.. ද්විතීය මුණ්ඩකේ ප්රථමඃ ඛණ්ඩඃ ..
තදේත-ථ්සත්යං
යථා සුදීප්තා-ත්පාවකාද්විස්ඵුලිඞ්ගාඃ
සහස්රශඃ ප්රභවන්තේ සරූපාඃ .
තථා-(අ)ක්ෂරාද්විවිධා-ස්සෝම්ය භාවාඃ
ප්රජායන්තේ තත්ර චෛවාපි යන්ති .. 1..
දිව්යෝ හ්යමූර්තඃ පුරුෂ-ස්ස බාහ්යාභ්යන්තරෝ හ්යජඃ .
අප්රාණෝ හ්යමනා-ශ්ශුභ්රෝ හ්යක්ෂරා-ත්පරතඃ පරඃ .. 2..
ඒතස්මාජ්ජායතේ ප්රාණෝ මන-ස්සර්වේන්ද්රියාණි ච .
ඛං-වාँයුර්ජ්යෝතිරාපඃ පෘථිවී විශ්වස්ය ධාරිණී .. 3..
අග්නීර්මූර්ධා චක්ෂුෂී චන්ද්රසූර්යෞ
දිශ-ශ්ශ්රෝත්රේ වාග් විවෘතාශ්ච වේදාඃ .
වායුඃ ප්රාණෝ හෘදයං-විँශ්වමස්ය පද්භ්යාං
පෘථිවී හ්යේෂ සර්වභූතාන්තරාත්මා .. 4..
තස්මාදග්නි-ස්සමිධෝ යස්ය සූර්යඃ
සෝමා-ත්පර්ජන්ය ඕෂධයඃ පෘථිව්යාම් .
පුමා-න්රේත-ස්සිඤ්චති යෝෂිතායාං
බහ්වීඃ ප්රජාඃ පුරුෂා-ථ්සම්ප්රසූතාඃ .. 5..
තස්මාදෘච-ස්සාම යජූංෂි දීක්ෂා
යජ්ඤාශ්ච සර්වේ ක්රතවෝ දක්ෂිණාශ්ච .
සංවँත්සරශ්ච යජමානශ්ච ලෝකාඃ
සෝමෝ යත්ර පවතේ යත්ර සූර්යඃ .. 6..
තස්මාච්ච දේවා බහුධා සම්ප්රසූතාඃ
සාධ්යා මනුෂ්යාඃ පශවෝ වයාංසි .
ප්රාණාපානෞ ව්රීහියවෞ තපශ්ච
ශ්රද්ධා සත්ය-ම්බ්රහ්මචර්යං-විँධිශ්ච .. 7..
සප්ත ප්රාණාඃ ප්රභවන්ති තස්මාත්
සප්තාර්චිෂ-ස්සමිධ-ස්සප්ත හෝමාඃ .
සප්ත ඉමේ ලෝකා යේෂු චරන්ති ප්රාණා
ගුහාශයා නිහිතා-ස්සප්ත සප්ත .. 8..
අත-ස්සමුද්රා ගිරයශ්ච සර්වේ-(අ)ස්මාත්
ස්යන්දන්තේ සින්ධව-ස්සර්වරූපාඃ .
අතශ්ච සර්වා ඕෂධයෝ රසශ්ච
යේනෛෂ භූතෛස්තිෂ්ඨතේ හ්යන්තරාත්මා .. 9..
පුරුෂ ඒවේදං-විँශ්ව-ඞ්කර්ම තපෝ බ්රහ්ම පරාමෘතම් .
ඒතද්යෝ වේද නිහිත-ඞ්ගුහායාං
සෝ-(අ)විද්යාග්රන්ථිං-විँකිරතීහ සෝම්ය .. 10..
.. ඉති මුණ්ඩකෝපනිෂදි ද්විතීයමුණ්ඩකේ ප්රථමඃ ඛණ්ඩඃ ..
Roman (IAST) Transliteration
|| dvitīya muṇḍake prathamaḥ khaṇḍaḥ ||
tadeta-thsatyaṃ
yathā sudīptā-tpāvakādvisphuliṅgāḥ
sahasraśaḥ prabhavante sarūpāḥ |
tathā-'kṣarādvividhā-ssomya bhāvāḥ
prajāyante tatra caivāpi yanti || 1||
divyo hyamūrtaḥ puruṣa-ssa bāhyābhyantaro hyajaḥ |
aprāṇo hyamanā-śśubhro hyakṣarā-tparataḥ paraḥ || 2||
etasmājjāyate prāṇo mana-ssarvendriyāṇi ca |
khaṃ-vā~yurjyotirāpaḥ pṛthivī viśvasya dhāriṇī || 3||
agnīrmūrdhā cakṣuṣī candrasūryau
diśa-śśrotre vāg vivṛtāśca vedāḥ |
vāyuḥ prāṇo hṛdayaṃ-vi~śvamasya padbhyāṃ
pṛthivī hyeṣa sarvabhūtāntarātmā || 4||
tasmādagni-ssamidho yasya sūryaḥ
somā-tparjanya oṣadhayaḥ pṛthivyām |
pumā-nreta-ssiñcati yoṣitāyāṃ
bahvīḥ prajāḥ puruṣā-thsamprasūtāḥ || 5||
tasmādṛca-ssāma yajūṃṣi dīkṣā
yajñāśca sarve kratavo dakṣiṇāśca |
saṃva~tsaraśca yajamānaśca lokāḥ
somo yatra pavate yatra sūryaḥ || 6||
tasmācca devā bahudhā samprasūtāḥ
sādhyā manuṣyāḥ paśavo vayāṃsi |
prāṇāpānau vrīhiyavau tapaśca
śraddhā satya-mbrahmacaryaṃ-vi~dhiśca || 7||
sapta prāṇāḥ prabhavanti tasmāt
saptārciṣa-ssamidha-ssapta homāḥ |
sapta ime lokā yeṣu caranti prāṇā
guhāśayā nihitā-ssapta sapta || 8||
ata-ssamudrā girayaśca sarve-'smāt
syandante sindhava-ssarvarūpāḥ |
ataśca sarvā oṣadhayo rasaśca
yenaiṣa bhūtaistiṣṭhate hyantarātmā || 9||
puruṣa evedaṃ-vi~śva-ṅkarma tapo brahma parāmṛtam |
etadyo veda nihita-ṅguhāyāṃ
so-'vidyāgranthiṃ-vi~kiratīha somya || 10||
|| iti muṇḍakopaniṣadi dvitīyamuṇḍake prathamaḥ khaṇḍaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
॥ द्वितीय मुण्डके प्रथमः खण्डः ॥
तदेत-थ्सत्यं
यथा सुदीप्ता-त्पावकाद्विस्फुलिङ्गाः
सहस्रशः प्रभवन्ते सरूपाः ।
तथा-ऽक्षराद्विविधा-स्सोम्य भावाः
प्रजायन्ते तत्र चैवापि यन्ति ॥ 1॥
दिव्यो ह्यमूर्तः पुरुष-स्स बाह्याभ्यन्तरो ह्यजः ।
अप्राणो ह्यमना-श्शुभ्रो ह्यक्षरा-त्परतः परः ॥ 2॥
एतस्माज्जायते प्राणो मन-स्सर्वेन्द्रियाणि च ।
खं-वाँयुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी ॥ 3॥
अग्नीर्मूर्धा चक्षुषी चन्द्रसूर्यौ
दिश-श्श्रोत्रे वाग् विवृताश्च वेदाः ।
वायुः प्राणो हृदयं-विँश्वमस्य पद्भ्यां
पृथिवी ह्येष सर्वभूतान्तरात्मा ॥ 4॥
तस्मादग्नि-स्समिधो यस्य सूर्यः
सोमा-त्पर्जन्य ओषधयः पृथिव्याम् ।
पुमा-न्रेत-स्सिञ्चति योषितायां
बह्वीः प्रजाः पुरुषा-थ्सम्प्रसूताः ॥ 5॥
तस्मादृच-स्साम यजूंषि दीक्षा
यज्ञाश्च सर्वे क्रतवो दक्षिणाश्च ।
संवँत्सरश्च यजमानश्च लोकाः
सोमो यत्र पवते यत्र सूर्यः ॥ 6॥
तस्माच्च देवा बहुधा सम्प्रसूताः
साध्या मनुष्याः पशवो वयांसि ।
प्राणापानौ व्रीहियवौ तपश्च
श्रद्धा सत्य-म्ब्रह्मचर्यं-विँधिश्च ॥ 7॥
सप्त प्राणाः प्रभवन्ति तस्मात्
सप्तार्चिष-स्समिध-स्सप्त होमाः ।
सप्त इमे लोका येषु चरन्ति प्राणा
गुहाशया निहिता-स्सप्त सप्त ॥ 8॥
अत-स्समुद्रा गिरयश्च सर्वे-ऽस्मात्
स्यन्दन्ते सिन्धव-स्सर्वरूपाः ।
अतश्च सर्वा ओषधयो रसश्च
येनैष भूतैस्तिष्ठते ह्यन्तरात्मा ॥ 9॥
पुरुष एवेदं-विँश्व-ङ्कर्म तपो ब्रह्म परामृतम् ।
एतद्यो वेद निहित-ङ्गुहायां
सो-ऽविद्याग्रन्थिं-विँकिरतीह सोम्य ॥ 10॥
॥ इति मुण्डकोपनिषदि द्वितीयमुण्डके प्रथमः खण्डः ॥
|| dvitīya muṇḍake prathamaḥ khaṇḍaḥ ||
tadeta-thsatyaṃ
yathā sudīptā-tpāvakādvisphuliṅgāḥ
sahasraśaḥ prabhavante sarūpāḥ |
tathā-'kṣarādvividhā-ssomya bhāvāḥ
prajāyante tatra caivāpi yanti || 1||
divyo hyamūrtaḥ puruṣa-ssa bāhyābhyantaro hyajaḥ |
aprāṇo hyamanā-śśubhro hyakṣarā-tparataḥ paraḥ || 2||
etasmājjāyate prāṇo mana-ssarvendriyāṇi ca |
khaṃ-vā~yurjyotirāpaḥ pṛthivī viśvasya dhāriṇī || 3||
agnīrmūrdhā cakṣuṣī candrasūryau
diśa-śśrotre vāg vivṛtāśca vedāḥ |
vāyuḥ prāṇo hṛdayaṃ-vi~śvamasya padbhyāṃ
pṛthivī hyeṣa sarvabhūtāntarātmā || 4||
tasmādagni-ssamidho yasya sūryaḥ
somā-tparjanya oṣadhayaḥ pṛthivyām |
pumā-nreta-ssiñcati yoṣitāyāṃ
bahvīḥ prajāḥ puruṣā-thsamprasūtāḥ || 5||
tasmādṛca-ssāma yajūṃṣi dīkṣā
yajñāśca sarve kratavo dakṣiṇāśca |
saṃva~tsaraśca yajamānaśca lokāḥ
somo yatra pavate yatra sūryaḥ || 6||
tasmācca devā bahudhā samprasūtāḥ
sādhyā manuṣyāḥ paśavo vayāṃsi |
prāṇāpānau vrīhiyavau tapaśca
śraddhā satya-mbrahmacaryaṃ-vi~dhiśca || 7||
sapta prāṇāḥ prabhavanti tasmāt
saptārciṣa-ssamidha-ssapta homāḥ |
sapta ime lokā yeṣu caranti prāṇā
guhāśayā nihitā-ssapta sapta || 8||
ata-ssamudrā girayaśca sarve-'smāt
syandante sindhava-ssarvarūpāḥ |
ataśca sarvā oṣadhayo rasaśca
yenaiṣa bhūtaistiṣṭhate hyantarātmā || 9||
puruṣa evedaṃ-vi~śva-ṅkarma tapo brahma parāmṛtam |
etadyo veda nihita-ṅguhāyāṃ
so-'vidyāgranthiṃ-vi~kiratīha somya || 10||
|| iti muṇḍakopaniṣadi dvitīyamuṇḍake prathamaḥ khaṇḍaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Sinhala script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.