2.100 Ayodhyakanda - Shatatama Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අයෝධ්යාකාණ්ඩම් .

අථ ශතතමස්සර්ගඃ .

ජටිලං චීරවසනං ප්රාඤ්ජලිං පතිතං භුවි .

දදර්ශ රාමෝ දුර්දර්ශං යුගාන්තේ භාස්කරංයථා .. 1 ..

කථඤ්චිදභිවිජ්ඤාය විවර්ණවදනං කෘශම් .

භ්රාතරං භරතං රාමඃ පරිජග්රාහ බාහුනා .. 2 ..

ආඝ්රාය රාමස්තං මූර්ධ්නි පරිෂ්වජ්ය ච රාඝවඃ .

අඞ්කේ භරතමාරෝප්ය පර්යපෘච්ඡත්සමාහිතඃ .. 3 ..

ක්ව නු තේ(අ)භූත්පිතා තාත යදරණ්යං ත්වමාගතඃ .

න හි ත්වං ජීවතස්තස්ය වනමාගන්තුමර්හසි .. 4 ..

චිරස්ය බත පශ්යාමි දූරාද්භරතමාගතම් .

දුෂ්ප්රතීකමරණ්යේ(අ)ස්මින් කිං තාත වනමාගතඃ .. 5 ..

කච්චිද්ධාරයතේ තාත රාජා යත්ත්වමිහා(අ)ගතඃ .

කච්චින්න දීන ස්සහසා රාජා ලෝකාන්තරං ගතඃ .. 6 ..

කච්චිත්සෞම්ය න තේ රාජ්යං භ්රෂ්ටං බාලස්ය ශාශ්වතම් .

කච්චිච්ඡුශ්රූෂසේ තාත පිතරං සත්යවික්රමම් .. 7 ..

කච්චිද්ධශරථෝ රාජා කුශලී සත්යසංඞ්ගරඃ .

රාජසූයාශ්වමේධානාමාහර්තා ධර්මනිශ්චයඃ .. 8 ..

ස කච්චිද්බ්රාහ්මණෝ විද්වාන් ධර්මනිත්යෝ මහාද්යුතිඃ .

ඉක්ෂ්වාකූණාමුපාධ්යායෝ යථාවත්තාත පූජ්යතේ .. 9 ..

සා තාත කච්චිත්කෞසල්යා සුමිත්රා ච ප්රජාවතී .

සුඛිනී කච්චිදාර්යා ච දේවී නන්දති කෛකයී .. 10 ..

කච්චිද්විනයසම්පන්නඃ කුලපුත්රෝ බහුශ්රුතඃ .

අනසූයුරනුද්රෂ්ටා සත්කෘතස්තේ පුරෝහිතඃ .. 11 ..

කච්චිදග්නිෂු තේ යුක්තෝ විධිජ්ඤෝ මතිමානෘජුඃ .

හුතං ච හෝෂ්යමාණං ච කාලේ වේදයතේ සදා .. 12 ..

කච්චිද්දේවාන්පිත්රූන් මාතෘර්ගුරූන්පිතෘසමානපි .

වෘද්ධාංශ්ච තාත වෛද්යාංශ්ච බ්රාහ්මණාංශ්චාභිමන්යසේ .. 13 ..

ඉෂ්වස්ත්රවරසම්පන්නමර්ථශාස්ත්ර විශාරදම් .

සුධන්වානමුපාධ්යායං කච්චිත්ත්වං තාත මන්යසේ .. 14 ..

කච්චිදාත්මසමා ශ්ශූරා ශ්ශ්රුතවන්තෝ ජිතේන්ද්රියාඃ .

කුලීනාශ්චේඞ්ගිතජ්ඤාශ්ච කෘතාස්තේ තාත මන්ත්රිණඃ .. 15 ..

මන්ත්රෝ විජයමූලං හි රාජ්ඤාං භවති රාඝව .

සුසංවෘතෝ මන්ත්රධරෛරමාත්යෛ ශ්ශාස්ත්රකෝවිදෛඃ .. 16 ..

කච්චින්නිද්රාවශං නෛෂීඃ කච්චිත් කාලේ(අ)වබුධ්යසේ .

කච්චිච්චාපරරාත්රේෂු චින්තියස්යර්ථනෛපුණම් .. 17 ..

කච්චින්මන්ත්රයසේ නෛකඃ කච්චින්න බහුභිස්සහ .

කච්චිත්තේ මන්ත්රිතෝ මන්ත්රෝ රාෂ්ට්රං න පරිධාවති .. 18 ..

කච්චිදර්ථං විනිශ්චිත්ය ලඝුමූලං මහෝදයම් .

ක්ෂිප්රමාරභසේ කර්තුං න දීර්ඝයසි රාඝව .. 19 ..

කච්චිත්තු සුකෘතාන්යේව කෘතරූපාණි වා පුනඃ .

විදුස්තේ සර්වකාර්යාණි න කර්තව්යානි පාර්ථිවාඃ .. 20 ..

කච්චින්නතර්කෛර්යුක්ත්යා වා යේ චාප්යපරිකීර්තිතාඃ .

ත්වයා වා තවාමාත්යෛර්බුධ්යතේ තාත මන්ත්රිතම් .. 21 ..

කච්චිත්සහස්රාන්මූර්ඛාණාමේකමිච්ඡසි පණ්ඩිතම් .

පණ්ඩිතෝ හ්යර්ථකෘච්ඡ්රේෂු කුර්යාන්නිශ්රේයසං මහත් .. 22 ..

සහස්රාණ්යපි මූර්ඛාණාං යුද්යුපාස්තේ මහීපතිඃ .

අථවාප්යයුතාන්යේව නාස්ති තේෂු සහායතා .. 23 ..

ඒකෝ(අ)ප්යමාත්යෝ මේධාවී ශූරෝ දක්ෂෝ විචක්ෂණඃ .

රාජානං රාජපුත්රං වා ප්රාපයේන්මහතීං ශ්රියම් .. 24 ..

කච්චින්මුඛ්යා මහාත්ස්වේව මධ්යමේෂු ච මධ්යමාඃ .

ජඝන්යාශ්ච ජඝන්යේෂු භෘත්යාඃ කර්මසු යෝජිතාඃ .. 25 ..

අමාත්යානුපධාතීතාන්පිතෘපෛතාමහාඤ්ඡුචීන් .

ශ්රේෂ්ඨාඤ්ඡ්රේෂ්ඨේෂුකච්චිත්වං නියෝජයසි කර්මසු .. 26 ..

කච්චින්නෝග්රේණ දණ්ඩේන භෘශමුද්වේජිතප්රජම් .

රාෂ්ට්රං තවානුජානන්ති මන්ත්රිණඃ කෛකයීසුත .. 27 ..

කච්චිත්ත්වාං නාවජානන්ති යාජකාඃ පතිතං යථා .

උග්රප්රතිග්රහීතාරං කාමයානමිව ස්ත්රියඃ .. 28 ..

උපායකුශලං වෛද්යං භෘත්යසන්දූෂණේ රතම් .

ශූරමෛශ්වර්යකාමං ච යෝ න හන්ති ස හන්යතේ .. 29 ..

කච්චිද්ධෘෂ්ටශ්ච ශූරශ්ච මතිමාන් ධෘතිමාන් ශුචිඃ .

කුලීනශ්චානුරක්තශ්ච දක්ෂස්සේනාපතිඃ කෘතඃ .. 30 ..

බලවන්තශ්ච කච්චිත්තේ මුඛ්යා යුධ්දවිශාරදාඃ .

දෘෂ්ටාපදානා වික්රාන්තාස්ත්වයා සත්කෘත්යමානිතාඃ .. 31 ..

කච්චිද්බලස්ය භක්තං ච වේතනං ච යථෝචිතම් .

සම්ප්රාප්තකාලං දාතව්යං දදාසි න විලම්බසේ .. 32 ..

කාලාතික්රමණාච්චෛව භක්තවේතනයෝර්භෘතාඃ .

භර්තුඃ කුප්යන්ති දුෂ්යන්ති සෝ(අ)නර්ථ ස්සුමහාන් ස්මෘතඃ .. 33 ..

කච්චිත්සර්වේ(අ)නුරක්තාස්ත්වාං කුලපුත්රාඃ ප්රධානතඃ .

කච්චිත්ප්රාණාං ස්තවාර්ථේෂු සන්ත්යජන්ති සමාහිතාඃ .. 34 ..

කච්චිජ්ජානපදෝ විද්වාන්දක්ෂිණඃ ප්රතිභානවාන් .

යථෝක්තවාදී දූතස්තේ කෘතෝ භරත පණ්ඩිතඃ .. 35 ..

කච්චිදෂ්ටාදශාන්යේෂු ස්වපක්ෂේ දශ පඤ්ච ච .

ත්රිභිස්ත්රිභිරවිජ්ඤාතෛර්වේත්සි තීර්ථානි චාරකෛඃ .. 36 ..

කච්චිද්ව්යපාස්තානහිතාන්ප්රතියාතාංශ්ච සර්වදා .

දුර්බලානනවජ්ඤාය වර්තසේ රිපුසූදන .. 37 ..

කච්චින්න ලෞකායතිකාන්බ්රාහ්මණාංස්තාත සේවසේ .

අනර්ථකුශලා හ්යේතේ බාලාඃ පණ්ඩිතමානිනඃ .. 38 ..

ධර්මශාස්ත්රේෂු මුඛ්යේෂු විද්යමානේෂු දුර්බුධාඃ .

බුද්ධිමාන්වීක්ෂිකීං ප්රාප්ය නිරර්ථං ප්රවදන්ති තේ .. 39 ..

වීරෛරධ්යුෂිතාං පූර්වමස්මාකං තාත පූර්වකෛඃ .

සත්යනාමාං දෘඪ ද්වාරාං හස්ත්යශ්වරථසඞ්කුලාම් .. 40 ..

බ්රාහ්මණෛඃ ක්ෂත්රියෛර්වෛශ්යෛ ස්ස්වකර්මනිරතෛස්සදා .

ජිතේන්ද්රියෛර්මහෝත්සාහෛර්වෘතාමාර්යෛ ස්සහස්රශඃ .. 41 ..

ප්රාසාදෛර්විවිධාකාරෛර්වෘතාං වෛද්යජනාකුලාම් .

කච්චිත්සුමුදිතාං ස්ඵීතාමයෝධ්යාං පරිරක්ෂසි .. 42 ..

කච්චිච්චෛත්යශතෛර්ජුෂ්ට ස්සුනිවිෂ්ටජනාකුලඃ .

දේවස්ථානෛඃ ප්රපාභිශ්ච තටාකෛශ්චෝපශෝභිතඃ .. 43 ..

ප්රහෘෂ්ටනරනාරීකස්සමාජෝත්සවශෝභිතඃ .

සුකෘෂ්ටසීමා පශුමාන්හිංසාභිඃ පරිවර්ජිතඃ .. 44 ..

අදේවමාතෘකෝ රම්ය ශ්ශ්වාපදෛඃ පරිවර්ජිතඃ .

පරිත්යක්තෝ භයෛස්සර්වෛඃ ඛනිභිශ්චෝපශෝභිතඃ .. 45 ..

විවර්ජිතෝ නරෛඃ පාපෛර්මම පූර්වෛ ස්සුරක්ෂිතඃ .

කච්චිජ්ජනපදස්ස්ඵීතඃ සුඛං වසති රාඝව .. 46 ..

කච්චිත්තේ දයිතාස්සර්වේ කෘෂිගෝරක්ෂජීවිනඃ .

වාර්තායාං සංශ්රිතස්තාත ලෝකෝ හි සුඛමේධතේ .. 47 ..

තේෂාං ගුප්තිපරීහාරෛඃ කච්චිත්තේ භරණං කෘතම් .

රක්ෂ්යා හි රාජ්ඤා ධර්මේණ සර්වේ විෂයවාසිනඃ .. 48 ..

කච්චිස්ත්රිය ස්සාන්ත්වයසි කච්චිත්තාශ්ච සුරක්ෂිතාඃ .

කච්චින්න ශ්රද්ධාස්යාසාං කච්චිද්ගුහ්යං න භාෂසේ .. 49 ..

කච්චින්නාගවනං ගුප්තං කච්චිත්තේ සන්ති ධේනුකාඃ .

කච්චින්න ගණිකාශ්වානාං කුඤ්ජරාණාං ච තෘප්යසි .. 50 ..

කච්චිද්දර්ශයසේ නිත්යං මනුෂ්යාණාං විභූෂිතම් .

උත්ථායෝත්ථාය පූර්වාහ්ණේ රාජපුත්ර මහාපථේ .. 51 ..

කච්චින්න සර්වේ කර්මාන්තාඃ ප්රත්යක්ෂාස්තේ(අ)විශඞ්කයා .

සර්වේ වා පුනරුත්සෘෂ්ටා මධ්යමේවාත්ර කාරණම් .. 52 ..

කච්චිත්සර්වාණි දුර්ගාණි ධනධාන්යායුධෝදකෛඃ .

යන්ත්රෛශ්ච පරිපූර්ණානි තථා ශිල්පිධනුර්ධරෛඃ .. 53 ..

ආයස්තේ විපුලඃ කච්චිත්කච්චිදල්පතරෝ ව්යයඃ .

අපාත්රේෂු න තේ කච්චිත්කෝශෝ ගච්ඡති රාඝව .. 54 ..

දේවතාර්ථේ ච පිත්රර්ථේබ්රාහ්මණාභ්යාගතේෂු ච .

යෝධේෂු මිත්රවර්ගේෂු කච්චිද්ගච්ඡති තේ ව්යයඃ .. 55 ..

කච්චිදාර්යෝ විශුද්ධාත්මා ක්ෂාරිත ශ්චාපරකර්මණා .

අපෘෂ්ට ශ්ශාස්ත්රකුශලෛර්න ලෝභාද්වධ්යතේ ශුචිඃ .. 56 ..

ගෘහීතශ්චෛව පෘෂ්ටශ්ච කාලේ දෘෂ්ටස්සකාරණඃ .

කච්චින්න මුච්යතේ චෝරෝ ධනලෝභාන්නරර්ෂභ .. 57 ..

ව්යසනේ කච්චිදාඪ්යස්ය දුර්ගතස්ය ච රාඝව .

අර්ථං විරාගාඃ පශ්යන්ති තවාමාත්යා බහුශ්රුතාඃ .. 58 ..

යානි මිථ්යාභිශස්තානාං පතන්ත්යශ්රූණි රාඝව .

තානි පුත්රාන්පශූන්ඝ්නන්ති ප්රීත්යර්ථමනුශාසතඃ .. 59 ..

කච්චිද්වෘද්ධාංශ්ච බාලාංශ්ච වෛද්යාමුඛ්යාංශ්ච රාඝව .

දානේන මනසා වාචා ත්රිභිරේතෛර්බුභූෂසේ .. 60 ..

කච්චිද්ගුරූංශ්ච වෘද්ධාංශ්ච තාපසාන් දේවතාතිථීන් .

චෛත්යාංශ්ච සර්වාන්සිධ්දාර්ථාන්බ්රාහ්මණාංශ්ච නමස්යසි .. 61 ..

කච්චිදර්ථේන වා ධර්මමර්ථං ධර්මේණ වා පුනඃ .

උභෞ වා ප්රීතිලෝභේන කාමේන ච න බාධසේ .. 62 ..

කච්චිදර්ථං ච ධර්මං ච කාමං ච ජයතාං වර .

විභජ්ය කාලේ කාලජ්ඤ සර්වාන්වරද සේවසේ .. 63 ..

කච්චිත්තේ බ්රාහ්මණා ශ්ශර්ම සර්වශාස්ත්රාර්ථකෝවිදාඃ .

ආශංසන්තේ මහාප්රාජ්ඤ පෞරජානපදෛස්සහ .. 64 ..

නාස්තික්යමනෘතං ක්රෝධං ප්රමාදං දීර්ඝසූත්රතාම් .

අදර්ශනං ජ්ඤානවතාමාලස්යං පඤ්චවෘත්තිතාම් .. 65 ..

ඒකචින්තනමර්ථානාමනර්ථජ්ඤෛශ්ච මන්ත්රණම් .

නිශ්චිතානාමනාරම්භං මන්ත්රස්යාපරිරක්ෂණම් .. 66 ..

මඞ්ගලාද්යප්රයෝගං ච ප්රත්යුත්ථානං ච සර්වතඃ .

කච්චිත්වං වර්ජයස්යේතාන්රාජදෝෂාංශ්චතුර්දශ .. 67 ..

දශපඤ්චචතුර්වර්ගාන්සප්තවර්ගං ච තත්ත්වතඃ .

අෂ්ටවර්ගං ත්රිවර්ගං ච විද්යාස්තිස්රශ්ච රාඝව .. 68 ..

ඉන්ද්රියාණාං ජයං බුද්ධ්යා ෂාඩ්ගුණ්යං දෛවමානුෂම් .

කෘත්යං විංශතිවර්ගං ච තථා ප්රකෘතිමණ්ඩලම් .. 69 ..

යාත්රාදණ්ඩවිධානං ච ද්වියෝනී සන්ධිවිග්රහෞ .

කච්චිදේතාන්මහාප්රාජ්ඤ යථාවදනුමන්යසේ .. 70 ..

මන්ත්රිභිස්ත්වං යථෝද්දිෂ්ටෛශ්චතුර්භිස්ත්රිභිරේව වා .

කච්චිත්සමස්තෛර්ව්යස්තෛශ්ච මන්ත්රං මන්ත්රයසේ මිථඃ .. 71 ..

කච්චිත්තේ සඵලා වේදාඃ කච්චිත්තේ සඵලාඃ ක්රියාඃ .

කච්චිත්තේ සඵලා දාරාඃ කච්චිත්තේ සඵලං ශ්රුතම් .. 72 ..

කච්චිදේෂෛව තේ බුද්ධිර්යථෝක්තා මම රාඝව .

ආයුෂ්යා ච යශස්යා ච ධර්මකාමාර්ථ සංහිතා .. 73 ..

යාං වෘත්තිං වර්තතේ තාතෝ යාං ච නඃ ප්රපිතාමහාඃ .

තාං වෘත්තිං වර්තසේ කච්චිද්යාච සත්පථගා ශුභා .. 74 ..

කච්චිත්ස්වාදු කෘතං භෝජ්යමේකෝ නාශ්නාසි රාඝව .

කච්චිදාශංසමානේභ්යෝ මිත්රේභ්ය ස්සම්ප්රයච්ඡසි .. 75 ..

රාජා තු ධර්මේණ හි පාලයිත්වා මහාමතිර්දණ්ඩධරඃ ප්රජානාම් .

අවාප්ය කෘත්ස්නාං වසුධාං යථාවදිතශ්ච්යුත ස්ස්වර්ගමුපෛති විද්වාන් .. 76 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අයෝධ්යාකාණ්ඩේ ශතතමස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha śatatamassargaḥ |

jaṭilaṃ cīravasanaṃ prāñjaliṃ patitaṃ bhuvi |

dadarśa rāmo durdarśaṃ yugānte bhāskaraṃyathā || 1 ||

kathañcidabhivijñāya vivarṇavadanaṃ kṛśam |

bhrātaraṃ bharataṃ rāmaḥ parijagrāha bāhunā || 2 ||

āghrāya rāmastaṃ mūrdhni pariṣvajya ca rāghavaḥ |

aṅke bharatamāropya paryapṛcchatsamāhitaḥ || 3 ||

kva nu te'bhūtpitā tāta yadaraṇyaṃ tvamāgataḥ |

na hi tvaṃ jīvatastasya vanamāgantumarhasi || 4 ||

cirasya bata paśyāmi dūrādbharatamāgatam |

duṣpratīkamaraṇye'smin kiṃ tāta vanamāgataḥ || 5 ||

kacciddhārayate tāta rājā yattvamihā'gataḥ |

kaccinna dīna ssahasā rājā lokāntaraṃ gataḥ || 6 ||

kaccitsaumya na te rājyaṃ bhraṣṭaṃ bālasya śāśvatam |

kaccicchuśrūṣase tāta pitaraṃ satyavikramam || 7 ||

kacciddhaśaratho rājā kuśalī satyasaṃṅgaraḥ |

rājasūyāśvamedhānāmāhartā dharmaniścayaḥ || 8 ||

sa kaccidbrāhmaṇo vidvān dharmanityo mahādyutiḥ |

ikṣvākūṇāmupādhyāyo yathāvattāta pūjyate || 9 ||

sā tāta kaccitkausalyā sumitrā ca prajāvatī |

sukhinī kaccidāryā ca devī nandati kaikayī || 10 ||

kaccidvinayasampannaḥ kulaputro bahuśrutaḥ |

anasūyuranudraṣṭā satkṛtaste purohitaḥ || 11 ||

kaccidagniṣu te yukto vidhijño matimānṛjuḥ |

hutaṃ ca hoṣyamāṇaṃ ca kāle vedayate sadā || 12 ||

kacciddevānpitrūn mātṛrgurūnpitṛsamānapi |

vṛddhāṃśca tāta vaidyāṃśca brāhmaṇāṃścābhimanyase || 13 ||

iṣvastravarasampannamarthaśāstra viśāradam |

sudhanvānamupādhyāyaṃ kaccittvaṃ tāta manyase || 14 ||

kaccidātmasamā śśūrā śśrutavanto jitendriyāḥ |

kulīnāśceṅgitajñāśca kṛtāste tāta mantriṇaḥ || 15 ||

mantro vijayamūlaṃ hi rājñāṃ bhavati rāghava |

susaṃvṛto mantradharairamātyai śśāstrakovidaiḥ || 16 ||

kaccinnidrāvaśaṃ naiṣīḥ kaccit kāle'vabudhyase |

kacciccāpararātreṣu cintiyasyarthanaipuṇam || 17 ||

kaccinmantrayase naikaḥ kaccinna bahubhissaha |

kaccitte mantrito mantro rāṣṭraṃ na paridhāvati || 18 ||

kaccidarthaṃ viniścitya laghumūlaṃ mahodayam |

kṣipramārabhase kartuṃ na dīrghayasi rāghava || 19 ||

kaccittu sukṛtānyeva kṛtarūpāṇi vā punaḥ |

viduste sarvakāryāṇi na kartavyāni pārthivāḥ || 20 ||

kaccinnatarkairyuktyā vā ye cāpyaparikīrtitāḥ |

tvayā vā tavāmātyairbudhyate tāta mantritam || 21 ||

kaccitsahasrānmūrkhāṇāmekamicchasi paṇḍitam |

paṇḍito hyarthakṛcchreṣu kuryānniśreyasaṃ mahat || 22 ||

sahasrāṇyapi mūrkhāṇāṃ yudyupāste mahīpatiḥ |

athavāpyayutānyeva nāsti teṣu sahāyatā || 23 ||

eko'pyamātyo medhāvī śūro dakṣo vicakṣaṇaḥ |

rājānaṃ rājaputraṃ vā prāpayenmahatīṃ śriyam || 24 ||

kaccinmukhyā mahātsveva madhyameṣu ca madhyamāḥ |

jaghanyāśca jaghanyeṣu bhṛtyāḥ karmasu yojitāḥ || 25 ||

amātyānupadhātītānpitṛpaitāmahāñchucīn |

śreṣṭhāñchreṣṭheṣukaccitvaṃ niyojayasi karmasu || 26 ||

kaccinnogreṇa daṇḍena bhṛśamudvejitaprajam |

rāṣṭraṃ tavānujānanti mantriṇaḥ kaikayīsuta || 27 ||

kaccittvāṃ nāvajānanti yājakāḥ patitaṃ yathā |

ugrapratigrahītāraṃ kāmayānamiva striyaḥ || 28 ||

upāyakuśalaṃ vaidyaṃ bhṛtyasandūṣaṇe ratam |

śūramaiśvaryakāmaṃ ca yo na hanti sa hanyate || 29 ||

kacciddhṛṣṭaśca śūraśca matimān dhṛtimān śuciḥ |

kulīnaścānuraktaśca dakṣassenāpatiḥ kṛtaḥ || 30 ||

balavantaśca kaccitte mukhyā yudhdaviśāradāḥ |

dṛṣṭāpadānā vikrāntāstvayā satkṛtyamānitāḥ || 31 ||

kaccidbalasya bhaktaṃ ca vetanaṃ ca yathocitam |

samprāptakālaṃ dātavyaṃ dadāsi na vilambase || 32 ||

kālātikramaṇāccaiva bhaktavetanayorbhṛtāḥ |

bhartuḥ kupyanti duṣyanti so'nartha ssumahān smṛtaḥ || 33 ||

kaccitsarve'nuraktāstvāṃ kulaputrāḥ pradhānataḥ |

kaccitprāṇāṃ stavārtheṣu santyajanti samāhitāḥ || 34 ||

kaccijjānapado vidvāndakṣiṇaḥ pratibhānavān |

yathoktavādī dūtaste kṛto bharata paṇḍitaḥ || 35 ||

kaccidaṣṭādaśānyeṣu svapakṣe daśa pañca ca |

tribhistribhiravijñātairvetsi tīrthāni cārakaiḥ || 36 ||

kaccidvyapāstānahitānpratiyātāṃśca sarvadā |

durbalānanavajñāya vartase ripusūdana || 37 ||

kaccinna laukāyatikānbrāhmaṇāṃstāta sevase |

anarthakuśalā hyete bālāḥ paṇḍitamāninaḥ || 38 ||

dharmaśāstreṣu mukhyeṣu vidyamāneṣu durbudhāḥ |

buddhimānvīkṣikīṃ prāpya nirarthaṃ pravadanti te || 39 ||

vīrairadhyuṣitāṃ pūrvamasmākaṃ tāta pūrvakaiḥ |

satyanāmāṃ dṛḍha dvārāṃ hastyaśvarathasaṅkulām || 40 ||

brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyai ssvakarmanirataissadā |

jitendriyairmahotsāhairvṛtāmāryai ssahasraśaḥ || 41 ||

prāsādairvividhākārairvṛtāṃ vaidyajanākulām |

kaccitsumuditāṃ sphītāmayodhyāṃ parirakṣasi || 42 ||

kacciccaityaśatairjuṣṭa ssuniviṣṭajanākulaḥ |

devasthānaiḥ prapābhiśca taṭākaiścopaśobhitaḥ || 43 ||

prahṛṣṭanaranārīkassamājotsavaśobhitaḥ |

sukṛṣṭasīmā paśumānhiṃsābhiḥ parivarjitaḥ || 44 ||

adevamātṛko ramya śśvāpadaiḥ parivarjitaḥ |

parityakto bhayaissarvaiḥ khanibhiścopaśobhitaḥ || 45 ||

vivarjito naraiḥ pāpairmama pūrvai ssurakṣitaḥ |

kaccijjanapadassphītaḥ sukhaṃ vasati rāghava || 46 ||

kaccitte dayitāssarve kṛṣigorakṣajīvinaḥ |

vārtāyāṃ saṃśritastāta loko hi sukhamedhate || 47 ||

teṣāṃ guptiparīhāraiḥ kaccitte bharaṇaṃ kṛtam |

rakṣyā hi rājñā dharmeṇa sarve viṣayavāsinaḥ || 48 ||

kaccistriya ssāntvayasi kaccittāśca surakṣitāḥ |

kaccinna śraddhāsyāsāṃ kaccidguhyaṃ na bhāṣase || 49 ||

kaccinnāgavanaṃ guptaṃ kaccitte santi dhenukāḥ |

kaccinna gaṇikāśvānāṃ kuñjarāṇāṃ ca tṛpyasi || 50 ||

kacciddarśayase nityaṃ manuṣyāṇāṃ vibhūṣitam |

utthāyotthāya pūrvāhṇe rājaputra mahāpathe || 51 ||

kaccinna sarve karmāntāḥ pratyakṣāste'viśaṅkayā |

sarve vā punarutsṛṣṭā madhyamevātra kāraṇam || 52 ||

kaccitsarvāṇi durgāṇi dhanadhānyāyudhodakaiḥ |

yantraiśca paripūrṇāni tathā śilpidhanurdharaiḥ || 53 ||

āyaste vipulaḥ kaccitkaccidalpataro vyayaḥ |

apātreṣu na te kaccitkośo gacchati rāghava || 54 ||

devatārthe ca pitrarthebrāhmaṇābhyāgateṣu ca |

yodheṣu mitravargeṣu kaccidgacchati te vyayaḥ || 55 ||

kaccidāryo viśuddhātmā kṣārita ścāparakarmaṇā |

apṛṣṭa śśāstrakuśalairna lobhādvadhyate śuciḥ || 56 ||

gṛhītaścaiva pṛṣṭaśca kāle dṛṣṭassakāraṇaḥ |

kaccinna mucyate coro dhanalobhānnararṣabha || 57 ||

vyasane kaccidāḍhyasya durgatasya ca rāghava |

arthaṃ virāgāḥ paśyanti tavāmātyā bahuśrutāḥ || 58 ||

yāni mithyābhiśastānāṃ patantyaśrūṇi rāghava |

tāni putrānpaśūnghnanti prītyarthamanuśāsataḥ || 59 ||

kaccidvṛddhāṃśca bālāṃśca vaidyāmukhyāṃśca rāghava |

dānena manasā vācā tribhiretairbubhūṣase || 60 ||

kaccidgurūṃśca vṛddhāṃśca tāpasān devatātithīn |

caityāṃśca sarvānsidhdārthānbrāhmaṇāṃśca namasyasi || 61 ||

kaccidarthena vā dharmamarthaṃ dharmeṇa vā punaḥ |

ubhau vā prītilobhena kāmena ca na bādhase || 62 ||

kaccidarthaṃ ca dharmaṃ ca kāmaṃ ca jayatāṃ vara |

vibhajya kāle kālajña sarvānvarada sevase || 63 ||

kaccitte brāhmaṇā śśarma sarvaśāstrārthakovidāḥ |

āśaṃsante mahāprājña paurajānapadaissaha || 64 ||

nāstikyamanṛtaṃ krodhaṃ pramādaṃ dīrghasūtratām |

adarśanaṃ jñānavatāmālasyaṃ pañcavṛttitām || 65 ||

ekacintanamarthānāmanarthajñaiśca mantraṇam |

niścitānāmanārambhaṃ mantrasyāparirakṣaṇam || 66 ||

maṅgalādyaprayogaṃ ca pratyutthānaṃ ca sarvataḥ |

kaccitvaṃ varjayasyetānrājadoṣāṃścaturdaśa || 67 ||

daśapañcacaturvargānsaptavargaṃ ca tattvataḥ |

aṣṭavargaṃ trivargaṃ ca vidyāstisraśca rāghava || 68 ||

indriyāṇāṃ jayaṃ buddhyā ṣāḍguṇyaṃ daivamānuṣam |

kṛtyaṃ viṃśativargaṃ ca tathā prakṛtimaṇḍalam || 69 ||

yātrādaṇḍavidhānaṃ ca dviyonī sandhivigrahau |

kaccidetānmahāprājña yathāvadanumanyase || 70 ||

mantribhistvaṃ yathoddiṣṭaiścaturbhistribhireva vā |

kaccitsamastairvyastaiśca mantraṃ mantrayase mithaḥ || 71 ||

kaccitte saphalā vedāḥ kaccitte saphalāḥ kriyāḥ |

kaccitte saphalā dārāḥ kaccitte saphalaṃ śrutam || 72 ||

kaccideṣaiva te buddhiryathoktā mama rāghava |

āyuṣyā ca yaśasyā ca dharmakāmārtha saṃhitā || 73 ||

yāṃ vṛttiṃ vartate tāto yāṃ ca naḥ prapitāmahāḥ |

tāṃ vṛttiṃ vartase kaccidyāca satpathagā śubhā || 74 ||

kaccitsvādu kṛtaṃ bhojyameko nāśnāsi rāghava |

kaccidāśaṃsamānebhyo mitrebhya ssamprayacchasi || 75 ||

rājā tu dharmeṇa hi pālayitvā mahāmatirdaṇḍadharaḥ prajānām |

avāpya kṛtsnāṃ vasudhāṃ yathāvaditaścyuta ssvargamupaiti vidvān || 76 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe śatatamassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ शततमस्सर्गः ।

जटिलं चीरवसनं प्राञ्जलिं पतितं भुवि ।

ददर्श रामो दुर्दर्शं युगान्ते भास्करंयथा ॥ 1 ॥

कथञ्चिदभिविज्ञाय विवर्णवदनं कृशम् ।

भ्रातरं भरतं रामः परिजग्राह बाहुना ॥ 2 ॥

आघ्राय रामस्तं मूर्ध्नि परिष्वज्य च राघवः ।

अङ्के भरतमारोप्य पर्यपृच्छत्समाहितः ॥ 3 ॥

क्व नु तेऽभूत्पिता तात यदरण्यं त्वमागतः ।

न हि त्वं जीवतस्तस्य वनमागन्तुमर्हसि ॥ 4 ॥

चिरस्य बत पश्यामि दूराद्भरतमागतम् ।

दुष्प्रतीकमरण्येऽस्मिन् किं तात वनमागतः ॥ 5 ॥

कच्चिद्धारयते तात राजा यत्त्वमिहाऽगतः ।

कच्चिन्न दीन स्सहसा राजा लोकान्तरं गतः ॥ 6 ॥

कच्चित्सौम्य न ते राज्यं भ्रष्टं बालस्य शाश्वतम् ।

कच्चिच्छुश्रूषसे तात पितरं सत्यविक्रमम् ॥ 7 ॥

कच्चिद्धशरथो राजा कुशली सत्यसंङ्गरः ।

राजसूयाश्वमेधानामाहर्ता धर्मनिश्चयः ॥ 8 ॥

स कच्चिद्ब्राह्मणो विद्वान् धर्मनित्यो महाद्युतिः ।

इक्ष्वाकूणामुपाध्यायो यथावत्तात पूज्यते ॥ 9 ॥

सा तात कच्चित्कौसल्या सुमित्रा च प्रजावती ।

सुखिनी कच्चिदार्या च देवी नन्दति कैकयी ॥ 10 ॥

कच्चिद्विनयसम्पन्नः कुलपुत्रो बहुश्रुतः ।

अनसूयुरनुद्रष्टा सत्कृतस्ते पुरोहितः ॥ 11 ॥

कच्चिदग्निषु ते युक्तो विधिज्ञो मतिमानृजुः ।

हुतं च होष्यमाणं च काले वेदयते सदा ॥ 12 ॥

कच्चिद्देवान्पित्रून् मातृर्गुरून्पितृसमानपि ।

वृद्धांश्च तात वैद्यांश्च ब्राह्मणांश्चाभिमन्यसे ॥ 13 ॥

इष्वस्त्रवरसम्पन्नमर्थशास्त्र विशारदम् ।

सुधन्वानमुपाध्यायं कच्चित्त्वं तात मन्यसे ॥ 14 ॥

कच्चिदात्मसमा श्शूरा श्श्रुतवन्तो जितेन्द्रियाः ।

कुलीनाश्चेङ्गितज्ञाश्च कृतास्ते तात मन्त्रिणः ॥ 15 ॥

मन्त्रो विजयमूलं हि राज्ञां भवति राघव ।

सुसंवृतो मन्त्रधरैरमात्यै श्शास्त्रकोविदैः ॥ 16 ॥

कच्चिन्निद्रावशं नैषीः कच्चित् कालेऽवबुध्यसे ।

कच्चिच्चापररात्रेषु चिन्तियस्यर्थनैपुणम् ॥ 17 ॥

कच्चिन्मन्त्रयसे नैकः कच्चिन्न बहुभिस्सह ।

कच्चित्ते मन्त्रितो मन्त्रो राष्ट्रं न परिधावति ॥ 18 ॥

कच्चिदर्थं विनिश्चित्य लघुमूलं महोदयम् ।

क्षिप्रमारभसे कर्तुं न दीर्घयसि राघव ॥ 19 ॥

कच्चित्तु सुकृतान्येव कृतरूपाणि वा पुनः ।

विदुस्ते सर्वकार्याणि न कर्तव्यानि पार्थिवाः ॥ 20 ॥

कच्चिन्नतर्कैर्युक्त्या वा ये चाप्यपरिकीर्तिताः ।

त्वया वा तवामात्यैर्बुध्यते तात मन्त्रितम् ॥ 21 ॥

कच्चित्सहस्रान्मूर्खाणामेकमिच्छसि पण्डितम् ।

पण्डितो ह्यर्थकृच्छ्रेषु कुर्यान्निश्रेयसं महत् ॥ 22 ॥

सहस्राण्यपि मूर्खाणां युद्युपास्ते महीपतिः ।

अथवाप्ययुतान्येव नास्ति तेषु सहायता ॥ 23 ॥

एकोऽप्यमात्यो मेधावी शूरो दक्षो विचक्षणः ।

राजानं राजपुत्रं वा प्रापयेन्महतीं श्रियम् ॥ 24 ॥

कच्चिन्मुख्या महात्स्वेव मध्यमेषु च मध्यमाः ।

जघन्याश्च जघन्येषु भृत्याः कर्मसु योजिताः ॥ 25 ॥

अमात्यानुपधातीतान्पितृपैतामहाञ्छुचीन् ।

श्रेष्ठाञ्छ्रेष्ठेषुकच्चित्वं नियोजयसि कर्मसु ॥ 26 ॥

कच्चिन्नोग्रेण दण्डेन भृशमुद्वेजितप्रजम् ।

राष्ट्रं तवानुजानन्ति मन्त्रिणः कैकयीसुत ॥ 27 ॥

कच्चित्त्वां नावजानन्ति याजकाः पतितं यथा ।

उग्रप्रतिग्रहीतारं कामयानमिव स्त्रियः ॥ 28 ॥

उपायकुशलं वैद्यं भृत्यसन्दूषणे रतम् ।

शूरमैश्वर्यकामं च यो न हन्ति स हन्यते ॥ 29 ॥

कच्चिद्धृष्टश्च शूरश्च मतिमान् धृतिमान् शुचिः ।

कुलीनश्चानुरक्तश्च दक्षस्सेनापतिः कृतः ॥ 30 ॥

बलवन्तश्च कच्चित्ते मुख्या युध्दविशारदाः ।

दृष्टापदाना विक्रान्तास्त्वया सत्कृत्यमानिताः ॥ 31 ॥

कच्चिद्बलस्य भक्तं च वेतनं च यथोचितम् ।

सम्प्राप्तकालं दातव्यं ददासि न विलम्बसे ॥ 32 ॥

कालातिक्रमणाच्चैव भक्तवेतनयोर्भृताः ।

भर्तुः कुप्यन्ति दुष्यन्ति सोऽनर्थ स्सुमहान् स्मृतः ॥ 33 ॥

कच्चित्सर्वेऽनुरक्तास्त्वां कुलपुत्राः प्रधानतः ।

कच्चित्प्राणां स्तवार्थेषु सन्त्यजन्ति समाहिताः ॥ 34 ॥

कच्चिज्जानपदो विद्वान्दक्षिणः प्रतिभानवान् ।

यथोक्तवादी दूतस्ते कृतो भरत पण्डितः ॥ 35 ॥

कच्चिदष्टादशान्येषु स्वपक्षे दश पञ्च च ।

त्रिभिस्त्रिभिरविज्ञातैर्वेत्सि तीर्थानि चारकैः ॥ 36 ॥

कच्चिद्व्यपास्तानहितान्प्रतियातांश्च सर्वदा ।

दुर्बलाननवज्ञाय वर्तसे रिपुसूदन ॥ 37 ॥

कच्चिन्न लौकायतिकान्ब्राह्मणांस्तात सेवसे ।

अनर्थकुशला ह्येते बालाः पण्डितमानिनः ॥ 38 ॥

धर्मशास्त्रेषु मुख्येषु विद्यमानेषु दुर्बुधाः ।

बुद्धिमान्वीक्षिकीं प्राप्य निरर्थं प्रवदन्ति ते ॥ 39 ॥

वीरैरध्युषितां पूर्वमस्माकं तात पूर्वकैः ।

सत्यनामां दृढ द्वारां हस्त्यश्वरथसङ्कुलाम् ॥ 40 ॥

ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यै स्स्वकर्मनिरतैस्सदा ।

जितेन्द्रियैर्महोत्साहैर्वृतामार्यै स्सहस्रशः ॥ 41 ॥

प्रासादैर्विविधाकारैर्वृतां वैद्यजनाकुलाम् ।

कच्चित्सुमुदितां स्फीतामयोध्यां परिरक्षसि ॥ 42 ॥

कच्चिच्चैत्यशतैर्जुष्ट स्सुनिविष्टजनाकुलः ।

देवस्थानैः प्रपाभिश्च तटाकैश्चोपशोभितः ॥ 43 ॥

प्रहृष्टनरनारीकस्समाजोत्सवशोभितः ।

सुकृष्टसीमा पशुमान्हिंसाभिः परिवर्जितः ॥ 44 ॥

अदेवमातृको रम्य श्श्वापदैः परिवर्जितः ।

परित्यक्तो भयैस्सर्वैः खनिभिश्चोपशोभितः ॥ 45 ॥

विवर्जितो नरैः पापैर्मम पूर्वै स्सुरक्षितः ।

कच्चिज्जनपदस्स्फीतः सुखं वसति राघव ॥ 46 ॥

कच्चित्ते दयितास्सर्वे कृषिगोरक्षजीविनः ।

वार्तायां संश्रितस्तात लोको हि सुखमेधते ॥ 47 ॥

तेषां गुप्तिपरीहारैः कच्चित्ते भरणं कृतम् ।

रक्ष्या हि राज्ञा धर्मेण सर्वे विषयवासिनः ॥ 48 ॥

कच्चिस्त्रिय स्सान्त्वयसि कच्चित्ताश्च सुरक्षिताः ।

कच्चिन्न श्रद्धास्यासां कच्चिद्गुह्यं न भाषसे ॥ 49 ॥

कच्चिन्नागवनं गुप्तं कच्चित्ते सन्ति धेनुकाः ।

कच्चिन्न गणिकाश्वानां कुञ्जराणां च तृप्यसि ॥ 50 ॥

कच्चिद्दर्शयसे नित्यं मनुष्याणां विभूषितम् ।

उत्थायोत्थाय पूर्वाह्णे राजपुत्र महापथे ॥ 51 ॥

कच्चिन्न सर्वे कर्मान्ताः प्रत्यक्षास्तेऽविशङ्कया ।

सर्वे वा पुनरुत्सृष्टा मध्यमेवात्र कारणम् ॥ 52 ॥

कच्चित्सर्वाणि दुर्गाणि धनधान्यायुधोदकैः ।

यन्त्रैश्च परिपूर्णानि तथा शिल्पिधनुर्धरैः ॥ 53 ॥

आयस्ते विपुलः कच्चित्कच्चिदल्पतरो व्ययः ।

अपात्रेषु न ते कच्चित्कोशो गच्छति राघव ॥ 54 ॥

देवतार्थे च पित्रर्थेब्राह्मणाभ्यागतेषु च ।

योधेषु मित्रवर्गेषु कच्चिद्गच्छति ते व्ययः ॥ 55 ॥

कच्चिदार्यो विशुद्धात्मा क्षारित श्चापरकर्मणा ।

अपृष्ट श्शास्त्रकुशलैर्न लोभाद्वध्यते शुचिः ॥ 56 ॥

गृहीतश्चैव पृष्टश्च काले दृष्टस्सकारणः ।

कच्चिन्न मुच्यते चोरो धनलोभान्नरर्षभ ॥ 57 ॥

व्यसने कच्चिदाढ्यस्य दुर्गतस्य च राघव ।

अर्थं विरागाः पश्यन्ति तवामात्या बहुश्रुताः ॥ 58 ॥

यानि मिथ्याभिशस्तानां पतन्त्यश्रूणि राघव ।

तानि पुत्रान्पशून्घ्नन्ति प्रीत्यर्थमनुशासतः ॥ 59 ॥

कच्चिद्वृद्धांश्च बालांश्च वैद्यामुख्यांश्च राघव ।

दानेन मनसा वाचा त्रिभिरेतैर्बुभूषसे ॥ 60 ॥

कच्चिद्गुरूंश्च वृद्धांश्च तापसान् देवतातिथीन् ।

चैत्यांश्च सर्वान्सिध्दार्थान्ब्राह्मणांश्च नमस्यसि ॥ 61 ॥

कच्चिदर्थेन वा धर्ममर्थं धर्मेण वा पुनः ।

उभौ वा प्रीतिलोभेन कामेन च न बाधसे ॥ 62 ॥

कच्चिदर्थं च धर्मं च कामं च जयतां वर ।

विभज्य काले कालज्ञ सर्वान्वरद सेवसे ॥ 63 ॥

कच्चित्ते ब्राह्मणा श्शर्म सर्वशास्त्रार्थकोविदाः ।

आशंसन्ते महाप्राज्ञ पौरजानपदैस्सह ॥ 64 ॥

नास्तिक्यमनृतं क्रोधं प्रमादं दीर्घसूत्रताम् ।

अदर्शनं ज्ञानवतामालस्यं पञ्चवृत्तिताम् ॥ 65 ॥

एकचिन्तनमर्थानामनर्थज्ञैश्च मन्त्रणम् ।

निश्चितानामनारम्भं मन्त्रस्यापरिरक्षणम् ॥ 66 ॥

मङ्गलाद्यप्रयोगं च प्रत्युत्थानं च सर्वतः ।

कच्चित्वं वर्जयस्येतान्राजदोषांश्चतुर्दश ॥ 67 ॥

दशपञ्चचतुर्वर्गान्सप्तवर्गं च तत्त्वतः ।

अष्टवर्गं त्रिवर्गं च विद्यास्तिस्रश्च राघव ॥ 68 ॥

इन्द्रियाणां जयं बुद्ध्या षाड्गुण्यं दैवमानुषम् ।

कृत्यं विंशतिवर्गं च तथा प्रकृतिमण्डलम् ॥ 69 ॥

यात्रादण्डविधानं च द्वियोनी सन्धिविग्रहौ ।

कच्चिदेतान्महाप्राज्ञ यथावदनुमन्यसे ॥ 70 ॥

मन्त्रिभिस्त्वं यथोद्दिष्टैश्चतुर्भिस्त्रिभिरेव वा ।

कच्चित्समस्तैर्व्यस्तैश्च मन्त्रं मन्त्रयसे मिथः ॥ 71 ॥

कच्चित्ते सफला वेदाः कच्चित्ते सफलाः क्रियाः ।

कच्चित्ते सफला दाराः कच्चित्ते सफलं श्रुतम् ॥ 72 ॥

कच्चिदेषैव ते बुद्धिर्यथोक्ता मम राघव ।

आयुष्या च यशस्या च धर्मकामार्थ संहिता ॥ 73 ॥

यां वृत्तिं वर्तते तातो यां च नः प्रपितामहाः ।

तां वृत्तिं वर्तसे कच्चिद्याच सत्पथगा शुभा ॥ 74 ॥

कच्चित्स्वादु कृतं भोज्यमेको नाश्नासि राघव ।

कच्चिदाशंसमानेभ्यो मित्रेभ्य स्सम्प्रयच्छसि ॥ 75 ॥

राजा तु धर्मेण हि पालयित्वा महामतिर्दण्डधरः प्रजानाम् ।

अवाप्य कृत्स्नां वसुधां यथावदितश्च्युत स्स्वर्गमुपैति विद्वान् ॥ 76 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे शततमस्सर्गः ॥