2.50 Ayodhyakanda - Panchasha Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අයෝධ්යාකාණ්ඩම් .

අථ පඤ්චාශස්සර්ගඃ .

විශාලාන් කෝසලාන් රම්යාන් යාත්වා ලක්ෂ්මණපූර්වජඃ .

අයෝධ්යාභිමුඛෝ ධීමාන් ප්රාඤ්ජලිර්වාක්යමබ්රවීත් .. 1 ..

ආපෘච්ඡේ ත්වාං පුරීශ්රේෂ්ඨේ කාකුත්ස්ථපරිපාලිතේ .

දෛවතානි ච යානි ත්වාං පාලයන්ති වසන්ති ච .. 2 ..

නිවෘත්තවනවාසස්ත්වාමනෘණෝ ජගතීපතේඃ .

පුනර්ද්රක්ෂ්යාමි මාත්රා ච පිත්රා ච සහ සඞ්ගතඃ .. 3 ..

තතෝ රුධිරතාම්රාක්ෂෝ භුජමුද්යම්ය දක්ෂිණම් .

අශ්රුපූර්ණමුඛෝ දීනෝ(අ)බ්රවීජ්ජානපදං ජනම් .. 4 ..

අනුක්රෝශෝ දයා චෛව යථාර්හං මයි වඃ කෘතඃ .

චිරං දුඃඛස්ය පාපීයෝ ගම්යතාමර්ථසිද්ධයේ .. 5 ..

තේ(අ)භිවාද්ය මහාත්මානං කෘත්වා චාපි ප්රදක්ෂිණම් .

විලපන්තෝ නරා ඝෝරං ව්යතිෂ්ඨන්ත ක්වචිත් ක්වචිත් .. 6 ..

තථා විලපතාං තේෂාමතෘප්තානාං ච රාඝවඃ .

අචක්ෂුර්විෂයං ප්රායාද්යථාර්කඃ ක්ෂණදාමුඛේ .. 7 ..

තතෝ ධාන්යධනෝපේතාන් දානශීලජනාන් ශිවාන් .

අකුතශ්චිද්භයාන් රම්යාංශ්චෛත්යයූපසමාවෘතාන් .. 8 ..

උද්යානාම්රවනෝපේතාන් සම්පන්නසලිලාශයාන් .

තුෂ්ටපුෂ්ටජනාකීර්ණාන් ගෝකුලාකුලසේවිතාන් .. 9 ..

ලක්ෂණීයාන්නරේන්ද්රාණාං බ්රහ්මඝෝෂාභිනාදිතාන් .

රථේන පුරුෂව්යාඝ්රඃ කෝසලානත්යවර්තත .. 10 ..

මධ්යේනමුදිතං ස්ඵීතං රම්යෝද්යානසමාකුලම් .

රාජ්යං භෝග්යං නරේන්ද්රාණාං යයෞ ධෘතිමතාං වරඃ .. 11 ..

තත ස්ත්රිපථගාං දිව්යාං ශිවතෝයාමශෛවලාම් .

දදර්ශ රාඝවෝ ගඞ්ගාං පුණ්යාමෘෂිනිෂේවිතාම් .. 12 ..

ආශ්රමෛරවිදූරස්ථෛඃ ශ්රීමද්භිස්සමලඞ්කෘතාම් .

කාලේ(අ)ප්සරෝභිර්හෘෂ්ටාභි ස්සේවිතාම්භෝහ්රදාං ශිවාම් .. 13 ..

දේවදානවගන්ධර්වෛඃ කින්නරෛරුපශෝභිතාම් .

නානාගන්ධර්වපත්නීභි ස්සේවිතාං සතතං ශිවාම් .. 14 ..

දේවා(අ)(අ)ක්රීඩශතාකීර්ණාං දේවෝද්යානශතායුතාම් .

දේවාර්ථමාකාශගමාං විඛ්යාතාං දේවපද්මිනීම් .. 15 ..

ජලාඝාතාට්ටහාසෝග්රාං ඵේනනිර්මලහාසිනීම් .

ක්වචිද්වේණීකෘතජලාං ක්වචිදාවර්තශෝභිතාම් .. 16 ..

ක්වචිත් ස්තිමිතගම්භීරාං ක්වචිද්වේගජලාකුලාම් .

ක්වචිද්ගම්භීරනිර්ඝෝෂාං ක්වචිද්භෛරවනිස්වනාම් .. 17 ..

දේවසඞ්ඝාප්ලුතජලාං නිර්මලෝත්පලශෝභිතාම් .

ක්වචිදාභෝගපුලිනාං ක්වචින්නිර්මලවාලුකාම් .. 18 ..

හංසසාරසසඞ්ඝුෂ්ටාං චක්රවාකෝපකූජිතාම් .

සදා මදෛශ්ච විහගෛරභිසන්නාදිතාන්තරාම් .. 19 ..

ක්වචිත්තීරරුහෛර්වෘක්ෂෛර්මාලාභිරිවශෝභිතාම් .

ක්වචිත්ඵුල්ලෝත්පලච්ඡන්නාං ක්වචිත්පද්මවනාකුලාම් .. 20 ..

ක්වචිත්කුමුදෂණ්ඩෛශ්ච කුඩ්මලෛරුපශෝභිතාම් .

නානාපුෂ්පරජෝධ්වස්තාං සමදාමිව ච ක්වචිත් .. 21 ..

ව්යපේතමලසඞ්ඝාතාං මණිනිර්මලදර්ශනාම් .

දිශාගජෛර්වනගජෛ ර්මත්තෛශ්ච වරවාරණෛඃ .. 22 ..

දේවෝපවාහ්යෛශ්ච මුහුස්සන්නාදිතවනාන්තරාම් .

ප්රමදාමිව යත්නේන භූෂිතාං භූෂණෝත්තමෛඃ .. 23 ..

ඵලෛඃ පුෂ්පෛඃ කිසලයෛර්වෘතාං ගුල්මෛර්ද්විජෛස්තථා .

ශිංශුමාරෛශ්ච නක්රෛශ්ච භුජඞ්ගෛශ්ච නිෂේවිතාම් .. 24 ..

විෂ්ණුපාදච්යුතාං දිව්යාමපාපාං පාපනාශිනීම් .

තාං ශඞ්කරජටාජූටාද්භ්රෂ්ටාං සාගරතේජසා .. 25 ..

සමුද්රමහිෂීං ගඞ්ගාං සාරසක්රෞඤ්චනාදිතාම් .

ආසසාද මහාබාහුඃ ශෘඞ්ගිබේරපුරං ප්රති .. 26 ..

තාමූර්මිකලිලාවර්තාමන්වවේක්ෂ්ය මහාරථඃ .

සුමන්ත්රමබ්රවීත්සූතමිහෛවාද්ය වසාමහේ .. 27 ..

අවිදූරාදයං නද්යා බහුපුෂ්පප්රවාලවාන් .

සුමහානිඞ්ගුදීවෘක්ෂෝ වසාමෝ(අ)ත්රෛව සාරථේ .. 28 ..

ද්රක්ෂ්යාම ස්සරිතාං ශ්රේෂ්ඨාං සම්මාන්යසලිලාං ශිවාම් .

දේවදානවගන්ධර්වමෘගමානුෂපක්ෂිණාම් .. 29 ..

ලක්ෂ්මණශ්ච සුමන්ත්රශ්ච බාඪමිත්යේව රාඝවම් .

උක්ත්වා තමිඞ්ගුදීවෘක්ෂං තදෝපයයතුර්හයෛඃ .. 30 ..

රාමෝ(අ)භියාය තං රම්යං වෘක්ෂමික්ෂ්වාකුනන්දනඃ .

රථාදවාතරත්තස්මාත්සභාර්ය ස්සහලක්ෂ්මණඃ .. 31 ..

සුමන්ත්රෝ(අ)ප්යවතීර්යාස්මාන්මෝචයිත්වා හයෝත්තමාන් .

වෘක්ෂමූලගතං රාමමුපතස්ථේ කෘතාඤ්ජලිඃ .. 32 ..

තත්ර රාජා ගුහෝ නාම රාමස්යාත්මසමස්සඛා .

නිෂාදජාත්යෝ බලවාන් ස්ථපතිශ්චේති විශ්රුතඃ .. 33 ..

ස ශෘත්වා පුරුෂව්යාඝ්රං රාමං විෂයමාගතම් .

වෘද්ධෛඃ පරිවෘතෝ(අ)මාත්යෛඃ ජ්ඤාතිභිශ්චාභ්යුපාගතඃ .. 34 ..

තතෝ නිෂාදාධිපතිං දෘෂ්ට්වා දූරාදුපස්ථිතම් .

සහ සෞමිත්රිණා රාම ස්සමාගච්ඡද්ගුහේන සඃ .. 35 ..

තමාර්තස්සම්පරිෂ්වජ්ය ගුහෝ රාඝවමබ්රවීත් .

යථා(අ)යෝධ්යා තථේයං තේ රාම කිං කරවාණි තේ .. 36 ..

ඊදෘශං හි මහාබාහෝ කඃ ප්රාප්ස්යත්යතිථිං ප්රියම් .

තතෝ ගුණවදන්නාද්යමුපාදාය පෘථග්විධම් .. 37 ..

අර්ඝ්යං චෝපානයත්ක්ෂිප්රං වාක්යං චේදමුවාච හ .

ස්වාගතං තේ මහාබාහෝ තවේයමඛිලා මහී .. 38 ..

වයං ප්රේෂ්යා භවාන්භර්තා සාධු රාජ්යං ප්රශාධි නඃ .

භක්ෂ්යං භෝජ්යං ච පේයං ච ලේහ්යඤ්චේදමුපස්ථිතම් .. 39 ..

ශයනානි ච මුඛ්යානි වාජිනාං ඛාදනං ච තේ .

ඒවං බ්රුවාණං තු ගුහං රාඝවඃ ප්රත්යුවාච හ .. 40 ..

අර්චිතාශ්චෛව හෘෂ්ටාශ්ච භවතා සර්වථා වයම් .

පද්භ්යාමභිගමාච්චෛව ස්නේහසන්දර්ශනේන ච .. 41 ..

භුජාභ්යාං සාධු පීනාභ්යාං පීඩයන්වාක්යමබ්රවීත් .

දිෂ්ට්යා ත්වාං ගුහ පශ්යාමි හ්යරෝගං සහ බාන්ධවෛඃ .

අපි තේ කුශලං රාෂ්ට්රේ මිත්රේෂු ච ධනේෂු ච .. 42 ..

යත්ත්විදං භවතා කිඤ්චිත්ප්රීත්යා සමුපකල්පිතම් .

සර්වං තදනුජානාමි න හි වර්තේ ප්රතිග්රහේ .. 43 ..

කුශචීරාජිනධරං ඵලමූලාශිනං ච මාම් .

විද්ධි ප්රණිහිතං ධර්මේ තාපසං වනගෝචරම් .. 44 ..

අශ්වානාං ඛාදනේනාහමර්ථී නාන්යේන කේනචිත් .

ඒතාවතා(අ)ත්ර භවතා භවිෂ්යාමි සුපූජිතඃ .. 45 ..

ඒතේ හි දයිතා රාජ්ඤඃ පිතුර්දශරථස්ය මේ .

ඒතෛස්සුවිහිතෛරශ්වෛ භවිෂ්යාම්යහමර්චිතඃ .. 46 ..

අශ්වානාං ප්රතිපානං ච ඛාදනං චෛව සෝ(අ)න්වශාත් .

ගුහස්තත්රෛව පුරුෂාං ස්ත්වරිතං දීයතාමිති .. 47 ..

තතශ්චීරෝත්තරාසඞ්ගඃ සන්ධ්යාමන්වාස්ය පශ්චිමාම් .

ජලමේවාදදේ භෝජ්යං ලක්ෂ්මණේනා(අ)(අ)හෘතං ස්වයම් .. 48 ..

තස්ය භූමෞ ශයානස්ය පාදෞ ප්රක්ෂාල්ය ලක්ෂ්මණඃ .

සභාර්යස්ය තතෝ(අ)භ්යේත්ය තස්ථෞ වෘක්ෂමුපාශ්රිතඃ .. 49 ..

ගුහෝ(අ)පි සහ සූතේන සෞමිත්රිමනුභාෂයන් .

අන්වජාග්රත්තතෝ රාමමප්රමත්තෝ ධනුර්ධරඃ .. 50 ..

තථා ශයානස්ය තතෝ(අ)ස්ය ධීමතෝ යශස්විනෝ දාශරථේර්මහාත්මනඃ .

අදෘෂ්ටදුඃඛස්ය සුඛෝචිතස්ය සා තදාව්යතීයාය චිරේණ ශර්වරී .. 51 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අයෝධ්යාකාණ්ඩේ පඤ්චාශස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha pañcāśassargaḥ |

viśālān kosalān ramyān yātvā lakṣmaṇapūrvajaḥ |

ayodhyābhimukho dhīmān prāñjalirvākyamabravīt || 1 ||

āpṛcche tvāṃ purīśreṣṭhe kākutsthaparipālite |

daivatāni ca yāni tvāṃ pālayanti vasanti ca || 2 ||

nivṛttavanavāsastvāmanṛṇo jagatīpateḥ |

punardrakṣyāmi mātrā ca pitrā ca saha saṅgataḥ || 3 ||

tato rudhiratāmrākṣo bhujamudyamya dakṣiṇam |

aśrupūrṇamukho dīno'bravījjānapadaṃ janam || 4 ||

anukrośo dayā caiva yathārhaṃ mayi vaḥ kṛtaḥ |

ciraṃ duḥkhasya pāpīyo gamyatāmarthasiddhaye || 5 ||

te'bhivādya mahātmānaṃ kṛtvā cāpi pradakṣiṇam |

vilapanto narā ghoraṃ vyatiṣṭhanta kvacit kvacit || 6 ||

tathā vilapatāṃ teṣāmatṛptānāṃ ca rāghavaḥ |

acakṣurviṣayaṃ prāyādyathārkaḥ kṣaṇadāmukhe || 7 ||

tato dhānyadhanopetān dānaśīlajanān śivān |

akutaścidbhayān ramyāṃścaityayūpasamāvṛtān || 8 ||

udyānāmravanopetān sampannasalilāśayān |

tuṣṭapuṣṭajanākīrṇān gokulākulasevitān || 9 ||

lakṣaṇīyānnarendrāṇāṃ brahmaghoṣābhināditān |

rathena puruṣavyāghraḥ kosalānatyavartata || 10 ||

madhyenamuditaṃ sphītaṃ ramyodyānasamākulam |

rājyaṃ bhogyaṃ narendrāṇāṃ yayau dhṛtimatāṃ varaḥ || 11 ||

tata stripathagāṃ divyāṃ śivatoyāmaśaivalām |

dadarśa rāghavo gaṅgāṃ puṇyāmṛṣiniṣevitām || 12 ||

āśramairavidūrasthaiḥ śrīmadbhissamalaṅkṛtām |

kāle'psarobhirhṛṣṭābhi ssevitāmbhohradāṃ śivām || 13 ||

devadānavagandharvaiḥ kinnarairupaśobhitām |

nānāgandharvapatnībhi ssevitāṃ satataṃ śivām || 14 ||

devā''krīḍaśatākīrṇāṃ devodyānaśatāyutām |

devārthamākāśagamāṃ vikhyātāṃ devapadminīm || 15 ||

jalāghātāṭṭahāsogrāṃ phenanirmalahāsinīm |

kvacidveṇīkṛtajalāṃ kvacidāvartaśobhitām || 16 ||

kvacit stimitagambhīrāṃ kvacidvegajalākulām |

kvacidgambhīranirghoṣāṃ kvacidbhairavanisvanām || 17 ||

devasaṅghāplutajalāṃ nirmalotpalaśobhitām |

kvacidābhogapulināṃ kvacinnirmalavālukām || 18 ||

haṃsasārasasaṅghuṣṭāṃ cakravākopakūjitām |

sadā madaiśca vihagairabhisannāditāntarām || 19 ||

kvacittīraruhairvṛkṣairmālābhirivaśobhitām |

kvacitphullotpalacchannāṃ kvacitpadmavanākulām || 20 ||

kvacitkumudaṣaṇḍaiśca kuḍmalairupaśobhitām |

nānāpuṣparajodhvastāṃ samadāmiva ca kvacit || 21 ||

vyapetamalasaṅghātāṃ maṇinirmaladarśanām |

diśāgajairvanagajai rmattaiśca varavāraṇaiḥ || 22 ||

devopavāhyaiśca muhussannāditavanāntarām |

pramadāmiva yatnena bhūṣitāṃ bhūṣaṇottamaiḥ || 23 ||

phalaiḥ puṣpaiḥ kisalayairvṛtāṃ gulmairdvijaistathā |

śiṃśumāraiśca nakraiśca bhujaṅgaiśca niṣevitām || 24 ||

viṣṇupādacyutāṃ divyāmapāpāṃ pāpanāśinīm |

tāṃ śaṅkarajaṭājūṭādbhraṣṭāṃ sāgaratejasā || 25 ||

samudramahiṣīṃ gaṅgāṃ sārasakrauñcanāditām |

āsasāda mahābāhuḥ śṛṅgiberapuraṃ prati || 26 ||

tāmūrmikalilāvartāmanvavekṣya mahārathaḥ |

sumantramabravītsūtamihaivādya vasāmahe || 27 ||

avidūrādayaṃ nadyā bahupuṣpapravālavān |

sumahāniṅgudīvṛkṣo vasāmo'traiva sārathe || 28 ||

drakṣyāma ssaritāṃ śreṣṭhāṃ sammānyasalilāṃ śivām |

devadānavagandharvamṛgamānuṣapakṣiṇām || 29 ||

lakṣmaṇaśca sumantraśca bāḍhamityeva rāghavam |

uktvā tamiṅgudīvṛkṣaṃ tadopayayaturhayaiḥ || 30 ||

rāmo'bhiyāya taṃ ramyaṃ vṛkṣamikṣvākunandanaḥ |

rathādavātarattasmātsabhārya ssahalakṣmaṇaḥ || 31 ||

sumantro'pyavatīryāsmānmocayitvā hayottamān |

vṛkṣamūlagataṃ rāmamupatasthe kṛtāñjaliḥ || 32 ||

tatra rājā guho nāma rāmasyātmasamassakhā |

niṣādajātyo balavān sthapatiśceti viśrutaḥ || 33 ||

sa śṛtvā puruṣavyāghraṃ rāmaṃ viṣayamāgatam |

vṛddhaiḥ parivṛto'mātyaiḥ jñātibhiścābhyupāgataḥ || 34 ||

tato niṣādādhipatiṃ dṛṣṭvā dūrādupasthitam |

saha saumitriṇā rāma ssamāgacchadguhena saḥ || 35 ||

tamārtassampariṣvajya guho rāghavamabravīt |

yathā'yodhyā tatheyaṃ te rāma kiṃ karavāṇi te || 36 ||

īdṛśaṃ hi mahābāho kaḥ prāpsyatyatithiṃ priyam |

tato guṇavadannādyamupādāya pṛthagvidham || 37 ||

arghyaṃ copānayatkṣipraṃ vākyaṃ cedamuvāca ha |

svāgataṃ te mahābāho taveyamakhilā mahī || 38 ||

vayaṃ preṣyā bhavānbhartā sādhu rājyaṃ praśādhi naḥ |

bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca peyaṃ ca lehyañcedamupasthitam || 39 ||

śayanāni ca mukhyāni vājināṃ khādanaṃ ca te |

evaṃ bruvāṇaṃ tu guhaṃ rāghavaḥ pratyuvāca ha || 40 ||

arcitāścaiva hṛṣṭāśca bhavatā sarvathā vayam |

padbhyāmabhigamāccaiva snehasandarśanena ca || 41 ||

bhujābhyāṃ sādhu pīnābhyāṃ pīḍayanvākyamabravīt |

diṣṭyā tvāṃ guha paśyāmi hyarogaṃ saha bāndhavaiḥ |

api te kuśalaṃ rāṣṭre mitreṣu ca dhaneṣu ca || 42 ||

yattvidaṃ bhavatā kiñcitprītyā samupakalpitam |

sarvaṃ tadanujānāmi na hi varte pratigrahe || 43 ||

kuśacīrājinadharaṃ phalamūlāśinaṃ ca mām |

viddhi praṇihitaṃ dharme tāpasaṃ vanagocaram || 44 ||

aśvānāṃ khādanenāhamarthī nānyena kenacit |

etāvatā'tra bhavatā bhaviṣyāmi supūjitaḥ || 45 ||

ete hi dayitā rājñaḥ piturdaśarathasya me |

etaissuvihitairaśvai bhaviṣyāmyahamarcitaḥ || 46 ||

aśvānāṃ pratipānaṃ ca khādanaṃ caiva so'nvaśāt |

guhastatraiva puruṣāṃ stvaritaṃ dīyatāmiti || 47 ||

tataścīrottarāsaṅgaḥ sandhyāmanvāsya paścimām |

jalamevādade bhojyaṃ lakṣmaṇenā''hṛtaṃ svayam || 48 ||

tasya bhūmau śayānasya pādau prakṣālya lakṣmaṇaḥ |

sabhāryasya tato'bhyetya tasthau vṛkṣamupāśritaḥ || 49 ||

guho'pi saha sūtena saumitrimanubhāṣayan |

anvajāgrattato rāmamapramatto dhanurdharaḥ || 50 ||

tathā śayānasya tato'sya dhīmato yaśasvino dāśarathermahātmanaḥ |

adṛṣṭaduḥkhasya sukhocitasya sā tadāvyatīyāya cireṇa śarvarī || 51 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcāśassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ पञ्चाशस्सर्गः ।

विशालान् कोसलान् रम्यान् यात्वा लक्ष्मणपूर्वजः ।

अयोध्याभिमुखो धीमान् प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ 1 ॥

आपृच्छे त्वां पुरीश्रेष्ठे काकुत्स्थपरिपालिते ।

दैवतानि च यानि त्वां पालयन्ति वसन्ति च ॥ 2 ॥

निवृत्तवनवासस्त्वामनृणो जगतीपतेः ।

पुनर्द्रक्ष्यामि मात्रा च पित्रा च सह सङ्गतः ॥ 3 ॥

ततो रुधिरताम्राक्षो भुजमुद्यम्य दक्षिणम् ।

अश्रुपूर्णमुखो दीनोऽब्रवीज्जानपदं जनम् ॥ 4 ॥

अनुक्रोशो दया चैव यथार्हं मयि वः कृतः ।

चिरं दुःखस्य पापीयो गम्यतामर्थसिद्धये ॥ 5 ॥

तेऽभिवाद्य महात्मानं कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।

विलपन्तो नरा घोरं व्यतिष्ठन्त क्वचित् क्वचित् ॥ 6 ॥

तथा विलपतां तेषामतृप्तानां च राघवः ।

अचक्षुर्विषयं प्रायाद्यथार्कः क्षणदामुखे ॥ 7 ॥

ततो धान्यधनोपेतान् दानशीलजनान् शिवान् ।

अकुतश्चिद्भयान् रम्यांश्चैत्ययूपसमावृतान् ॥ 8 ॥

उद्यानाम्रवनोपेतान् सम्पन्नसलिलाशयान् ।

तुष्टपुष्टजनाकीर्णान् गोकुलाकुलसेवितान् ॥ 9 ॥

लक्षणीयान्नरेन्द्राणां ब्रह्मघोषाभिनादितान् ।

रथेन पुरुषव्याघ्रः कोसलानत्यवर्तत ॥ 10 ॥

मध्येनमुदितं स्फीतं रम्योद्यानसमाकुलम् ।

राज्यं भोग्यं नरेन्द्राणां ययौ धृतिमतां वरः ॥ 11 ॥

तत स्त्रिपथगां दिव्यां शिवतोयामशैवलाम् ।

ददर्श राघवो गङ्गां पुण्यामृषिनिषेविताम् ॥ 12 ॥

आश्रमैरविदूरस्थैः श्रीमद्भिस्समलङ्कृताम् ।

कालेऽप्सरोभिर्हृष्टाभि स्सेविताम्भोह्रदां शिवाम् ॥ 13 ॥

देवदानवगन्धर्वैः किन्नरैरुपशोभिताम् ।

नानागन्धर्वपत्नीभि स्सेवितां सततं शिवाम् ॥ 14 ॥

देवाऽऽक्रीडशताकीर्णां देवोद्यानशतायुताम् ।

देवार्थमाकाशगमां विख्यातां देवपद्मिनीम् ॥ 15 ॥

जलाघाताट्टहासोग्रां फेननिर्मलहासिनीम् ।

क्वचिद्वेणीकृतजलां क्वचिदावर्तशोभिताम् ॥ 16 ॥

क्वचित् स्तिमितगम्भीरां क्वचिद्वेगजलाकुलाम् ।

क्वचिद्गम्भीरनिर्घोषां क्वचिद्भैरवनिस्वनाम् ॥ 17 ॥

देवसङ्घाप्लुतजलां निर्मलोत्पलशोभिताम् ।

क्वचिदाभोगपुलिनां क्वचिन्निर्मलवालुकाम् ॥ 18 ॥

हंससारससङ्घुष्टां चक्रवाकोपकूजिताम् ।

सदा मदैश्च विहगैरभिसन्नादितान्तराम् ॥ 19 ॥

क्वचित्तीररुहैर्वृक्षैर्मालाभिरिवशोभिताम् ।

क्वचित्फुल्लोत्पलच्छन्नां क्वचित्पद्मवनाकुलाम् ॥ 20 ॥

क्वचित्कुमुदषण्डैश्च कुड्मलैरुपशोभिताम् ।

नानापुष्परजोध्वस्तां समदामिव च क्वचित् ॥ 21 ॥

व्यपेतमलसङ्घातां मणिनिर्मलदर्शनाम् ।

दिशागजैर्वनगजै र्मत्तैश्च वरवारणैः ॥ 22 ॥

देवोपवाह्यैश्च मुहुस्सन्नादितवनान्तराम् ।

प्रमदामिव यत्नेन भूषितां भूषणोत्तमैः ॥ 23 ॥

फलैः पुष्पैः किसलयैर्वृतां गुल्मैर्द्विजैस्तथा ।

शिंशुमारैश्च नक्रैश्च भुजङ्गैश्च निषेविताम् ॥ 24 ॥

विष्णुपादच्युतां दिव्यामपापां पापनाशिनीम् ।

तां शङ्करजटाजूटाद्भ्रष्टां सागरतेजसा ॥ 25 ॥

समुद्रमहिषीं गङ्गां सारसक्रौञ्चनादिताम् ।

आससाद महाबाहुः शृङ्गिबेरपुरं प्रति ॥ 26 ॥

तामूर्मिकलिलावर्तामन्ववेक्ष्य महारथः ।

सुमन्त्रमब्रवीत्सूतमिहैवाद्य वसामहे ॥ 27 ॥

अविदूरादयं नद्या बहुपुष्पप्रवालवान् ।

सुमहानिङ्गुदीवृक्षो वसामोऽत्रैव सारथे ॥ 28 ॥

द्रक्ष्याम स्सरितां श्रेष्ठां सम्मान्यसलिलां शिवाम् ।

देवदानवगन्धर्वमृगमानुषपक्षिणाम् ॥ 29 ॥

लक्ष्मणश्च सुमन्त्रश्च बाढमित्येव राघवम् ।

उक्त्वा तमिङ्गुदीवृक्षं तदोपययतुर्हयैः ॥ 30 ॥

रामोऽभियाय तं रम्यं वृक्षमिक्ष्वाकुनन्दनः ।

रथादवातरत्तस्मात्सभार्य स्सहलक्ष्मणः ॥ 31 ॥

सुमन्त्रोऽप्यवतीर्यास्मान्मोचयित्वा हयोत्तमान् ।

वृक्षमूलगतं राममुपतस्थे कृताञ्जलिः ॥ 32 ॥

तत्र राजा गुहो नाम रामस्यात्मसमस्सखा ।

निषादजात्यो बलवान् स्थपतिश्चेति विश्रुतः ॥ 33 ॥

स शृत्वा पुरुषव्याघ्रं रामं विषयमागतम् ।

वृद्धैः परिवृतोऽमात्यैः ज्ञातिभिश्चाभ्युपागतः ॥ 34 ॥

ततो निषादाधिपतिं दृष्ट्वा दूरादुपस्थितम् ।

सह सौमित्रिणा राम स्समागच्छद्गुहेन सः ॥ 35 ॥

तमार्तस्सम्परिष्वज्य गुहो राघवमब्रवीत् ।

यथाऽयोध्या तथेयं ते राम किं करवाणि ते ॥ 36 ॥

ईदृशं हि महाबाहो कः प्राप्स्यत्यतिथिं प्रियम् ।

ततो गुणवदन्नाद्यमुपादाय पृथग्विधम् ॥ 37 ॥

अर्घ्यं चोपानयत्क्षिप्रं वाक्यं चेदमुवाच ह ।

स्वागतं ते महाबाहो तवेयमखिला मही ॥ 38 ॥

वयं प्रेष्या भवान्भर्ता साधु राज्यं प्रशाधि नः ।

भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च लेह्यञ्चेदमुपस्थितम् ॥ 39 ॥

शयनानि च मुख्यानि वाजिनां खादनं च ते ।

एवं ब्रुवाणं तु गुहं राघवः प्रत्युवाच ह ॥ 40 ॥

अर्चिताश्चैव हृष्टाश्च भवता सर्वथा वयम् ।

पद्भ्यामभिगमाच्चैव स्नेहसन्दर्शनेन च ॥ 41 ॥

भुजाभ्यां साधु पीनाभ्यां पीडयन्वाक्यमब्रवीत् ।

दिष्ट्या त्वां गुह पश्यामि ह्यरोगं सह बान्धवैः ।

अपि ते कुशलं राष्ट्रे मित्रेषु च धनेषु च ॥ 42 ॥

यत्त्विदं भवता किञ्चित्प्रीत्या समुपकल्पितम् ।

सर्वं तदनुजानामि न हि वर्ते प्रतिग्रहे ॥ 43 ॥

कुशचीराजिनधरं फलमूलाशिनं च माम् ।

विद्धि प्रणिहितं धर्मे तापसं वनगोचरम् ॥ 44 ॥

अश्वानां खादनेनाहमर्थी नान्येन केनचित् ।

एतावताऽत्र भवता भविष्यामि सुपूजितः ॥ 45 ॥

एते हि दयिता राज्ञः पितुर्दशरथस्य मे ।

एतैस्सुविहितैरश्वै भविष्याम्यहमर्चितः ॥ 46 ॥

अश्वानां प्रतिपानं च खादनं चैव सोऽन्वशात् ।

गुहस्तत्रैव पुरुषां स्त्वरितं दीयतामिति ॥ 47 ॥

ततश्चीरोत्तरासङ्गः सन्ध्यामन्वास्य पश्चिमाम् ।

जलमेवाददे भोज्यं लक्ष्मणेनाऽऽहृतं स्वयम् ॥ 48 ॥

तस्य भूमौ शयानस्य पादौ प्रक्षाल्य लक्ष्मणः ।

सभार्यस्य ततोऽभ्येत्य तस्थौ वृक्षमुपाश्रितः ॥ 49 ॥

गुहोऽपि सह सूतेन सौमित्रिमनुभाषयन् ।

अन्वजाग्रत्ततो राममप्रमत्तो धनुर्धरः ॥ 50 ॥

तथा शयानस्य ततोऽस्य धीमतो यशस्विनो दाशरथेर्महात्मनः ।

अदृष्टदुःखस्य सुखोचितस्य सा तदाव्यतीयाय चिरेण शर्वरी ॥ 51 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे पञ्चाशस्सर्गः ॥