3.16 Aranyakanda - Shodasha Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අරණ්යකාණ්ඩම් .

අථ ෂෝඩශස්සර්ගඃ .

වසතස්තස්ය තු සුඛං රාඝවස්ය මහාත්මනඃ .

ශරද්ව්යපායේ හේමන්තඍතුරිෂ්ටඃ ප්රවර්තත .. 1 ..

ස කදාචිත්ප්රභාතායාං ශර්වර්යාං රඝුනන්දනඃ .

ප්රයයාවභිෂේකාර්ථං රම්යාං ගෝදාවරීං නදීම් .. 2 ..

ප්රහ්වඃ කලශහස්තස්තං සීතයා සහ වීර්යවාන් .

පෘෂ්ඨතෝ(අ)නුව්රජන්භ්රාතා සෞමිත්රිරිදමබ්රවීත් .. 3 ..

අයං ස කාලඃ සම්ප්රාප්තඃ ප්රියෝ යස්තේ ප්රියංවද .

අලඞ්කෘත ඉවාභාති යේන සංවත්සරඃ ශුභඃ .. 4 ..

නීහාරපරුෂෝ ලෝකඃ පෘථිවී සස්යශාලිනී .

ජලාන්යනුපභෝග්යානි සුභගෝ හව්යවාහනඃ .. 5 ..

නවාග්රයණපූජාභිරභ්යර්ච්ය පිතෘදේවතාඃ .

කෘතාග්රයණකාඃ කාලේ සන්තෝ විගතකල්මෂාඃ .. 6 ..

ප්රාජ්යකාමා ජනපදාස්සම්පන්නතරගෝරසාඃ .

විචරන්ති මහීපාලා යාත්රාස්ථා විජිගීෂවඃ .. 7 ..

සේවමානේ දෘඪං සූර්යේ දිශමන්තක සේවිතාම් .

විහීනතිලකේව ස්ත්රී නෝත්තරා දික්ප්රකාශතේ .. 8 ..

ප්රකෘත්යා හිමකෝශාඪ්යෝ දූරසූර්යශ්ච සාම්ප්රතම් .

යථාර්ථනාමා සුව්යක්තං හිමවාන්හිමවාන්ගිරිඃ .. 9 ..

අත්යන්තසුඛසඤ්චාරා මධ්යාහ්නේ ස්පර්ශතස්සුඛාඃ .

දිවසාස්සුභගාදිත්යාශ්චායාසලිලදුර්භගාඃ .. 10 ..

මෘදුසූර්යාස්සනීහාරාඃ පටුශීතාස්සමාරුතාඃ .

ශූන්යාරණ්යා හිමධ්වස්තා දිවසා භාන්තිසාම්ප්රතම් .. 11 ..

නිවෘත්තාකාශශයනාඃ පුෂ්යනීතා හිමාරුණාඃ .

ශීතා වෘද්ධතරායාමාස්ත්රියාමා යාන්ති සාම්ප්රතම් .. 12 ..

රවිසඞ්ක්රාන්තසෞභාග්ය ස්තුෂාරාරුණමණ්ඩලඃ .

නිශ්ශ්වාසාන්ධ ඉවාදර්ශන්ඡන්ද්රමා න ප්රකාශතේ .. 13 ..

ජ්යෝත්ස්න තුෂාරමලිනා පෞර්ණමාස්යාං න රාජතේ .

සීතේව චාතපශ්යාමා ලක්ෂ්යතේ න තු ශෝභතේ .. 14 ..

ප්රකෘත්යා ශීතලස්පර්ශෝ හිමවිද්ධශ්ච සාම්ප්රතම් .

ප්රවාති පශ්චිමෝ වායුඃ කාලේ ද්විගුණශීතලඃ .. 15 ..

බාෂ්පච්ඡන්නාන්යරණ්යානි යවගෝධූමවන්ති ච .

ශෝභන්තේ(අ)භ්යුදිතේ සූර්යේ නද්භි ක්රෞඤ්චසාරසෛඃ .. 16 ..

ඛර්ජූරපුෂ්පාකෘතිභිශ්ශිරෝභිඃ පූර්ණතණ්ඩුලෛඃ .

ශෝභන්තේ කිඤ්චිදානම්රාශ්ශාලයඃ කනකප්රභාඃ .. 17 ..

මයූඛෛරුපසර්පද්භිර්හිමනීහාරසංවෘතෛඃ .

දූරමභ්යුදිතස්සූර්යශ්ශශාඞ්ක ඉව ලක්ෂ්යතේ .. 18 ..

අග්රාහ්යවීර්යඃ පූර්වාහ්ණේ මධ්යාහ්නේ ස්පර්ශතස්සුඛඃ .

සංරක්තඃ කිඤ්චිදාපාණ්ඩුරාතපශ්ශෝභතේ ක්ෂිතෞ .. 19 ..

අවශ්යායනිපාතේන කිඤ්චිත්ප්රක්ලින්නශාද්වලා .

වනානාං ශෝභතේ භූමිර්නිවිෂ්ටතරුණාතපා .. 20 ..

ස්පෘශංස්තු විමලං ශීතමුදකං ද්විරදස්සුඛම් .

අත්යන්තතෘෂිතෝ වන්යඃ ප්රතිසංහරතේ කරම් .. 21 ..

ඒතේ හි සමුපාසීනා විහගා ජලචාරිණඃ .

නාවගාහන්ති සලිලමප්රගල්භා ඉවාහවම් .. 22 ..

අවශ්යායතමෝනද්ධා නීහාරතමසා(අ)වෘතාඃ .

ප්රසුප්තා ඉව ලක්ෂ්යන්තේ විපුෂ්පා වනරාජයඃ .. 23 ..

බාෂ්පසඤ්ඡන්නසලිලා රුතවිජ්ඤේයසාරසාඃ .

හිමාර්ද්රවාලුකෛස්තීරෛස්සරිතෝ භාන්ති සාම්ප්රතම් .. 24 ..

තුෂාරපතනාච්චෛව මෘදුත්වාද්භාස්කරස්ය ච .

ශෛත්යාදගාග්රස්ථමපි ප්රායේණ රසවජ්ජලම් .. 25 ..

ජරාජර්ජරිතෛඃ පද්මෛශශීර්ණකේසරකර්ණිකෛඃ .

නාලෂේර්හිමධ්වස්සෛර්න භන්ති කමලාකරාඃ .. 26 ..

අස්මිංස්තු පුරුෂව්යාඝ්රඃ කාලේ දුඃඛසමන්විතඃ .

තපශ්චරති ධර්මාත්මා ත්වද්භක්ත්යා භරතඃ පුරේ .. 27 ..

ත්යක්ත්වා රාජ්යං ච මානං ච භෝගාංශ්ච විවිධාන්බහූන් .

තපස්ස්වී නියතාහාරශ්ශේතේ ශීතේ මහීතලේ .. 28 ..

සෝ(අ)පි වේලාමිමාං නූනමභිෂේකාර්ථමුද්යතඃ .

වෘතඃ ප්රකෘතිභිර්නිත්යං ප්රයාති සරයූං නදීම් .. 29 ..

අත්යන්තසුඛසංවෘද්ධස්සුකුමාරස්සුඛෝචිතඃ .

කථං න්වපරරාත්රේෂු සරයූමවගාහතේ .. 30 ..

පද්මපත්රේක්ෂණෝ වීරශ්ශ්යාමෝ නිරුදරෝ මහාන් .

ධර්මජ්ඤ ස්සත්යවාදී ච හ්රීනිෂේධෝ ජිතේන්ද්රියඃ .. 31 ..

ප්රියාභිභාෂී මධුරෝ දීර්ඝබාහුරරින්දමඃ .

සන්ත්යජ්ය විවිධාන්භෝගානාර්යං සර්වාත්මනා ශ්රිතඃ .. 32 ..

ජිතස්ස්වර්ගස්තව භ්රාත්රා භරතේන මහාත්මනා .

වනස්ථමපි තාපස්යේ යස්ත්වාමනුවිධීයතේ .. 33 ..

න පිත්ර්යමනුවර්තන්තේ මාතෘකං ද්විපදා ඉති .

ඛ්යාතෝ ලෝකප්රවාදෝ(අ)යං භරතේනාන්යථා කෘතඃ .. 34 ..

භර්තා දශරථෝ යස්යාස්සාධුශ්ච භරතස්සුතඃ .

කථං නු සා(අ)ම්බා කෛකේයී තාදෘශී ක්රූරශීලිනී .. 35 ..

ඉත්යේවං ලක්ෂ්මණේ වාක්යං ස්නේහාද්බ්රුවති ධාර්මිකේ .

පරිවාදං ජනන්යාස්තමසහන්රාඝවෝ(අ)බ්රවීත් .. 36 ..

ස තේ(අ)ම්බා මධ්යමා තාත ගර්හිතව්යා කථඤ්චන .

තාමේවේක්ෂ්වාකුනාථස්ය භරතස්ය කථාං කුරු .. 37 ..

නිශ්චිතා(අ)පි හි මේ බුද්ධිර්වනවාසේ දෘඪව්රතා .

භරතස්නේහසන්තප්තා බාලිශීක්රියතේ පුනඃ .. 38 ..

සංස්මරාම්යස්ය වාක්යානි ප්රියාණි මධුරාණි ච .

හෘද්යාන්යමෘතකල්පානි මනඃප්රහ්ලාදනානි ච .. 39 ..

කදාන්වහං සමේෂ්යාමි භරතේන මහාත්මනා .

ශත්රුඝ්නේන ච වීරේණ ත්වයා ච රඝුනන්දන .. 40 ..

ඉත්යේවං විලපංස්තත්ර ප්රාප්ය ගෝදාවරීං නදීම් .

චක්රේ(අ)භිෂේකං කාකුත්ස්ථස්සානුජස්සහ සීතයා .. 41 ..

තර්පයිත්වා(අ)ථ සලිලෛස්තේ පිතෘන්දෛවතානි ච .

ස්තුවන්ති ස්මෝදිතං සූර්යං දේවතාශ්ච සමාහිතාඃ .. 42 ..

කෘතාභිෂේකස්සරරාජ රාමඃ සීතාද්විතීයස්සහ ලක්ෂ්මණේන .

කෘතාභිෂේකෝ ගිරිරාජපුත්ර්යා රුද්රස්සනන්දී භගවානිවේශඃ .. 43 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අරණ්යකාණ්ඩේ ෂෝඩශස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha ṣoḍaśassargaḥ |

vasatastasya tu sukhaṃ rāghavasya mahātmanaḥ |

śaradvyapāye hemantaṛturiṣṭaḥ pravartata || 1 ||

sa kadācitprabhātāyāṃ śarvaryāṃ raghunandanaḥ |

prayayāvabhiṣekārthaṃ ramyāṃ godāvarīṃ nadīm || 2 ||

prahvaḥ kalaśahastastaṃ sītayā saha vīryavān |

pṛṣṭhato'nuvrajanbhrātā saumitriridamabravīt || 3 ||

ayaṃ sa kālaḥ samprāptaḥ priyo yaste priyaṃvada |

alaṅkṛta ivābhāti yena saṃvatsaraḥ śubhaḥ || 4 ||

nīhāraparuṣo lokaḥ pṛthivī sasyaśālinī |

jalānyanupabhogyāni subhago havyavāhanaḥ || 5 ||

navāgrayaṇapūjābhirabhyarcya pitṛdevatāḥ |

kṛtāgrayaṇakāḥ kāle santo vigatakalmaṣāḥ || 6 ||

prājyakāmā janapadāssampannataragorasāḥ |

vicaranti mahīpālā yātrāsthā vijigīṣavaḥ || 7 ||

sevamāne dṛḍhaṃ sūrye diśamantaka sevitām |

vihīnatilakeva strī nottarā dikprakāśate || 8 ||

prakṛtyā himakośāḍhyo dūrasūryaśca sāmpratam |

yathārthanāmā suvyaktaṃ himavānhimavāngiriḥ || 9 ||

atyantasukhasañcārā madhyāhne sparśatassukhāḥ |

divasāssubhagādityāścāyāsaliladurbhagāḥ || 10 ||

mṛdusūryāssanīhārāḥ paṭuśītāssamārutāḥ |

śūnyāraṇyā himadhvastā divasā bhāntisāmpratam || 11 ||

nivṛttākāśaśayanāḥ puṣyanītā himāruṇāḥ |

śītā vṛddhatarāyāmāstriyāmā yānti sāmpratam || 12 ||

ravisaṅkrāntasaubhāgya stuṣārāruṇamaṇḍalaḥ |

niśśvāsāndha ivādarśanchandramā na prakāśate || 13 ||

jyotsna tuṣāramalinā paurṇamāsyāṃ na rājate |

sīteva cātapaśyāmā lakṣyate na tu śobhate || 14 ||

prakṛtyā śītalasparśo himaviddhaśca sāmpratam |

pravāti paścimo vāyuḥ kāle dviguṇaśītalaḥ || 15 ||

bāṣpacchannānyaraṇyāni yavagodhūmavanti ca |

śobhante'bhyudite sūrye nadbhi krauñcasārasaiḥ || 16 ||

kharjūrapuṣpākṛtibhiśśirobhiḥ pūrṇataṇḍulaiḥ |

śobhante kiñcidānamrāśśālayaḥ kanakaprabhāḥ || 17 ||

mayūkhairupasarpadbhirhimanīhārasaṃvṛtaiḥ |

dūramabhyuditassūryaśśaśāṅka iva lakṣyate || 18 ||

agrāhyavīryaḥ pūrvāhṇe madhyāhne sparśatassukhaḥ |

saṃraktaḥ kiñcidāpāṇḍurātapaśśobhate kṣitau || 19 ||

avaśyāyanipātena kiñcitpraklinnaśādvalā |

vanānāṃ śobhate bhūmirniviṣṭataruṇātapā || 20 ||

spṛśaṃstu vimalaṃ śītamudakaṃ dviradassukham |

atyantatṛṣito vanyaḥ pratisaṃharate karam || 21 ||

ete hi samupāsīnā vihagā jalacāriṇaḥ |

nāvagāhanti salilamapragalbhā ivāhavam || 22 ||

avaśyāyatamonaddhā nīhāratamasā'vṛtāḥ |

prasuptā iva lakṣyante vipuṣpā vanarājayaḥ || 23 ||

bāṣpasañchannasalilā rutavijñeyasārasāḥ |

himārdravālukaistīraissarito bhānti sāmpratam || 24 ||

tuṣārapatanāccaiva mṛdutvādbhāskarasya ca |

śaityādagāgrasthamapi prāyeṇa rasavajjalam || 25 ||

jarājarjaritaiḥ padmaiśaśīrṇakesarakarṇikaiḥ |

nālaṣerhimadhvassairna bhanti kamalākarāḥ || 26 ||

asmiṃstu puruṣavyāghraḥ kāle duḥkhasamanvitaḥ |

tapaścarati dharmātmā tvadbhaktyā bharataḥ pure || 27 ||

tyaktvā rājyaṃ ca mānaṃ ca bhogāṃśca vividhānbahūn |

tapassvī niyatāhāraśśete śīte mahītale || 28 ||

so'pi velāmimāṃ nūnamabhiṣekārthamudyataḥ |

vṛtaḥ prakṛtibhirnityaṃ prayāti sarayūṃ nadīm || 29 ||

atyantasukhasaṃvṛddhassukumārassukhocitaḥ |

kathaṃ nvapararātreṣu sarayūmavagāhate || 30 ||

padmapatrekṣaṇo vīraśśyāmo nirudaro mahān |

dharmajña ssatyavādī ca hrīniṣedho jitendriyaḥ || 31 ||

priyābhibhāṣī madhuro dīrghabāhurarindamaḥ |

santyajya vividhānbhogānāryaṃ sarvātmanā śritaḥ || 32 ||

jitassvargastava bhrātrā bharatena mahātmanā |

vanasthamapi tāpasye yastvāmanuvidhīyate || 33 ||

na pitryamanuvartante mātṛkaṃ dvipadā iti |

khyāto lokapravādo'yaṃ bharatenānyathā kṛtaḥ || 34 ||

bhartā daśaratho yasyāssādhuśca bharatassutaḥ |

kathaṃ nu sā'mbā kaikeyī tādṛśī krūraśīlinī || 35 ||

ityevaṃ lakṣmaṇe vākyaṃ snehādbruvati dhārmike |

parivādaṃ jananyāstamasahanrāghavo'bravīt || 36 ||

sa te'mbā madhyamā tāta garhitavyā kathañcana |

tāmevekṣvākunāthasya bharatasya kathāṃ kuru || 37 ||

niścitā'pi hi me buddhirvanavāse dṛḍhavratā |

bharatasnehasantaptā bāliśīkriyate punaḥ || 38 ||

saṃsmarāmyasya vākyāni priyāṇi madhurāṇi ca |

hṛdyānyamṛtakalpāni manaḥprahlādanāni ca || 39 ||

kadānvahaṃ sameṣyāmi bharatena mahātmanā |

śatrughnena ca vīreṇa tvayā ca raghunandana || 40 ||

ityevaṃ vilapaṃstatra prāpya godāvarīṃ nadīm |

cakre'bhiṣekaṃ kākutsthassānujassaha sītayā || 41 ||

tarpayitvā'tha salilaiste pitṛndaivatāni ca |

stuvanti smoditaṃ sūryaṃ devatāśca samāhitāḥ || 42 ||

kṛtābhiṣekassararāja rāmaḥ sītādvitīyassaha lakṣmaṇena |

kṛtābhiṣeko girirājaputryā rudrassanandī bhagavāniveśaḥ || 43 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ṣoḍaśassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।

अथ षोडशस्सर्गः ।

वसतस्तस्य तु सुखं राघवस्य महात्मनः ।

शरद्व्यपाये हेमन्तऋतुरिष्टः प्रवर्तत ॥ 1 ॥

स कदाचित्प्रभातायां शर्वर्यां रघुनन्दनः ।

प्रययावभिषेकार्थं रम्यां गोदावरीं नदीम् ॥ 2 ॥

प्रह्वः कलशहस्तस्तं सीतया सह वीर्यवान् ।

पृष्ठतोऽनुव्रजन्भ्राता सौमित्रिरिदमब्रवीत् ॥ 3 ॥

अयं स कालः सम्प्राप्तः प्रियो यस्ते प्रियंवद ।

अलङ्कृत इवाभाति येन संवत्सरः शुभः ॥ 4 ॥

नीहारपरुषो लोकः पृथिवी सस्यशालिनी ।

जलान्यनुपभोग्यानि सुभगो हव्यवाहनः ॥ 5 ॥

नवाग्रयणपूजाभिरभ्यर्च्य पितृदेवताः ।

कृताग्रयणकाः काले सन्तो विगतकल्मषाः ॥ 6 ॥

प्राज्यकामा जनपदास्सम्पन्नतरगोरसाः ।

विचरन्ति महीपाला यात्रास्था विजिगीषवः ॥ 7 ॥

सेवमाने दृढं सूर्ये दिशमन्तक सेविताम् ।

विहीनतिलकेव स्त्री नोत्तरा दिक्प्रकाशते ॥ 8 ॥

प्रकृत्या हिमकोशाढ्यो दूरसूर्यश्च साम्प्रतम् ।

यथार्थनामा सुव्यक्तं हिमवान्हिमवान्गिरिः ॥ 9 ॥

अत्यन्तसुखसञ्चारा मध्याह्ने स्पर्शतस्सुखाः ।

दिवसास्सुभगादित्याश्चायासलिलदुर्भगाः ॥ 10 ॥

मृदुसूर्यास्सनीहाराः पटुशीतास्समारुताः ।

शून्यारण्या हिमध्वस्ता दिवसा भान्तिसाम्प्रतम् ॥ 11 ॥

निवृत्ताकाशशयनाः पुष्यनीता हिमारुणाः ।

शीता वृद्धतरायामास्त्रियामा यान्ति साम्प्रतम् ॥ 12 ॥

रविसङ्क्रान्तसौभाग्य स्तुषारारुणमण्डलः ।

निश्श्वासान्ध इवादर्शन्छन्द्रमा न प्रकाशते ॥ 13 ॥

ज्योत्स्न तुषारमलिना पौर्णमास्यां न राजते ।

सीतेव चातपश्यामा लक्ष्यते न तु शोभते ॥ 14 ॥

प्रकृत्या शीतलस्पर्शो हिमविद्धश्च साम्प्रतम् ।

प्रवाति पश्चिमो वायुः काले द्विगुणशीतलः ॥ 15 ॥

बाष्पच्छन्नान्यरण्यानि यवगोधूमवन्ति च ।

शोभन्तेऽभ्युदिते सूर्ये नद्भि क्रौञ्चसारसैः ॥ 16 ॥

खर्जूरपुष्पाकृतिभिश्शिरोभिः पूर्णतण्डुलैः ।

शोभन्ते किञ्चिदानम्राश्शालयः कनकप्रभाः ॥ 17 ॥

मयूखैरुपसर्पद्भिर्हिमनीहारसंवृतैः ।

दूरमभ्युदितस्सूर्यश्शशाङ्क इव लक्ष्यते ॥ 18 ॥

अग्राह्यवीर्यः पूर्वाह्णे मध्याह्ने स्पर्शतस्सुखः ।

संरक्तः किञ्चिदापाण्डुरातपश्शोभते क्षितौ ॥ 19 ॥

अवश्यायनिपातेन किञ्चित्प्रक्लिन्नशाद्वला ।

वनानां शोभते भूमिर्निविष्टतरुणातपा ॥ 20 ॥

स्पृशंस्तु विमलं शीतमुदकं द्विरदस्सुखम् ।

अत्यन्ततृषितो वन्यः प्रतिसंहरते करम् ॥ 21 ॥

एते हि समुपासीना विहगा जलचारिणः ।

नावगाहन्ति सलिलमप्रगल्भा इवाहवम् ॥ 22 ॥

अवश्यायतमोनद्धा नीहारतमसाऽवृताः ।

प्रसुप्ता इव लक्ष्यन्ते विपुष्पा वनराजयः ॥ 23 ॥

बाष्पसञ्छन्नसलिला रुतविज्ञेयसारसाः ।

हिमार्द्रवालुकैस्तीरैस्सरितो भान्ति साम्प्रतम् ॥ 24 ॥

तुषारपतनाच्चैव मृदुत्वाद्भास्करस्य च ।

शैत्यादगाग्रस्थमपि प्रायेण रसवज्जलम् ॥ 25 ॥

जराजर्जरितैः पद्मैशशीर्णकेसरकर्णिकैः ।

नालषेर्हिमध्वस्सैर्न भन्ति कमलाकराः ॥ 26 ॥

अस्मिंस्तु पुरुषव्याघ्रः काले दुःखसमन्वितः ।

तपश्चरति धर्मात्मा त्वद्भक्त्या भरतः पुरे ॥ 27 ॥

त्यक्त्वा राज्यं च मानं च भोगांश्च विविधान्बहून् ।

तपस्स्वी नियताहारश्शेते शीते महीतले ॥ 28 ॥

सोऽपि वेलामिमां नूनमभिषेकार्थमुद्यतः ।

वृतः प्रकृतिभिर्नित्यं प्रयाति सरयूं नदीम् ॥ 29 ॥

अत्यन्तसुखसंवृद्धस्सुकुमारस्सुखोचितः ।

कथं न्वपररात्रेषु सरयूमवगाहते ॥ 30 ॥

पद्मपत्रेक्षणो वीरश्श्यामो निरुदरो महान् ।

धर्मज्ञ स्सत्यवादी च ह्रीनिषेधो जितेन्द्रियः ॥ 31 ॥

प्रियाभिभाषी मधुरो दीर्घबाहुररिन्दमः ।

सन्त्यज्य विविधान्भोगानार्यं सर्वात्मना श्रितः ॥ 32 ॥

जितस्स्वर्गस्तव भ्रात्रा भरतेन महात्मना ।

वनस्थमपि तापस्ये यस्त्वामनुविधीयते ॥ 33 ॥

न पित्र्यमनुवर्तन्ते मातृकं द्विपदा इति ।

ख्यातो लोकप्रवादोऽयं भरतेनान्यथा कृतः ॥ 34 ॥

भर्ता दशरथो यस्यास्साधुश्च भरतस्सुतः ।

कथं नु साऽम्बा कैकेयी तादृशी क्रूरशीलिनी ॥ 35 ॥

इत्येवं लक्ष्मणे वाक्यं स्नेहाद्ब्रुवति धार्मिके ।

परिवादं जनन्यास्तमसहन्राघवोऽब्रवीत् ॥ 36 ॥

स तेऽम्बा मध्यमा तात गर्हितव्या कथञ्चन ।

तामेवेक्ष्वाकुनाथस्य भरतस्य कथां कुरु ॥ 37 ॥

निश्चिताऽपि हि मे बुद्धिर्वनवासे दृढव्रता ।

भरतस्नेहसन्तप्ता बालिशीक्रियते पुनः ॥ 38 ॥

संस्मराम्यस्य वाक्यानि प्रियाणि मधुराणि च ।

हृद्यान्यमृतकल्पानि मनःप्रह्लादनानि च ॥ 39 ॥

कदान्वहं समेष्यामि भरतेन महात्मना ।

शत्रुघ्नेन च वीरेण त्वया च रघुनन्दन ॥ 40 ॥

इत्येवं विलपंस्तत्र प्राप्य गोदावरीं नदीम् ।

चक्रेऽभिषेकं काकुत्स्थस्सानुजस्सह सीतया ॥ 41 ॥

तर्पयित्वाऽथ सलिलैस्ते पितृन्दैवतानि च ।

स्तुवन्ति स्मोदितं सूर्यं देवताश्च समाहिताः ॥ 42 ॥

कृताभिषेकस्सरराज रामः सीताद्वितीयस्सह लक्ष्मणेन ।

कृताभिषेको गिरिराजपुत्र्या रुद्रस्सनन्दी भगवानिवेशः ॥ 43 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे षोडशस्सर्गः ॥