2.100 Ayodhyakanda - Shatatama Sargah

ॐ

2.100 අයෝධ්යාකාණ්ඩ - ශතතම සර්ගඃ

Valmiki Sinhala

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අයෝධ්යාකාණ්ඩම් .

අථ ශතතමස්සර්ගඃ .

ජටිලං චීරවසනං ප්රාඤ්ජලිං පතිතං භුවි .

දදර්ශ රාමෝ දුර්දර්ශං යුගාන්තේ භාස්කරංයථා .. 1 ..

කථඤ්චිදභිවිජ්ඤාය විවර්ණවදනං කෘශම් .

භ්රාතරං භරතං රාමඃ පරිජග්රාහ බාහුනා .. 2 ..

ආඝ්රාය රාමස්තං මූර්ධ්නි පරිෂ්වජ්ය ච රාඝවඃ .

අඞ්කේ භරතමාරෝප්ය පර්යපෘච්ඡත්සමාහිතඃ .. 3 ..

ක්ව නු තේ(අ)භූත්පිතා තාත යදරණ්යං ත්වමාගතඃ .

න හි ත්වං ජීවතස්තස්ය වනමාගන්තුමර්හසි .. 4 ..

චිරස්ය බත පශ්යාමි දූරාද්භරතමාගතම් .

දුෂ්ප්රතීකමරණ්යේ(අ)ස්මින් කිං තාත වනමාගතඃ .. 5 ..

කච්චිද්ධාරයතේ තාත රාජා යත්ත්වමිහා(අ)ගතඃ .

කච්චින්න දීන ස්සහසා රාජා ලෝකාන්තරං ගතඃ .. 6 ..

කච්චිත්සෞම්ය න තේ රාජ්යං භ්රෂ්ටං බාලස්ය ශාශ්වතම් .

කච්චිච්ඡුශ්රූෂසේ තාත පිතරං සත්යවික්රමම් .. 7 ..

කච්චිද්ධශරථෝ රාජා කුශලී සත්යසංඞ්ගරඃ .

රාජසූයාශ්වමේධානාමාහර්තා ධර්මනිශ්චයඃ .. 8 ..

ස කච්චිද්බ්රාහ්මණෝ විද්වාන් ධර්මනිත්යෝ මහාද්යුතිඃ .

ඉක්ෂ්වාකූණාමුපාධ්යායෝ යථාවත්තාත පූජ්යතේ .. 9 ..

සා තාත කච්චිත්කෞසල්යා සුමිත්රා ච ප්රජාවතී .

සුඛිනී කච්චිදාර්යා ච දේවී නන්දති කෛකයී .. 10 ..

කච්චිද්විනයසම්පන්නඃ කුලපුත්රෝ බහුශ්රුතඃ .

අනසූයුරනුද්රෂ්ටා සත්කෘතස්තේ පුරෝහිතඃ .. 11 ..

කච්චිදග්නිෂු තේ යුක්තෝ විධිජ්ඤෝ මතිමානෘජුඃ .

හුතං ච හෝෂ්යමාණං ච කාලේ වේදයතේ සදා .. 12 ..

කච්චිද්දේවාන්පිත්රූන් මාතෘර්ගුරූන්පිතෘසමානපි .

වෘද්ධාංශ්ච තාත වෛද්යාංශ්ච බ්රාහ්මණාංශ්චාභිමන්යසේ .. 13 ..

ඉෂ්වස්ත්රවරසම්පන්නමර්ථශාස්ත්ර විශාරදම් .

සුධන්වානමුපාධ්යායං කච්චිත්ත්වං තාත මන්යසේ .. 14 ..

කච්චිදාත්මසමා ශ්ශූරා ශ්ශ්රුතවන්තෝ ජිතේන්ද්රියාඃ .

කුලීනාශ්චේඞ්ගිතජ්ඤාශ්ච කෘතාස්තේ තාත මන්ත්රිණඃ .. 15 ..

මන්ත්රෝ විජයමූලං හි රාජ්ඤාං භවති රාඝව .

සුසංවෘතෝ මන්ත්රධරෛරමාත්යෛ ශ්ශාස්ත්රකෝවිදෛඃ .. 16 ..

කච්චින්නිද්රාවශං නෛෂීඃ කච්චිත් කාලේ(අ)වබුධ්යසේ .

කච්චිච්චාපරරාත්රේෂු චින්තියස්යර්ථනෛපුණම් .. 17 ..

කච්චින්මන්ත්රයසේ නෛකඃ කච්චින්න බහුභිස්සහ .

කච්චිත්තේ මන්ත්රිතෝ මන්ත්රෝ රාෂ්ට්රං න පරිධාවති .. 18 ..

කච්චිදර්ථං විනිශ්චිත්ය ලඝුමූලං මහෝදයම් .

ක්ෂිප්රමාරභසේ කර්තුං න දීර්ඝයසි රාඝව .. 19 ..

කච්චිත්තු සුකෘතාන්යේව කෘතරූපාණි වා පුනඃ .

විදුස්තේ සර්වකාර්යාණි න කර්තව්යානි පාර්ථිවාඃ .. 20 ..

කච්චින්නතර්කෛර්යුක්ත්යා වා යේ චාප්යපරිකීර්තිතාඃ .

ත්වයා වා තවාමාත්යෛර්බුධ්යතේ තාත මන්ත්රිතම් .. 21 ..

කච්චිත්සහස්රාන්මූර්ඛාණාමේකමිච්ඡසි පණ්ඩිතම් .

පණ්ඩිතෝ හ්යර්ථකෘච්ඡ්රේෂු කුර්යාන්නිශ්රේයසං මහත් .. 22 ..

සහස්රාණ්යපි මූර්ඛාණාං යුද්යුපාස්තේ මහීපතිඃ .

අථවාප්යයුතාන්යේව නාස්ති තේෂු සහායතා .. 23 ..

ඒකෝ(අ)ප්යමාත්යෝ මේධාවී ශූරෝ දක්ෂෝ විචක්ෂණඃ .

රාජානං රාජපුත්රං වා ප්රාපයේන්මහතීං ශ්රියම් .. 24 ..

කච්චින්මුඛ්යා මහාත්ස්වේව මධ්යමේෂු ච මධ්යමාඃ .

ජඝන්යාශ්ච ජඝන්යේෂු භෘත්යාඃ කර්මසු යෝජිතාඃ .. 25 ..

අමාත්යානුපධාතීතාන්පිතෘපෛතාමහාඤ්ඡුචීන් .

ශ්රේෂ්ඨාඤ්ඡ්රේෂ්ඨේෂුකච්චිත්වං නියෝජයසි කර්මසු .. 26 ..

කච්චින්නෝග්රේණ දණ්ඩේන භෘශමුද්වේජිතප්රජම් .

රාෂ්ට්රං තවානුජානන්ති මන්ත්රිණඃ කෛකයීසුත .. 27 ..

කච්චිත්ත්වාං නාවජානන්ති යාජකාඃ පතිතං යථා .

උග්රප්රතිග්රහීතාරං කාමයානමිව ස්ත්රියඃ .. 28 ..

උපායකුශලං වෛද්යං භෘත්යසන්දූෂණේ රතම් .

ශූරමෛශ්වර්යකාමං ච යෝ න හන්ති ස හන්යතේ .. 29 ..

කච්චිද්ධෘෂ්ටශ්ච ශූරශ්ච මතිමාන් ධෘතිමාන් ශුචිඃ .

කුලීනශ්චානුරක්තශ්ච දක්ෂස්සේනාපතිඃ කෘතඃ .. 30 ..

බලවන්තශ්ච කච්චිත්තේ මුඛ්යා යුධ්දවිශාරදාඃ .

දෘෂ්ටාපදානා වික්රාන්තාස්ත්වයා සත්කෘත්යමානිතාඃ .. 31 ..

කච්චිද්බලස්ය භක්තං ච වේතනං ච යථෝචිතම් .

සම්ප්රාප්තකාලං දාතව්යං දදාසි න විලම්බසේ .. 32 ..

කාලාතික්රමණාච්චෛව භක්තවේතනයෝර්භෘතාඃ .

භර්තුඃ කුප්යන්ති දුෂ්යන්ති සෝ(අ)නර්ථ ස්සුමහාන් ස්මෘතඃ .. 33 ..

කච්චිත්සර්වේ(අ)නුරක්තාස්ත්වාං කුලපුත්රාඃ ප්රධානතඃ .

කච්චිත්ප්රාණාං ස්තවාර්ථේෂු සන්ත්යජන්ති සමාහිතාඃ .. 34 ..

කච්චිජ්ජානපදෝ විද්වාන්දක්ෂිණඃ ප්රතිභානවාන් .

යථෝක්තවාදී දූතස්තේ කෘතෝ භරත පණ්ඩිතඃ .. 35 ..

කච්චිදෂ්ටාදශාන්යේෂු ස්වපක්ෂේ දශ පඤ්ච ච .

ත්රිභිස්ත්රිභිරවිජ්ඤාතෛර්වේත්සි තීර්ථානි චාරකෛඃ .. 36 ..

කච්චිද්ව්යපාස්තානහිතාන්ප්රතියාතාංශ්ච සර්වදා .

දුර්බලානනවජ්ඤාය වර්තසේ රිපුසූදන .. 37 ..

කච්චින්න ලෞකායතිකාන්බ්රාහ්මණාංස්තාත සේවසේ .

අනර්ථකුශලා හ්යේතේ බාලාඃ පණ්ඩිතමානිනඃ .. 38 ..

ධර්මශාස්ත්රේෂු මුඛ්යේෂු විද්යමානේෂු දුර්බුධාඃ .

බුද්ධිමාන්වීක්ෂිකීං ප්රාප්ය නිරර්ථං ප්රවදන්ති තේ .. 39 ..

වීරෛරධ්යුෂිතාං පූර්වමස්මාකං තාත පූර්වකෛඃ .

සත්යනාමාං දෘඪ ද්වාරාං හස්ත්යශ්වරථසඞ්කුලාම් .. 40 ..

බ්රාහ්මණෛඃ ක්ෂත්රියෛර්වෛශ්යෛ ස්ස්වකර්මනිරතෛස්සදා .

ජිතේන්ද්රියෛර්මහෝත්සාහෛර්වෘතාමාර්යෛ ස්සහස්රශඃ .. 41 ..

ප්රාසාදෛර්විවිධාකාරෛර්වෘතාං වෛද්යජනාකුලාම් .

කච්චිත්සුමුදිතාං ස්ඵීතාමයෝධ්යාං පරිරක්ෂසි .. 42 ..

කච්චිච්චෛත්යශතෛර්ජුෂ්ට ස්සුනිවිෂ්ටජනාකුලඃ .

දේවස්ථානෛඃ ප්රපාභිශ්ච තටාකෛශ්චෝපශෝභිතඃ .. 43 ..

ප්රහෘෂ්ටනරනාරීකස්සමාජෝත්සවශෝභිතඃ .

සුකෘෂ්ටසීමා පශුමාන්හිංසාභිඃ පරිවර්ජිතඃ .. 44 ..

අදේවමාතෘකෝ රම්ය ශ්ශ්වාපදෛඃ පරිවර්ජිතඃ .

පරිත්යක්තෝ භයෛස්සර්වෛඃ ඛනිභිශ්චෝපශෝභිතඃ .. 45 ..

විවර්ජිතෝ නරෛඃ පාපෛර්මම පූර්වෛ ස්සුරක්ෂිතඃ .

කච්චිජ්ජනපදස්ස්ඵීතඃ සුඛං වසති රාඝව .. 46 ..

කච්චිත්තේ දයිතාස්සර්වේ කෘෂිගෝරක්ෂජීවිනඃ .

වාර්තායාං සංශ්රිතස්තාත ලෝකෝ හි සුඛමේධතේ .. 47 ..

තේෂාං ගුප්තිපරීහාරෛඃ කච්චිත්තේ භරණං කෘතම් .

රක්ෂ්යා හි රාජ්ඤා ධර්මේණ සර්වේ විෂයවාසිනඃ .. 48 ..

කච්චිස්ත්රිය ස්සාන්ත්වයසි කච්චිත්තාශ්ච සුරක්ෂිතාඃ .

කච්චින්න ශ්රද්ධාස්යාසාං කච්චිද්ගුහ්යං න භාෂසේ .. 49 ..

කච්චින්නාගවනං ගුප්තං කච්චිත්තේ සන්ති ධේනුකාඃ .

කච්චින්න ගණිකාශ්වානාං කුඤ්ජරාණාං ච තෘප්යසි .. 50 ..

කච්චිද්දර්ශයසේ නිත්යං මනුෂ්යාණාං විභූෂිතම් .

උත්ථායෝත්ථාය පූර්වාහ්ණේ රාජපුත්ර මහාපථේ .. 51 ..

කච්චින්න සර්වේ කර්මාන්තාඃ ප්රත්යක්ෂාස්තේ(අ)විශඞ්කයා .

සර්වේ වා පුනරුත්සෘෂ්ටා මධ්යමේවාත්ර කාරණම් .. 52 ..

කච්චිත්සර්වාණි දුර්ගාණි ධනධාන්යායුධෝදකෛඃ .

යන්ත්රෛශ්ච පරිපූර්ණානි තථා ශිල්පිධනුර්ධරෛඃ .. 53 ..

ආයස්තේ විපුලඃ කච්චිත්කච්චිදල්පතරෝ ව්යයඃ .

අපාත්රේෂු න තේ කච්චිත්කෝශෝ ගච්ඡති රාඝව .. 54 ..

දේවතාර්ථේ ච පිත්රර්ථේබ්රාහ්මණාභ්යාගතේෂු ච .

යෝධේෂු මිත්රවර්ගේෂු කච්චිද්ගච්ඡති තේ ව්යයඃ .. 55 ..

කච්චිදාර්යෝ විශුද්ධාත්මා ක්ෂාරිත ශ්චාපරකර්මණා .

අපෘෂ්ට ශ්ශාස්ත්රකුශලෛර්න ලෝභාද්වධ්යතේ ශුචිඃ .. 56 ..

ගෘහීතශ්චෛව පෘෂ්ටශ්ච කාලේ දෘෂ්ටස්සකාරණඃ .

කච්චින්න මුච්යතේ චෝරෝ ධනලෝභාන්නරර්ෂභ .. 57 ..

ව්යසනේ කච්චිදාඪ්යස්ය දුර්ගතස්ය ච රාඝව .

අර්ථං විරාගාඃ පශ්යන්ති තවාමාත්යා බහුශ්රුතාඃ .. 58 ..

යානි මිථ්යාභිශස්තානාං පතන්ත්යශ්රූණි රාඝව .

තානි පුත්රාන්පශූන්ඝ්නන්ති ප්රීත්යර්ථමනුශාසතඃ .. 59 ..

කච්චිද්වෘද්ධාංශ්ච බාලාංශ්ච වෛද්යාමුඛ්යාංශ්ච රාඝව .

දානේන මනසා වාචා ත්රිභිරේතෛර්බුභූෂසේ .. 60 ..

කච්චිද්ගුරූංශ්ච වෘද්ධාංශ්ච තාපසාන් දේවතාතිථීන් .

චෛත්යාංශ්ච සර්වාන්සිධ්දාර්ථාන්බ්රාහ්මණාංශ්ච නමස්යසි .. 61 ..

කච්චිදර්ථේන වා ධර්මමර්ථං ධර්මේණ වා පුනඃ .

උභෞ වා ප්රීතිලෝභේන කාමේන ච න බාධසේ .. 62 ..

කච්චිදර්ථං ච ධර්මං ච කාමං ච ජයතාං වර .

විභජ්ය කාලේ කාලජ්ඤ සර්වාන්වරද සේවසේ .. 63 ..

කච්චිත්තේ බ්රාහ්මණා ශ්ශර්ම සර්වශාස්ත්රාර්ථකෝවිදාඃ .

ආශංසන්තේ මහාප්රාජ්ඤ පෞරජානපදෛස්සහ .. 64 ..

නාස්තික්යමනෘතං ක්රෝධං ප්රමාදං දීර්ඝසූත්රතාම් .

අදර්ශනං ජ්ඤානවතාමාලස්යං පඤ්චවෘත්තිතාම් .. 65 ..

ඒකචින්තනමර්ථානාමනර්ථජ්ඤෛශ්ච මන්ත්රණම් .

නිශ්චිතානාමනාරම්භං මන්ත්රස්යාපරිරක්ෂණම් .. 66 ..

මඞ්ගලාද්යප්රයෝගං ච ප්රත්යුත්ථානං ච සර්වතඃ .

කච්චිත්වං වර්ජයස්යේතාන්රාජදෝෂාංශ්චතුර්දශ .. 67 ..

දශපඤ්චචතුර්වර්ගාන්සප්තවර්ගං ච තත්ත්වතඃ .

අෂ්ටවර්ගං ත්රිවර්ගං ච විද්යාස්තිස්රශ්ච රාඝව .. 68 ..

ඉන්ද්රියාණාං ජයං බුද්ධ්යා ෂාඩ්ගුණ්යං දෛවමානුෂම් .

කෘත්යං විංශතිවර්ගං ච තථා ප්රකෘතිමණ්ඩලම් .. 69 ..

යාත්රාදණ්ඩවිධානං ච ද්වියෝනී සන්ධිවිග්රහෞ .

කච්චිදේතාන්මහාප්රාජ්ඤ යථාවදනුමන්යසේ .. 70 ..

මන්ත්රිභිස්ත්වං යථෝද්දිෂ්ටෛශ්චතුර්භිස්ත්රිභිරේව වා .

කච්චිත්සමස්තෛර්ව්යස්තෛශ්ච මන්ත්රං මන්ත්රයසේ මිථඃ .. 71 ..

කච්චිත්තේ සඵලා වේදාඃ කච්චිත්තේ සඵලාඃ ක්රියාඃ .

කච්චිත්තේ සඵලා දාරාඃ කච්චිත්තේ සඵලං ශ්රුතම් .. 72 ..

කච්චිදේෂෛව තේ බුද්ධිර්යථෝක්තා මම රාඝව .

ආයුෂ්යා ච යශස්යා ච ධර්මකාමාර්ථ සංහිතා .. 73 ..

යාං වෘත්තිං වර්තතේ තාතෝ යාං ච නඃ ප්රපිතාමහාඃ .

තාං වෘත්තිං වර්තසේ කච්චිද්යාච සත්පථගා ශුභා .. 74 ..

කච්චිත්ස්වාදු කෘතං භෝජ්යමේකෝ නාශ්නාසි රාඝව .

කච්චිදාශංසමානේභ්යෝ මිත්රේභ්ය ස්සම්ප්රයච්ඡසි .. 75 ..

රාජා තු ධර්මේණ හි පාලයිත්වා මහාමතිර්දණ්ඩධරඃ ප්රජානාම් .

අවාප්ය කෘත්ස්නාං වසුධාං යථාවදිතශ්ච්යුත ස්ස්වර්ගමුපෛති විද්වාන් .. 76 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අයෝධ්යාකාණ්ඩේ ශතතමස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha śatatamassargaḥ |

jaṭilaṃ cīravasanaṃ prāñjaliṃ patitaṃ bhuvi |

dadarśa rāmo durdarśaṃ yugānte bhāskaraṃyathā || 1 ||

kathañcidabhivijñāya vivarṇavadanaṃ kṛśam |

bhrātaraṃ bharataṃ rāmaḥ parijagrāha bāhunā || 2 ||

āghrāya rāmastaṃ mūrdhni pariṣvajya ca rāghavaḥ |

aṅke bharatamāropya paryapṛcchatsamāhitaḥ || 3 ||

kva nu te'bhūtpitā tāta yadaraṇyaṃ tvamāgataḥ |

na hi tvaṃ jīvatastasya vanamāgantumarhasi || 4 ||

cirasya bata paśyāmi dūrādbharatamāgatam |

duṣpratīkamaraṇye'smin kiṃ tāta vanamāgataḥ || 5 ||

kacciddhārayate tāta rājā yattvamihā'gataḥ |

kaccinna dīna ssahasā rājā lokāntaraṃ gataḥ || 6 ||

kaccitsaumya na te rājyaṃ bhraṣṭaṃ bālasya śāśvatam |

kaccicchuśrūṣase tāta pitaraṃ satyavikramam || 7 ||

kacciddhaśaratho rājā kuśalī satyasaṃṅgaraḥ |

rājasūyāśvamedhānāmāhartā dharmaniścayaḥ || 8 ||

sa kaccidbrāhmaṇo vidvān dharmanityo mahādyutiḥ |

ikṣvākūṇāmupādhyāyo yathāvattāta pūjyate || 9 ||

sā tāta kaccitkausalyā sumitrā ca prajāvatī |

sukhinī kaccidāryā ca devī nandati kaikayī || 10 ||

kaccidvinayasampannaḥ kulaputro bahuśrutaḥ |

anasūyuranudraṣṭā satkṛtaste purohitaḥ || 11 ||

kaccidagniṣu te yukto vidhijño matimānṛjuḥ |

hutaṃ ca hoṣyamāṇaṃ ca kāle vedayate sadā || 12 ||

kacciddevānpitrūn mātṛrgurūnpitṛsamānapi |

vṛddhāṃśca tāta vaidyāṃśca brāhmaṇāṃścābhimanyase || 13 ||

iṣvastravarasampannamarthaśāstra viśāradam |

sudhanvānamupādhyāyaṃ kaccittvaṃ tāta manyase || 14 ||

kaccidātmasamā śśūrā śśrutavanto jitendriyāḥ |

kulīnāśceṅgitajñāśca kṛtāste tāta mantriṇaḥ || 15 ||

mantro vijayamūlaṃ hi rājñāṃ bhavati rāghava |

susaṃvṛto mantradharairamātyai śśāstrakovidaiḥ || 16 ||

kaccinnidrāvaśaṃ naiṣīḥ kaccit kāle'vabudhyase |

kacciccāpararātreṣu cintiyasyarthanaipuṇam || 17 ||

kaccinmantrayase naikaḥ kaccinna bahubhissaha |

kaccitte mantrito mantro rāṣṭraṃ na paridhāvati || 18 ||

kaccidarthaṃ viniścitya laghumūlaṃ mahodayam |

kṣipramārabhase kartuṃ na dīrghayasi rāghava || 19 ||

kaccittu sukṛtānyeva kṛtarūpāṇi vā punaḥ |

viduste sarvakāryāṇi na kartavyāni pārthivāḥ || 20 ||

kaccinnatarkairyuktyā vā ye cāpyaparikīrtitāḥ |

tvayā vā tavāmātyairbudhyate tāta mantritam || 21 ||

kaccitsahasrānmūrkhāṇāmekamicchasi paṇḍitam |

paṇḍito hyarthakṛcchreṣu kuryānniśreyasaṃ mahat || 22 ||

sahasrāṇyapi mūrkhāṇāṃ yudyupāste mahīpatiḥ |

athavāpyayutānyeva nāsti teṣu sahāyatā || 23 ||

eko'pyamātyo medhāvī śūro dakṣo vicakṣaṇaḥ |

rājānaṃ rājaputraṃ vā prāpayenmahatīṃ śriyam || 24 ||

kaccinmukhyā mahātsveva madhyameṣu ca madhyamāḥ |

jaghanyāśca jaghanyeṣu bhṛtyāḥ karmasu yojitāḥ || 25 ||

amātyānupadhātītānpitṛpaitāmahāñchucīn |

śreṣṭhāñchreṣṭheṣukaccitvaṃ niyojayasi karmasu || 26 ||

kaccinnogreṇa daṇḍena bhṛśamudvejitaprajam |

rāṣṭraṃ tavānujānanti mantriṇaḥ kaikayīsuta || 27 ||

kaccittvāṃ nāvajānanti yājakāḥ patitaṃ yathā |

ugrapratigrahītāraṃ kāmayānamiva striyaḥ || 28 ||

upāyakuśalaṃ vaidyaṃ bhṛtyasandūṣaṇe ratam |

śūramaiśvaryakāmaṃ ca yo na hanti sa hanyate || 29 ||

kacciddhṛṣṭaśca śūraśca matimān dhṛtimān śuciḥ |

kulīnaścānuraktaśca dakṣassenāpatiḥ kṛtaḥ || 30 ||

balavantaśca kaccitte mukhyā yudhdaviśāradāḥ |

dṛṣṭāpadānā vikrāntāstvayā satkṛtyamānitāḥ || 31 ||

kaccidbalasya bhaktaṃ ca vetanaṃ ca yathocitam |

samprāptakālaṃ dātavyaṃ dadāsi na vilambase || 32 ||

kālātikramaṇāccaiva bhaktavetanayorbhṛtāḥ |

bhartuḥ kupyanti duṣyanti so'nartha ssumahān smṛtaḥ || 33 ||

kaccitsarve'nuraktāstvāṃ kulaputrāḥ pradhānataḥ |

kaccitprāṇāṃ stavārtheṣu santyajanti samāhitāḥ || 34 ||

kaccijjānapado vidvāndakṣiṇaḥ pratibhānavān |

yathoktavādī dūtaste kṛto bharata paṇḍitaḥ || 35 ||

kaccidaṣṭādaśānyeṣu svapakṣe daśa pañca ca |

tribhistribhiravijñātairvetsi tīrthāni cārakaiḥ || 36 ||

kaccidvyapāstānahitānpratiyātāṃśca sarvadā |

durbalānanavajñāya vartase ripusūdana || 37 ||

kaccinna laukāyatikānbrāhmaṇāṃstāta sevase |

anarthakuśalā hyete bālāḥ paṇḍitamāninaḥ || 38 ||

dharmaśāstreṣu mukhyeṣu vidyamāneṣu durbudhāḥ |

buddhimānvīkṣikīṃ prāpya nirarthaṃ pravadanti te || 39 ||

vīrairadhyuṣitāṃ pūrvamasmākaṃ tāta pūrvakaiḥ |

satyanāmāṃ dṛḍha dvārāṃ hastyaśvarathasaṅkulām || 40 ||

brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyai ssvakarmanirataissadā |

jitendriyairmahotsāhairvṛtāmāryai ssahasraśaḥ || 41 ||

prāsādairvividhākārairvṛtāṃ vaidyajanākulām |

kaccitsumuditāṃ sphītāmayodhyāṃ parirakṣasi || 42 ||

kacciccaityaśatairjuṣṭa ssuniviṣṭajanākulaḥ |

devasthānaiḥ prapābhiśca taṭākaiścopaśobhitaḥ || 43 ||

prahṛṣṭanaranārīkassamājotsavaśobhitaḥ |

sukṛṣṭasīmā paśumānhiṃsābhiḥ parivarjitaḥ || 44 ||

adevamātṛko ramya śśvāpadaiḥ parivarjitaḥ |

parityakto bhayaissarvaiḥ khanibhiścopaśobhitaḥ || 45 ||

vivarjito naraiḥ pāpairmama pūrvai ssurakṣitaḥ |

kaccijjanapadassphītaḥ sukhaṃ vasati rāghava || 46 ||

kaccitte dayitāssarve kṛṣigorakṣajīvinaḥ |

vārtāyāṃ saṃśritastāta loko hi sukhamedhate || 47 ||

teṣāṃ guptiparīhāraiḥ kaccitte bharaṇaṃ kṛtam |

rakṣyā hi rājñā dharmeṇa sarve viṣayavāsinaḥ || 48 ||

kaccistriya ssāntvayasi kaccittāśca surakṣitāḥ |

kaccinna śraddhāsyāsāṃ kaccidguhyaṃ na bhāṣase || 49 ||

kaccinnāgavanaṃ guptaṃ kaccitte santi dhenukāḥ |

kaccinna gaṇikāśvānāṃ kuñjarāṇāṃ ca tṛpyasi || 50 ||

kacciddarśayase nityaṃ manuṣyāṇāṃ vibhūṣitam |

utthāyotthāya pūrvāhṇe rājaputra mahāpathe || 51 ||

kaccinna sarve karmāntāḥ pratyakṣāste'viśaṅkayā |

sarve vā punarutsṛṣṭā madhyamevātra kāraṇam || 52 ||

kaccitsarvāṇi durgāṇi dhanadhānyāyudhodakaiḥ |

yantraiśca paripūrṇāni tathā śilpidhanurdharaiḥ || 53 ||

āyaste vipulaḥ kaccitkaccidalpataro vyayaḥ |

apātreṣu na te kaccitkośo gacchati rāghava || 54 ||

devatārthe ca pitrarthebrāhmaṇābhyāgateṣu ca |

yodheṣu mitravargeṣu kaccidgacchati te vyayaḥ || 55 ||

kaccidāryo viśuddhātmā kṣārita ścāparakarmaṇā |

apṛṣṭa śśāstrakuśalairna lobhādvadhyate śuciḥ || 56 ||

gṛhītaścaiva pṛṣṭaśca kāle dṛṣṭassakāraṇaḥ |

kaccinna mucyate coro dhanalobhānnararṣabha || 57 ||

vyasane kaccidāḍhyasya durgatasya ca rāghava |

arthaṃ virāgāḥ paśyanti tavāmātyā bahuśrutāḥ || 58 ||

yāni mithyābhiśastānāṃ patantyaśrūṇi rāghava |

tāni putrānpaśūnghnanti prītyarthamanuśāsataḥ || 59 ||

kaccidvṛddhāṃśca bālāṃśca vaidyāmukhyāṃśca rāghava |

dānena manasā vācā tribhiretairbubhūṣase || 60 ||

kaccidgurūṃśca vṛddhāṃśca tāpasān devatātithīn |

caityāṃśca sarvānsidhdārthānbrāhmaṇāṃśca namasyasi || 61 ||

kaccidarthena vā dharmamarthaṃ dharmeṇa vā punaḥ |

ubhau vā prītilobhena kāmena ca na bādhase || 62 ||

kaccidarthaṃ ca dharmaṃ ca kāmaṃ ca jayatāṃ vara |

vibhajya kāle kālajña sarvānvarada sevase || 63 ||

kaccitte brāhmaṇā śśarma sarvaśāstrārthakovidāḥ |

āśaṃsante mahāprājña paurajānapadaissaha || 64 ||

nāstikyamanṛtaṃ krodhaṃ pramādaṃ dīrghasūtratām |

adarśanaṃ jñānavatāmālasyaṃ pañcavṛttitām || 65 ||

ekacintanamarthānāmanarthajñaiśca mantraṇam |

niścitānāmanārambhaṃ mantrasyāparirakṣaṇam || 66 ||

maṅgalādyaprayogaṃ ca pratyutthānaṃ ca sarvataḥ |

kaccitvaṃ varjayasyetānrājadoṣāṃścaturdaśa || 67 ||

daśapañcacaturvargānsaptavargaṃ ca tattvataḥ |

aṣṭavargaṃ trivargaṃ ca vidyāstisraśca rāghava || 68 ||

indriyāṇāṃ jayaṃ buddhyā ṣāḍguṇyaṃ daivamānuṣam |

kṛtyaṃ viṃśativargaṃ ca tathā prakṛtimaṇḍalam || 69 ||

yātrādaṇḍavidhānaṃ ca dviyonī sandhivigrahau |

kaccidetānmahāprājña yathāvadanumanyase || 70 ||

mantribhistvaṃ yathoddiṣṭaiścaturbhistribhireva vā |

kaccitsamastairvyastaiśca mantraṃ mantrayase mithaḥ || 71 ||

kaccitte saphalā vedāḥ kaccitte saphalāḥ kriyāḥ |

kaccitte saphalā dārāḥ kaccitte saphalaṃ śrutam || 72 ||

kaccideṣaiva te buddhiryathoktā mama rāghava |

āyuṣyā ca yaśasyā ca dharmakāmārtha saṃhitā || 73 ||

yāṃ vṛttiṃ vartate tāto yāṃ ca naḥ prapitāmahāḥ |

tāṃ vṛttiṃ vartase kaccidyāca satpathagā śubhā || 74 ||

kaccitsvādu kṛtaṃ bhojyameko nāśnāsi rāghava |

kaccidāśaṃsamānebhyo mitrebhya ssamprayacchasi || 75 ||

rājā tu dharmeṇa hi pālayitvā mahāmatirdaṇḍadharaḥ prajānām |

avāpya kṛtsnāṃ vasudhāṃ yathāvaditaścyuta ssvargamupaiti vidvān || 76 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe śatatamassargaḥ ||