पतरवो
द्रुमा भूमिश्चिन्तामणिगणमयि तोयममृतम् ।
कथा गानं नाट्यं गमनमपि वंशी प्रियसखि
चिदानन्दं ज्योतिः परमपि तदास्वाद्यमपि च ।
स यत्र क्षीराब्धिः स्रवति सुरभीभ्यश्च सुमहान्
निमेषार्धाख्यो वा व्रजति न हि यत्रापि समयः ।
भजे श्वेतद्वीपं तमहमिह गोलोकमिति यं
विदन्तस्ते सन्तः क्षितिविरलचाराः कतिपये ॥ 56 ॥
अथोवाच महाविष्णुर्भगवन्तं प्रजापतिम् ।
ब्रह्मन् महत्त्वविज्ञाने प्रजासर्गे च चेन्मतिः ।
पञ्चश्लोकीमिमां विद्यां वत्स दत्तां निबोध मे ॥ 57 ॥
प्रबुद्धे ज्ञानभक्तिभ्यामात्मन्यानन्दचिन्मयी ।
उदेत्यनुत्तमा भक्तिर्भगवत्प्रेमलक्षणा ॥ 58 ॥
प्रमाणैस्तत् सदाचारैस्तदभ्यासैर्निरन्तरम् ।
बोधयनात्मनात्मानं भक्तिमप्युत्तमां लभेत् ॥ 59 ॥
यस्याः श्रेयस्करं नास्ति यया निर्वृतिमाप्नुयात् ।
या साधयति मामेव भक्तिं तामेव साधयेत् ॥ 60 ॥
धर्मानन्यान् परित्यज्य मामेकं भज विश्वसन् ।
यादृशी यादृशी श्रद्धा सिद्धिर्भवति तादृशी ।
कुर्वन्निरन्तरं कर्म लोकोऽयमनुवर्तते ।
तेनैव कर्मणा ध्यायन्मां परां भक्तिमिच्छति ॥ 61 ॥
अहं हि विश्वस्य चराचरस्य
बीजं प्रधानं प्रकृतिः पुमांश्च ।
मयाहितं तेज इदं बिभर्षि
विधे विधेहि त्वमथो जगन्ति ॥ 62 ॥
इति श्री ब्रह्म संहिता सम्पूर्णम् ।
īśvaraḥ paramaḥ kṛṣṇaḥ saccidānandavigrahaḥ |
anādirādirgovindaḥ sarvakāraṇakāraṇam || 1 ||
sahasrapatrakamalaṃ gokulākhyaṃ mahatpadam |
tatkarṇikāraṃ taddhāma tadanantāśasambhavam || 2 ||
karṇikāraṃ mahadyantraṃ ṣaṭkoṇaṃ vajrakīlakam
ṣaḍaṅga ṣaṭpadīsthānaṃ prakṛtyā puruṣeṇa ca |
premānandamahānandarasenāvasthitaṃ hi yat
jyotīrūpeṇa manunā kāmabījena saṅgatam || 3 ||
tatkiñjalkaṃ tadaṃśānāṃ tatpatrāṇi śriyāmapi || 4 ||
caturasraṃ tatparitaḥ śvetadvīpākhyamadbhutam |
caturasraṃ caturmūrteścaturdhāma catuṣkṛtam |
caturbhiḥ puruṣārthaiśca caturbhirhetubhirvṛtam |
śūlairdaśabhirānaddhamūrdhvādho digvidikṣvapi |
aṣṭabhirnidhibhirjuṣṭamaṣṭabhiḥ siddhibhistathā |
manurūpaiśca daśabhirdikpālaiḥ parito vṛtam |
śyāmairgauraiśca raktaiśca śuklaiśca pārṣadarṣabhaiḥ |
śobhitaṃ śaktibhistābhiradbhutābhiḥ samantataḥ || 5 ||
evaṃ jyotirmayo devaḥ sadānandaṃ parātparaḥ |
ātmārāmasya tasyāsti prakṛtyā na samāgamaḥ || 6 ||
māyayā'ramamāṇasya na viyogastayā saha |
ātmanā ramayā reme tyaktakālaṃ sisṛkṣayā || 7 ||
niyatiḥ sā ramādevī tatpriyā tadvaśaṃ tadā |
talliṅgaṃ bhagavān śambhurjotirūpaḥ sanātanaḥ |
yā yoniḥ sāparāśaktiḥ kāmo bījaṃ mahaddhareḥ || 8 ||
liṅgayonyātmikā jātā imā māheśvarī prajāḥ || 9 ||
śaktimān puruṣaḥ so'yaṃ liṅgarūpī maheśvaraḥ |
tasminnāvirabhūlliṅge mahāviṣṇurjagatpatiḥ || 10 ||
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |
sahasrabāhurviśvātmā sahasrāṃśaḥ sahasrasūḥ || 11 ||
nārāyaṇaḥ sa bhagavānāpastasmātsanātanāt |
āvirāsītkāraṇārṇo nidhiḥ saṅkarṣaṇātmakaḥ |
yoganidrāṃ gatastasmin sahasrāṃśaḥ svayaṃ mahān || 12 ||
tadromabila jāleṣu bījaṃ saṅkarṣaṇasya ca |
haimānyaṇḍāni jātāni mahābhūtāvṛtāni tu || 13 ||
pratyaṇḍamevamekāṃśādekāṃśādviśati svayam |
sahasramūrdhā viśvātmā mahāviṣṇuḥ sanātanaḥ || 14 ||
vāmāṅgādasṛjadviṣṇuṃ dakṣiṇāṅgātprajāpatim |
jyotirliṅgamayaṃ śambhuṃ kūrcadeśādavāsṛjat || 15 ||
ahaṅkārātmakaṃ viśvaṃ tasmādetadvyajāyata || 16 ||
atha taistrividhairveśairlīlāmudvahataḥ kila |
yoganidrā bhagavatī tasya śrīriva saṅgatā || 17 ||
sasṛkṣāyāṃ tato nābhestasya padmaṃ viniryayau |
tannālaṃ hemanalinaṃ brahmaṇo lokamadbhutam || 18 ||
tattvāni pūrvarūḍhāni kāraṇāni parasparam |
samavāyāprayogācca vibhinnāni pṛthak pṛthak |
cicchaktyā sajjamāno'tha bhagavānādipūruṣaḥ |
yojayanmāyayā devo yoganidrāmakalpayat || 19 ||
yojayitvā tu tānyeva praviveśa svayaṃ guhām |
guhāṃ praviṣṭe tasmiṃstu jīvātmā pratibudhyate || 20 ||
sa nityo nityasambandhaḥ prakṛtiśca paraiva sā || 21 ||
evaṃ sarvātmasambandhaṃ nābhyāṃ padmaṃ harerabhūt |
tatra brahmābhavadbhūyaścaturvedī caturmukhaḥ || 22 ||
sa jāto bhagavacchaktyā tatkālaṃ kila coditaḥ |
sisṛkṣāyāṃ matiṃ cakre pūrvasaṃskārasaṃskṛtaḥ |
dadarśa kevalaṃ dhvāntaṃ nānyatkimapi sarvataḥ || 23 ||
uvāca puratastasmai tasya divyā sarasvatī |
kāmaḥ kṛṣṇāya govinda he gopījana ityapi |
vallabhāya priyā vahnermantraṃ te dāsyati priyam || 24 ||
tapastvaṃ tapa etena tava siddhirbhaviṣyati || 25 ||
atha tepe sa suciraṃ prīṇan govindamavyayam |
śvetadvīpapatiṃ kṛṣṇaṃ golokasthaṃ parātparam |
prakṛtyā guṇarūpiṇyā rūpiṇyā paryupāsitam |
sahasradalasampanne koṭikiñjalkabṛṃhite |
bhūmiścintāmaṇistatra karṇikāre mahāsane |
samāsīnaṃ cidānandaṃ jyotirūpaṃ sanātanam |
śabdabrahmamayaṃ veṇuṃ vādayantaṃ mukhāmbuje |
vilāsinīgaṇavṛtaṃ svaiḥ svairaṃśairabhiṣṭutam || 26 ||
atha veṇuninādasya trayīmūrtimayī gatiḥ |
sphurantī praviveśāśu mukhābjāni svayambhuvaḥ |
gāyatrīṃ gāyatastasmādadhigatya sarojajaḥ |
saṃskṛtaścādiguruṇā dvijatāmagamattataḥ || 27 ||
trayyā prabuddho'tha vidhirvijñātatattvasāgaraḥ |
tuṣṭāva vedasāreṇa stotreṇānena keśavam || 28 ||
cintāmaṇiprakarasadmasu kalpavṛkṣa
lakṣāvṛteṣu surabhīrabhipālayantam |
lakṣmīsahasraśatasambhramasevyamānaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 29 ||
veṇuṃ kvaṇantamaravindadalāyatākṣaṃ
barhāvataṃsamasitāmbudasundarāṅgam |
kandarpakoṭikamanīyaviśeṣaśobhaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 30 ||
ālolacandrakalasadvanamālyavaṃśī-
-ratnāṅgadaṃ praṇayakelikalāvilāsam |
śyāmaṃ tribhaṅgalalitaṃ niyataprakāśaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 31 ||
aṅgāni yasya sakalendriyavṛttimanti
paśyanti pānti kalayanti ciraṃ jaganti |
ānandacinmayasadujjvalavigrahasya
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 32 ||
advaitamacyutamanādimanantarūpaṃ
ādyaṃ purāṇapuruṣaṃ navayauvanaṃ ca |
vedeṣu durlabhamadurlabhamātmabhaktau
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 33 ||
panthāstu koṭiśatavatsarasampragamyo
vāyorathāpi manaso munipuṅgavānām |
so'pyasti yatprapadasīmnyavicintyatattve
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 34 ||
eko'pyasau racayituṃ jagadaṇḍakoṭiṃ
yacchaktirasti jagadaṇḍacayā yadantaḥ |
aṇḍāntarasthaparamāṇucayāntarasthaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 35 ||
yadbhāvabhāvitadhiyo manujāstathaiva
samprāpya rūpamahimāsanayānabhūṣāḥ |
sūktairyameva nigamaprathitaiḥ stuvanti
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 36 ||
ānandacinmayarasapratibhāvitābhi-
-stābhirya eva nijarūpatayā kalābhiḥ |
goloka eva nivasatyakhilātmabhūto
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 37 ||
premāñjanacchuritabhaktivilocanena
santaḥ sadaiva hṛdayeṣu vilokayanti |
yaṃ śyāmasundaramacintyaguṇasvarūpaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 38 ||
rāmādimūrtiṣu kalāniyamena tiṣṭhan
nānāvatāramakarodbhuvaneṣu kintu |
kṛṣṇaḥ svayaṃ samabhavatparamaḥ pumān yo
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 39 ||
yasya prabhā prabhavato jagadaṇḍakoṭi-
-koṭiṣvaśeṣavasudhādi vibhūtibhinnam |
tadbrahma niṣkalamanantamaśeṣabhūtaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 40 ||
māyā hi yasya jagadaṇḍaśatāni sūte
traiguṇyatadviṣayavedavitāyamānā |
sattvāvalambiparasattvaṃ viśuddhasattvaṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 41 ||
ānandacinmayarasātmatayā manaḥsu
yaḥ prāṇināṃ pratiphalan smaratāmupetya |
līlāyitena bhuvanāni jayatyajasraṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 42 ||
golokanāmni nijadhāmni tale ca tasya
devi maheśaharidhāmasu teṣu teṣu |
te te prabhāvanicayā vihitāśca yena
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 43 ||
sṛṣṭisthitipralayasādhanaśaktirekā
chāyeva yasya bhuvanāni bibharti durgā |
icchānurūpamapi yasya ca ceṣṭate sā
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 44 ||
kṣīraṃ yathā dadhi vikāraviśeṣayogāt
sañjāyate na hi tataḥ pṛthagasti hetoḥ |
yaḥ śambhutāmapi tathā samupaiti kāryā-
-dgovindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 45 ||
dīpārcireva hi daśāntaramabhyupetya
dīpāyate vivṛtahetusamānadharmā |
yastādṛgeva hi ca viṣṇutayā vibhāti
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 46 ||
yaḥ kāraṇārṇavajale bhajati sma yoga-
-nidrāmanantajagadaṇḍasaromakūpaḥ |
ādhāraśaktimavalambya parāṃ svamūrtiṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 47 ||
yasyaikaniśvasitakālamathāvalambya
jīvanti lomabilajā jagadaṇḍanāthāḥ |
viṣṇurmahān sa iha yasya kalāviśeṣo
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 48 ||
bhāsvān yathāśmaśakaleṣu nijeṣu tejaḥ
svīyaṃ kiyatprakaṭayatyapi tadvadatra |
brahmā ya eṣa jagadaṇḍavidhānakartā
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 49 ||
yatpādapallavayugaṃ vinidhāya kumbha-
-dvandve praṇāmasamaye sa gaṇādhirājaḥ |
vighnān vihantumalamasya jagattrayasya
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 50 ||
agnirmahī gaganamambu maruddiśaśca
kālastathātmamanasīti jagattrayāṇi |
yasmādbhavanti vibhavanti viśanti yaṃ ca
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 51 ||
yaccakṣureṣa savitā sakalagrahāṇāṃ
rājā samastasuramūrtiraśeṣatejāḥ |
yasyājñayā bhramati sambhṛtakālacakro
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 52 ||
dharmo'tha pāpanicayaḥ śrutayastapāṃsi
brahmādikīṭapatagāvadhayaśca jīvāḥ |
yaddatamātravibhavaprakaṭaprabhāvā
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 53 ||
yastvindragopamathavendramaho svakarma-
-bandhānurūpaphalabhājanamātanoti |
karmāṇi nirdahati kintu ca bhaktibhājāṃ
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 54 ||
yaṃ krodhakāmasahajapraṇayādibhīti-
-vātsalyamohagurugauravasevyabhāvaiḥ |
sañcintya tasya sadṛśīṃ tanumāpurete
govindamādipuruṣaṃ tamahaṃ bhajāmi || 55 ||
śriyaḥ kāntāḥ kāntaḥ paramapuruṣaḥ kalpataravo
drumā bhūmiścintāmaṇigaṇamayi toyamamṛtam |
kathā gānaṃ nāṭyaṃ gamanamapi vaṃśī priyasakhi
cidānandaṃ jyotiḥ paramapi tadāsvādyamapi ca |
sa yatra kṣīrābdhiḥ sravati surabhībhyaśca sumahān
nimeṣārdhākhyo vā vrajati na hi yatrāpi samayaḥ |
bhaje śvetadvīpaṃ tamahamiha golokamiti yaṃ
vidantaste santaḥ kṣitiviralacārāḥ katipaye || 56 ||
athovāca mahāviṣṇurbhagavantaṃ prajāpatim |
brahman mahattvavijñāne prajāsarge ca cenmatiḥ |
pañcaślokīmimāṃ vidyāṃ vatsa dattāṃ nibodha me || 57 ||
prabuddhe jñānabhaktibhyāmātmanyānandacinmayī |
udetyanuttamā bhaktirbhagavatpremalakṣaṇā || 58 ||
pramāṇaistat sadācāraistadabhyāsairnirantaram |
bodhayanātmanātmānaṃ bhaktimapyuttamāṃ labhet || 59 ||
yasyāḥ śreyaskaraṃ nāsti yayā nirvṛtimāpnuyāt |
yā sādhayati māmeva bhaktiṃ tāmeva sādhayet || 60 ||
dharmānanyān parityajya māmekaṃ bhaja viśvasan |
yādṛśī yādṛśī śraddhā siddhirbhavati tādṛśī |
kurvannirantaraṃ karma loko'yamanuvartate |
tenaiva karmaṇā dhyāyanmāṃ parāṃ bhaktimicchati || 61 ||
ahaṃ hi viśvasya carācarasya
bījaṃ pradhānaṃ prakṛtiḥ pumāṃśca |
mayāhitaṃ teja idaṃ bibharṣi
vidhe vidhehi tvamatho jaganti || 62 ||
iti śrī brahma saṃhitā sampūrṇam |
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.